Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Kết cấu của đề tài

Kết cấu của đề tài

Tải bản đầy đủ - 0trang

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THUỘC

LĨNH VỰC ĐỀ TÀI

1.1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá tính bền vững của du lịch

Kể từ khi ra đời, thuật ngữ phát triển bền vững đã tạo nên một làn sóng mới

trong giới khoa học, áp lực kinh tế khiến việc bất chấp tăng trưởng ồ ạt đã khiến những

biểu hiện thiếu bền vững xuất hiện ngay cả trong ngành cơng nghiệp khơng khói (du

lịch). Các nghiên cứu về đánh giá phát triển du lịch bền vững đã nhận được sự quan

tâm rộng rãi của các nhà khoa học, chính phủ và tổ chức phi chính phủ trên thế giới,

nổi bật trong đó phải kể đến Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên

Thiên nhiên (IUCN) với việc phát triển một thước đo sự bền vững (Barometer of

Sustainability) được sử dụng làm chuẩn mực cho rất nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, để

có thể đánh giá được mức độ bền vững của một hay nhiều điểm du lịch một cách bài

bản là không dễ dàng, đặc biệt khi việc đánh giá sử dụng yếu tố định lượng. Các nhà

khoa học khi thực hiện đánh giá tính bền vững của du lịch luôn phải cân nhắc về hai

vấn đề: Nội dung đánh giá và phương pháp đánh giá.

1.1.1. Xác định nội dung đánh giá phát triển du lịch bền vững

Nội dung đánh giá được thể hiện ở các khía cạnh bền vững (Dimensions) và các

tiêu chí được chọn lựa (Criterias/Sub-Criterias). Mắc dù gần như tất cả các học giả đều

đồng ý với việc đưa ba trụ cột (khía cạnh) chính của mục tiêu phát triển bền vững

(Kinh tế, Xã hội, Môi trường) vào nội dung đánh giá tuy nhiên họ vẫn cho thấy rõ

những quan điểm khác nhau trong cách phân chia các vấn đề này khi thực hiện tại các

tình huống nghiên cứu cụ thể. Bossell (1999), Mowforth & Munt (1998) là những

người đầu tiên cho rằng môi trường nên được cụ thể hóa là mặt sinh thái du lịch, khía

cạnh bền vững nên bao gồm cả các tác động về thế chế/chính trị và cơng nghệ, bên

cạnh đó, yếu tố văn hóa nên được tách rời làm một khía cạnh riêng. Đồng tình với

quan điểm này là Chris và Sirakaya (2006) cho rằng sinh thái và công nghệ là hai khía

cạnh lớn trong phát triển du lịch bền vững tuy nhiên lại không áp dụng đánh giá về

mặt chính trị. Các yếu tố về mơi trường còn được cụ thể hóa thành: tác động của du

lịch đến môi trường, chất lượng hệ sinh thái, đa dạng sinh học và chính sách bảo vệ

mơi trường trong nghiên cứu của Ko (2001) hay vấn đề bảo vệ môi trường tự nhiên và

các tác động đến môi trường địa phương theo quan điểm của García-Melón và cộng sự

(2011). Ngồi ra, Uzun và cộng sự (2015) còn đề cao các giá trị về tự nhiên và xếp đây

là một trong các tiêu chí lớn của du lịch bền vững.

Các tác giả đều có sự thống nhất ở khía cạnh kinh tế tuy nhiên cũng có quan

điểm nhấn mạnh vào vấn đề lao động và việc làm trong sự phát triển của du lịch như

của Castellani và Sala (2010).



Ngày càng nhiều các nghiên cứu quan tâm đến vấn đề thể chế và chính sách

trong du lịch, tiếp nối Mowforth & Munt (1998) và Bossell (1999), Ko (2001) đề cập

tới chính sách quản lý mơi trường và coi đây là một khía cạnh quan trọng cần được lưu

tâm. García-Melon (2011) xác định quản lý và thể chế có tác động mạnh mẽ tới việc

phát triển du lịch bền vững, đồng tình với ý kiến này còn có Azizi (2011), Wang

(2013) và Uzun (2015).

Bên cạnh các khía cạnh căn bản và vốn đã được quan tâm ở trên, một số nhà

nghiên cứu còn đề cập tới khía cạnh về cách thức thực hiện du lịch và cộng đồng địa

phương. Ko (2001) đưa ra quan điểm về đánh giá chất lượng sản phẩm dịch vụ du lịch,

cách thức thực hiện du lịch cũng được đánh giá qua các nghiên cứu của García-Melón

(2011), Castellani và Sala (2010), Lin và Lu (2012), đặc biệt nhấn mạnh vào tiêu chí

sự hài lòng về du lịch theo quan điểm của Uzun (2015). Lợi ích và năng lực của cộng

đồng ngày càng được coi trọng khi nguyên tắc về sự tham gia của cộng đồng trong

phát triển du lịch có được sự quan tâm đúng mực hơn, đặc biệt là trong các mơ hình du

lịch dựa vào cộng đồng (Community - Based Tourism), yếu tố phúc lợi cộng đồng

được coi là một khía cạnh đánh giá sự bền vững trong nghiên cứu của Uzun và cộng

sự (2015), các vấn đề về cộng đồng trong nghiên cứu của Lin và Lu (2012).

Tuy nhiên rất nhiều các nhà nghiên cứu vấn giữ nguyên quan điểm và sử dụng 3

tiêu chí bền vững căn bản để đánh giá mức độ bền vững của các mơ hình du lịch, điều

này có thể thấy ở các nghiên cứu của Mowforth & Munt (1998), Lozano-Oyola và

cộng sự (2012), Splanis và cộng sự (2005), Tsaur và cộng sự (2005), Blancas và cộng

sự (2010), D. Rio và cộng sự (2012), Huang và cộng sự (2016). Các nhà nghiên cứu

của Việt Nam cũng có chung quan điểm như vậy, điển hình phải kể đến nghiên cứu về

du lịch tỉnh Bình Thuận của La Nữ Ánh Vân (2012), các nghiên cứu đánh giá tính bền

vững của mơ hình du lịch làng nghề của Trịnh Kim Liên (2013) và Bạch Thị Lan Anh

(2011), nghiên cứu đánh giá mức độ bền vững du lịch vịnh Bái Tử Long của Châu

Quốc Tuấn và Nguyễn Thị Minh Hiền (2014). Tuy nhiên tại Việt Nam việc đánh giá

phát triển du lịch bền vững thường được lồng ghép vào các nghiên cứu phân tích thực

trạng du lịch hay đề xuất giải pháp phát triển mà không được xác định là mục tiêu

nghiên cứu chính, khiến cho cách thức đánh giá chưa được bài bản, chủ yếu được thực

hiện dưới dạng đánh giá chủ quan của tác giả dựa trên số liệu thống kê thực trạng và ít

sử dụng các công cụ định lượng trong phương pháp tiến hành.

Tóm lại, có nhiều quan điểm khác nhau về việc xác định nội dung đánh giá du

lịch bền vững giữa các tác giả nhưng các nhà khoa học đều đồng tình với việc phải dựa

trên các khía cạnh căn bản của phát triển bền vững, bên cạnh đó cần quan tâm các đặc

trưng của mỗi tình huống nghiên cứu cụ thể mà xác lập các tiêu chí đánh giá phù hợp.



1.1.2. Xác định phương pháp đánh giá và loại thang đo sử dụng

Trong khuôn khổ nghiên cứu này, tác giả sẽ không đề cập tới cách thức đánh giá

phổ thông là đánh giá chủ quan dựa trên việc quan sát, cảm nhận và một cơ sở dữ liệu

thống kê mà tập trung vào cách thức đánh giá có sử dụng công cụ định lượng. Phương

pháp này chỉ được phát hiện ở một số ít các nghiên cứu tại Việt Nam điển hình là cơng

trình của La Nữ Ánh Vân (2012). Trong khi đó, các nhà khoa học trên thế giới đã phát

triển một số lượng đáng kể các công cụ đánh giá tính bền vững của du lịch nhưng để

áp dụng một cách bài bản các phương pháp này cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về

cơ sở lý luận và thực tiễn.

Một trong những cơ sở đầu tiên cho việc đánh giá tính bền vững của du lịch là

sự ra đời của Thước đo sự bền vững (Barometer of Sustainability), được phát triển

bởi Prescott-Allen và IUCN (1996), thang đánh giá của công cụ này được sử dụng

rộng rãi trong các nghiên cứu của Ko (2001), Tsaur (2005), Lin & Lu (2012) và các

nghiên cứu đánh giá sự bền vững ở nhiều lĩnh vực khác. Các nhà nghiên cứu có các

phương pháp khác nhau để đánh giá, trong đó có phương pháp giản đơn như sự áp

dụng thang đo 5 điểm của D. Rio (2012) đến các lý thuyết và kỹ thuật khá phức tạp

như lý thuyết mờ (Lin, 2012), lý thuyết hệ thống xám (Wang, 2014), dấu chân sinh thái

(LI, 2011)… Mặc dù có áp dụng cách đánh giá nào thì nhìn chung các nghiên cứu đều

phải được thực hiện dựa trên một (hoặc nhiều) thang đo tính bền vững, được xác định

rõ ràng các tiêu chí và các biến đo lường (biến thang đo). Điều này lại làm nảy sinh

một vấn đề rằng nên chọn loại thang đo nào cho nghiên cứu. Thông thường, các biến

đo lường được chia làm hai dạng chính: Biến đo lường khách quan (Objective

indicator) và biến đo lường chủ quan (Subjective indicator). Thang đo khách quan sử

dụng dữ liệu định lượng và đa số được mơ tả bằng các hàm tính toán (Sanchis và cộng

sự, 2008; Hsu và cộng sự, 2009; Prusty và cộng sự, 2010). Trong khi đó thang đo chủ

quan lại dựa trên thái độ và cảm nhận cá nhân, thiên về định tính, thang đo khách quan

thường được áp dụng nhiều hơn vì tính chính xác và chặt chẽ của nó. Trong trường

hợp đánh giá du lịch bền vững, không chỉ cần sự đánh giá khách quan mà còn phải

xem xét trên nhiều phương diện khác nhau từ góc độ của nhà quản lý, chuyên gia khoa

học hay người dân địa phương,… Chứng minh cho luận điểm này, số lượng các nghiên

cứu sử dụng thang đo lường chủ quan và khách quan là khá tương đương, thậm chí với

trường hợp đánh giá sự bền vững điểm du lịch, thang đo chủ quan còn được sử dụng

rộng rãi hơn.



Bảng 1.1: Một số công cụ đánh giá và loại thang đo được sử dụng

ST

Tác giả

T

1 Tae Gyou Ko, 2003

2



Francisco Javier

Blancas và cộng sự



3



LI Huiqin và cộng

sự, 2011



4



Mónica GarcíaMelón và cộng sự,

2012

5 Hamid Azizi và

cộng sự, 2011

6 D. Rio và cộng sự,

2012

7 Sheng-Hshiung

Tsaur và cộng sự,

2005

8 Yuti Huang và cộng

sự, 2016

9 Zheng-Xin Wang và

cộng sự, 2014

10 Ling-Zhong Lin và

cộng sự, 2012

11 Funda Varnac Uzun

và cộng sự, 2015

12 La Nữ Ánh Vân,

2012

13 Trịnh Kim Liên,

2013



14 Bạch Thị Lan Anh,

2011

15 Châu Quốc Tuấn và

cộng sự, 2014



Cơ sở và công cụ đánh giá

Thước đo sự bền vững, bản đồ đánh giá, phương

pháp chung mô tả và đánh giá hệ sinh thái

(AMOEBA)

Phương pháp phân tích thành phần chính

(Principal component Analysis), hệ thống tiêu chí

đánh giá, xếp hạng tính bền vững giữa các vùng.

Sức tải mơi trường du lịch (Tourism

Environmental Carrying Capacity), Dấu chân sinh

thái du lịch (Tourism Ecological Footprint), Sức

tải sinh thái du lịch (Tourism Ecological Capacity)

Kỹ thuật Delphi và Phương pháp phân tích mạng

(Analytic Network Process)

Bộ chỉ tiêu đo lường, mơ hình tuyến tính tích lũy

(the cumulative linear model)

Kỹ thuật Delphi, Thang đo 5 điểm, bộ chỉ tiêu

đánh giá.

Kỹ thuật Delphi, Thước đo sự bền vững

(Barometer of Sustainability),…



Loại

thang đo

Khách

quan

Khách

quan

Khách

quan

Chủ quan

Khách

quan

Chủ quan

Chủ quan



Mơ hình phi tham số (Data Envelopment Analysis) Khách

quan

Hệ thống chỉ số, Lý thuyết hệ thống xám (grey

Khách

system analysis theory)

quan

Lý thuyết mờ (Fuzzy theory), kỹ thuật Delphi,

Chủ quan

Phương pháp phân tích mạng (ANP), phương pháp

phân tích thứ bậc (AHP)

Bộ tiêu chí đánh giá du lịch bền vững, phương

Chủ quan

pháp phân tích thứ bậc (AHP)

Bộ tiêu chí đánh giá, thang điểm đánh giá các tiêu Khách

chí

quan

Bộ tiêu chí đánh giá

Thang đo

khơng

được đo

lường cụ

thể.

Các khía cạnh bền vững về kinh tế, xã hội, mơi

Khơng có

trường

thang đo

rõ ràng

Các khía cạnh bền vững về kinh tế, xã hội, mơi

Khơng có

trường

thang đo

rõ ràng.

Nguồn: Tổng hợp của tác giả



Tuy nhiên vấn đề sử dụng loại đo lường nào cũng gắn với phương pháp đánh

giá, phổ biến hơn cả, các thang đo lường chủ quan thường được sử dụng trong các

nghiên cứu kết hợp sử dụng phương pháp phân tích thứ bậc (Analytic Hierachy

Process-AHP) hay phân tích mạng (Analytic Network Process-ANP), thực chất

phương pháp phân tích mạng là phương pháp tổng quan của AHP, một công cụ hỗ trợ

ra quyết định đa tiêu chuẩn được giới thiệu bởi Saaty (1980, 1996) để phân chia một

vấn đề phức tạp thành một mạng lưới có hệ thống. Bộ cơng cụ thang đo tính bền vững

– AHP đã được sử dụng trong các nghiên cứu của García-Melón (2012), Lin (2012),

Uzun (2015). Bên cạnh đó các nghiên cứu sử dụng thang đo chủ quan cũng thường

được kết hợp một phương pháp tranh luận là Delphi, sự thảo luận có bài bản này diễn

ra giữa các chuyên gia nhằm lựa chọn các tiêu chí cho việc đánh giá sự bền vững.

Trong khi đó, các nghiên cứu sử dụng thang đo khách quan lại sử dụng dữ liệu là các

chỉ số khách quan và sử dụng một số công cụ khác khá phức tạp như AMOEBA (Ko,

2001), phương pháp phân tích thành phần chính (Blancas, 2009), dấu chân sinh thái

(LI, 2011), mơ hình tuyến tính tích lũy (Azizi, 2011),…

Các nghiên cứu của Việt Nam thường không sử dụng thang đo rõ ràng để đo

lường mức độ bền vững mà chỉ dừng lại ở phân tích mơ tả và đưa ra đánh giá dựa trên

một số tiêu chí để kết luận về tính bền vững (Bạch Thị Lan Anh, 2011; Trịnh Kim

Liên, 2013; Châu Quốc Tuấn, 2014). Trong nghiên cứu của La Nữ Ánh Tuyết (2011),

tác giả đã xác định được bộ tiêu chí đánh giá có cơ sở và sử dụng thang đo khách

quan, tuy nhiên chỉ áp dụng thang đánh giá cho từng tiêu chí và kết luận được tính bền

vững cho từng tiêu chí đó.



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Kết cấu của đề tài

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×