Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Bảng 3.2 Tần số xuất hiện của động từ chuyển động đa hướng trong các tác phẩm văn học tiếng Việt

Bảng 3.2 Tần số xuất hiện của động từ chuyển động đa hướng trong các tác phẩm văn học tiếng Việt

Tải bản đầy đủ - 0trang

thì động từ đi là động từ được sử dụng nhiều nhất chiếm tới 73,13%, đứng thứ

hai là động từ chạy chiếm 11, 34%, động từ bước đứng thứ 3 chiếm 8,96%. Năm

động



13

3



từ còn lại gồm bò, trèo, leo,lặn, bơi chỉ chiếm 2,02% tổng số lần sử dụng của 10

ĐTCĐ ĐH trong các tác phẩm văn học Việt Nam đã được thống kê.

Sau đây chúng tơi tiến hành tìm hiểu hoạt động của các ĐTCĐĐH trong từng

tác phẩm tiếng Việt được khảo sát.

3.2.2.1. Hoạt động của động từ chuyển động đa hướng trong tác phẩm "Giông tố"

Trong tác phẩm Giông tố có 9 động từ CĐĐH được sử dụng: đi, chạy, bước,

nhảy, bay, trèo, bò, leo, bơi, trong đó, chỉ có 3 động từ được sử dụng nhiều: đi,

chạy và bước. Các động từ khác ít được sử dụng.

* Động từ đi xuất hiện trong 231 câu với chức năng ngữ pháp và nội dung

ngữ nghĩa khác nhau. Về phương diện ngữ pháp, đi được sử dụng với chức năng

chủ yếu là làm vị ngữ trong câu. Ví dụ:

- Lão đi như cuồng chân, như con hổ trong cũi sắt. [Giơng tố, 162]

- Chúng tơi là lí dịch trong làng cùng ông ấy đi lên quan đây. [Giông tố, 175]

Với tư cách là động từ vị ngữ trong câu, đi có thể kết hợp với các từ thuộc

từ loại khác nhau trong chức năng bổ ngữ chỉ đối tượng, chỉ địa điểm hoặc chỉ

cách thức. Ví dụ: đi coi đồn điền; đi hái chè; đi thăm mỏ; đi gặt rạ; đi gánh rạ; đi

đánh tổ tơm; đi hầu bóng các đền; đi ngủ; đi tìm ái tình; đi lên xe; đi xuống thềm

ga; đi đò; đi ăn trộm; đi tự tử, đi ngủ với giai; đi lên quan; đi Hà Nội; đi đủng

đỉnh; lử khử đi, đi lang thang, cứ đi, đi mãi,... Tất cả 231 câu có xuất hiện động từ

đi thì hầu hết đi làm chức năng vị ngữ của câu.

Về nội dung ý nghĩa, động từ đi được sử dụng với nhiều nghĩa khác nhau:

+ Trong hầu hết các câu đều với nghĩa gốc: "(Người, động vật) tự di chuyển

bằng những động tác liên tiếp của chân, lúc nào cũng vừa có chân tựa trên mặt

đất, vừa có chân giơ lên đặt tới chỗ khác" [58, 407 - 408]. Ví dụ:

- Đoạn Long với Minh Châu ơm nhau đi ra gác ngồi. [Giơng tố, 450]

- Mục chủ rối rít thúc con em đi mời các quan viên lên cho đủ mặt [Giơng tố,

451]

+ Đi còn được sử dụng với nghĩa phái sinh (nghĩa 2) "(Người) tự di chuyển

đến nơi khác khơng kể bằng cách gì". Ví dụ:

- Tạ Đình Hách đi thăm mỏ Quảng n. [Giơng tố, 180]

- Nếu anh về sớm mà đi ơ tơ có hơn không? [Giông tố, 289]

+ Đi cũng được dùng với nghĩa 4 "Di chuyển đến chỗ khác, nơi khác để làm một

13

4



cơng việc, một nhiệm vụ nào đó". Ví dụ:

- Em đi bới khoai, đi bẻ ngô. [Giông tố, 290]



13

5



- Ơng sẽ đi điều đình với người nhà cơ Mịch cho tơi nữa. [Giơng tố, 227]

+ Đi còn được dùng với nghĩa 15 "Ban phát hoặc đem đến tặng nhân dịp lễ,

tết, hiếu hỉ". Ví dụ:

- Thày đi cho con vài xu, lạy thày, thày làm ơn. [Giông tố, 304].

Đối chiếu với 18 nghĩa của động từ đi trong Từ điển tiếng Việt thì thấy rằng

khi hoạt động trong tác phẩm động từ này chỉ được sử dụng nhiều với 4 nghĩa

là nghĩa 1, nghĩa 2, nghĩa 4 và nghĩa 15. Các nghĩa khác của động từ này rất ít được

sử dụng trong tác phẩm Giông tố.

* Động từ chạy được sử dụng trong 63 câu của tác phẩm "Giông tố" với các

chức năng ngữ pháp và nội dung ý nghĩa khác nhau. Về chức năng ngữ pháp, động

từ chạy đều đảm nhiệm chức năng vị ngữ trong tất cả 63 lần sử dụng. Ví dụ:

- Bác này chạy vào một lúc, rồi chạy ra. [Giông tố, 176]

- Xe chạy độ mười phút thì đã tới tỉnh. [Giơng tố, 212]

Với chức năng vị ngữ, động từ chạy có thể kết hợp với các từ thuộc nhiều

từ loại khác nhau là bổ ngữ cho động từ. Ví dụ:

- Thằng Bội chạy xồng xộc vào giữa nhà. [Giông tố, 300]

- Một chiếc ô tô chạy phăng phăng trên đường. [Giông tố, 326]

- Mịch cũng vội đứng lên mới kịp chạy tọt vào gian buồng bên. [Giông tố, 300]

Về nội dung ý nghĩa, động từ chạy được sử dụng trong tác phẩm Giông tố chỉ

với một số nghĩa nhất định. Cụ thể là:

+ Chạy được sử dụng với nghĩa gốc (nghĩa 1) "(Người, động vật) di chuyển

thân thể bằng những bước nhanh". Ví dụ:

- Người bồi chạy lên gác một lúc. [Giông tố, 187]

- Thằng bé cầm tiền cắm cổ chạy đi. [Giông tố, 385]

+ Chạy được sử dụng với nghĩa phái sinh (nghĩa 3) "(Vật) di chuyển nhanh

đến nơi khác trên một bề mặt". Ví dụ:

- Xe lửa chạy qua một cái cầu sắt nhỏ. [Giơng tố, 397].

- Một chiếc xe hòm phăng phăng chạy hết tốc lực. [Giông tố, 159]

Đối chiếu với 12 nghĩa được giải thích trong Từ điển tiếng Việt của động từ

chạy, trong tác phẩm Giông tố động từ này chủ yếu được dùng với nghĩa gốc,

chạy được dùng với nghĩa chuyển (nghĩa thứ 3 của chạy ghi trong từ điển) rất hạn

chế.

100



* Động từ bước xuất hiện ở 33 câu trong tác phẩm Giông tố với chức

năng ngữ pháp là vị ngữ của câu. Ví dụ:



100



- Nghị Hách bước xuống cầu thang. [Giông tố, 192]

- Chàng gọi xe, bước lên, bảo phu kéo đến phố Hàng Buồm. [Giông tố, 220]

Về mặt ý nghĩa, trong tác phẩm Giông tố động từ bước đều được sử dụng với

nghĩa gốc "Đặt chân tới một chỗ khác để di chuyển thân thể tới đó". Ví dụ:

- Đứa ở chưa kịp chạy ra, Tú Anh đã thoăn thoắt bước vào. [Giông tố, 382]

- Cả hai đủng đỉnh bước lên thang rồi toan bước vào gác trong, nhưng mới

đến cửa đã phải đứng lại để khúc khích cười. [ Giơng tố, 450]

* Các động từ nhảy, bò, trèo, bay, bơi, leo được sử dụng không nhiều trong

tác phẩm Giông tố. Kết quả khảo sát cho thấy các động từ này phần lớn được sử

dụng với chức năng làm vị ngữ của câu. Ví dụ:

- Nghị Hách toan nhảy xổ đến nhưng ông lão giơ súng lục ra. [Giông tố, 425]

- Hết thảy những người trong nhà thương hoảng cả lên, tung chăn ra,

nhảy

xuống đất. [Giơng tố, 203]

- Nghị Hách bảo nó bắc vào sinh phần, rồi hai người lổm ngổm bò lên. [Giơng

tố, 365]

- Long trèo qua những cái thang. [Giông tố, 248]

- Cách năm gốc một lại có một chuồng chim, đầy những con vành khuyên, ri ca

bay ở trên để cho một đôi trĩ, lông đuôi dài lê thê từ tốn đi lại ở dưới. [Giơng tố, 179]

- Cách đó mươi bước, một lũ đàn ông trần truồng lội, bơi, tắm, giặt. [Giông tố,

259].

Về phương diện ý nghĩa, trong tác phẩm Giông tố, tất cả các động từ này

đều được sử dụng nghĩa gốc.

3.2.2.2. Hoạt động của động từ chuyển động đa hướng trong tác phẩm "Phố"

Có 9 động từ CĐĐH được sử dụng trong tác phẩm Phố : đi, chạy, nhảy, bò,

trèo, leo, bước, bơi và bay, trong đó có 3 động từ được sử dụng nhiều là đi, chạy

và bước. Khi được sử dụng trong tác phẩm Phố, chỉ một số đặc điểm ngữ pháp và

nội dung ý nghĩa của các động từ này được bộc lộ, hiện thực hóa trong những ngữ

cảnh cụ thể.

* Động từ đi được sử dụng nhiều nhất trong tác phẩm Phố xuất hiện trong

455 câu với chức năng ngữ pháp và nội dung ý nghĩa đa dạng. Về đặc điểm ngữ

pháp, đi là động từ được sử dụng ở một số chức năng ngữ pháp sau:

+ Chức năng vị ngữ trong câu là chức năng chủ yếu của động từ đi được sử

101



dụng trong tác phẩm Phố. Trong 455 có mặt động từ đi thì có đến 439 câu đi là vị

ngữ. Ví dụ:



102



- Nhà anh Thành đi đâu hết mà im lìm vậy em? [Phố, 31]

- Hình như có tốp qn cảnh đang đi tới. [Phố, 75].

+ Đi trong chức năng chủ ngữ. Đây không phải là chức năng ngữ pháp cơ bản

của từ loại động từ nói chung, của động từ đi nói riêng. Tuy nhiên, trong tác

phẩm Phố, động từ đi được sử dụng làm chủ ngữ của câu. Ví dụ:

- Đi bộ cũng là một thứ rèn luyện thể lực. [Phố, 16]

- Sao đi đâu, làm gì cũng va đập phải cái gam màu kiếm sống ảm đạm như

thế này? [Phố, 42]

+ Đi trong chức năng trạng ngữ của câu. Ví dụ:

- Đi được nửa đường, trời bỗng đổ mưa to. [Phố, 36]

- Đi làm về đến cửa, nghe được câu ấy, chị muốn chui tụt xuống đất, vậy mà

ơng chồng còn ngốc miệng ra cười. [Phố, 22]

Động từ thường kết hợp với các từ khác tạo thành một đoản ngữ động từ

(cụm động từ) khi đảm nhiện chức năng trạng ngữ cho toàn câu.

Về khả năng kết hợp, động từ đi được sử dụng trong tác phẩm Phố thể

hiện đầy đủ khả năng kết hợp của từ loại động từ:

- Các từ chỉ quan hệ của hoạt động với thời gian: đã đi, đi luôn, sắp đi,..;

- Các từ phủ định: chưa đi, không đi;

- Các từ chỉ đặc điểm (kết quả, sự lặp lại...) của hoạt động trong quan hệ

với chủ thể: đi rồi, lại đi;

- Các từ chỉ cách thức diễn tiến của hành động: cứ đi chơi, cứ đi làm bình

thường;

- Các từ chỉ sự ngăn cấm, khuyên bảo: đừng đi nữa mình ơi, phải đi ăn mày;

- Các từ chỉ mức độ/tốc độ của vận động: vội vã đi ngay, đi chầm chậm.

Về nội dung ý nghĩa, trong tác phẩm Phố động từ đi được sử dụng chỉ ở

một số nghĩa nhất định.

+ Hầu hết các câu có động từ đi trong tác phẩm Phố đều được sử dụng

với nghĩa gốc (nghĩa 1 trong từ điển): "(Người, động vật) tự di chuyển bằng những

động tác liên tiếp của chân, lúc nào cũng vừa có chân tựa trên mặt đất, vừa có

chân giơ lên đặt tới chỗ khác". Ví dụ:

- Em sẽ dẫn anh đi dạo suốt đêm. [Phố, 87]

- Nam trở dậy, đi đến bên cửa sổ nhìn ra. [Phố, 90]

103



+ Đi được sử dụng với nghĩa phái sinh (nghĩa 2) "(Người) tự di chuyển đến

một nơi khác, khơng kể bằng cách gì ". Ví dụ:



104



-Trời đang mưa to, em biết đi đâu ? [Phố, 102]

- Tối qua cậu ấy về nhoáng một cái, rồi lại đi ngay. [Phố, 115]

+ Đi được sử dụng với nghĩa phái sinh (nghĩa 4) "Di chuyển đến chỗ khác, nơi

khác để làm một công việc, một nhiệm vụ nào đó". Ví dụ:

- Ngày ngày cơ sẽ đi chợ, dọn dẹp, cơm nước cho hai bố con. [Phố, 86]

- Chị ấy đi công tác xa hả anh? [Phố, 101]

* Động từ chạy được sử dụng ở 34 câu trong tác phẩm Phố. Về đặc điểm ngữ

pháp, động từ chạy được sử dụng chủ yếu với chức năng vị ngữ trong tất cả các câu.

Ví dụ:

- Chưa nói hết câu, con bé đã chạy đến sà vào lòng. [Phố, 64]

- Anh chạy một vòng quanh thảo cầm viên. [Phố, 380]

Về ý nghĩa, hầu hết các câu có mặt động từ chạy đều được sử dụng với

nghĩa gốc: "(Người, động vật) di chuyển thân thể bằng những bước nhanh". Ví dụ:

- Đúng lúc ấy thì anh Bình chạy vào, vai đeo cái máy quay phim sứt sẹo. [Phố,

179]

- Con chó nghe nhắc đến mình vội cong đi chạy tới, nép sát bên chân Lãm.

[Phố, 154]

Chạy còn được dùng với nghĩa phái sinh (nghĩa 11): "Nằm trải ra thành dải

dài và hẹp". Ví dụ:

- Vào khoảng nửa đêm, bỗng ở ngay con đường chạy ngay ven Dinh Độc Lập

cạnh đó vang lên tiếng đánh chửi nhau chí chóe. [Phố, 92]

- Chợ xe máy này đã đổ bộ xuống, chạy song song với phố ta. [Phố, 314].

* Động từ bước được sử dụng ở 51 câu trong tác phẩm Phố với chức năng

cú pháp chủ yếu là vị ngữ của câu. Ví dụ:

- Chọn được, khi ấy anh sẽ bước qua cái cửa này. [Phố, 57]

- Không trả lời, anh bước nhanh đến cửa. [Phố, 106]

Về ý nghĩa, hầu hết các câu có mặt động từ bước trong tác phẩm Phố hầu hết

được dùng với nghĩa gốc: "Đặt chân tới một chỗ khác để di chuyển thân thể tới đó".

Ví dụ:

- Họ bước thẳng đến trước mặt Nam. [Phố, 361]

- Một ông già đội mũ phớt, cổ thắt ca ra vát bước tới, vỗ nhẹ vào vai anh

nói. [Phố, 196]

105



Bước cũng được dùng với nghĩa phái sinh (nghĩa 2): "Chuyển giai đoạn". Ví dụ:

- Bước vào trận mới. [Phố, 191]

- Chị trở về vào lúc cả Hà nội rạo rực chớm bước vào hè. [Phố, 265]



106



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Bảng 3.2 Tần số xuất hiện của động từ chuyển động đa hướng trong các tác phẩm văn học tiếng Việt

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×