Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Tải Ngoại Ngữ Vào Trí Nhớ: Năm Nguyên Tác Để Ngừng Quên

Tải Ngoại Ngữ Vào Trí Nhớ: Năm Nguyên Tác Để Ngừng Quên

Tải bản đầy đủ - 0trang

thơngtinkhác.

—UmbertoEco,Conlắcfoucault—

Đểhọccáchghinhớ,chúngtacầnhọcvềbảnchấtvàvịtrícủatrínhớ.Các

nhàkhoahọctrongnhữngnăm40-50củathếkỷXXđãbắtđầuhànhtrìnhtìm

kiếmtrínhớởnơinghecóvẻhiểnnhiênnhất:Cácnơ-rontrongtếbàonãocủa

conngười.Họcắtbỏcácphầnkhácnhaucủanãochuột,cốgắngkhiếnconchuột

qnđườngtrongmêcung.Nhưngdùbịcắtbỏphẫnnãonào,conchuộtcũng

khơng qn cái mê cung đó. Vào năm 1950, nhóm nghiên cứu bỏ cuộc, và kết

luậnrằngtrínhớhẳnphảiởmộtnơinàokhácngồibộnão.

Cácnhànghiêncứukếtiếpđãđổihướngtìmkiếmtrínhớsangnhữngsợi

kếtnốigiữacácnơ-ron,thayvìbêntrongchínhtếbàonão.

Mỗinơ-rontronghàngtrămtỉnơ-ronnãobộkếtnốivớikhoảng7.000nơronkháctạothànhmạnglướidàyđặcvớihơn150.000kmsợithầnkinh1.Mạng

lướinàyliênhệsâusắcvớitrínhớcủachúngta,khiếncácnhàkhoahọckhơng

thểtìmthấynơilưutrữkýứcvềmêcungtrongnãochuột.Kýứcvềmêcungcủa

mỗiconchuộtđãđượctrảiđềukhắpnãobộcủanó.Mỗikhibịcắtbỏmộtphần

bộnão,conchuộtchỉbịtổnthươngmộtphầnnhỏtrongchuỗiliênkếtkýứcđó.

Càngloạibỏnhiềuphầncủanão,conchuộtcàngmấtnhiềuthờigianhơnđểnhớ

đúng,nhưngchúngkhơngbaogiờqnhồntồnmêcung.Cáchduynhấtđể

loạibỏhồntồnkýứclàloạibỏhồntồnconchuột.

1.Thậtqsứctưởngtượng!Lượngdâynàyđủlớnđểquấnbavòngquanh

TráiĐất.Cácnơ-roncóthểchơitrò“SáucấpđộcủaKevinBacon”theocáchđiên

rồnhất:Bạncóthểkếtnốibấtkỳmộtnơ-ronnàovớimộtnơ-ronkhácdướisáu

bướcnhảy,vàkhơngmộtnơ-ronnàotrongsốchúngliênquanđếnKevinBacon.

Quy tắc kết nối ghi nhớ này dựa trên một quy luật đơn giản: Các nơ-ron

đượckíchhoạtcùngvớinhausẽkếtnốilạivớinhau.ĐâychínhlàQuyluậtHebb,

giúpgiảithíchcáchghinhớmọithứ.

Hãyxemtrảinghiệmđầutiêncủatơivớibánhquy.Tơimất10phútngồi

chờ trước lò nướng, tắm mình trong hơi nóng và mùi thơm của bơ, bột mì,

đường.Tơiđợiđếnkhichúngđượclấyrakhỏilònướng,vànhìnlànhơitrắng

tỏarakhichúngnguộidần.Đếnkhihếtchịunổi,chatơiđưachotơimộtcốcsữa,

tơivớlấymộtchiếcbánhquy,vàhiểutạisaoqivậtbánhquytrongchương

trìnhPhốVừng(SeameStreet)lạiphátđiênlênvìnó.

Mạnglướinơ-rondànhđểghinhớkháiniệm“bánhquy”củatơibaogồm

cảkýứcvềhìnhảnh,hươngthơmvàmùivị.Cócảyếutốâmthanhnữa–âm

thanhcủatừ“bánhquy”,âmthanhcủatiếngsữađượcrótvàocốc.Tơicũngnhớ

gươngmặtgiãnracủachamìnhkhiơngcắnchiếcbánhquyngontuyệttrầnđời.

Đó là một cuộc diễu hành của cơ man cảm giác, kết nối chặt chẽ lại với nhau

trongmộtmạnglướiliênkếtnơ-rondàyđặc.Nhữngliênkếtnàychophéptơitrở

vềqkhứmỗilầnbắtgặpmộtchiếcbánhquymới.Đốidiệnvớimùibơthơm

quenthuộc,mạnglướinơ-roncũlạitrỗidậy,nãotơikíchhoạtlạimộtloạthình

ảnh,âmthanh,cảmxúcvàhươngvị,đểtơiđượcsốnglạitrảinghiệmtuổithơ.

Hãy so sánh với một trải nghiệm khác: Ký ức đang hình thành với từ

mjưður.Chẳngcógìnhiềuđểlàmmộtcuộcdiễuhành.Bạnkhơngthểphátâm

14



đúngtừnàynếuchỉnhìnvàocáchviết,vàđểchơiáchơn,tơisẽkhơngchobạn

biếtnghĩa.Bạnsẽbịkẹtkhinhìnvàokếtcấucủanó:haichữcáingoạilaibịkẹp

giữabốnchữcáiquenthuộc.Trừkhinỗlựcphithường,bạnmớikhơngqn

đượctừmjưðurkhichươngnàykếtthúc,thậmchícònsớmhơn.

Cáccấpđộxửlý:Bộlọccủatrínhớ

Thứ tạo nên sự khác biệt giữa từ mjöður lạ lẫm của bạn và từ bánh quy

quenthuộccủatơigọilàcấpđộxửlý.Từbánhquycủatơilàmộtthứđángnhớ,

bởinóchứaqnhiềucácmốiliênkết.Tơicóthểtruycậpvàokýứcbánhquy

theohàngnghìncáchkhácnhau.Tơisẽnhớbánhquynếuđọcvềnó,nghethấy

nó,nhìnthấynó,ngửithấynóhoặcnếmnó.Từngữnàyđãquenthuộctớimức

khơngqnnổi.

Chúngtacầnkhiếnchotừmjưðurcủabạncũngquenthuộcnhưvậy,bằng

cáchtạothêmbốnloạikếtnốimới:kếtnốikếtcấu,kếtnốiâmthanh,kếtnốikhái

niệmvàkếtnốicánhân.Đólàbốncấpđộxửlýđượccácnhàtâmlýhọcxácđịnh

vào những năm 70 của thế kỷ XX. Họ đã lập một bảng điều tra kỳ lạ với bốn

dạngcâuhỏi,vàđưachocácsinhviên:

•Kếtcấu:Cóbaonhiêuchữcáiinhoatrongtừ“BEAR”?

•Âmthanh:Từ“APPLE”cóvầnvớitừ“Snapple”khơng?

•Kháiniệm:“TOOL”cóphảilàtừđồngnghĩavới“instrument”khơng?

•Kếtnốicánhân:Bạncóthích“PIZZA”khơng?

Sauđó,họbấtngờkiểmtranhữngsinhviênnàyxemhọcònnhớđượctừ

nàotrongsốcáctừvừathấy.Trínhớcủanhữngngườitrảlờichịuảnhhưởnglớn

của dạng câu hỏi mà họ gặp: ví dụ, số lượng sinh viên nhớ được từ “PIZZA”

nhiềugấpsáulầnsốnhớđượctừ“BEAR”.Bímậtcủanhữngcâuhỏinàynằmở

mộtđặcđiểmtâmlýthúvị.Đểtrảlờiđượccâuhỏiđếmsốchữcáiinhoatrong

từ “BEAR”, bạn khơng cần phải nghĩ đến con gấu to lớn nhiều lông màu nâu

làmgìcả.Bạnchỉcầnkíchhoạtcấpđộxửlýthấpnhất−kếtcấu.Ngượclại,bạn

phảikíchhoạtrấtnhiềukhuvựctrênnãobộmớibiếtcóthích“PIZZA”khơng.

Đầutiên,nãotựđộngphântíchkếtcấutừđểxácđịnhxembạnđangnhìnvàotừ

gì.Cùnglúcđó,bạnsẽnghethấyâmthanhtừ“PIZZA”vanglêntrongđầukhi

tưởngtượngrahìnhảnhđĩabánhphủphơmainóng,thơm,vàngruộm.Cuối

cùng, bạn sẽ thâm nhập vào hàng nghìn ký ức trong q khứ để biết mình có

thíchăn“PIZZA”haykhơng.Trongmộtphầntriệucủamộtgiây,câuhỏiđơn

giản−Bạncóthích“PIZZA”khơng?−cóthểcùnglúckíchhoạtcảbốncấpđộ

xửlý.Chúngđượckếtnốilạivớinhau,tạothànhmộtkýứcmạnhmẽmàbạn

nhớđượcnódễhơnđếnsáulầnsovớitừ“BEAR”.

Bốncấpđộxửlýnàykhơngchỉlàmộtđặcđiểmsinhhọcngẫunhiên,chúng

nhưmộtbộlọc,ngănchúngtabịqtảithơngtin.Chúngtasốnggiữamộtbiển

thơngtin,bịvâyquanhbởimộtlượngthơngtinđầuvàonhiềuđếnchóngmặt,

từtivi,Internet,sách,giaotiếpvớingườikhác,vàcácsựkiệntrongchínhcuộc

sống của chúng ta. Não bạn sử dụng các cấp độ xử lý khác nhau này để quyết

định thông tin nào cần giữ, thông tin nào nên bị vứt bỏ. Bạn sẽ không muốn

nghĩđếnsốchữcáitrongtừ“conhổ”khiđangbịhổrượt,haykhơngmuốnbị

bủa vây bởi hàng trăm nghìn ký ức về đàn bò thong dong gặm cỏ trên thảo

ngunmỗilầnđimuasữa.Đểgiúpchobạnkhỏiphátđiên,nãocốgắngsửdụng

cấpđộxửlýthấpnhất,vừađủđểhồnthànhcơngviệc.Khimuasữatạisiêuthị,

15



bạnchỉđơngiảntìmkiếmnhữngtừnhưsữasơ-cơ-la,hoặcthậmchílàsữahữu

cơvịsơ-cơ-lađượclàmtừnhữngconbòhạnhphúc,rấttốtchosứckhỏe.Đâylà

kiểutìmkiếmbằngcáchsokhớpmẫu,vànãobạnchỉsửdụngcấpđộxửlýkết

cấuđểlướtnhanhquahàngtrămnghìnnhãnhàng.Maymắnlàbạnsẽqngần

hếtcácnhãnhàngnàykhitìmthấymónbạncần.Nếukhơng,thứkiếnthứcnhư

Wikipediavềcácnhãnhàngsẽkhiếnbạntrởthànhgãtrainhạtnhẽotrongcác

buổitiệctùng.Trongcáctìnhhuốngkíchthíchhơn,nhưkhiđangbịhổđuổisát

gót,nãobạnsẽcóhưngphấnvớikýứcđangtạothành.Nếuchạythốt,bạnsẽ

nhớđếngiàrằngkhơngnêntrèovàochuồnghổ.Theođó,cáccấpđộxửlýđóng

vaitrònhưbộlọctrongnãobạn,giữchobạnsốngsótvàkhơngqnhạtnhẽo.

Chínhbộlọcnàyđãkhiếnchocácngoạingữtrởnênkhónhớ.Bộnãochỉ

đang làm đúng phận sự; làm sao nó biết được bạn muốn nhớ từ mjưður, chứ

khơngphảitừdisodiumphosphate(mộtchấtnhũhóatrongsữasơ-cơ-la).

Làmthếnàođểnhớngoạingữmãimãi?

Đểtạonênkýứcmạnhmẽchomộttừnhưmjưður,bạncầndùngđếncả

bốncấpđộxửlý.Kếtcấu,cấpđộthấpnhất,chophépbạnnhậndiệnchữcáivà

xácđịnhxemtừnàydàihayngắn,đượcviếtbằngtiếngAnh,tiếngNhậthaytiếng

gì.Nãobạnđangnhậndiệnkếtcấukhibạnsắpxếptừodctorthànhdoctor.Đây

làcấpđộtốiquantrọngchoviệcđọc,nhưngnósửdụngqítcácphầncủanão

bộđểtạonênkýứcdàihạn.Gầnnhưkhơngsinhviênnàotrongthínghiệmvề

cáccấpđộxửlýnhớđãtừngđếmsốchữcáiinhoatrongtừ“BEAR”.Mjưður

khónhớbởibạnchưabiếtcáchxửlýnhữngchữcáikhónhằnnhưưhayðvà

dừnglạiởcấpđộkếtcấu.

Nhiệmvụđầutiêncủabạnkhihọcngoạingữlàchạmđếncấpđộxửlýtiếp

theo:âmthanh.Âmthanhkếtnốivớitaivàmiệng,giúpbạnbậtlời.Bạnsẽbắt

đầuhọcphátâm,nhậnbiếtchữcáinàothìtạoraâmthanhnào.Họcphátâm

trướcsẽgiúpbạndễnhớtừ.Cácsinhviêntrongthínghiệmnóitrênnhớđượctừ

“APPLE”(vầnvới“Snapple”)dễgấpđơisovớinhớtừ“BEAR”(cóbốnchữcái

inhoa).Chínhâmthanhgiúpbạnnhớbắtchướcnhưvẹt.Hãylấytêncủangười

mớiquen,vídụEdward,hoặclấymộtcặptừ,vídụ“cat-mèo”,vàđọcnhiềulần,

liên tục kích hoạt những phần não giúp kết nối với âm thanh. Từ mjưður của

chúngtađạikháiphátâmlà“miu-thơ”,vàcàngphátâmchuẩn,bạncàngdễghi

nhớnóhơn.1Dầndần,từmjưðurcủabạncũngsẽdễnhớnhưcáitênEdward.

Cấp độ này tốt hơn cấp độ kết cấu, nhưng vẫn chưa đủ tốt cho nhu cầu của

chúngta.Córấtnhiềungườikhơnggiỏinhớtênngườimớiquen,bởinãobộlọc

nhữngcáitênnàynhanhchẳngkémtốcđộchúngtacốnạpchúngvàođầu.

1. Đoạn trước tơi có nói với bạn là hãy bỏ đi bất cứ cuốn sách nào có thứ

phiênâmbồikiểu“bơng-dua”.Giờchínhtơilạiđangdùng“miu-thơ”.Tơisẽcòn

làmnhiềulầnnữa,vìchắcbạnkhơngmuốntơigiảithíchquytắcphátâmcho

từngngơnngữ.Xinđừngbỏcuốnsáchnàynhé!

Chúngtacầntìmcáchđiquabộlọcnày,vàsẽtìmthấynóởcấpđộxửlý

thứba:Cấpđộkháiniệm.Cácsinhviêntrongthínghiệmnhớtừ“TOOL”(đồng

nghĩavới“instrument”)dễgấpđơisovớitừ“APPLE”(vầnvới“Snapple”).Khái

niệmcóthểđượcchiarathànhhainhóm:trừutượngvàcụthể.Hãybắtđầuvới

nhómkháiniệmtrừutượngtrước.NếutơinóirằngsinhnhậttơivàothángSáu,

16



bạn hẳn sẽ khơng nhìn thấy ngay hình ảnh bánh kem, bóng bay và q cáp.

Khơngsao,bạncũngkhơngcầnphảilàmthế;vànhưđãnói,nãobộlncốgắng

làmviệcởcấpđộxửlýthấpnhất.Nógiúpchúngtakhơngphảinghĩnhiềuvàbị

phântánbởivơvànthơngtinvặtvãnh.Dùthế,ngàysinhnhậtcủatơivẫnlàmột

kháiniệmcóýnghĩa,dùhơitrừutượng.Điềunàykhiếnnóđángnhớhơnâm

thanhđơnthuần;vàbạnsẽdễnhớsinhnhậtcủatơivàothángSáuhơnviệctừ

“sinhnhật”trongtiếngBasquelàurtebetetze.

Sâuhơncảcáckháiniệmtrừutượnglàkháiniệmcụthể,cóthểcảmnhận

bằngnhiềugiácquan.Nếunóibữatiệcsinhnhậtsắptớicủatơisẽbắtđầubằng

mànbắnsúngsơnđãđời,rồiănchiếcbánhkemđượctrangtríbằngbánhquyvà

kemlạnh,rồiquậytưngbừngtrongbểbơiđếnkhitàntiệc;bạncólẽsẽnhớrõ

từng chi tiết bữa tiệc hơn ngày sinh nhật tôi. Chúng ta ưu tiên lưu giữ những

kháiniệmcụthểbởichúngkíchthíchnhiềuphầntrongnãobộhơn,chứkhơng

phải chúng quan trọng hơn. Thực ra, chi tiết trên về bữa tiệc sinh nhật khơng

quantrọngbằngđịađiểm,thờigiantổchức.

Vậylàmsaochúngtacóthểkhiếnmộttừngoạilai,kỳlạnhưmjưðurtrở

nêndễnhớhơn?Bảnthântừnàykhơngphảivấnđề.Chúngtadễdàngghinhớ

từngữkhikếtnốichúngvớicáctrảinghiệmcụthể,đacảmgiác.Nếutơinóimật

khẩue-mailcủatơilàmjưður,bạnchắc(vàtơihyvọnglà)sẽkhơngnhớlâu;bởi

bạnchỉđangxửlýnóởcấpđộâmthanhvàkếtcấu.Nhưngnếuchúngtađangở

trongqnbar,vàtơiđưachobạnmộtthứđồuốngđangbốccháyrừngrực,bên

trongngâmmộtconrắnchếtvànói:“Cáinày−mjưður!Uốngđi!,”bạnchắcsẽ

nhớtừđónhưin.Chúngtadễdànggọitênsựvật;tronghơn450.000mụctừ

củaWebster’sThirdInternationalDictionary (Từ điển quốc tế Webster), danh

từchiếmđạiđasố.1Chỉđếnkhinhữngcáitênđókhơngđượckếtnốivớikhái

niệmcụthểnào,chúngtamớikhólòngghinhớ.Mụctiêucủachúngta,vàcũng

làmộttrongcácmụctiêuchínhcủacuốnsáchnày,làlàmchonhữngtừngữxalạ

nhưmjưðurtrởnêncụthểvàcóýnghĩa.

1.Thếnàolàđasố?Khơngaibiếtchínhxác.Khiphântíchmộtđoạnvăn

thuộcdòngphigiảtưởng(nonfiction−có80%làdanhtừ),chúngtagặprắcrối

khi đếm từ. Từ ngữ hóa ra lại cực kỳ khó đếm hoặc phân loại. Liệu “bear” là

danhtừ,độngtừ,haycảhai?Chúngtacónêntách“bear”với“bears”khơng?Đó

quảlàmộtnghệthuật.

Vượtquacácbộlọc:Sứcmạnhcủahìnhảnhvànhữngkếtnốicá

nhân

Ởtrên,chúngtađãđềcậpđếnmộtcặptừsongngữ:cat-mèo.Cáchluyện

tậpthơngthườnglàđọcđiđọclạihaitừnàychođếnkhihìnhthànhmộtkếtnối

âmthanhgiữachúng.Cấpđộnàyqthấpđểnhớsâu,vàthựcranócũngkhơng

đápứngmụctiêucủachúngta.Khiđọcđượctừ“cat”,bạnkhơngnênnghĩđến

từ“mèo”màlàthứnày:



17



Chúngtasẽthuđượckếtquảtốthơnnếubỏquatừngữtrongtiếngmẹđẻ,

thayvàođódùngmộtbứctranhhaymộtbứcảnh.

Kýứchìnhảnhdễgọihơnrấtnhiềusovớitừngữ,bởichúngtalntự

độngsuynghĩởcấpđộkháiniệmmỗikhinhìnthấyhìnhảnh.Cácnghiêncứuvề

trínhớđãchứngminhkýứchìnhảnhcựckỳmạnhmẽ.Vàonhữngnăm60của

thếkỷXX,mộtnhómcácnhàkhoahọcđãtiếnhànhmộtbàikiểmtratrínhớ

kinhhồngtrêncácsinhviên:“Bàikiểmtrahailựachọncưỡngép”(TheTwoAlternativeForced-ChoiceTest).Sinhviênđượcchoxem612bứcảnhquảngcáo

trêntạpchí(ắthẳnkhiđangbịtróivàoghếvàbanhmắtra),sauđóđượcucầu

chọnlạichúnggiữamộtbộảnhkhác.Xácsuấtchọnđúngcácbứcảnhlênđến

98,5%. Vẫn chưa thỏa mãn, các nhà khoa học lặp lại thí nghiệm trên với nhiều

hình ảnh hơn, quyết tâm xem các sinh viên sẽ chịu đựng đến đâu với mức bồi

dưỡngrẻmạtvàđồănmiễnphí.Kếtquảlàdườngnhưkhơngcógiớihạnnào.

Họsẵnsàngngồitrongphòngtốinămngày,xemkhoảng10.000bứcảnhliêntục

khơngnghỉ.Xácsuấtchínhxáclênđến83%.Khảnăngghinhớbằnghìnhảnh

củachúngtarấtphithường;chỉcầnbiếttậndụngmàthơi.

Bởicáicầnghinhớlàtừngữ,khơngphảihìnhảnh,nênchúngtasẽkếthợp

chúngvàsẽcònhiệuquảhơnnếuchỉcóhìnhảnhđơnthuần.Thậmchícảkhi

hìnhảnhchẳngliênquanđếntừngữ:Bạncóthểnhớmộtbứctranhtrừutượng

dễdànghơnnếubêncạnhnócóthêmmộtcâu“Táongontuyệt”.Khiđốidiện

vớimộtbứctranhkhóhiểuvàmộtcụmtừkhơngliênquan,nãobạnsẽcốgắng

tìmraýnghĩanàođó,kểcảkhikhơngcóýnghĩanàocả.Trongqtrìnhđó,nó

sẽtựđộngchuyểntừngữnàytừcáithùngráccủađámdisodiumphosphatesang

lãnhđịathânthuộccủabánhquy.Vàkếtquảlàbạnsẽnhớ.



18



Chúngtacóthểtiếnsâuhơnbằngcáchdùngcấpđộxửlýcuốicùng,kếtnối

cánhân.Khicókếtnốicánhân,bạnsẽnhớkháiniệmdễhơn50%;vàđócũnglà

lý do các sinh viên nhớ từ “PIZZA”(Có, chúng tơi có thích “PIZZA!”) dễ hơn

đến 50% so với từ “TOOL”(Có, chúng đồng nghĩa với “instrument”). Nhưng

khơngphảighinhớởcấpđộkháiniệmlàkhơnghiệuquả.Nếukếtnốitừ“cat”

vớibứctranhchúmèodễthương,bạnsẽcóthểnhớtừđódễhơnnhiều.Nhưng

nếukếtnốithêmcatvớikýứcvềconmèohồinhỏcủamình,thìbạngầnnhư

khơngthểqnnổicáitừkia.

Làmthếnàoápdụngđượcđiềunàytrongthựctế?Mộttừngữxalạcũng

giốngnhưtêncủamộtngườibạnmới,mộtchúmèomớigặp,haymộtmónđồ

uốngmới.Hãytìmcáchghinhớtênngườibạnmớibằngcáchsửdụngbốncấp

độxửlý.

GiảsửtêncậutalàEdward.Chỉcầnnghĩđến“Edward”thơi,chúngtađã

chạmđếncấpđộxửlýthứhai–âmthanh.Nếumuốnđisâuhơn,tớilãnhđịa

của khái niệm, chúng ta sẽ phải tìm kiếm một hình ảnh cụ thể cho cái tên

Edward, ví dụ như tên nhân vật chính trong bộ phim Edward Scissorhands

(Ngườitaykéo).Nếudànhmộtgiâyđểtưởngtượngngườibạnmớicóđơitay

kéo,chúngtasẽnhớtênanhtarấtdễdànghơn.Đâychínhlàbíkípcủanhững

ngườitranhgiảighinhớchunnghiệpvàchúngtasẽbànkỹhơntrongChương

4và5.

Hiệuquảghinhớcòntốthơnnếuchúngtatìmthấymộtkếtnốicánhân

vớicáitênđó.CóthểbạnđãtừngxemphimEdwardScissorhandsởrạp,cóthể

anhtraibạntênlàEdward.Khiliêntưởngngườibạnmớicủamìnhvớinhững

hìnhảnh-Edwardvàkýứccánhân-Edward,bạnđangkíchhoạtmạnglướirộng

lớnhơntrongnãomình.LầntiếptheokhigặpEdward,tấtcảnhữnghìnhảnhvà

19



kýứcnàysẽùavề,vàbạnsẽkhólòngqnđượctênanhta.

Qtrìnhsuynghĩnàycầnđơichútsángtạo,nhưngbạncóthểhọcnhanh

chóngvàdễdàng.Vớimộttừngữcụthểnhưcat,bạncóthểtìmmộthìnhảnh

phùhợptrênGoogleHìnhảnh(images.google.com)chỉtrongvàigiây.Nếutự

hỏimình“Lầncuốimìnhthấymộtconcatlàbaogiờnhỉ?”bạnsẽgắnthêmvào

kýứcnàymộtkếtnốicánhân,vàghimsâutừnàyvàotrínhớ.Dễợt!

Vớimộttừtrừutượngnhưeconomía(tiếngPháp:nềnkinhtế)cũngchẳng

khókhăngì.KhitìmkiếmtrênGoogleHìnhảnh,chúngtasẽthấyhàngnghìn

tranhảnhvềtiềnbạc,nhữngconlợntiếtkiệm,cácbiểuđồchứngkhốnvàcác

chínhtrịgia.Bằngviệcchọnlựabấtcứhìnhảnhnàotrongsốđó,bạnsẽbuộcbản

thânphảisuynghĩmộtcáchcụthểởcấpđộkháiniệm.Kếtquảlàtừđósẽdễnhớ

hơnrấtnhiều.Nếubạntựhỏibảnthânrằngliệueconomíacóảnhhưởngđến

cuộcsốngcủachúngtahaykhơng,bạnsẽcóthêmkếtnốicánhâncầnthiếtđểghi

nhớtừđómãimãi.

Trongcuốnsáchnày,chúngtasẽhọctừvựngtheohaigiaiđoạn:Xâydựng

nềntảng,bằngcáctừcụthể,dễhọc;rồisửdụngnềntảngđóđểhọccáctừtrừu

tượng.Trongsuốtqtrìnhđó,chúngtasẽsửdụngcáccấpđộxửlýđểgầngũi

hóacáctừxalạ.

NHỮNGĐIỂMCẦNNHỚ

•Nãobạncómộtbộlọctinhvi,khiếnnhữngthơngtinhờihợttrởnêndễ

qnvànhữngthơngtincóýnghĩatrởnênđángnhớ.Cáctừngữxalạthường

rơivàonhóm“dễqn”,bởichúngdườngnhưvơnghĩavàkhơngliênquangì

tớichúngta.

•Bạncóthểláchquabộlọcnàybằngbacáchsau:

+Họchệthốngphátâmcủangoạingữ.

+Kếtnốicácâmđóvớihìnhảnh.

+Kếtnốicáchìnhảnhđóvớikýứccánhân.

NGUNTẮC2:TỐIĐAHĨASỰLƯỜIBIẾNG

Tơi từng nghe, chưa ai chết vì làm việc chăm chỉ, nhưng tại sao phải mạo

hiểmthửlàmgì?

—RonaldReagan

Cơchếlãngqncủanãobộlàmộtđốithủđánggờm.Ngàynay,chúngta

có được những hiểu biết về cơ chế lãng quên phần lớn nhờ vào Hermann

Ebbinghaus, một nhà tâm lý học người Đức. Ơng đã dành nhiều năm trời ghi

nhớnhữngâmtiếtvơnghĩa(GufRilZhikNishMipPoff),sauđóghilạitốcđộ

qncủamìnhbằngcáchsosánhlượngthờigiancầnđểhọcchúnglầnđầuvà

họccáclầnsau.“Đườngconglãngqn”làmộtkỳtíchcủangànhtâmlýhọcthí

nghiệm,củalòngquyếttâm,vàcảsự“đammê”khắckhổcủangườithựchiện.



20



Đườngcongtrênchothấychúngtaqnnhanhđếnđâu,vàphầncònlại

sau khi qn. Phần bên phải của đường cong cho ta chút khích lệ: Sau nhiều

năm, Ebbinghaus vẫn có thể học lại những từ ngữ ngớ ngẩn cũ nhanh hơn

những từ ngớ ngẩn hoàn toàn mới. Dấu vết của những điều đã học, dẫu ít ỏi

nhưngsẽởlạivớiơngmãimãi.Khơngmay,phầnbêntráicủađườngconglạilà

mộtthảmhọa:Cáckýứcchảyàoạtrakhỏiđầuchúngtanhưnướctrànquamắt

lưới.Lướivẫnướt,nhưngnếucốgiữlạimộtthứquantrọng–nhưsốđiệnthoại,

tênngườivừagặp,haytừmới–chắcchắnchúngtachỉnhớđượckhoảng30%

vàongàyhơmsau.

Chúngtacóthểlàmtốthơnbằngcáchnào?Bảnnăngmáchbảochúngta

làmviệcchămchỉhơn,đểvượtquanhữngbàikiểmtravàsựvụngồiđời.Khi

gặpngườibạnmớicótênEdward,chúngtathườngghinhớbằngcáchnhắcđi

nhắclạitênanhấy.Nếunhấtthiếtphảinhớbằngđược–Edwardlàsếpmớicủa

bạn chẳng hạn – bằng cách nhắc đi nhắc lại, chúng ta sẽ phát bệnh mất. Nếu

chămchỉhơn,chúngtasẽkhánhớtênanhấy...trongkhoảngvàituần.

MỘTMÁYĐÁNHNHỊP,BỐNNĂM,SÁUTRIỆULẦNLẶPLẠI

Nghiêncứunăm1885củaHermannEbbinghausđượccoilà“cuộcđiềutra

xuấtsắcnhấttronglịchsửtâmlýhọcthínghiệm”.Ơngđãngồimộtmìnhtrong

phòngvớichiếcmáyđếmnhịptích,tích,lặpđilặplạihơnsáutriệulầndanhsách

dàinhữngâmtiếtvơnghĩa,tựkhiếnbảnthân“kiệtsức,đauđầuvàđủcáctriệu

chứngkhác”đểđotốcđộghinhớvàtốcđộqnthựcsự.Đólànghiêncứuvớidữ

21



liệuthựcđầutiênvềbộnãoconngười,vàhẳnnhờnómàơngtrởnênvơcùngnổi

tiếng.

Học theo kiểu “tụng niệm” như thế khơng giúp cải thiện trí nhớ dài hạn

mộtchútnào.Liệubạncònnhớsốkiếnthứcđãcốcơngnhồinhétvàođầuđể

làmbàikiểmtrahơmtrước?Liệubạncònnhớđiềugìvềbuổikiểmtrađó?Nếu

thựcsựmuốnhọcngoạingữ,chúngtasẽmuốnnhớnóhàngtháng,hàngnăm,

thậmchíhàngchụcnăm.Nếukhơngthểchămchỉhơn,chúngtavươntớimục

tiêunàybằngcáchlàmcàngítcàngtốt.

NHỮNGĐIỂMCẦNNHỚ

•Họcbằngcách“nhaiđinhailại”rấtnhàmchán,vànókhơngcótácdụng

vớitrínhớdàihạn.

•Thayvàođó,hãychọnconđườnglườibiếng:Họcmộtkháiniệmchotới

khibạncóthểthốtnhiênbậtranó.Xétchocùng,“lườibiếng”chỉlàmộtcách

nóikháccủa“hiệuquả”.

NGUNTẮC3:ĐỪNGXEMLẠI!HÃYTẬPNHỚLẠI!

Ởtrường,chúngtađượchọcvềmọithứ,sauđólàmbàikiểmtra.Trongcuộc

sống,chúngtalàmbàikiểmtratrướcrồimớihọcvềmọithứ.

—AdmonIsrael

Giảsử,tơihứachobạn20đơ-lavớimỗitừbạnnhớđượctrongdanhsách

từmớitiếngTâyBanNha.Bàikiểmtrasẽtớitrongmộttuần,vàbạncóhailựa

chọn:(1)Cầmdanhsáchtừtrongtayvàcốhọcthuộctrong10phút,hoặc(2)Học

từtrong5phútrồilấymộttờgiấytrắngvàcâybútchì.Nếuchọnphươngánthứ

hai,bạnsẽphảiviếtrabấtcứtừnàonhớđược,rồiđưalạitờgiấyđóchotơi.

Đâylàkếtquảởmộtthínghiệmtươngtự.Trongđó,cácsinhviênthamgia

hoặclàđọcmộtđoạnvănhailần,hoặclàđọcnómộtlầnrồiviếtxuốngnhữnggì

họcònnhớ.Sauđó,họthamgialàmmộtbàikiểmtrasau5phút,haingày,hoặc

mộttuầnsauđó.Hãyđểý,cáchhọchai(haynhiều)lầncóthểgiúpghinhớtốt

trongmộtvàiphút,nhưnglạiphảntácdụngtrongthờigiandài.Kỳlạlàcáchhọc

vớimộttờgiấytrắngsẽgiúpbạnnhớđượcrấtnhiềusovớiviệccóthêmthờigian

học.Bạnsẽnhớnhiềuhơnđến35%saumộttuần.[1]

[1].Cácnghiêncứubổsungchothấy:tỷlệlợiíchgiữatựkiểmtralạivớitự

đọclạilênđến5:1,tứclà5phúttựkiểmtralạigiúpghinhớtốttươngđương25

phútđọcđiđọclạimộtthứgìđó.



22



Hãy thử điều này: Sau khi đọc qua danh sách từ mới tiếng Tây Ban Nha

mộtlần,bạncóthể:

A.Thêm5phútđểđọcđiđọclạidanhsáchtừ.

B.Lấymộttờgiấytrắngvàtựkiểmtrabằngcáchghiraxemmìnhnhớđược

baonhiêu.

C.Lấybatờgiấytrắngvàtựkiểmtrabalầnliêntiếp.Đâylàkếtquảghinhớ

cuốicùngsauđómộttuần:



23



Thậtđiênrồ!Vìsaoviệclàmmộtbàikiểmtrayhệtnhaubalầnliềnlạicó

tácdụngtíchcựctớivậy?Thựcrađiềunàyvẫntntheocácquytắccủahiểu

biết thơng thường. Khi học bằng cách xem đi xem lại nhiều lần, bạn đang tập

đọc,khơngphảitậpnhớ.Nếumuốncóghinhớtốthơn,bạnnêntậpnhớlại.Tờ

giấytrắngcủachúngtacũngcóthểđượcthaythếbằngmộttậpthẻhọc,mộtbài

kiểmtratrắcnghiệmnhiềuđápán,hoặcchỉđơngiảnlàviệccốnhớlại.Đâychính

làdạngluyệntậphiệuquả.Nócảithiệnkhảnăngnhớlạibằngcáchtậndụngkhả

năngtuyệtvờinhấtcủabộnão–sựđancàigiữakýứcvàcảmxúc.

Sâubêntrongnãobộcómột“conhảimã”vàmột“quảhạnhnhân”cùng

sánh đơi trong một điệu nhảy hóa học, giúp chúng ta quyết định thứ gì quan

trọngvàthứgìđángđểqn.Bộphậncóhìnhgiốngconhảimãđượcgọilàhồi

hảimã,đóngvaitrònhưmộtbảngphânphốitínhiệuđiệntrongnãobộ,kếtnối

cácvùngcáchxanhautrongbộnãovàtạonênmộttấmbảnđồliênkếtgiữacác

vùng.Bạnsẽtruycậpvàotấmbảnđồnàymỗikhicầnnhớlạimộtkýứcnàođó

gầnđây.1Cácnơ-ronđượcliênkếtđểtạonênkýứcđósẽcùngđượckíchhoạttrở

lại, và bạn sẽ sống lại trải nghiệm quá khứ của mình. Qua nhiều năm nhiều

tháng,nhữngnơ-ronđượcliênkếtnàysẽbớtphụthuộcdầnvàotấmbảnđồcủa

hồihảimã,vàsốngtựdokiểuBohemianởnhữngngoạibiênxaxơicủanãobộ.

1.Lưuýlàtơichỉđangnóiđếnkýứcvềthơngtinvàsựkiện.Cácloạikýức

khác–vềthóiquen,kỹnăng,v.v..–cóvẻnằmởđâuđó.Ngườibịtổnthươnghồi

hảimãsẽmấtkhảnănghìnhthànhkýứcmớivềthơngtinvàsựkiện,nhưngvẫn

cóthểhọchoặcpháttriểncáckỹnăng(nhưvẽtranh),ngaycảkhikhơngnhớlàđã

từnghọcnó.

TRƯỜNGHỢPKỲLẠCỦAH.M.

24



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tải Ngoại Ngữ Vào Trí Nhớ: Năm Nguyên Tác Để Ngừng Quên

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×