Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Để hoàn thành luận văn này tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

Để hoàn thành luận văn này tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

Tải bản đầy đủ - 0trang

Cuối cùng, từ trái tim mình, tơi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới

những người thân trong gia đình tơi và bạn bè tơi, những người đã ln ở bên

tơi, động viên, chăm sóc, giúp đỡ tơi trong suốt q trình học tập và nghiên

cứu để tơi n tâm học tập, vượt qua những khó khăn trong cuộc sống và

hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, tháng 11 năm 2017

Phạm Thị Lưu



LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Phạm Thị Lưu, bác sĩ nội trú khóa 40 Trường Đại học Y Hà

Nội, chuyên ngành Nội khoa, xin cam đoan:

1. Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng

dẫn của PGS.TS.Nguyễn Khoa Diệu Vân.

2. Cơng trình này không trùng lặp với bất cứ nghiên cứu nào khác đã

được công bố tại Việt Nam.

3. Các số liệu và thơng tin trong nghiên cứu là hồn tồn chính xác,

trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi

nghiên cứu.

Tơi xin hồn tồn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam

kết này.

Hà Nội, tháng 11 năm 2017

Tác giả luận văn



Phạm Thị Lưu



DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ADA

: American Diabetes Association – Hiệp hội

ĐTĐ Mỹ

ALTT

: Áp lực thẩm thấu

AMPK

: 5’ Adenosine monophosphate –

activated kinase

BMI

: Body Mass Index – Chỉ số khối cơ thể

BG

: Blood glucose – Glucose máu

DEX

: Dexamethasone

DAG

: Diacylglycerol

ĐTĐ

: Đái tháo đường

EGP

: Endogenous glucose production – Sản

xuất glucose nội sinh

FPG

: Fast plasma glucose – Glucose huyết tương

lúc đói

FFA

: Free fatty acids – acid béo tự do

GCs

: Glucocorticoids

G6Pase

: Glucose – 6 – phosphatase

GLUT – 4

: Glucose transporter 4

HDL – C

: High density lipoprotein – cholesterol

HGP

: Hepatic glucose production – Sản xuất

glucose ở gan

HGO

: Hepatic glucose output – Lượng glucose ở

gan

IL

: Interleukin

IDF

: International Diabetes Federation - Hiệp

hội Đái tháo đường thế giới

IRS -1

: Insulin receptor substrate 1

IR

: Insulin resistance - Kháng insulin

NOSID

: New onset steroid induced diabetes – ĐTĐ

mới do GCs

PEPCK

: Phosphoenolpyruvate carboxykinase

PRED

: Prednisolone



PKB

PKA

PKC

Pi3K

THA

TNF – α

:

11β – HSD1



: Protein Kinase B

: Protein Kinase A

: Protein Kinase C

: Phosphoinositide 3 kinase

: Tăng huyết áp

Yếu tố hoại tử u

: 11β Hydroxysteroid dehydrogenase type 1



MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ..............................................................1

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU................................3

1.1. Đặc điểm chung về glucocorticoids.............................3

1.1.1. Tác dụng...............................................................3

1.1.2. Phân loại glucocorticoids......................................5

1.1.3. Tác dụng bất lợi ...................................................7

1.2.Tác động của GCs lên glucose máu...............................10

1.2.1. Tại gan................................................................10

1.2.2. Trên cơ................................................................12

1.2.3. Tại mô mỡ..........................................................13

1.2.4. Tại tụy................................................................16

1.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ĐTĐ sau điều trị

GCs..............................................................................17

1.3.1. Định nghĩa .........................................................17

1.3.2. Dịch tễ học.........................................................17

1.3.3. Yếu tố nguy cơ....................................................17

1.3.4. Chẩn đoán..........................................................18

1.3.5. Biến chứng cấp tính glucose máu cao................19

1.3.6. Điều trị................................................................20

1.4. Các nghiên cứu về đái tháo đường ở bệnh nhân có



điều trị GCs trong và ngoài nước trước đây.................25

1.4.1. Thế giới...............................................................25

1.4.2. Việt Nam.............................................................26

CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

...............................................................................27

2.1. Đối tượng nghiên cứu.................................................27

2.1.1.Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân..........................27

2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân............................27

2.2. Địa điểm nghiên cứu.................................................28

2.3. Thời gian nghiên cứu..................................................28

2.4. Phương pháp nghiên cứu...........................................28

2.4.1. Thiết kế nghiên cứu............................................28

2.4.2. Cỡ mẫu nghiên cứu............................................28

2.4.3. Biến số nghiên cứu.............................................28

2.4.5. Xử lý số liệu........................................................36

2.5. Đạo đức trong nghiên cứu..........................................36

CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU............................37

3.1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu....37

3.1.1. Tuổi.....................................................................37

3.1.2. Giới.....................................................................38

3.1.3. Chỉ số khối cơ thể...............................................38

3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân đái

tháo đường sau điều trị GCs.......................................39

3.2.1. Tiền sử................................................................39

3.2.2. Đặc điểm lâm sàng.............................................42

3.2.3. Đặc điểm cận lâm sàng......................................44

3.3. Nhận xét kiểm soát glucose máu và một số yếu tố liên



quan của đái tháo đường sau điều trị GCs..................47

3.3.1. Các thuốc kiểm soát glucose máu......................47

3.3.2. Tình hình sử dụng GCs sau khi phát hiện ĐTĐ...50

3.3.3. Một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân ĐTĐ sau

điều trị GCs.................................................................52

CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN..............................................57

4.1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu....57

4.1.1. Tuổi và giới.........................................................57

4.1.2.Chỉ số khối cơ thể................................................57

4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân đái

tháo đường sau điều trị GCs.......................................58

4.2.1. Tiền sử................................................................58

4.2.2. Đặc điểm lâm sàng.............................................63

4.2.3. Đặc điểm cận lâm sàng......................................66

4.3. Nhận xét kiểm soát glucose máu và một số yếu tố liên

quan ở bệnh nhân ĐTĐ sau điều trị GCs.....................68

4.3.1. Các thuốc kiểm sốt glucose máu......................68

4.3.2. Tình hình sử dụng GCs sau khi phát hiện ĐTĐ.. .71

4.3.3. Khảo sát một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân

ĐTĐ sau điều trị GCs...........................................72

KẾT LUẬN................................................................75

TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................77

PHỤ LỤC



DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Phân loại glucocorticoids theo thời gian tác dụng...6

Bảng 1.2: Mục tiêu và khuyến cáo điều trị cho bệnh nhân ĐTĐ

thứ phát do GCs của Canada năm 2013................22

Bảng 3.1. Phân bố nhóm bệnh nhân nghiên cứu theo độ tuổi

...............................................................................37

Bảng 3.2. Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo chỉ số khối cơ

thể..........................................................................38

Bảng 3.3. Yếu tố nguy cơ ĐTĐ type 2 của nhóm BN nghiên

cứu.........................................................................39

Bảng 3.4. Tần suất sử dụng GCs của bệnh nhân...................40

Bảng 3.5. Thời gian sử dụng GCs ở nhóm bệnh nhân sử dụng

GCs hàng ngày........................................................41

Bảng 3.6. Thời gian xuất hiện ĐTĐ sau điều trị GCs..............42

Bảng 3.7. Biến chứng cấp tính của glucose máu cao............43

Bảng 3.8. Nồng độ Cortisol máu trung bình thời điểm 8h sáng

của nhóm nghiên cứu.............................................46

Bảng 3.9. Phân bố nhóm bệnh nhân nghiên cứu theo phương

pháp điều trị...........................................................47

Bảng 3.10. Tổng liều insulin và liều insulin nền trung bình của

nhóm nghiên cứu.....................................................48

Bảng 3.11.



Số nhóm thuốc viên hạ glucose máu được sử



dụng.......................................................................49

Bảng 3.12. Liều GCs BN tiếp tục sử dụng..............................51

Bảng 3.13. Liều lượng GCs trung bình nhóm BN theo tần suất sử

dụng GCs................................................................52

Bảng 3.14. Thời gian xuất hiện ĐTĐ nhóm BN theo tần suất sử

dụng GCs................................................................53



Bảng 3.15. Glucose máu tĩnh mạch bất kỳ thời điểm phát hiện

ĐTĐ theo nhóm tần suất sử dụng GCs...................53

Bảng 3.16. Phác đồ điều trị theo tần suất sử dụng GCs.........54

Bảng 3.17. Liều trung bình GCs theo nhóm GCs....................54

Bảng 3.18. Glucose máu tĩnh mạch và HbA1c thời điểm phát

hiện ĐTĐ theo nhóm GCs.......................................56

Bảng 3.19. Phác đồ điều trị theo nhóm GCs sử dụng.............56



DANH MỤC BIỂU Đ

Biểu đồ 3.1. Phân bố nhóm bệnh nhân nghiên cứu theo giới

tính.......................................................................38

Biểu đồ 3.2. Loại GCs được bệnh nhân sử dụng.....................39

Biểu đồ 3.3. Phân bố nhóm bệnh nhân nghiên cứu theo mức

độ liều GCs sử dụng............................................40

Biểu đồ 3.4. Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo đường dùng

GCs.......................................................................41

Biểu đồ 3.5. Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo bệnh lý nền sử

dụng GCs...............................................................42

Biểu đồ 3.6. Triệu chứng tăng glucose máu...........................43

Biểu đồ 3.7. Hội chứng Cushing do thuốc.............................44

Biều đồ 3.8. Phân nhóm bệnh nhân theo mức độ của glucose

máu......................................................................44

Biểu đồ 3.9. Phân nhóm BN theo mức độ HbA1c thời điểm phát

hiện ĐTĐ...............................................................45

Biểu đồ 3.10. Phác đồ insulin được sử dụng...........................47

Biểu đồ 3.11. Loại thuốc viên hạ glucose máu được sử dụng 49



Biểu đồ 3.12. Phác đồ điều trị của bệnh nhân khi xuất viện..50

Biểu đồ 3.13. Phân nhóm BN theo tiếp tục điều trị GCs hay

không....................................................................50

Biều đồ 3.14. Loại GCs BN tiếp tục sử dụng...........................51

Biểu đồ 3.15. Mức độ liều GCs theo tần suất sử dụng GCs....52

Biểu đồ 3.16. Phân loại liều lượng GCs theo nhóm GCs.........55

Biểu đồ 3.17. Tần suất sử dụng GCs theo nhóm GCs............55

Y



Sơ đồ 1.1: Hướng dẫn điều trị ĐTĐ type 2 của ADA 2016......21

Sơ đồ 1.2: Hướng dẫn điều trị ĐTĐ do GCs của Tamez và cộng

sự............................................................................................24



DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1: Tác động của GCSs lên sự điều chỉnh glucose........12



1



ĐẶT VẤN ĐỀ

Đái tháo đường (ĐTĐ) là một bệnh lý mạn tính với tỷ lệ

mắc ngày càng tăng cao. Theo số liệu từ Hiệp hội đái tháo

đường thế giới (IDF), số người mắc ĐTĐ trên toàn thế giới là

415 triệu người năm 2015 [1] và sẽ còn tiếp tục gia tăng

nhanh trong những năm tới. Việt Nam nằm trong số các quốc

gia có tỷ lệ mắc bệnh ĐTĐ gia tăng nhanh nhất thế giới. Theo

nghiên cứu của bệnh viện Nội tiết Trung Ương, năm 2002 cả

nước chỉ có 2.7% dân số mắc ĐTĐ nhưng đến năm 2012 tỷ lệ

này tăng lên 5,7%, tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose cũng tăng

từ 7,7% (năm 2002) lên 13,7% (năm 2012).

Ngoài hai thể ĐTĐ thường gặp là ĐTĐ type 1 (ĐTĐ phụ

thuộc insulin) và type 2 (ĐTĐ khơng phụ thuộc insulin), thì các

thể ĐTĐ khác đặc biệt ĐTĐ do thuốc Glucocorticoids (NOSID)

còn ít được đề cập đến.

Glucocorticoid (GCs) là một trong những hormone thượng

thận có vai trò quan trọng. Dạng tổng hợp của GCs được sử

dụng rộng rãi trong điều trị chống viêm, giảm đau, rối loạn

miễn dịch. Bên cạnh những tác dụng có lợi thì việc lạm dụng

GCs cũng gây ra rất nhiều tác dụng bất lợi. Một trong những

tác dụng bất lợi là gây rối loạn dung nạp glucose : GCs có thể

làm glucose máu tăng cao ở những bệnh nhân ĐTĐ trước đó

hoặc bộc lộ một ĐTĐ mới.

Trên thế giới chưa có con số cụ thể nào thống kê về tỷ lệ

ĐTĐ xuất hiện sau điều trị GCs ; ở các nước phát triển như



2



Australia, nghiên cứu của Lisa R. Simmons và cộng sự cho

thấy tỷ lệ NOSID được tìm thấy ở 1.7 % đến 47% số bệnh

nhân sử dụng Coriticoid để điều trị [2]; và ở Mỹ, theo Jessica

L. Hwang và cộng sự cơng bố năm 2014, có đến 40% tổng số

bệnh nhân phải hỏi ý kiến tư vấn cho một đái tháo đường mới

phát hiện hoặc đái tháo đường type 2 tăng lên do sử dụng

GCs [3].

Có khá nhiều các nghiên cứu trên thế giới đề cập về cơ

chế bệnh sinh, tiến triển cũng như điều trị ĐTĐ ở bệnh nhân

sử dụng GCs. Nghiên cứu các tài liệu cho thấy : liều lượng

GCs, thời gian điều trị GCs, tuổi và chỉ số khối cơ thể (BMI) có

thể là yếu tố dự báo ĐTĐ ở bệnh nhân sau điều trị GCs [4].

Tuy nhiên, các yếu tố nguy cơ trên thường ít đặc trưng và các

yếu tố nguy cơ cổ điển của ĐTĐ như THA, rối loạn lipid máu,

tiền sử gia đình… trên bệnh nhân ĐTĐ sau điều trị GCs vẫn

chưa rõ ràng.

Việt Nam là nơi GCs mua được khá dễ dàng ở bất kỳ hiệu

thuốc nào dù có hay khơng có đơn thuốc của bác sĩ chuyên

khoa, sự hiểu biết của người bệnh về tác dụng bất lợi của GCs

còn hạn chế và ngay cả các bác sĩ khi kê đơn GCs cũng không

chú ý đến để cảnh báo cho người bệnh những tác dụng bất lợi

đó. Vì vậy, tình trạng lạm dụng GCs ở Việt Nam khá là phổ

biến. Tuy nhiên ở nước ta, chưa có nghiên cứu nào về vấn đề

này.

Với những lí do trên, chúng tơi tiến hành nghiên cứu “Đặc

điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số yếu tố liên quan



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Để hoàn thành luận văn này tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×