Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
2 XÓI MÒN ĐẤT LÀ GÌ ?

2 XÓI MÒN ĐẤT LÀ GÌ ?

Tải bản đầy đủ - 0trang

Ngồi ra, theo Hudson (1968) xói mòn đất còn đƣợc xem là sự chuyển dời vật lý

của lớp đất do nhiều tác nhân khác, nhau như lực đập của giọt nƣớc, gió, tuyết và bao

gồm cả q trình sạt lở do trọng lực.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, gọi tắt là FAO (1994 ),

“Xói mòn là hiện tượng các phần tử mảnh, cục và có khi cả lớp bề mặt đất bị bào mòn,

cuốn trơi do sức gió và sức nước”.

R.P.C Morgan, 2005 thì cho rằng, xói mòn đất là một q trình gồm hai pha bao

gồm sự tách rời của các phần tử nhỏ từ mặt đất sau đó vận chuyển chúng dưới các tác

nhân gây xói như nước chảy và gió. Khi năng lượng khơng còn đủ để vận chuyển các

phần tử này, pha tứ ba – quá trình bồi lắng - sẽ xảy ra.

Cũng dựa trên yếu tố trọng lực, tác giả Cao Đăng Dư có quan niệm cho rằng q

trình xói mòn, trượt lở, bồi lấp thực chất là q trình phân bố lại vật chất dưới ảnh hưởng

của trọng lực, xảy ra khắp nơi và bị chi phối bởi yếu tố địa hình.

Theo một trong những cách tiếp cận khác khi nghiên cứu về lớp phủ thực vật

Nguyễn Quang Mỹ và Nguyễn Tứ Dần (1986) lại cho rằng: “Xói mòn là một quá trình

động lực phá hủy độ màu mỡ của đất, làm mất trạng thái cân bằng của cả vùng bị xói

mòn lẫn vùng bị bồi tụ”.



13.3 NGUN NHÂN

13.3.1



Tự nhiên

13.3.1.1 Xói mòn do gió



Hiện tượng xói mòn đất do gió thường xày ra ở những vùng đất có thành phần cơ

giới nhẹ: như những vùng đất cát ven biển, đất vùng đồi bán khơ cạn.

Mức độ xói mòn do gió mạnh hay yếu phụ thuộc vào những yếu tố sau:











Tốc độ gió

Thành phần cơ giới của đất

Độ ẩm đất

Độ che phủ của thảm thực vật

13.3.1.2 Xói mòn do nước



Xói mòn do nước là loại xói mòn do sự cộng phá của những hạt mưa đối với lớp đất

mặt và sức cuốn trơn của dòng chảy trên bề mặt đất. Đây là loại xói mòn ở những vàng

đất dốc khi khơng có lớp phủ thực vật, gây ra các hiện tượng xói mặt, xói rãnh, xói khe.



4



Hình 13.1 Đất bị xói mòn tạo thành rãnh

(Nguồn: Baobinhdinh.com.vn)



Các nhân tố ảnh hưỡng đến xói mòn do nước:

Mưa: là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn và trực tiếp đến xói mòn đất. Chỉ

cần lượng mưa trên 100mm, ở những nơi có độ dốc trên 10 0 là có thể gây ra hiện

tượng xói mòn đất. Giọt mưa cơng phá đất trực tiếp gây ra xói mòn, giọt mưa càng

lớn sức cơng phá càng mạnh.

• Đất: đất có độ thấm nước càng lớn thì hạn chế được xói mòn, vì lượng nước dòng

chảy giảm. Độ thấm nước phụ thuộc vào: độ dày của lớp đất, thành phần cơ giới

của đất, kết cấu đất...

• Địa hình: độ dốc quyết định đến thế năng của hạt đất và dòng chảy phát sinh trên

bề mặt. Độ dốc càng lớn thì độ xói mòn càng mạnh, cường độ xói mòn còn phụ

thuộc vào chiều dài dốc: dốc càng dài khối lượng nước chảy, tốc độ dòng chảy, lực

qn tính càng tăng, xói mòn càng mạnh.

• Độ che phủ thực vật: thảm thực vật có tác dụng ngăn chặn xói mòn làm tắt năng

lượng hạt mưa, làm chậm tích tụ nước, tạo kết cấu bền của thể đất, tăng mức độ

thấm nước của đất, tăng ma sát cơ học thơng qua bộ rễ và thảm lá rụng.





Bảng 13.1: Một số ngun nhân gây xói mòn đất ( đơn vị %)

Ngun

nhân



Xói mòn

do nước



Xói mòn

do gió



Thối hóa

hóa học



Thái hóa

lý học



Tổng số



Phá rừng



43



8



26



2



384



Chăn thả

quá mức



29



50



6



16



388



5



Canh tác

không

hợp lý



24



16



58



80



389



Nguyên

nhân khác



4



16



10



2



93



Tổng số



100



100



100



100



1214



(Nguồn: Đào Châu Thu, 2006)



13.3.1.3 Xói mòn do trọng lực

Do đặc tính vật lý của đất là có độ xốp, đất có nhiều khe hở với nhiều kích thước

khác nhau và dolực hút của quả đất ên đất có khả năng di chuyển từ tầng đất trên của bền

mặt xuống tầng đất sâu do chính trọng lượng của nó hoặc có thể đất bị trơi nhẹ theo khe,

rãnh. hay người ta còn gọi là hiện tượng rửa trôi đất theo chiều của phẩu diện đất.

13.3.2



Xói mòn đất do các hoạt động sản xuất và quản lý của con người



Nhịp độ tăng dân số và phát triển kinh tế xã hội trong nhiều thập kỷ qua đã làm cạn

kiệt các nguồn tài nguyên đặc biệt là tài nguyên đất. Con người với các hoạt động và

quản lí tài nguyên đất khác nhau đã góp phần gây ra xói mòn đất dẫn đến suy thối đất.



Hình 13.1: Chặt phá rừng làm nương rẫy làm xói mòn đất

6



(Nguồn: Tintaynguyen.com)



Các hoạt động và quản lí đất đã dẫn đến xói mòn đất: khai thác rừng khơng hợp lý,

phá rừng làm nương rẫy. Canh tác nông nghiệp không bền vững, cháy rừng, chăn thả gia

súc quá mức, xây dựng dường điện, cầu cống, dường điện ở vùng núi không hợp lý, trồng

rừng quy mô lớn nhưng không chú ý đến hỗn lồi và trồng loại cây thích hợp.

Bảng 13.2: Diện tích đất nương rẫy bình qn 1 hộ gia đình ở các vùng (ha )

Quảng

Ninh



Lạng

Sơn



3,56



0,17



Tuyên Sơn Nghệ Bình

Quang La

An Định

1,97



1,2



0,59



1,48



Bình

Thuận

1,37



Đắk Đồng Bình

Lắk Nai Phước





Mau



0,44



1,4



2,14



1,73



(Nguồn: Đào Châu Thu, 2006 )



13.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XĨI MỊN ĐẤT

13.4.1



Khí hậu



Yếu tố khí hậu có thể nói là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến xói mòn đất. Trong các

yếu tố gây xói mòn chính thì mưa là quan trọng hơn cả, ngồi ra có những yếu tố ảnh

hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến xói mòn như nhiệt độ khơng khí, độ ẩm, tốc độ gió...

13.4.1.1 Lượng mưa

Lượng mưa ảnh hưởng rất lớn đến q trình xói mòn. Ở những khu vực có lượng

mưa thấp thì khả năng xói mòn là rất thấp vì lượng mưa khơng đủ để tạo thành dòng chảy

(vì bị mất do ngấm vào đất, bay hơi, thực vật sử dụng...) và do đó khơng có khả năng vận

chuyển vật chất đi xa. Lượng mưa trung bình hàng năm thường phải lớn hơn 300 mm thì

xói mòn do mưa mới xuất hiện rõ. Nếu lượng mưa lớn hơn 1000 mm/năm thì cũng tạo

điều kiện tốt cho lớp phủ thực vật phát triển và lượng xói mòn cũng khơng đáng kể.

Nhưng với lượng mưa như vậy mà tại những khu vực có rừng bị tàn phá thành đất trống,

đồi núi trọc thì xói mòn thì sẽ là rất lớn.

13.4.1.2 Bốc hơi nước

Một phần bốc hơi trực tiếp vào khí quyển, phần khác bốc hơi qua hoạt động của

thực vật và động vật sau đó được ngấm xuống đất theo khe nứt, thẩm thấu. Lượng nước

còn lại hình thành dòng chảy bề mặt.

13.4.1.3 Cường độ mưa

Q trình hình thành dòng chảy phụ thuộc nhiều vào cường độ của trận mưa. Cường

độ mưa là lượng mưa trong một thời gian nhất định trong một đơn vị tính là mm/h. Theo

các kết quả nghiên cứu ở nhiều khu vực trên thế giới thì những trận mưa có cường độ

mưa trên 25 mm/h thì mới có tác dụng tạo nên dòng chảy và từ đó mới gây xói mòn. Tỷ

lệ lượng mưa tạo ra trong năm được tạo ra bởi các trận mưa có cường độ lớn hơn

25 mm/h càng nhiều thì khả năng gây xói mòn càng lớn. Nếu thời gian mưa dồn dập



7



trong thời gian ngắn thì đó chính là tiền đề cho sự hình thành lũ quét, trượt lở ở vùng núi

gập lụt ở hạ lưu, cùng với việc gia tăng xói mòn đất.

13.4.1.4 Đặc tính của mưa

Đặc tính của mưa cũng ảnh hưởng lớn đến xói mòn của đất. Mưa rào nhiệt đới gây

tác hại nhiều hơn nhiều so với mưa nhỏ ở các vùng ôn đới.

13.4.1.5 Thời gian mưa

Hay là mức độ tập trung của những trận mưa. Lượng đất bị xói mòn chủ yếu là vào

mùa mưa, nhất là những nơi đất đang thời kỳ bỏ hố khơng có sự điều tiết và cản nước

của lớp phủ thực vật.

13.4.1.6 Các yếu tố khác

Tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự xói mòn đất như nhiệt độ khơng khí, sự bay

hơi nước, tốc độ gió (khi mưa xuống),... Những tác động này nếu so sánh với tác động do

mưa gây ra thì có thể xem là không đáng kể, trừ một số trường hợp đặc biệt như lượng

mưa quá nhỏ.

13.4.2



Địa hình



Địa hình ảnh hưởng rất lớn lên xói mòn và với mỗi kiểu địa hình sẽ có những loại

hình xói mòn khác nhau. Nếu địa hình núi, phân cắt có độ dốc lớn thì xói mòn khe rãnh

dạng tuyến diễn ra mạnh mẽ. Còn đối với những mặt sườn phơi và địa hình thấp, thoải thì

xói mòn theo diện (hay xói mòn bề mặt) sẽ chiếm ưu thế. Với địa hình núi đá vơi thì

khơng có hai loại hình trên mà có xói mòn ngầm, tạo các dạng hang động.

Ảnh hưởng của địa hình có thể trực tiếp hay gián tiếp đến sự xói mòn đất. Trước

hết, địa hình làm thay đổi vi khí hậu trong vùng đến ảnh hưởng gián tiếp đến xói mòn đất

thơng qua tác động của khí hậu. Địa hình núi cao cùng với sườn chắn gió ẩm là một trong

những yếu tố tạo nên những tâm mưa lớn. Ảnh hưởng trực tiếp của địa hình đến xói mòn

được thơng qua yếu tố chính là độ dốc và chiều dài sườn dốc:

13.4.2.1 Độ dốc

Độ dốc là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến xói mòn và dòng chảy mặt. Độ dốc

càng lớn thì xói mòn mặt càng lớn và ngược lại. Nó ảnh hưởng tới sự phân chia dòng

nước và cường độ dòng nước chảy. Xói mòn có thế xảy ra cường độ dốc từ 3 0 và nếu độ

dốc tăng lên hai lần thì cường độ xói mòn tăng lên 4 lần hoặc hơn.

Trong điều tra lập bảng đồ đất quy hoạch sử dụng đất tỷ lệ nhỏ có thế xác định độ

dốc theo 3 cấp sau:

-



-



Đất có độ dốc dưới 150: được coi là vùng đất bằng, ít dốc. Trong số này chủ yếu là các

vùng đất ven biển, đồng bằng thung lũng, cao nguyên và đồng bằng thấp, vùng bán sơn

địa. Cây nông nghiệp trồng chủ yếu trên những loại đất này.

Đất có độ dốc từ 150 - 250: đây là những vùng có độ dốc trung bình nhưng đã phải hạn

chế sản xuất nơng nghiệp với các loại cây nơng nghiệp ngắn ngày, có độ che phủ thấp

hoặc cây trồng cần chăm sóc đặc biệt không nên trồng trên đất dốc trên 150. Các loại cây

8



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

2 XÓI MÒN ĐẤT LÀ GÌ ?

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×