Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
§1. ĐẶT VẤN ĐỀ: LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

§1. ĐẶT VẤN ĐỀ: LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Tải bản đầy đủ - 0trang

2



nghiên cứu những vấn đề về khoa học giáo dục, phục vụ cho mục tiêu phát triển và sự

nghiệp giáo dục" [51].

Với mục đích nâng cao chất lƣợng đào tạo theo con đƣờng đó, đáp ứng yêu cầu

của cải cách giáo dục, công cuộc cải cách hiện nay trong các trƣờng sƣ phạm cũng đã

và đang đƣợc triển khai nghiên cứu ở nhiều góc độ, trong đó có cơng tác đào tạo giáo

viên.

Trƣờng đại học sƣ phạm là nơi đào tạo những ngƣời giáo viên tƣơng lai có đầy

đủ những phẩm chất nhân cách, năng lực và những kĩ năng nghề nghiệp. Các phẩm

chất này đảm bảo cho sinh viên khi tốt nghiệp về công tác ở trƣờng trung học có thể

thực hiện suốt cuộc đời nghề nghiệp của họ.

Các bậc tiền bối đã từng dạy chúng ta: "nhất nghệ tinh nhất thân vinh" - Chính

vì vậy việc đào tạo nghề nghiệp trong các trƣờng sƣ phạm là một mục tiêu quan trọng

hàng đầu. Trong đó vấn đề rèn luyện kĩ năng nghề nghiệp giảng dạy -giáo dục cho sinh

viên là cốt yếu và cũng là cơng việc khó khăn phức tạp nhất.

(2) Bây giờ ta hãy đánh giá thực trạng của việc đào tạo nghề dạy học ở trƣờng sƣ

phạm

a) Trƣớc hết về mặt đào tạo lí thuyết, các giáo trình tâm lí học, giáo dục học,

phƣơng pháp giảng dạy bộ mơn còn ít đƣợc cải tiến, chƣa phán ánh đƣợc những thành

tựu hiện đại của khoa học giáo dục thế giới trong những thập kỉ gần đây. Chúng chỉ

nhằm trang bị cho giáo sinh những kiến thức thuần túy lí thuyết, ít gắn bó với thực tiễn

trƣờng trung học, không đƣợc kèm theo luyện tập, thực hành sƣ phạm.



3



Tính hàn lâm của cách đạo tạo đó chỉ có thể giúp sinh viên tái hiện lí thuyết trong các

bài thi, chứ không phải trong thực hành.

b) Về mặt đào tạo thực hành, kiến tập và thực tập sƣ phạm trở thành những biện

pháp và cơ hội duy nhất. Chúng đƣợc tiến hành gần nhƣ tách rời với lí luận, vì khi học

lí luận dạy học - giáo dục khơng có luyện tập để vận dụng lí thuyết vào các tình huống

dạy học - giáo dục. Nói cách khác, giữa lí thuyết và thực tập sƣ phạm có một khoảng

trống: thiếu sự luyện tập tay nghề ngay khi nghiên cứu lí thuyết. Hơn nữa thời lƣợng

dành cho kiến tập và thực tập sƣ phạm lại hết sức ít ỏi so với tính chất phức tạp và yêu

cầu rất cao của việc rèn luyện kĩ năng nghề ("tay nghề"). Chƣa nói đến những khó khăn

vơ cùng to lớn của việc tổ chức những đợt đi kiến tập và thực tập sƣ phạm cho giáo

sinh đến các trƣờng phổ thông. Nhiều khi, chỉ vì những khó khăn khách quan này (cả từ

hai phía: trƣờng sƣ phạm và trƣờng phổ thơng), mà hình thức tổ chức đào tạo quan

trọng này biến thành chủ nghĩa hình thức, đƣa lại những kết quả khơng đáng hài lòng

cho giáo sinh.

c) Một nhƣợc điểm nữa của cách đào tạo hiện nay ở trƣờng sƣ phạm là việc đề

cao



q đáng vai trò của diễn giảng lí thuyết, coi nhẹ tự học, đó là việc sinh viên



khơng đƣợc rèn luyện kĩ năng nghiên cứu khoa học về lí luận dạy học hóa học. Ngƣời

giáo viên giỏi trong tƣơng lai sau khi tốt nghiệp không những phải dạy tốt mà còn có kĩ

năng tự bồi dƣỡng và kĩ năng nghiên cứu khoa học về nghề dạy học hóa học.

(3) Trong lúc đó, yêu cầu của xã hội Việt Nam trong thời kì



4



đổi mới theo cơ chế thị trƣờng và định hƣớng XHCN đòi hỏi chất lƣợng cao đối với

cơng tác đào tạo giáo viên. Khơng những thế, xu hƣớng hòa nhập với thế giới buộc nền

giáo dục của chúng ta phải vận dụng tƣ tƣởng công nghệ dạy học hiện đại.

Thay vì dạy học theo mơ hình mà diễn giang vẫn giữ vai trò chủ đạo nhƣ hiện

nay chúng ta đang tìm cách thiết kế những hệ dạy học mới theo cơ chế tự học - cá thể

hóa - có hƣớng dẫn đƣợc đánh giá theo tín chỉ. Hệ dạy học mới này, hƣớng vào ngƣời

học, tổ chức cho ngƣời học tự học cá thể hóa cao độ bằng tài liệu giáo khoa đƣợc biên

soạn theo tiếp cận mô đun, chứa đựng sự huớng dẫn bằng ngơn ngữ lí luận dạy học.

Nhƣ vậy ngƣời học tuy tự học nhƣng vẫn chịu sự điều khiển có kế hoạch của ngƣời dạy

mà vẫn có thể tiến lên theo nhịp độ cá nhân.

(4) Đó là tƣ tƣởng hiện đại của cơng nghệ dạy học mà chúng tơi vận dụng vào

q trình đào tạo kĩ năng nghề dạy học mơn hóa học cho sinh viên đai học sƣ phạm,

gắn bó với q trình giảng dạy mơn lí luận dạy học hóa học.

Kĩ năng nghề dạy học là một khái niệm rộng và phức tạp. Đã có nhiều tác giả

đƣa ra nhiều lí giải về khái niệm này trên thế giới và trong nƣớc.

Theo giáo sƣ Nguyễn Ngọc Quang, nghe dạy học có chức năng cơ bản: thiết kế,

thi công, kiểm tra, đánh giá giao tiếp và tự bồi dƣõng (trong luận án sẽ trình bày chi

tiết). Do đó nghề dạy học cũng có năm nhóm kĩ năng nhƣ vậy. Kĩ năng thiết kế cơng

nghệ bài lên lớp (soạn giáo án) là một



5



trong những kĩ năng cơ bản, thiết yếu và có tính chất quyết định đối với chất lƣợng dạy

học của ngƣời giáo viên tƣơng lai, kể từ lúc mới bƣớc chân vào nghề cho đến hết cuộc

đời dạy học của họ. Chính vì lẽ đó, chúng tơi đã chọn đề tài của luận án có nội dung

vận dụng tƣ tƣởng cơng nghệ dạy học hiện đại vào việc rèn luyện kĩ năng thiết kế công

nghệ bài lên lớp nghiên cứu tài liệu mới về hóa học cho sinh viên khoa Hóa trƣờng đại

học sƣ phạm bằng bài tốn tình huống mơ phỏng, chứa đựng trong tài liệu giáo khoa

biên soạn theo tiếp cận mô đun.

Đề tài luận án đƣợc phát biểu nhƣ sau:

"Dùng bài tốn tình huống mơ phỏng, rèn luyện kĩ năng thiết kế công nghệ

bài nghiên cứu tài liệu mới cho sinh viên khoa Hóa đại học sư phạm".



§2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

2-1. Mục đích của luận án

1) Hình thành kĩ năng thiết kế cơng nghệ bài hóa học nghiên cứu tài liệu mới

cho sinh viên khoa Hóa học sƣ phạm, tức là kĩ năng soạn giáo án bài học kiểu I trong

hệ thống nhiều kiểu.

2) Bằng cách sử dụng bài tốn tình huống mơ phỏng kĩ năng nghề nghiệp nói

trên; đây là một hình thức của phƣơng pháp dạy học phức hợp, gọi là trò chơi mô

phỏng đƣợc dùng phổ biến ở các trƣờng dạy nghề.

Hệ thống bài tốn tình huống mơ phỏng đó đƣợc biên soạn thành tài liệu giáo

khoa mơ đun hóa; mơ đun dạy học là một



6



cách tổ chức nội dung dạy học thích hợp tốt nhất với hệ tự học - cá thể hóa - có hƣớng

dẫn của cơng nghệ dạy học hiện đại.

Tóm lại, mục đích của luận án là “Hình thành kĩ năng thiết kế cơng nghệ bài

hóa học nghiên cứu tài liệu mới” bằng bài tốn tình huống mơ phỏng, biên soạn theo

tiếp cận mơđun, cho sinh viên hóa đại học sƣ phạm sử dụng nhƣ tài liệu giáo khoa tự

học - cá thể

Để thực hiện đƣợc mục đích nói trên, đề tài phải hồn thành những nhiệm vụ

chủ yếu sau đây.



2.2. Những nhiệm vụ chủ yếu của đề tài:

Nhiệm vụ 1: Nếu đƣợc hệ thống những kĩ năng thiết kế cơng nghệ bài hóa học

nghiên cứu tài liệu mới theo chƣơng trình hóa học hiện dùng. Hệ thống kĩ năng này cần

hình thành cho sinh viên là nội dung cốt lõi, đồng thời là mục đích cuối cùng của luận

án. Muốn thế, chúng tôi phải xuất phát từ hai cơ sở lí luận sau:

a) Dựa vào cấu trúc 5 nhóm chức năng của nghề giáo viên, lựa chọn nhóm đầu

tiên: nhóm kĩ năng thiết kế bài học;

b) Căn cứ vào lí thuyết bài học của lí luận dạy học; xác định qui trình thiết kế

cơng nghệ bài học;

c) Từ hai điểm xuất phát đó, kết hợp lại thành hệ thống kĩ năng cơ bản về thiết

kế công nghệ bài hóa học nghiên cứu tài liệu mới.

Nhiệm vụ 2: Biên soạn hệ thống những bài tốn tình huống mơ phỏng việc thiết

kế cơng nghệ bài hóa học nghiên cứu tài liệu mới của ngƣời giáo viên hóa học.



7



Thực chất, đây là việc biến tình huống mơ phỏng việc soạn giáo án bài hóa học

kiểu I thành những bài tốn để sinh viên tự học, tự giải đƣới sự hƣớng dẫn của cán bộ

giảng dạy.

Nhiệm vụ 3: Hệ thống những bài tốn tình huống mơ phỏng nói trên đƣợc biên

soạn theo tiếp cận mô đun về đƣợc dùng làm tài liệu giáo khoa cho sinh viên tự học - cá

thể hóa. Nó chứa đựng cả mục đích, nội dung, những chỉ dẫn về phƣơng pháp tự học,

tự kiểm tra - đánh giá- Nhƣ vậy, tài liệu giáo khoa tự học - cá thể hóa - có hƣớng dẫn

đƣợc mơ đun hóa này sẽ là nguồn thơng tin xuất phát (chứ không phải là bài diễn giảng

của cán bộ giảng dạy). Nó sẽ đƣợc tổng kết, bổ sung và đề cao bài diễn giảng.

Nhiệm vụ 4: Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm tổ chức cho sinh viên tự học - cá

thể hóa có hƣớng dẫn theo tài liệu giáo khoa (mơ đun hóa) nói trên nhằm rèn luyện kĩ

năng thiết kế cơng nghệ bài hóa học nghiên cứu tài liệu mới (kĩ năng soạn giáo án bài

học kiểu I).

Nhiệm vu 5: Đánh giá hiệu quả của tiếp cận mới về mặt đào tạo kĩ năng nghe

cho sinh viên, cụ thể là kĩ năng thiết kế cơng nghệ bài hóa học nghiên cứu tài liệu mới.

Những điều trình bày trên đây cũng đồng thời là phạm vi giới hạn của luận án

và là những nét mới của đề tài.



§3. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

Q trình đào tạo sinh viên khoa Hóa đại học sƣ phạm về lí luận dạy học, trong

đó có hệ thống kĩ năng nghề dạy học mơn hóa học ở trƣờng phổ thơng trung học.



8



§4. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU

Rèn luyện kĩ năng thiết kế bài hóa học nghiên cứu tài liệu mới ở trƣờng phổ

thơng trung học.



§5. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Theo lí luận dạy học cơng tác, hiệu quả và chất lƣợng dạy học chỉ có thể đƣợc

bảo đảm ở mức cao khi tổ chức đƣợc sự học tập có trình độ cao của tự học - cá thể hóa

- có hƣớng dẫn theo tƣ tƣởng cơng nghệ dạy học hiện đại.

Đặt biệt hơn nữa, trong việc đào tạo nghề ở trƣờng sƣ phạm, hiệu quả và chất

lƣợng dạy học của ngƣời giáo viên tƣơng lai phụ thuộc môt cách quyết định vào kĩ

năng tự học tự rèn luyện "tay nghề" ngay trong quá trình đƣợc đào tạo ở trƣờng sƣ

phạm, khi còn là sinh viên.

Vì thế, tiếp cận dạy học trò chơi mơ phỏng, cụ thể là sử dụng bài tốn tình

huống mơ phỏng nghề dạy học, là phƣơng pháp dạy học hiệu nghiệm nhất hiện nay để

thực hiện mục tiêu nói trên ở trƣờng đại học sƣ phạm, là cầu nối giữa lí thuyết và thực

tiễn dạy học.

Hơn nữa, với tƣ cách một phẩm chất quan trọng của nhân cách giáo viên, kĩ

năng tự lực thiết kế công nghệ bài học sẽ giúp hình thành ở ngƣời sinh viên năng lực tự

giải quyết những vấn đề dạy học, rộng hơn nữa, đó là năng lực tự bồi dƣỡng - nghiên

cứu khoa học để nâng cao chất lƣợng nghề dạy học của bản thân, khi họ bƣớc vào

giảng dạy ở trƣờng phổ thơng.



9



§6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong đề tài này chúng tôi đã sử dụng một loạt những phƣơng pháp khoa học

sau.

Trƣớc hết sử dụng tiếp cận hệ thống để tìm hiểu cấu trúc, chức năng cơ bản của

nghề giáo viên nói chung, lựa chọn nhóm chức năng đầu tiên: nhóm thiết kế bài học.

Đồng thời căn cứ vào lí thuyết bài học của lí luận dạy học, xác định qui trình

algorit của việc thiết kế cơng nghệ bài nghiên cứu tài liệu mới, áp dụng cụ thể vào mơn

hóa học.

3) Vận dụng một biến dạng của tiếp cận "Trò chơi mơ phỏng" (tức là bài tốn

tình huống mơ phỏng) vào việc chuyển hóa tình huống nghề dạy học (ở đây là tình

huống sọan giáo án) thành bài tốn tình huống mơ phỏng việc sọan giáo án. Hệ thống

bài tốn tình huống mơ phỏng này sẽ là nội dung và phƣơng pháp dạy học chủ yếu cho

sinh viên.

4) Dùng tiếp cận mô đun để biên soạn tài liệu giáo khoa: "Hệ thống các bài tốn

tình huống mơ phỏng" và cho sinh viên sử dụng theo phƣơng pháp tự học - cá thể hóa có hƣớng dẫn.

5) Thơng qua thực nghiệm sƣ phạm để đánh giá hiệu quả của phƣơng pháp này.

6) Trong q trình nghiên cứu chúng tơi còn sử dụng một số phƣơng pháp khác

nhƣ: điều tra, phỏng vấn, xử lý số liệu bằng phƣơng pháp thống kê tốn học.v.v…



§7- TÍNH MỚI MẺ CỦA ĐỀ TÀI

Luận án vận dụng những tiếp cận mới cụ thể là:

1) Nghiên cứu cấu trúc những chức năng của nghề dạy học (tức là hệ thống

những chức năng của nghề dạy học) qua các tác



10



giả trong ngoài nƣớc.

Chọn đi sâu một chức năng bộ phận - chức năng thiết kế nội dung bài học (soạn

giáo án) và chỉ đi sâu vào bài học nghiên cứu tài liệu mới (mơn hóa học phổ thơng cơ

sở về phổ thơng trung học).

2) Vận dụng qui trình thiết kế công nghệ của bài học vào loại bài nghiên cứu tài

liệu mới của mơn hóa học.

3) Lựa chọn những tình huống điển hình của việc thiết kế cơng nghệ bài học,

chuyển hóa chúng thành những bài tốn tình huống mô phỏng và sắp xếp thành hệ

thống.

4) Dùng tiếp cận mơ đun biên soạn hệ thống những bài tốn tình huống mơ

phỏng đó thành tài liệu giáo khoa.

5) Sử dụng tài liệu giáo khoa này để tổ chức cho sinh viên "tự học - có hƣớng

dẫn"



11



CHƢƠNG I

CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA TIẾP CẬN BÀI TỐN TÌNH HUỐNG

MƠ PHỎNG ĐỂ HÌNH THÀNH KĨ NĂNG NGHỀ DẠY HỌC

Đặt vấn đề

Để thực hiện đƣợc mục tiêu hình thành kĩ năng nghề dạy học cho sinh viên đại

học sƣ phạm (ngƣời đang "học nghề" chứ chƣa "hành nghề"), cần thiết phải dựa trên

những cơ sở lí thuyết nào và theo trình tự logic nào? Đó là những câu hỏi cơ bản của

luận án mà lời đáp chính là nền tảng khoa học của cơng trình.

(1) Trƣớc hết, muốn hình thành kĩ năng nghề dạy học, cần hiểu biết cấu trúc của

nghề đó về mặt chức năng. Chúng tôi đã tham khảo các công trình nghiên cứu của một

số tác giả về vấn đề này và đã lựa chọn một phƣớng án làm cơ sở. Theo giáo sƣ

Nguyễn Ngọc Quang, nghề giáo viên gồm 5 nhóm chức năng. Chúng tơi đã chọn nhóm

chức năng đầu tiên: thiết kế công nghệ dạy học cho bài học. cấu trúc nghề dạy học là cơ

sở lý thuyết đầu tiên của luận án.

(2) Đồng thời, vì trong nhóm chức năng đầu tiên này, ngƣời giáo viên phải có

những hiểu biết sâu sắc về bài học thì mới thiết kế đƣợc cơng nghệ của bài học hóa học.

Do đó cơ sở khoa học thứ hai của luận án là lí thuyết về bài học. Sự phân loại về bài

học của nhiều tác giả hiện đại đều chú ý đến bài học kiểu I: bài nghiên cứu tài liệu

mới. Chúng



12



tôi đã hạn chế phạm vi nghiên cứu ở việc hoàn thành kĩ năng thiết kế công nghệ bài học

kiểu I (nghiên cứu tài liệu mới).

Dựa vào lí thuyết về bài học, chúng tơi xác định cụ thể qui trình algorit thiết kế

công nghệ dạy học bài nghiên cứu tài liệu mới về hóa học. Nói cách khác, chúng tơi đã

xác định qui trình các bƣớc của việc soạn giáo án bài hóa học kiểu I.

(3) Qui trình thiết kế cơng nghệ bài học đã giúp chúng tôi vạch ra đƣợc cấu

trúc của hệ thống những chức năng soạn giáo án cho một bài kiểu I. Đó là xác định mục

tiêu của bài (M) xây dựng grap nội dung ( N), phân chia các bƣớc lí luận dạy học của

bài, chọn phƣơng pháp dạy học (Pdh) từng bƣớc và cho toàn bài, xác lập tiêu chí và

cách đánh giá hiệu quả (K) của bài v.v..

(4) Để thiết lập đƣợc một hệ dạy học mới " tự học - cá thể hóa - có hƣớng dẫn"

(theo tƣ tƣởng cơng nghệ dạy học hiện đại) thay cho cách đào tạo dựa vào diễn giảng

của thầy là chủ yếu, chúng tôi đã chọn tiếp cận trò chơi mơ phỏng để chuyển hóa những

tình huống thực của nghe dạy học thành những bài tốn tình huống mô phỏng.

(5) Cuối cùng, để phục vụ cho hệ dạy học nói trên, chúng tơi biên soạn theo

tiếp cận mơ đun hệ thống bài tốn tình huống mơ phỏng cho qui trình thiết kế cơng

nghệ bài kiểu I. Đây là tài liệu giáo khoa dùng cho sinh viên tự học. Trong chƣơng I

chúng tơi sẽ lần lƣợt trình bày những cở sở khoa học nói trên của luận án.



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

§1. ĐẶT VẤN ĐỀ: LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×