Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN “QUANG HÌNH HỌC” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VẬT LÍ VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN “QUANG HÌNH HỌC” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VẬT LÍ VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

Tải bản đầy đủ - 0trang

39



Bài 33: Kính hiển vi

Bài 34: Kính thiên văn

2.1.2. Phân tích nội dung của phần “ Quang hình học” lớp 11 Cơ bản

Phần “Quang hình học” lớp 11 Cơ bản, được xây dựng dựa từ những kiến thức

mà học sinh đã được học ở cấp THCS, đồng thời bổ sung, mở rộng và nâng cao

những kiến thức bằng cách tìm hiểu sâu hơn những khái niệm, hiện tượng, định luật

cũng như những ứng dụng của nó trong cuộc sống và khoa học kỹ thuật; từ thí

nghiệm để xây dụng định luật ( Định luật khúc xạ ánh sáng),…

Kiến thức đầu tiên của phấn “ Quang hình học” là ơn lại về hiện tượng khúc xạ

và một phần của đinh luật khúc xạ ánh sáng đã được học ở cấp THCS. Sách giáo khoa

lớp 11 - ban Cơ bản đã mở rộng thêm nội dung của định luật khúc xạ ánh sáng là dựa

vào kết quả thí nghiệm để tìm ra mối liên hệ giữa góc khúc xạ (r) và góc tới ( i )

Mối liên hệ:

Trong đó hằng số (n) gọi là chiết suấ tỉ đối của môi trường (2) (chứa tia khúc

xạ) đối với môi trường (1) (chứa tia tới); từ đó suy ra chiết suất tuyệt đối của một mơi

trường.

Hiện tượng phản xạ tồn phần và ứng dụng đầu tiên và cũng là nổi bật là cáp

quang. Đây là phần kiến thức mới đối với học sinh mà trước đó chỉ được nhắc trong

phần “Có thể em chưa biết?” Cáp quang cùng với những ứng dụng to lớn của nó

trong cuộc sống và khoa học kỹ thuật cũng là những điều mà học sinh sẽ được tìm

hiểu trong phần này.

Thấu kính mỏng được đưa vào phần này có mức nâng cao hơn, có tính định

lượng cụ thể hơn (đã đưa vào cơng thức xác định vị trí vật - ảnh, cơng thức xác định

số phóng đại)

Từ những hiểu biết về thấu kính (vị trí và tính chất của ảnh tạo thành…), học

sinh sẽ được tìm hiểu thêm về các ứng dụng của thấu kính.

Mắt là một hệ quang học phức tạp, có hai bộ phận quan trọng nhất đó là thể

thủy tinh ( khối chất đặc trong suốt có hình dạng thấu kính hai mặt lồi) và màng lưới

( màng hứng ảnh)



39



39



40



Mắt có thể nhìn thấy những vật lớn, nhỏ; ở những vị trí khác nhau, các loại tật

về mắt phổ biến là gì và làm thế nào để khác phục; đều là những kiến thức phổ thông

mà học sinh sẽ được học trong phần này;…

Thấu kính có ứng dụng rất nhiều trong đời sống hiện nay, nó dùng để chế tạo

những vật dụng nhỏ và đơn giản như kính lúp hay phức tạp hơn là kính hiển vi và

kính thiên văn. Chúng được cấu tạo và hoạt động như thế nào? Điều này sẽ được giải

đáp khi học sinh học đến phần kiến thức cuối cùng trong phần “Quang hình học”.

Sau khi có phân tích về cấu trúc và nội dung phần “Quang hình học” và tìm

hiểu trong chương trình dạy học của các cấp học dưới thì có thể thấy được rằng: nội

dung phần “Quang hình học” có nội dugn kiến thức được phân bố theo tùng cấp học,

kiến thức của cùng một phần sẽ được lựa chọn và phân chia để dạy ở nhiều lớp

nhưng cũng đảm bảo khơng có sự trùng lặp mà ln phát triển rộng hơn.

-



Ở cấp THCS, học sinh được học những kiến hức về “Quang hình học” một các

sơ lược, khái qt chung thơng qua việc tìm hiểu hiện tượng và học một cách



-



định tính, số tiết lý thuyết chiếm từ 60% đến 70%, số tiết

Ở cấp THPT, học sinh đã được cung cấp thêm về hiểu biết, kiến thức và kỹ

năng nhấtđịnh ở một số lĩnh vực khác, thời lượng học lý thuyết kết hợp với

thí nghiệm chiếm đến 30% và số tiết bài tập tăng lên khoảng từ 10% đến 20%.

Việc thay đổi này giúp học sinh có thêm thời gian để rèn luyện và phát triển

các kỹ năng cần thiết cho một học sinh THPT, đối tượng chuẩn bị tiến đến tiếp

cận với đời sống xã hội và khoa học kỹ thuật.



2.2. Quy trình thiết kế tiến trình dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực vận

dụng kiến thức Vật lí vào thực tiễn cho học sinh.

2.2.1. Nguyên tắc vận dụng kiến thức Vật lí vào thực tiễn trong dạy học.

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS trong dạy học

thì quá trình dạy học phải là quá trình bao gồm nhiều hoạt động DH phù hợp với các

tình huống cụ thể của HS như sau:

-



40



Hình thành kiến thức mới

Luyện tập vận dụng kiến thức vào hoạt động tìm hiểu

Ứng dụng kiến thức vào thực tiễn



40



41



Vậy nên, GV cần sử dụng các PPDH phù hợp. DH theo phương pháp nhóm là

một phương pháp dạy học có thể phát triển năng lực VDKTVTT cho HS khi tổ chức

các giờ học luyện tập, củng cố và thực hành thí nghiệm.

2.2.2. Xác định mục tiêu và kiến thức trọng tâm của bài học

 Kiến thức

-



Hiểu được về hiện tượng khúc xạ ánh sáng, về hiện tượng phản xạ toàn phần

Phát biểu được định luật khúc xạ ánh sáng từ việc thực hiện thí nghiệm

Vận dụng kiến thức về khúc xạ ánh sáng và phản xạ tồn phần để giải thích



-



các hiện tượng thực tiễn

Nêu rõ được các đặc điểm và ứng dụng của lăng kính

Trình bày được đặc điểm của thấu kính mỏng, đặc điểm của thấu kính hội tụ



-



và thấu kính phân kỳ

Trình bày được cấu tạo quang học, đặc điểm của mắt; về các tật của mắt và



-



các khắc phục

 Kĩ năng

Vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng thực tế có liên quan đến khúc



-



xạ ánh sáng, và định luật khúc xạ ánh sáng

Vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng thực tế có liên quan tới phản



-



xạ toàn phần.

Vận dụng kiến thức để giải các bài tập, hiện tượng về mắt và các tật của mắt

Vận dụng các kiến thức để giải thích các vấn đề thực tiễn liên quan

 Thái độ

Có hứng thú học Vật lí, u thích tìm tòi khoa học

Có thái độ khách quan, trung thực, có tác phong tỉ mỉ, cẩn thận, chính xác và

có tinh thần hợp tác trong việc học tập cũng như trong việc áp dụng các hiểu



-



biết đã đạt được

Có ý thức vận dụng những hiểu biết Vật lí vào đời sống nhằm cải thiện điều

kiện sống, học tập.



2.2.3. Lựa chọn dữ liệu về các ứng dụng Vật lí trong thực tiễn vào bài cụ thể trong

phần “Quang hình học”

 Ứng dụng của khúc xạ ánh sáng trong thực tiễn: Giải thích sự gãy của đũa khi



để nghiêng trong cốc nước, giải thích về các vì sao sáng lấp lánh….



41



41



42



Hình 2.1: Ứng dụng của khúc xạ ánh sáng

 Ứng dụng của phản xạ toàn phần: cáp quang, giải thích các hiện tượng tự



nhiên như ảo ảnh, kim cương sáng lấp lánh,….



Ứng dụng của cáp quang



42



42



43



Hiện tưởng ảo ảnh



Kim cương sáng lấp lánh

Hình 2.2: Ứng dụng của phản xạ tồn phần

 Mắt và các tật của mắt:



Hình 2.3: Mắt và các tật của mắt



Mắt và cấu tạo của mắt



43



43



44



Các tật của mắt

2.2.4. Quy trình thiết kế bài dạy học

Bước 1: Xác định mục tiêu bài học theo chuẩn kiến thức kỹ năng phù hợp với HS

-



Về kiến thức: Nắm kiến thức cơ bản các phương pháp nhận thức, phương

pháp học nhóm; phát triển những năng lực nhận thức tư duy, sáng tạo, liên hệ



-



vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Về kỹ năng: Hình thành các kỹ năng, vận dụng giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn…

Về thái độ: Có cách nhìn nhận, tiêu chuẩn đánh giá sự vật hiện tượng; phát

triển ý chí, quyết tâm,…

Bước 2: Xác định những kiến thức mà HS tò mò, tìm tòi quan tâm có thể vận



dụng, thực hành thơng qua hướng dẫn, gợi ý của GV

-



Những kiến thức gần gũi với HS trong đời sống, có thể đã được đề cập ở cấp dưới.

Những kiến thức có liên quan đến thực hành, cuộc sống thực tiễn

Xác định thời gian hợp lý tương ứng với nội dung và trình độ của HS

Bước 3: Lựa chọn những vấn đề thực tiễn cuộc sống, gần gũi với HS giúp phát



triển năng lực VDKTVTT của HS.

Bước 4: Lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy và cách tổ chức các hoạt

động học tập.

Trên cơ sở nội dung cụ thể GV cần lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức

DH thích hợp như” Phương pháp nhóm, phương pháp nêu vấn đề, phương pháp dạy

học dự án,..

Bước 5: Chuẩn bị câu hỏi, gợi ý để tổ chức các hoạt động học tập theo nhóm.

-



Tạo tình huống có vấn đề nhằm kích thích tính tích cực nhận thức.

Chuẩn bị các câu hỏi theo hướng vận dụng kiến thức nhằm khơi dậy tư duy,

phát triển năng lực VDKTVTT.



44



44



45

-



Chuẩn bị một số bài tập và nhiệm vụ học tập nhằm tổ chức hoạt động nhóm…

Bước 6: Soạn giáo án

Trong q trình chuẩn bị giáo án, GV đã dự kiến các phương pháp. Phương



tiện, hình thức tổ chức,.. trong giờ học.

Để giúp HS học tập vận dụng kiến thức có hiệu quả khi thiết kế bài học cần có

sự đổi mới, chuyển trọng tâm từ thiết kế các hoạt động của GV sang thiết kế các hoạt

động vận dụng của HS, tăng cường tổ chức các hoạt động theo nhóm bằng các nhiệm

vụ học tập cụ thể.

Thiết kế bài học nhằm giúp HS vận dụng kiến thức trên lớp có các đặc điểm sau:

-



Xác định mục tiêu dạy học

Chú trọng truyền đạt tri thức, kỹ năng.

Phát triển năng lực VDKTVTT, phẩm chất tư duy, rèn luyện kỹ năng, phương



-



pháp học nhóm.

Xây dựng nội dung học và cách hướng dẫn học tập vận dụng kiến thức.

Lựa chọn phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy và cách thức tổ

chức các hoạt động nhóm.



2.2.5. Dự kiến tổ chức dạy học

Để phát triển năng lực VDKTVTT qua DH nhóm GV cần tổ chức giờ dạy trên

lớp như sau:

-



Ở phần mở đầu bài học, GV phải tạo động lực học tập cho HS học tập với tinh

thần tích cực, tự giác, hứng thú. GV cần tạo ra tình huống có vấn đề cho HS tiếp

cận, phân tích vấn đề đặt ra trong bài học, HS xác định được nhiệm vụ học tập



-



cần giải quyết.

Làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng về mặt khoa học, xã hộ của hệ thống tri thức



-



mà HS cần nắm vững. Nêu lên mục tiêu cụ thể mà các em cần hồn thành.

Để hoạt động nhóm có hiệu quả cần phối hợp chặt chẽ hoạt động của GV với

hoạt động của HS theo quy trình sau:



Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Thơng qua tình huống, vấn đề thực tế Nghe, tiếp thu, có nhu cầu giải quyết vấn

hoặc thí nghiệm thực hành để HS thấy đề dược đặt ra.

rõ vấn đề cần giải quyết.

45



45



46



Giao nhiệm vụ học tập (đặt câu hỏi, Tiếp nhận nhiệm vụ học tập qua câu hỏi,

phiếu học tập….)



Hướng dẫn HS hoạt động nhóm, thảo Suy nghĩ, phân tích, sáng tạo, vận dụng

luận



kiến thức để giải quyết vấn đề, câu hỏi



Theo dõi sự hoạt động của các thành thảo luận.

viên nhóm thảo luận, của các nhóm. Phát huy tính tích cực, trao đổi bạn bè,

Đặt câu hỏi bổ sung khi cần thiết.

hỏi GV để giải quyết các nhiệm vụ học.

Gọi HS đại diện nhóm giải đáp câu hỏi, HS đại diện nhóm trả lời câu hỏi, trình

trình bày vấn đề.

bày vấn đề

Phân tích, bổ sung, khẳng định những Sửa chữa, hoàn thiện hệ thống kiến thức,

điểm đúng, nhắc nhở những sai sót, hình thành kĩ năng

củng cố lại kiến thức



Nhận nhiệm vụ và bài tập về nhà.



Củng cố, giao nhiệm vụ và bài tập về

nhà

-



Trong quá trình chuẩn bị giáo án, GV dự kiến các phương pháp, phương tiện,

hình thức tổ chức trong giờ học. Trong thục tế, dạy học để giúp HS vận dụng





-











46



kiến thức tốt, theo tôi cần sử dụng tư duy các phương pháp sau:

Xây dụng tình huống có vấn đề: Các bước thực hiện

Tạo dựng tình huống có vấn đề

Giải quyết vấn đề bằng cách:

+ GV đưa ra câu hỏi để HS suy nghĩ tìm câu trả lời

+ Thuyết trình

+ Đặt vấn đề để HS cùng thảo luận để tìm cách giải quyết vấn đề.

Thảo luận nhóm:

HS được chia thành các nhóm nhỏ để cùng thảo luận vấn đề mà GV đưa ra

Nhóm cử đại diện đứng lên trình bày trước lớp

GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát kiến thức

Thí nghiệm thực hành

Các nhóm nhận dụng cụ thí nghiệm và lắng nghe hướng dẫn của GV

Làm thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của GV

Thảo luận, tính tốn kết quả

Đưa ra nhận xét, kết luận

Phương pháp trực quan

Quan sát các phương tiện trực quan: Thí nghiệm mơ phỏng,…

Thảo luận đưa ra kết quả

GV nhận xét kết quả, khái quát kiến thức

Tổ chức cho HS thuyết trình, báo cáo:

HS chuẩn bị

HS báo cáo vấn đề đã đưỡ chuẩn bị

46



47

-



Cả lớp lắng nghe, trao đổi đóng góp ý kiến

GV nhận xét, tổng kết kiến thức

Vậy cho thấy rằng, các hình thức tổ chức DH, các hoạt động cần được phối hợp



một cách hợp lí như: Kết hợp giữa hoạt động thuyết trình với hoạt động trao đổi thảo

luận nhóm, kết hợp giữa hoạt động tập thể với hoạt động nhóm tổ. Từ đó sẽ có thể

phát huy tính tích cực, giúp đỡ, phối hợp với nhau trong học tập tăng nhu cầu giao

tiếp của mỗi HS giúp HS năng động, hòa đồng và có hứng thú hơn trong học tập.

Trong thực tiễn dạy học, các PPDH luôn được phối kết hợp với nhau tùy theo nghệ

thuật và nghiệp vụ sư phạm của GV

2.2.6. Hoàn thiện bài dạy học

Để bồi dưỡng năng lực VDKTVTT cho HS, trong kiểm tra, đánh giá, GV cần

sử dụng các phương pháp đánh giá, như sau:

-



Sử dụng nhiều hình thức kiểm tra khác nhau. GV cần kiểm tra thường xuyên

vào đầu mỗi tiết học thông qua các câu hỏi của GV để cho điểm, các đề xuất

phương án thí nghiệm. Để HS tự làm thí nghiệm đơn giản theo nhóm, kiểm tra



-



định kỳ theo phân phổi chương trình.

Đa dạng hóa các hình thức đánh giá như: Kiểm tra, thi, làm bài tập thực

hành, làm các bài báo cáo, thảo luận cho những bài có tính lý thuyết để



-



trình bày trước lớp…

Đổi mới trong khâu chấm, chữa bài, đánh giá kết quả học tập.

Chú trọng kiểm tra năng lực VDKTVTT

Đánh giá kết quả học tập theo các tiêu chí: sáng tạo, bổ ích, tính vận dụng cao,…

Kết hợp đánh giá của GV với tự đánh gió và đánh giá lẫn nhau của HS.

Trong dạy học theo hướng tổ chức hoạt động nhóm để giúp HS phát triển năng



lực VDKTVTT thì việc đánh giá của GV cần bồi dưỡng cho HS khả năng tự đánh giá

và đánh giá lẫn nhau, kiểm tra sản phẩm học tập của nhau, để điều chỉnh cách học

sao cho có hiệu quả nhất.

2.3. Thiết kế và tổ chức dạy học một số kiến thức phần “Quang hình học” theo định

hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức Vật lí vào thực tiễn cho học sinh.

2.3.1. Bài “Phản xạ tồn phần”

PHẢN XẠ TỒN PHẦN

I.



47



MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

47



48

-



Trình bày được nhận xét về hiên tượng phản xa tồn phần qua việc quan



-



sát các thí nghiệm trên lớp

Trả lời được câu hỏi thế nào là hiện tượng phản xạ tồn phần

Tính được góc igh và nêu được điều kiện dể có hiện tượng phản xạ tồn



-



phần

Trình bày được cấu tạo và tác dụng dẫn sáng của sợi quang, cáp quang

2. Về kỹ năng

Thiết kế các phương án thí nghiệm để nghiên cứu hiện tượng phản xạ toàn



-



phần

Vận dụng kiến thức về hiện tượng phản xạ toàn phần để giải thích các hiện



-



tượng liên quan và làm bài tập

- Rèn luyện kỹ năng quan sát, lập luận,…

3. Về thái độ

- Tự tin đưa ra ý kiến cá nhân khi thực hiện các nhiệm vụ ở lớp, ở nhà

- Chủ động trao đổi, thảo luân với HS khác và với GV

- Sơi nổi phát biểu xây dựng bài

- Có ý thức vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống

4. Định hướng phát triển năng lực cho học sinh

- Năng lực hơp tác, giao tiếp

- Năng lực tự học, năng lực tính tốn

- Năng lực phân tích thí nghiệm và giải quyết vấn đề

- Năng lực vận dụng kiến thức Vật lí vào cuộc sống

Phát hiện và làm rõ vấn đề cần nghiên cứu:

Chuyển vấn đề thực tiễn thành dạng có thể khám phá, giải quyết

Đề xuất và thực hiện giải pháp

Phát hiện những vấn đề mới

Năng lực vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn

NL thành tố

V1: Phát hiện



Tiêu chí

Mơ tả được hiện tượng



Mơ tả mức độ thực hiện trong chủ đề

Mô tả được những hiện tượng liên quan



và làm rõ vấn vật lý



đến phản xạ toàn phần: hiện tượng ảo



đề cần nghiên



ảnh sa mạc hay ảo ảnh trên đường nhựa



cứu



vào trưa hè nắng nóng; về cáp quang

Trình bày được các đặc Trình bày được đặc điểm của các hiện

điểm của vấn đề thực tượng tự nhiên: ảo ảnh sa mạc, ảo ảnh

tiễn



V2:



Chuyển



trên đường nhựa vào mùa hè nắng nóng;



trình bày về cáp quang

Diễn đạt được các đặc

- Diễn tả được các hiện tượng thực



vấn đề thực điểm của vấn đề bằng



tế theo hiện tượng phản xạ toàn



tiễn



phần



48



thành ngơn ngữ khoa học

48



49



dang có thể



-



giải quyết



Phân biệt được những mô tả các

hiện tượng tự nhiên bằng phản xạ



Phát biểu được vấn đề



tồn phần

- Chỉ ra và giải thích được một



cần giải quyết theo



số hiện tượng trong tự nhiên



ngôn ngữ khoa học



liên quan đến phản xạ toàn

phần



Thu thập và xử lý



Thu thấp, đánh giá, lựa chọn và xử lí



thơng tin liên quan đến thông tin từ các nguồn khác nhau: đọc

vấn đề



SGK, báo chí, các thơng tin khoa học,

google trên internet… để tìm hiểu các vấn



đề liên quan đến sự phản xạ toàn phần

Đề xuất các phương án Đề xuất được cách giải mới cho những

V3: Năng lực giải quyết

bài tập về phản xạ tồn phần có ứng dụng

đề xuất giải

trong thực tiễn

Đánh giá tính khả thi Đánh giá được tính ngắn gọn, phù hợp

pháp

của phương án đưa ra. với bài tập, đưa ra những phương án tối

Chọn phương án tối ưu ưu hơn

Xây dựng kế hoạch và Đưa ra được kế hoạch phù hợp với từng

thống nhất kế hoạch



phiếu học tập, những hiện tượng và vấn

đề thực tiễn có liên quan đến phản xạ



tồn phần

Phân cơng nhiệm vụ,

- Phân cơng cơng việc hợp lí để đạt

tiến hành thực hiện giải



kết quả cao nhất khi thực hiện các



pháp theo kế hoạch.

-



nhiệm vụ

Ghi chép các nội dung hoạt động



-



nhóm

Biểu diễn kết quả thí nghiệm dưới



V4: Thực hiện

giải pháp đã

nêu ra



Rút ra kết quả của giải



dạng bảng biểu

Trình bày được số liệu đo đạc dưới dạng



pháp đã thực hiện trên



bảng biểu, dưới dạng hình thức văn bản,

báo cáo thí nghiệm, báo cáo kết quả tìm

hiểu ở nhà



49



49



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC PHẦN “QUANG HÌNH HỌC” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VẬT LÍ VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×