Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Định nghĩa: Lao là một bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn lao (Mycobacterium Tuberculosis) gây nên. Bệnh lao có thể gặp ở tất cả các bộ phận của cơ thể, trong đó lao phổi là thể lao phổ biến nhất (chiếm 80-85%) và là nguồn lây chính cho người xung quanh.

Định nghĩa: Lao là một bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn lao (Mycobacterium Tuberculosis) gây nên. Bệnh lao có thể gặp ở tất cả các bộ phận của cơ thể, trong đó lao phổi là thể lao phổ biến nhất (chiếm 80-85%) và là nguồn lây chính cho người xung quanh.

Tải bản đầy đủ - 0trang

4



1.1.2. Nhiễm lao và mắc bệnh lao



Hình 1.1.Giải phẫu phổi

Nhiễm lao: Là trong cơ thể đã có vi khuẩn lao. Nhiễm lao khi hít phải vi

khuẩn lao trong khơng khí do người bệnh lao phát tán ra khi ho hoặc hắt hơi,

được xác định bằng phản ứng Tuberculin chuyển từ âm tính sang dương tính.

Đa số người nhiễm lao vẫn khỏe mạnh. Trong một số trường hợp mặc dù

nhiễm lao nhưng phản ứng Tuberculin vẫn âm tính: Như người đồng nhiễm

HIV, người bị suy kiệt, trẻ em suy dinh dưỡng, một số ngưòi đang mắc thể lao

nặng như: Lao kê, lao màng não.

Mắc bệnh lao: Là khi có một hoặc nhiều bộ phận trong cơ thể bị tổn

thương do vi khuẩn lao gây ra. Bệnh lao có thể xuất hiện ở người đã bị nhiễm

lao trước đó, hoặc xuất hiện ngay tại thời điểm bị nhiễm lao do có một số

lượng lớn vi khuẩn lao bị hít vào phổi thường xuyên, liên tục.

Tuy nhiên, theo sau nhiễm lao, nhiều yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến khả

năng chỉ là nhiễm trùng lao tiềm ẩn hay tiến triển thành bệnh lao gồm: tuổi,

tình trạng dinh dưỡng, đã tiêm vacxin phòng lao hay chưa và tình trạng miễn

dịch. Vì vậy trẻ em có nguy cơ tiến triển thành bệnh sau nhiễm lao cao hơn



5



nhiều so với người lớn. Nguy cơ này lớn nhất ở trẻ < 2 tuổi - thấp ở trẻ từ 510 tuổi. Hầu hết bệnh xảy ra trong 5 năm đầu sau nhiễm lao ,.

1.2. Ước tính gánh nặng bệnh tật toàn cầu của lao trẻ em

Năm 1963, Edith Lincoln và Edward Sewell đã viết trong cuốn sách

đầu tay của họ “Bệnh lao ở trẻ em” rằng tỷ lệ tử vong do lao đã giảm rõ rệt ở

một số vùng và có thể trơng chờ tới ngày bệnh lao sẽ không là một vấn đề sức

khỏe cộng đồng nữa . Tuy nhiên, trên thực tế những thập niên gần đây bệnh

lao đã quay trở lại.

Các lý do làm cho sự quay trở lại của bệnh lao chủ yếu liên quan đến đại

dịch HIV/AIDS, kháng thuốc. Năm 2015, ước tính có 10,4 triệu trường hợp

lao mới mắc, trong đó có 1 triệu là trẻ em . Trong khi viêm phổi ước tính gây

tử vong 935 nghìn trẻ dưới 5 tuổi vào năm 2013 , lao cũng là nguyên nhân

gây viêm phổi, đặc biệt là ở những vùng có dịch tễ bệnh lao cao và ở người

nhiễm HIV. Một số nghiên cứu mới đây cho thấy từ 1% - 23% các trường hợp

viêm phổi gây nên bởi trực khuẩn lao ,.

Năm 2015, WHO đã xác nhận bệnh lao là nguyên nhân gây tử vong hàng

đầu trong các bệnh nhiễm trùng - đặc biệt ở các nước đang phát triển. Theo

ước tính của WHO, có tới 1 triệu trường hợp lao mới mắc ở trẻ em năm 2014;

dẫn đến 136 nghìn trẻ tử vong, tương tự năm 2015. Trong số đó, khoảng 3%

các trường hợp có kháng đa thuốc (MDR) và 40 nghìn trẻ có nhiễm HIV.

Bệnh lao hiện nay được cho là nguyên nhân chủ yếu góp phần gây tử

vong ở trẻ dưới 5 tuổi, mặc dù không nằm trong 10 bệnh hàng đầu ở trẻ cùng

nhóm tuổi này. Đặc biệt lao là nguyên nhân gây tử vong xếp ngay sau viêm

phổi ở các nước có tỷ lệ bệnh lao cao. Vì vậy lao trẻ em nên được ưu tiên cao

hơn, chú trọng hơn để phát hiện những trẻ có nguy cơ mắc bệnh để có thể

chẩn đốn, điều trị kịp thời.



6



Do việc chẩn đốn lao ở trẻ em còn phức tạp, nên sự hiểu biết về gánh

nặng bệnh tật thực sự của lao trẻ em còn chưa đúng mức. Chiến lược phòng

chống lao của WHO có mục tiêu rõ ràng là giảm tỷ lệ mới mắc và tử vong là

90% và 95% vào năm 2035. Tuy nhiên nếu khơng có ước tính tốt về tỷ lệ mới

mắc và tử vong, sẽ khơng thể biết được các đích đó có đạt được hay khơng.

Trẻ em chiếm 26% dân số tồn cầu và 43% dân số ở các nước chậm phát triển

. Vì vậy kiểm sốt tiến trình hướng tới kết thúc bệnh lao trên tồn cầu, cần

phải có ước tính sát tỷ lệ mới mắc và tử vong ở trẻ em.

1.2.1. Tỷ lệ mới mắc lao ở trẻ em

Năm 2011, WHO đưa ra ước tính đầu tiên cho lao trẻ em toàn cầu

(<15 tuổi) với số trường hợp mới mắc là 490 nghìn, ngang bằng với tỷ lệ mới

mắc của người lớn. Ước tính sớm hơn là 663,990 trường hợp (1990), và

1,039,000 trường hợp (2000). Năm 2014 - 2015, với các phương pháp khác

nhau, các ước tính mới cho lao mới mắc ở trẻ em xác định từ 850 nghìn- 1

triệu trường hợp. Năm 2014 ước tính có 51,4% của tổng số trẻ bị lao ở nhóm

tuổi dưới 5 tuổi .

1.2.2. Lao kháng thuốc ở trẻ em

Đến tận năm 2014, không có ước tính nào về gánh nặng tồn cầu của lao

kháng thuốc ở trẻ em. Một nghiên cứu tổng hợp cho thấy trước ngày 12 / 01

năm 2012 có 97 báo cáo gồm 8,382 trẻ nhạy cảm với Isoniazid và Rifampicin

H, R); 348 trẻ kháng đa thuốc (kháng với H và R). Trong năm 2012, các tác

giả báo cáo từ WHO cho thấy từ năm 1994 - 2011 đã phát hiện thấy 456 trẻ

kháng đa thuốc (MDR) trong tổng số 6,070 trẻ được làm test (MDR). Năm

2014, WHO có ước tính đầu tiên cho lao (MDR) ở trẻ em với tỷ lệ là 3,2%

trong lao mới mắc. Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ chung cho lao (MDR) ở

trẻ em tồn cầu là 12,1%, tương đương với 121 nghìn trường hợp .

1.2.3. Lao và HIV ở trẻ em



7



Mặc dù biết là nhiễm HIV góp phần rất quan trọng trong nguy cơ mắc

lao nhưng chưa có ước tính tin cậy cho tỷ lệ mắc lao/HIV ở trẻ em. Dodd P.J

và cộng sự ước tính có 5% số lao mới mắc xảy ra trên trẻ em nhiễm HIV ở 22

nước có tỷ lệ bệnh lao cao, tương đương với 32,500 trẻ nhiễm HIV phát triển

thành lao hoạt động năm 2010 và từ 40 - 50 nghìn vào năm 2014 .

1.2.4. Tử vong ở lao trẻ em

Tồn cầu ước tính có 6,3 triệu trẻ dưới 5 tuổi tử vong do tất cả các

nguyên nhân vào năm 2013 . Ước tính của WHO cho thấy có 136 nghìn trẻ

dưới 15 tuổi tử vong do lao năm 2014; 140 nghìn năm 2015, trong đó có 50%

là trẻ < 5 tuổi. Bệnh lao được xếp vào một trong 9 nguyên nhân gây tử vong

cao nhất ở trẻ độ tuổi từ 1- 59 tháng, ở vị trí số 6 trước viêm màng não, AIDS

và sởi .

Nguyên nhân là do bệnh lao ở trẻ < 5 tuổi khơng được chẩn đốn, điều

trị và ngăn chặn tử vong . Lao trẻ em đang bị chẩn đoán nhầm với bệnh khác,

bệnh lao cũng là bệnh nền, nguyên nhân tử vong khơng được chẩn đốn, chẩn

đốn sang bệnh khác, điển hình là viêm phổi . Một ngun nhân chính gây tử

vong ở lao trẻ em là lao màng não , và ngày nay sự thành cơng của vacxin

phòng phế cầu, lao màng não ở trẻ em trở lên là nguyên nhân thịnh hành nhất

trong viêm màng não do vi khuẩn. Hiện nay các nghiên cứu phát hiện thấy

19,3% trẻ bị lao màng não sẽ tử vong và 53,9% trẻ sống sót sẽ bị di chứng

thần kinh .

1.2.5. Lao tiềm ẩn

Một biện pháp quan trọng để ngăn chặn tỷ lệ mắc và tử vong bởi lao là

qua phát hiện trường hợp lao hoạt động để xác định các trường hợp có thể

nhiễm trùng lao tiềm tàng ở trẻ em và từ đó có chỉ định điều trị dự phòng. Tuy

nhiên cần có một ước tính sát có bao nhiêu trẻ bị lao tiềm ẩn ở nơi mà trẻ

sống vì thế mà có thể tăng hiệu quả phát hiện các trường hợp lao hoạt động.



8



Houben và cộng sự ước tính có khoảng 67 triệu trẻ dưới 15 tuổi bị nhiễm

lao vào năm 2014, và năm 2016 là 97 triệu , ; trong đó chủ yếu là trẻ ở khu

vực Đơng Nam Á (27 triệu), Châu Phi (20,9 triệu). Yuen C.M và cộng sự ước

tính có khoảng 7,48 triệu trẻ sống cùng với người lớn được chẩn đốn lao

phổi, trong đó 2,41 triệu trẻ dưới 5 tuổi, 660 nghìn trẻ đã có bệnh lao và

239nghìn trẻ dưới 5 tuổi .

1.3. Ước tính gánh nặng bệnh tật lao trẻ em ở Việt Nam

Việt Nam, một trong 14 nước có gánh nặng bệnh tật do lao cao, ước tính

tỷ lệ lao mới mắc hàng năm ở Việt nam khoảng 130 nghìn trường hợp . Trẻ

em Việt Nam chiếm khoảng 36% dân số, trong đó độ tuổi dưới 5 tuổi chiếm

khoảng 21%. . Một ước tính tỷ lệ hiện nhiễm lao ở trẻ em (6-14 tuổi) năm

2013 được ghi nhận ở 23,160 trẻ em, có 21,487 (92,8%) được làm test và đọc,

phân tích. Sử dụng điểm cut-off 10mm, ước tính tỷ lệ dương tính là (16,7%)

và nhiễm lao chung cho mọi lứa tuổi ở trẻ em Việt Nam được ước tính hàng

năm là (1,7%), tương đương với 351 nghìn trẻ. Tỷ lệ nhiễm ở thành thị cao

hơn ở nông thôn và các vùng hẻo lánh, tỷ lệ nhiễm tăng lên theo độ tuổi. Có

sự tương quan giữa tỷ lệ mới mắc và nhiễm lao rõ. Trẻ có người trong gia

đình bị lao có test dương tính cao hơn 1,6 lần so với nhóm còn lại .

Số trường hợp lao mới mắc ở trẻ em Việt nam chiếm khoảng 10% tổng

số lao mới mắc ở mọi lứa tuổi, tương đương với 13 nghìn trẻ. Hàng năm trên

tồn quốc theo báo cáo của CTCLQG số phát hiện được còn rất thấp so với số

dự báo mới mắc ở trẻ em (khoảng 3% của tổng số dự báo).

Mặc dù đã có gợi ý gánh nặng bệnh tật của bệnh lao trẻ em ở Việt Nam

là cao, đã có một vài nghiên cứu ở nước ta về lao trẻ em, nhưng khía cạnh lâm

sàng và hiệu quả điều trị lao trẻ em vẫn chưa rõ ràng. Xác nhận vi khuẩn học

của lao trẻ em ở Việt Nam là thấp, dựa vào lâm sàng để trực tiếp chẩn đoán,

điều trị trong đại đa số các trường hợp mắc lao ở trẻ em .



9



1.4. Sự khác biệt trong đáp ứng miễn dịch bệnh lao ở trẻ em

Sau khi nhiễm lao, trẻ em khơng chỉ có nguy cơ cao tiến triển thành bệnh

lao tại phổi mà còn có nguy cơ mắc bệnh lao ngồi phổi và tử vong. Những

trẻ dưới 1 tuổi có tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao. Bên cạnh các yếu tố nguy cơ

bao gồm di truyền, độc tính vi khuẩn và các bệnh nền làm suy yếu khả năng

miễn dịch (như suy dinh dưỡng và nhiễm HIV), tỷ lệ tiến triển thành bệnh lao

ở trẻ nhỏ là rất lớn, phản ánh sự non kém của đáp ứng miễn dịch .

Đại thực bào phế nang là hàng rào đầu tiên trong đáp ứng miễn dịch tự

nhiên với lao và đóng vai trò quyết định trong sự khuyếch đại đáp ứng miễn

dịch với nhiễm lao. Các nghiên cứu cho thấy có sự giảm mức độ diệt vi khuẩn

lao và giảm sự huy động các Monocyte tại vị trí nhiễm lao ở trẻ nhỏ so với

người lớn. Bởi sự non ớt của hàng rào bảo vệ tự nhiên ở phổi của trẻ nhỏ nên

vi khuẩn lao áp đảo hệ thống miễn dịch ở đây trước khi cơ thể có đáp ứng

miễn dịch đặc hiệu .

Một số nghiên cứu cho thấy các tế bào trình diện kháng nguyên ở trẻ

dưới 1 tháng tuổi thiếu khả năng cung cấp các tín hiệu phân cực của Th1 tới các

tế bào T. Khả năng tạo ra Interleukin -12, một mấu chốt tạo cytokine, cũng chậm

trưởng thành ở trẻ em. IL-12 là mấu chốt cho các giai đoạn phân cực của Th1.

Các tế bào CD 4 ở trẻ dưới 1 tháng tuổi thiếu khả năng kích thích Th1, giảm hoạt

hóa gene IFN-γ. Những hiện tượng đó nhìn chung làm suy yếu đáp ứng miễn

dịch trung gian tế bào ở trẻ dưới 1 tháng và trẻ nhỏ .

1.5. Lâm sàng lao trẻ em

Ở trẻ dưới 1 tuổi lao thường dẫn đến sự đe dọa tính mạng hơn là ở trẻ

lớn và người lớn, điển hình khi trực khuẩn lao lan truyền gây bệnh nhiều cơ

quan (lao toàn thể) và lao màng não. Tỷ lệ mắc lao trẻ em cao nhất là ở trẻ em

dưới 5 tuổi và trẻ trên 10 tuổi .



10



Trực khuẩn lao lây truyền qua các giọt hô hấp nhỏ từ những bệnh nhân

bị lao phổi bài xuất ra như ho, hắt hơi, nói chuyện, ca hát... Thời kỳ ủ bệnh

thường từ 2-12 tuần, là thời gian giữa nhiễm lao và phát hiện thấy một tổn

thương ban đầu hoặc test Mantoux dương tính. Trong 4 năm đầu sau nhiễm

lao, HIV và các bệnh gây suy giảm hệ thống miễn dịch là những yếu tố nguy

cơ làm nhiễm lao trở thành bệnh lao. Suy dinh dưỡng là một yếu tố nguy cơ

và liên quan đến hiệu quả điều trị kém .

Đầu tiên, quan trọng là xác định xem trẻ bị nhiễm lao tiềm ẩn hay bệnh

lao thực sự . Trẻ em bị nhiễm lao tiềm ẩn thường khơng có triệu chứng

của bệnh, khơng truyền bệnh và vi khuẩn lao không phát triển (trạng

thái ngủ). Nếu vi khuẩn lao hoạt hóa, nhân lên và vượt qua đáp ứng miễn

dịch, trẻ em có thể chuyển từ lao tiềm ẩn sang bệnh lao. Sự chuyển sang

bệnh lao thường xuyên, nhanh hơn (trong vài tuần) rất hay gặp ở trẻ em .

Lao có thể gây bệnh ở bất cứ vị trí nào trong cơ thể, nhưng sốt là triệu

chứng tồn thân hay gặp nhất. Các triệu chứng khác của bệnh lao là hậu quả

của việc vi khuẩn lao hoạt động, nhân lên, phá hủy các mô cơ thể. Theo WHO

các triệu chứng hay gặp nhất ở lao trẻ em là ho mạn tính (được xác định khi

ho thường xun, khơng cải thiện trên 14 ngày có hoặc khơng có khò khè);

sốt kéo dài (khi nhiệt độ cơ thể >38°C liên tiếp >14 ngày); kèm theo sút cân

hoặc chậm lớn, ốm yếu, chậm chạp, giảm hoạt động, ra mồ hôi trộm... và có

thể có các dấu hiệu màng não (nơn, đau đầu, gáy cứng...), rối loạn tri giác, liệt

khu trú... nếu có lao thần kinh trung ương .

Các xét nghiệm huyết học thường thấy tăng số lượng bạch cầu lympho

máu ngoại vi và thiếu máu; một số thể lao thần kinh có biến loạn dịch não tuỷ và

hình ảnh tổn thương não - màng não qua phim CT/ MRI, có thể rối loạn về điện

giải, đặc biệt là giảm Ion Na, gây nên do hội chứng rối loạn bài tiết hóc môn lợi

niệu (SIADH) hoặc hội chứng mất muối não (CSWS) cũng có thể gặp .



11



Khi bệnh lao đã được chẩn đốn xác định, phải tìm xem lao tổn thương

cơ quan nào, một hay hơn một cơ quan, lao tại phổi hay lao ngoài phổi. Lao

phổi bắt nguồn từ ngoại sinh hay tái hoạt động từ lao tiềm ẩn nội sinh. Bệnh ở

nhu mô phổi và lao hạch trong lồng ngực là hay gặp nhất của lao trẻ em, chiếm từ

60-80% tổng các trường hợp. Phần lớn trẻ em nhiễm trực khuẩn lao tại phổi

khơng có triệu chứng trong vài tuần đầu, khơng thấy bất thường trên hình ảnh

X.quang thường quy; đơi khi có thể thấy viêm định khu ban đầu với thâm nhiễm

khơng đặc hiệu - chỉ có thể phát hiện trên phim CT- scanner phổi. Sau nhiều ngày,

trực khuẩn lao lan tới tổ chức hạch, gây sưng hạch mà không tương xứng với ổ lao

ở nhu mô. Lúc này ở trẻ lớn vẫn có tới 80-90% các trường hợp là khơng có triệu

chứng, trong khi ở trẻ nhỏ dưới 1 tuổi lại thường có triệu chứng và bất thường tới

40 - 50% ở phim X.quang phổi quy ước hoặc CT- scanner ngực .

Các triệu chứng ban đầu thường nhẹ, gồm sốt ở mức độ thấp và ho. Ho

thường không có đờm, và đơi khi có khó thở nhẹ - khò khè và suy hơ hấp ở trẻ

dưới 1 tuổi. Các dấu hiệu xác định chẩn đoán bằng X.quang và CT thường

không rõ. Sưng hạch rốn phổi và trung thất chiếm ưu thế mặc dù không thường

xuyên quan sát thấy ở phim thường quy. Bất cứ thùy phổi nào đều có thể gặp tổn

thương do lao, và 25% các trường hợp là ở nhiều thùy. Trong lao sơ nhiễm,

thường thấy thâm nhiễm ở thùy giữa hoặc thùy dưới kèm theo sưng hạch rốn

phổi cùng bên, có thể gây xẹp phổi do đè ép khi hạch lympho to quá mức .

Lao nội sinh phát triển từ lao tiềm ẩn thường tái hoạt động gây các bất

thường ở các thùy cao của một hoặc hai bên phổi; tổn thương dạng hang, xẹp

phổi do hạch phế quản chèn ép hoặc hình ảnh đơng đặc thùy/ phân thùy phổi.

Phản ứng màng phổi cục bộ, hoặc tràn dịch màng phổi thường gặp và khi có

các dấu hiệu tắc nghẽn là biểu hiện của lao nội phế quản. Hình ảnh

X.quang/CT ngực phát hiện từ bình thường đến các bất thường khác nhau



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Định nghĩa: Lao là một bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn lao (Mycobacterium Tuberculosis) gây nên. Bệnh lao có thể gặp ở tất cả các bộ phận của cơ thể, trong đó lao phổi là thể lao phổ biến nhất (chiếm 80-85%) và là nguồn lây chính cho người xung quanh.

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×