Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Ở XÃ ĐỒNG TIẾN HUYỆN QUỲNH PHỤ TỈNH THÁI BÌNH

Ở XÃ ĐỒNG TIẾN HUYỆN QUỲNH PHỤ TỈNH THÁI BÌNH

Tải bản đầy đủ - 0trang

thiêng đạt tột độ ấy thì các cỗ kiệu khơng còn theo một trật tự hay quy luật nào.

Người dân nơi đây cho rằng khi kiệu bay là lúc thần ngự, thần chứng kiến cuộc

sống của người dân. Trên đôi vai những người phụ giá, kiệu Thánh có thể đi

khắp nơi mà không theo sự chỉ định nào của con người và thời gian hạ kiệu cũng

không được định trước.

Ngày 12 tháng 03 âm lịch tiếp tục rước kiệu giống như ngày mùng 10,

rước bát nganh từ đình trở lại miếu. Thời gian và quãng đường rước kiệu cũng

không được báo trước bởi nó phụ thuộc vào sự thăng hoa của vị thần thành

Hoàng và đám rước. Sau khi tất cả các kiệu trở lại đình, làm lễ tống tịch, đóng

cửa đình. Kết thúc một mùa lễ hội, dân làng xã Đồng Tiến lại trở về cuộc sống

thường nhật, mong một vụ mùa thuận lợi và cuộc sống ấm no.

3.1.2. Hình thức kiệu quay

Mỗi kiệu rước ở xã Đồng Tiến có 4 người khiêng và được sơn son thiếp

vàng. Trong kiệu có một bát hương, một đĩa trầu cau mà trầu và cau được làm

bằng sơn mài. Trang phục của những người phù giá, dù là nam hay nữ thì đều

mặc y phục áo đủi màu đỏ, cọc tay, thắt lưng đỏ, đầu chít khăn đỏ, quần màu

trắng, chân đi đất. Đám rước trông như một con rồng lớn lừng lững tiến trên

đường làng, hai bên đường dân làng đứng xem như nêm. Kiệu đi đến, mọi người

không ai bảo ai đều thành kính ngưỡng vọng hướng lên kiệu và hai tay vái lạy.

Tùy vào kích thước mà mỗi kiệu có trọng lượng khác nhau. Những chiếc

kiệu ở xã Đồng Tiến có trọng lượng trung bình từ 160kg – 180kg cho 4 người

khiêng. Đồn phù giá có thể có từ 10 đến 15 người. Trên quãng đường rước

kiệu, mọi người có thể đổi vai cho nhau để kiệu lúc nào cũng ở trên vai người

rước. Như có phép lạ và hiện tượng thăng thiên, hiện tượng kiệu quay chỉ xuất

hiện khi chủ lễ bốc bát hương của vị thần Thành hồng đặt vào kiệu và khởi

kiệu. Những chành trai, cơ gái khiêng kiệu như có một sức mạnh của thần giúp

đỡ, họ thoăn thoắt bước đi mặc dù mang trên vai sức nặng của kiệu. Không

dừng, không nghỉ, đám phù giá chân như không bám đất, cả cỗ kiệu nhẹ bỗng.

Trên quãng đường rước kiệu, những chiếc kiệu có lúc đi thong dong, có lúc đi



51



như bay, có lúc xoay vòng đến chóng mặt. Khi tiến khi lui, lúc tại bên phải, khi

nghiêng bên trái không định trước khiến bà con đứng hai bên phải chạy dạt ra và

hò reo inh ỏi. Mọi ánh mắt đều như dán chặt vào những chiếc kiệu để chứng

kiến giây phút xuất thần của cỗ kiệu quay. Thanh niên nam, nữ khiêng kiệu có

lúc như chơi vơi để cố ghì cho kiệu khơng bị mất thăng bằng, đổ ngã và tuột

khỏi vai. Cảnh tượng ấy cùng với tiếng trống vang, dân làng tham dự với tấm

lòng thành kính làm tăng thêm sự linh thiêng của đám rước.

Đoạn đường từ đình đến miếu chỉ khoảng 1 cây số những đoàn phù giá

năm nào cũng rước kiệu từ sáng đến trưa mới về đình. Trên đường rước, kiệu có

thể rẽ vào đình, chùa của những ngơi làng xung quanh. Mặc dù lễ hội năm nào

cũng diễn ra nhưng đường đi của đoàn rước kiệu, địa điểm đến và thời gian hạ

kiệu vẫn luôn là ẩn số đối với cả người khiêng kiệu và người dân địa phương.

Trong nhiều lần kiệu quay chưa bao giờ xảy ra sơ suất hoặc trục trặc gì. Mặc dù

lắm khi thười tiết xấu, mưa gió, đường làng trơn nhẫy, nhưng đám rước bao giờ

cũng an tồn, trọn vẹn, dẫu có người bị toạc chân tay song chẳng hề hấn gì. Họ

đều hồ hởi, phấn khởi và trong suy nghĩ việc làm của họ vì việc thánh, vị thần

Thành hồng làng đã nhân lên sức mạnh trong họ để vượt qua mọi thử thách, trở

ngại, mặc dù sau lễ rước kiệu, họ cảm thấy thấm mệt nhiều ngày. Dân làng xã

Đồng Tiến xưa nay vẫn tự hào về nét văn hóa độc đáo này trong lễ hội làng

mình và kiệu bay trở thành biểu tượng của lòng tin tuyệt đối của người dân đối

với vị thần Thành hồng của mình.

3.2. Lý giải một số vấn đề của hiện tượng kiệu quay

3.2.1. Hiện tượng kiệu quay trong mối quan hệ giữa người phù giá và

thần linh

Dưới góc nhìn văn hóa thì hiện tượng kiệu quay là hiện tượng mà con

người bị thần linh điều khiển để thực hiện một hành động nào đó. Trong đề tài

này, tác giả xin lý giải hiện tượng kiệu quay trong mối quan hệ người phù giá

với thế giới thần linh tức là coi những hành động của đồn phù giá khơng chỉ có

sự chi phối của ý thức bản ngã cá nhân mà còn bị chi phối bởi những giá trị

được tạo bởi thần Thành hoàng. Lý giải hiện tượng kiệu quay này trong mối

giao hòa giữa con người và thần linh quả thực là một việc rất khó. Khi chúng ta

52



chạm đến vấn đề này nghĩa là chúng ta đã đi vào thế giới của thần linh, của hư

vô mà bất kỳ lĩnh vực khoa học nào cũng gặp khó khăn khi tiếp cận. Sau đây, tác

giả lý giải hành động, hành vi xã hội giữa người phù giá với vị thần Thành

hoàng trong bối cảnh hiện tượng kiệu quay.

Cái cốt yếu quy định mối quan hệ giữa người phù giá và vị thần Thành

hồng đó là sự hòa hợp giữa những giá trị, chuẩn mực, niềm tin chịu sự quy định

của ý thức hệ. Người ta có thể nhìn nhận trong mối quan hệ này chính là sự kính

trọng và niềm tin vào sự phù hộ, che chở của vị thần Thành hoàng được thờ

cúng đối với cá nhân và cộng đồng. Người ta chưa thể lý giải được hiện thực của

thế giới thần linh là gì? Dân làng cũng chưa thể lý giải được tại sao lại có hiện

tượng kiệu quay. Theo tác giả, hiện tượng kiệu quay chính là niềm tin của dân

làng vào thế giới siêu thực của thần linh. Đoàn phù giá khi khiêng kiệu không

phải là thần thánh nhưng hành động của họ lại chịu sự quy định của thần linh.

Qua hiện tượng kiệu quay, chúng ta có thể thấy được một phần là hành động của

thần linh được con người trình bày, một phần là hành động của chính cá nhân

người phù giá. Sự phân chia này làm cho hiện tượng kiệu quay vừa linh thiêng

vừa hư vừa thực. Như vậy, cái quy định hành động của người phù giá chính là ý

thức về thần linh và ý thức bản ngã tập thể của đồn phù giá.

Trong q trình diễn ra hiện tượng kiệu bay, tức là quá trình biến đổi ý

thức, đồn phù giá có thể rơi vào trạng thái tự ám thị về sự tồn tại của Ngài.

Chính trong mơi trường tự biến đổi ý thức và tự ám thị ấy, cái vô thức tiềm ẩn

trong bản thân người phù giá được đánh thức. Hiện tượng kiệu quay là kết quả

của quá trình nhập hồn của các vị thần Thành hoàng vào đoàn phù giá. Đối với

những người khiêng kiệu, tức trạng thái tự ám thị cao thì họ coi đó là trạng thái

thăng hoa, tự nhập thân vào vai trò của các Ngài. Chính trạng thái đó đã góp

phần giải tỏa ức chế, tạo ra các khối cảm thực sự. Điều đó giải thích tại sao,

trong tất cả các trường hợp từ nam giới đến nữ giới tuổi 18 đảm nhận trách

nhiệm khiêng kiệu khi ghé vai vào khiêng kiệu thì kiệu rất nhẹ, khơng hề cảm

thấy mệt mỏi. Họ đều tỏ ra mạnh khỏe, phấn chấn, tươi vui mặc dù họ đi khiêng



53



kiệu từ sáng đến trưa, nhiều khi diễn ra trong khung cảnh chật chội, oi bức.

Đồn phù giá có nhiệm vụ phục vụ Ngài, Ngài đi đâu hay làm gì đồn phù giá

đều không biết trước. Ngài cứ đi cứ quay, không ai chống lại được, việc này là

vơ thức. Vì vậy, đoạn đường từ đình đến miếu chỉ khoảng 1 cây số nhưng đoàn

phù giá năm nào cũng rước kiệu từ sáng đến trưa mới trở lại đình. Trên đường

rước, kiệu có thể đứng yên không đi, bỗng chốc lại chạy, quay vòng đến chóng

mặt hoặc rẽ vào đình đền chùa của những ngôi làng xung quanh. Mặc dù lễ hội

thờ thành Hoàng làng năm nào cũng diễn ra nhưng đường đi của đoàn rước kiệu,

địa điểm đến và thời gian hạ kiệu vẫn luôn là ẩn số đối với cả người phù giá và

người dân địa phương.

Đây là hiện tượng văn hóa tâm linh độc đáo của lễ hội, mỗi lễ hội có một

vị thần, được cho rằng dẫn dắt kiệu, làm tăng thêm khơng khí tâm linh và thu

hút đơng đảo người dân tham gia. Dân làng xã Đồng Tiến xưa nay vẫn tự hào về

nét văn hóa độc đáo trong lễ hội làng mình và hiện tượng kiệu quay trở thành

biểu tượng của lòng tin tưởng tuyệt đối của người dân đối với vị thần Thành

hồng của làng mình.

3.2.2. Hiện tượng kiệu quay dưới góc nhìn văn hóa

Ở khu vực đồng Bằng Bắc Bộ, chúng ta có rất nhiều lễ hội truyền thống

thờ cúng Thành Hoàng làng vào dịp cuối năm và đầu năm. Tục lễ rước kiệu khá

phổ biến ở mỗi làng vì theo quan niệm từ xưa, mỗi làng đều có ít nhất một vị thần

Thành hồng và lễ hội làng thường rước kiệu đưa Ngài đi từ đình, sang miếu, sang

đền,… rồi trở lại đình. Hiện tượng kiệu quay xảy ra trong tục rước kiệu là một hiện

tượng văn hóa tâm linh đặc sắc và rất khó giải thích tại sao kiệu lại quay. Cho đến

nay, không ai khẳng định được câu trả lời nào là đúng hay sai mà tất cả chỉ là giả

thuyết. Nhìn chung, có hai luồng dư luận trong xã hội, có người tin, có người

khơng tin vào sự xuất hiện của thần linh. Kiệu quay không phải là hiện tượng phổ

biến, khơng phải lễ hội nào cũng có hiện tượng kiệu quay.

Trong khn khổ của khóa luận, chúng tơi tập trung lý giải hiện tượng

kiệu quay trong lễ rước thành Hoàng làng ở xã Đồng Tiến dưới góc nhìn văn

54



hóa. Lễ hội làng thờ cúng Thành hoàng làng được tổ chức đều đặn hằng năm tại

sáu làng xã Đồng Tiến để tưởng nhớ công ơn của các vị phúc thần đối với dân

làng. Người dân xã Đồng Tiến cũng như khách thập phương về dự lễ hội quan

tâm nhiều nhất vào hai đám rước kiệu diễn ra vào sáng ngày 10 tháng 03 âm lịch

và ngày 12 tháng 03 âm lịch bởi họ cho rằng thành Hoàng làng linh thiêng, ứng

nghiệm. Kiệu quay không đi theo hướng người phù giá mà như có một sức mạnh

siêu nhiên nào đó điều khiển, lúc nặng lúc nhẹ, kiệu xoay vòng, chạy như bay

nhưng không va chạm vào bất cứ ai.

Theo ông Nguyễn Phúc Giác, chủ nhiệm bộ môn thông tin và dự báo,

Trung tâm phát triển tiềm năng con người thì trong lễ hội truyền thống của

người Việt nói chung và lễ hội rước Thành hồng nói riêng, tất cả những người

phù giá đều có tấm lòng kính trọng đối với thần linh, tin tưởng tuyệt đối vào

thần linh nên tâm trạng của họ có trạng thái vơ thức. Trạng thái đó những người

lên đồng thường hay gặp phải, lúc đó tiềm năng của con người được phát huy và

họ có sức mạnh mà người bình thường khơng thể có được.

Lên đồng là một nghi thức của Đạo Mẫu Tam phủ, Tứ phủ mang tính bản

địa của người Việt. Ở xã Đồng Tiến, người dân tin rằng hiện tượng kiệu quay

xảy ra bởi các vị thần mà họ thờ đã dẫn đường và đoàn phù giá chỉ là những

người thực hiện suy nghĩ của các vị thần Thành hồng. Như vậy, cũng có thể nói

rằng, kiệu quay là hiện tượng lên đồng tập thể - đồn phù giá rơi vào trạng thái thơi

miên, vơ thức. Hiện tượng kiệu quay là q trình vị thần mà dân làng tôn thờ nhập

hồn vào những thanh niên nam, nữ khiêng kiệu, hiện diện trước người trần và

chứng kiến cuộc sống đời thường của dân làng. Quá trình nhập hồn này chỉ thực

hiện được khi đồn phù giá rơi vào trạng thái ngây ngất. Trạng thái ngây ngất này

được tạo nên từ bản thân người đảm nhiệm việc khiêng kiệu bằng lòng tin tuyệt đối

vào thần linh, sùng bái thần linh. Tuy nhiên, để tạo nên trạng thái ngây ngất thì

đồn phù giá còn phải nhờ vào những biện pháp khác nhau:

Thứ nhất, tiếng trống chiêng, đoàn kì lân nhảy múa. Người xưa quan niệm

rằng, những vật mang âm thanh thì đều là sự biểu hiện của thần linh, thần linh

55



dùng âm thanh sáng tạo thế giới. Âm thanh tiếng trống vang dội, thúc dục cùng

với múa kì lân tạo nên trang thái thơng thần, ngây ngất.

Thứ hai, trang phục của đoàn phù giá, quan viên, Tùm và đồ tế sự như

cầm đại đao, bát biểu, cờ, lọng, chiêng trống, tiền hơ hậu,…góp phần tạo nên

trạng thái nhập hồn. Hình dáng, màu sắc hoa văn trên trang phục của đoàn phù

giá chủ đạo là màu đỏ, áo đỏ, khăn đội đầu đỏ, thắt lưng đỏ có thể giúp linh hồn

người khiêng kiệu đi vào cõi siêu nhiên, giúp linh hồn thần linh có thể tái sinh

trong thân xác người phù giá.

Thứ ba, để hỗ trợ quá trình nhập hồn trong kiệu bay, trước khi tiến hành lễ

rước, vị chủ lễ ban cho người khiêng kiệu một cốc rượu thánh. Điều này gây nên

trạng thái đắm chìm trong ảo giác của những người trực tiếp khiêng kiệu.

Như vậy, các vị thần Hoàng làng nhập vào những thanh niên nam , nữ

khiêng kiệu trong trạng thái ngây ngất. Trong trạng thái như vậy, dân làng tin

rằng người khiêng kiệu có thể tiếp nhận được sức mạnh của các vị thần và làm

theo chủ ý của Ngài. Dân làng cũng tin rằng, nếu kiệu quay càng nhiều thì năm

đó dân làng càng thịnh vượng, trai tráng hoặc nữ tú của làng mình khỏe mạnh,

tinh thơng. Hiện tượng Kiệu quay ở xã Đồng Tiến thể hiện sự phù hợp nhất định

giữa con người và thần linh về cái được gọi là “ vơ hình”. Con người được thần

linh ban tặng cho một số năng lực để có thể làm được những việc mà người bình

thường khơng làm được. Q trình mà thần linh ban tặng cho người phù giá

những năng lực này được gọi là quá trình nhập hồn tức là người phù giá có thể

bị chi phối bởi những hành động và suy nghĩ của thần linh hoặc thần linh nhập

vào người đó để làm những việc của thần linh.

Hiện tượng kiệu quay ở 6 thơn xã Đồng Tiến còn có thể được lý giải ở

khía cạnh khác thuộc văn hóa. Trong bối cảnh xã hội làng xã Việt Nam ngày

xưa, nhận thức của người dân về bảo vệ di tích, bảo vệ những cơ sở thờ tự thánh

thần chưa cao. Kiệu bay giống như một dạng mật mã văn hóa, người dân cần thể

hiện tính thiêng thì dân làng sẽ sợ và toàn tâm toàn ý bảo vệ di tích, bảo vệ

những nét tín ngưỡng bản địa. Muốn thể hiện tính thiêng của khơng gian di tích

cũng như những nơi thờ tự thần Thành hồng làng thì phải có sự xuất hiện hoặc

56



dấu hiệu của thần. Hiện tượng kiệu bay giống như một sự thể hiện dấu hiệu của

thần. Như vậy, xuất hiện hiện tượng kiệu quay trong lễ rước thần Thành hoàng là

do yếu tố chủ quan của con người, của người cầm chịch. Họ làm như vậy, một

phần thể hiện tài năng của đoàn phù giá kiệu thanh niên nam nữ tuổi 18 và thể hiện

khơng khí hội thêm phần vui vẻ. Mặt khác, điều này cũng thể hiện tính thiêng khiến

cho người dân tham gia lễ hội đơng hơn. Khi có sự chứng kiến của đơng đảo dân

làng và khách thập phương, đa phần họ cho rằng hiện tượng kiệu quay là do sự

xuất hiện của thần. Và khi có sự xuất hiện của thần thì di tích, cơ sở thờ tự và lễ

rước thành Hồng làng còn có tính thiêng, dân làng còn biết sợ. Do đó, dân làng

còn có thể kiểm sốt được những hành vi vơ văn hóa hoặc những hành vi mang

tính phá hoại di tích cũng như tín ngưỡng thờ Thành hồng. Đứng ở góc cạnh văn

hóa và tơn giáo thì trong trường hợp dân trí còn thấp, tính chấp pháp của người dân

còn chưa cao thì sự xuất hiện của thần có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ

các di tích tâm linh của cộng đồng, của dân tộc.

3.3. Hiện tượng kiệu quay trong lễ rước thành Hoàng làng đối với

người dân xã Đồng Tiến

Hiện tượng kiệu quay trong lễ rước thành Hoàng làng là một hoạt động

văn hóa lâu đời ở xã Đồng Tiến. Con người tin về một thế giới thần linh là khi

họ tổ chức các hoạt động tế lễ, hội hè để tỏ lòng thành kính với thần linh và cầu

mong thần linh ban phước lành cho dân làng. Khi xã hội ngày càng phát triển,

hiện tượng kiệu quay trong lễ rước thành Hoàng làng vẫn là nét sinh hoạt văn

hóa khơng thể thiếu, là di sản quý báu tạo nên bản sắc của cộng đồng dân cư xã

Đồng Tiến. Để tìm hiểu ảnh hưởng của hiện tượng kiệu quay trong lễ rước thành

Hoàng làng đối với người dân xã Đồng Tiến, chúng tôi đã tiến hành cuộc khảo

sát lấy ý kiến 180 người dân sinh sống trên địa bàn xã Đồng Tiến. Dưới đây là

kết quả của cuộc khảo sát.

3.3.1. Giá trị hướng về nguồn cội

Lễ hội truyền thống xã Đồng Tiến đều hướng về cội nguồn “ uống nước

nhớ nguồn” , “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”,…dân làng tổ chức lễ rước để tưởng

nhớ các vị thần Thành hồng đã có cơng lao to lớn trong việc khai hoang lập ấp,

đánh giặc bảo vệ xóm làng. Mọi người tham gia lễ rước với tấm lòng thành kính

57



và biết ơn đối vị thần Thành hồng của mình. Bởi vậy, lễ rước được tổ chức để

thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của thế hệ sau đối với bậc tiền nhân, đồng thời giáo

dục thế hệ tiếp theo luôn hướng tới nguồn gốc của mình. Đó là đạo lý ăn sâu vào

tiềm thức của mỗi người dân Việt Nam. Mỗi năm, dân làng xã Đồng Tiến tổ

chức ba ngày hội, ai nấy đều phấn khởi vui mừng và lòng biết ơn đối với thần

thánh luôn tồn đọng trong tâm, lúc nào cũng nhớ những công lao của Ngài.

Ngày nay, nhân dân xã Đồng Tiến càng có nhu cầu hướng về cội nguồn, khẳng

định nguồn gốc cộng đồng và bản sắc văn hóa của mình trong văn hóa dân tộc

nói chung. Đối với người dân xa quê, lễ hội làng thờ cúng thành Hoàng làng tổ

chức vào mùng 10 tháng 03 âm lịch hằng năm là dịp để họ trở về quê hương

thăm gia đình và tham gia lễ hội truyền thống.

Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy rằng, người dân vẫn tin tưởng vào sự

che chở, phù hộ của các vị thần thành Hoàng được thể hiện qua nội dung cầu

khấn khi họ tham gia lễ hội làng thờ cúng thành Hoàng.

Bảng 3.1 : Nội dung cầu khấn thành Hoàng của người dân xã Đồng Tiến

STT

1

2

3

4

5

6

7



Nội dung cầu khẩn

Tỷ lệ(%)

Cầu cho bản thân và gia đình được sức khỏe tốt

73.2

Cầu cho gia đình được hòa thuận

66.3

Cầu cho thi cử đỗ đạt

42.6

Cầu cho con cháu ngoan ngỗn

57.3

Cầu cho cơng danh thăng tiến

28.4

Cầu bình an, gặp nhiều may mắn

82.6

Những cầu nguyện khác

3.8

Qua kết quả khảo sát, chúng tơi nhận thấy rằng tùy vào từng hồn cảnh và



nhu cầu mà người dân đưa ra những lời cầu khấn khác nhau. Nhìn chung, nội

dung cầu khấn cho thấy người dân mong muốn được thành Hoàng làng che chở,

phù hộ, ban phước lành, làm ăn phát đạt. Như vậy, có thể nói niềm tin vào sự

hiển linh của các vị thần thành Hoàng vẫn đang tồn tại và ảnh hưởng đến cuộc

sống của người dân xã Đồng Tiến.

Khi con người thực hiện hành vi thờ cúng, cầu khiến trước các vị thần

thành Hồng làng trong đình, đền, miếu tức là họ đã bước vào một khơng gian

khác. Đó là không gian linh thiêng, mối quan hệ giữa con người và thần linh

58



được rút ngắn lại. Các đấng thần linh ở trên cao như thấu hiểu rõ tâm can của

con người. Ở đó, con người thốt khỏi thế giới trần tục với những cảm xúc khác

nhau như sự biết ơn, lòng tự hào, niềm hy vọng,… Kết quả điều tra được thể

hiện trong bảng dưới đây:

Bảng 3.2: Cảm xúc của người dân khi thực hiện nghi lễ thờ cúng

thành Hoàng làng ở xã Đồng Tiến

STT

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11



Cảm xúc khi thực hiện nghi lễ thờ cúng thành Hồng làng Tỷ lệ (%)

Kính trọng

84.6

Biết ơn

92.4

Đau buồn

18.3

Tự hào

34.7

Nuối tiếc

26.2

Hi vọng

54.8

Vui sướng

17.4

Thanh thản

68.5

Ân hận

22.4

Sợ hãi

12.6

Xấu hổ

10.4

Như vậy, có thể nói khi đối diện với các vị thần thành Hoàng làng, người



dân thường bộc lộ xúc cảm biết ơn (92.4%) và kính trọng (84.6%). Họ có niềm

tin rằng, dù vơ hình như các vị thần thành Hồng vẫn luôn chứng kiến và tác

động đến cuộc sống của họ. Vì vậy, bên cạnh những cảm xúc tích cực còn có

những cảm xúc tiêu cực như xấu hổ ( 10.4%), ân hận (22.4%) và sợ hãi (12.6%).

Khi tiến hành nghi lễ thờ cúng thành Hoàng làng, người dân thường thành thật

nói lên những mong muốn của bản thân và cầu mong các vị thần thấu hiểu, che

phở phù hộ. Hành vi thờ cúng thành Hồng làng chính là một cách để người dân

giải tỏa tâm lí, áp lựuc, căng thẳng trong cuộc sống thường ngày.

3.3.2. Về giá trị cố kết cộng đồng

Như đã đề cập ở trên, niềm tin được hình thành do cùng chung đối tượng

tín ngưỡng là một trong những phượng tiện quan trọng góp phần cố kết cộng

đồng, tạo thành sự ổn định của cộng đồng ấy. Niềm tin vào sự linh thiêng của



59



các vị thành hoàng làng đã gắn kết các thành viên trong gia đình, dòng họ, làng

xã từ q khứ, hiện tại đến tương lai. Các hình thức sinh hoạt văn hóa tín

ngưỡng thờ thành hoàng làng được diễn ra hằng năm là kết quả hiện thực hóa

vai trò “liên kết tinh thần” giữa những người có cùng một niềm tin đối với sự

hiện diện của các vị thần trong cuộc sống trần tục.

Ở bất cứ hình thức nào, lễ rước thành Hồng ở xã Đồng Tiến được tổ chức

hằng năm với sự tập trung của nhiều người dân trong làng. Mọi người tham gia

đều có trách nhiệm với cơng việc chung từ việc chuẩn bị đồ lễ, rước kiệu,… để

có ba ngày hội diễn ra được trọn vẹn nhất. Quá trình ấy dẫn đến sự liên kết giữa

các thành viên trong làng, giúp tăng thêm sự đoàn kết, tinh thần tương thân

tương ái. Đó là sự liên kết bên trong cộng đồng làng.

Lễ rước thành Hồng ở xã Đồng Tiến còn tạo ra sự liến kết bên ngoài.

Điều này thể hiện ở chỗ, khi làng này tiến hành lễ rước có sự góp mặt của những

làng lân cận trong 6 làng ở xã Đồng Tiến và một bộ phận khách phương xa. Mọi

người tham gia lễ hội khơng còn khoảng cách địa lý, khoảng cách giàu nghèo,…

mọi sự khác biệt đều được dung hòa. Tất cả đều chung nhau một lòng tin bất diệt

vào vị thần Thành hoàng được thờ cúng. Đây là sự cố kết cộng đồng vốn có ở mỗi

làng quê Việt. Có thể nói, hiện tượng kiệu bay trong lễ rước thành Hồng làng đã,

đang và sẽ còn là nhu cầu không thể thiếu của dân làng xã Đồng Tiến.

3.3.3. Phản ánh đời sống tâm linh phong phú

Con người tồn tại bên cạnh đời sống vật chất, còn hiện hữu đời sống tâm

linh. Đó là đời sống con người hướng về cái cao cả, cái thiêng liêng, cái đẹp,…

mà con người ngưỡng mộ, tin tưởng, tơn thờ trong đó có tín ngưỡng. Lễ rước

thành Hồng làng phản ánh niềm tin, lòng thành kính của dân làng đối với vị

thần của mình, đồng thời cũng làm thỏa mãn nhu cầu về đời sống tâm linh của

con người. Hiện tượng kiệu quay chính là sự khẳng định sự xuất hiện của thần,

là sợi dây kết nối thế giới trần tục với thế giới của thần linh. Họ tin rằng thành

Hoàng trở về dự lễ rước, chứng kiến đời sống của dân làng, ban phúc độ trì cho

những người hiền lành và giáng họa trừng phạt những kẻ độc ác. Hiện tượng

60



kiệu quay cũng làm cho khoảng cách giữa con người với thần linh gần hơn bao

giờ hết.

Hiện tượng kiệu quay là thời điểm mạnh nhất của không gian thiêng khiến

cho cả lễ hội thờ thành Hoàng làng tại xã Đồng Tiến tồn tại trong một hình thức

khác thường, một hiện thực ít nhiều có tính chất huyền ảo. Lễ hội nhờ đó mà tác

động mãnh mẽ và sâu sắc vào đời sống tâm linh, vào việc hun đúc tâm hồn và

tính cách mỗi con người. Những nam nữ thanh niên 18 tuổi được lựa chọn để

phù giá là những người có lộc, vinh dự cho bản thân và gia đình.

3.3.4. Giá trị bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa

Hiện tượng kiệu quay trong lễ rước thành Hoàng làng khẳng định niềm tin

tôn giáo của người dân tham gia lễ hội. Có thần thì mới thiêng, có thiêng thì mới

có thờ và khi thờ thì di tích cũng như các cơ sở thờ tự mới được bảo vệ. Chẳng

hạn, khi người ta tin rằng “đất có thổ cơng, sơng có hà bá” thì trong cuộc sống

của mình, người dân tự điều chỉnh hành vi của mình, nếu ai vi phạm sẽ bị đấng

thần linh trừng phạt. Hiện tượng kiệu quay như một bảo tàng sống về văn hóa

dân tộc được hồi sinh, sáng tạo và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Dưới đây là kết quả khảo sát của chúng tôi về giá trị của lễ rước thành Hoàng ở

xã Đồng Tiến:

Bảng 3.3: Giá trị của lễ rước thành Hoàng làng đối với người dân xã

Đồng Tiến

STT

1

2

3

4

5



Giá trị của lễ rước thành Hoàng làng

Dân làng được che chở, phù hộ

Giải tỏa được tâm lí căng thẳng, sợ hãi

Giáo dục con cháu đạo lý uống nước nhớ nguồn

Gìn giữ nét văn hóa cổ truyền của dân tộc

Lợi ích khác



Tỷ lệ (%)

37.4

10.3

28.6

23.5

0



Người dân xã Đồng Tiến ý thức rõ được giá trị của việc thờ cúng thành

Hoàng làng đới với bản thân, gia đình và xã hội. Đa số người dân nhận thức lễ

rước thành Hoàng làng là phương tiện giáo dục con cháu (28.6%, giữ gìn truyền

thống văn hóa dân tộc ( 23.5%) và cầu mong thần linh ban phước lành cho dân



61



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Ở XÃ ĐỒNG TIẾN HUYỆN QUỲNH PHỤ TỈNH THÁI BÌNH

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×