Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Trong thời điểm hiện nay, phòng GD & ĐT yêu cầu các trường đẩy mạnh triển khai dạy học theo chủ đề đơn môn hoặc liên môn. Muốn thực hiện dạy học chủ đề có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong đó kết hợp nhi

Trong thời điểm hiện nay, phòng GD & ĐT yêu cầu các trường đẩy mạnh triển khai dạy học theo chủ đề đơn môn hoặc liên môn. Muốn thực hiện dạy học chủ đề có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong đó kết hợp nhi

Tải bản đầy đủ - 0trang

IV. MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN:

1. Nội dung sáng kiến:

a. Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, đơn vị kiến thức, nội dung

bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí

luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó

(tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, mơn học có liên hệ với

nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học

sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.

Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mơ hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở đó

giáo viên dạy học không chỉ bằng cách truyền thụ (xây dựng) kiến thức mà chủ yếu là

hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thơng tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm

vụ có ý nghĩa thực tiễn.

Với mơ hình này, học sinh có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm để giải quyết những vấn

đề xác thực, có hệ thống và liên quan đến nhiều kiến thức khác nhau. Các em thu thập thông

tin từ nhiều nguồn kiến thức.

Việc học của học sinh thực sự có giá trị vì nó kết nối với thực tế và rèn luyện được nhiều

kĩ năng hoạt động và kĩ năng sống. Học sinh cũng được tạo điều kiện minh họa kiến thức

mình vừa nhận được và đánh giá mình học được bao nhiêu và giao tiếp tốt như thế nào. Với

cách tiếp cận này, vai trò của giáo viên chỉ là người hướng dẫn, chỉ bảo thay vì quản lý trực

tiếp học sinh làm việc.

Dạy học theo chủ đề ở bậc trung học cơ sở là sự cố gắng tăng cường tích hợp kiến thức,

làm cho kiến thức có mối liên hệ mạng lưới nhiều chiều; là sự tích hợp vào nội dung những

ứng dụng kĩ thuật và đời sống thông dụng làm cho nội dung học có ý nghĩa hơn, hấp dẫn

hơn.

Theo một số quan điểm, dạy học theo chủ đề thuộc về nội dung dạy học chứ không phải

là phương pháp dạy học nhưng khi đã xây dựng nội dung dạy học theo chủ đề, chính nó lại

tác động trở lại làm thay đổi rất nhiều đến việc lựa chọn phương pháp nào là phù hợp, hoặc

cải biến các phương pháp sao cho phù hợp với nó.

Vì là dạy học theo chủ đề nên căn bản quá trình xây dựng chủ đề tạo ra q trình tích

hợp nội dung (đơn mơn hoặc liên mơn) trong q trình dạy.

Thực tế trên cho thấy, khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và

xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp hoặc liên quan đến nhiều mơn

học. Vì vậy, dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợp đa chiều, liên mơn. Do đó, hệ

quả là buộc chúng ta phải xây dựng các chủ đề để tiến hành dạy học. Tất nhiên, việc xây

dựng các chủ đề trong dạy học cũng khơng tham vọng sẽ giải quyết việc đưa tồn bộ thực

tiễn vào chương trình, thậm chí mơ hình này cũng chưa thể tạo ra một phương pháp giáo

dục hoàn toàn mới, nhưng quan trọng hơn hết chính là nó mở đường cho giáo viên và học

sinh tiếp cận với kiến thức theo một hướng khác. Không phải là sự thụ động mà là chủ động

của học sinh. Không phải là sự tiếp nhận kiến thức sau khi học mà có thể là ngay khi làm

nhiệm vụ học. Nó cũng khơng chỉ dừng ở mục tiêu “đầu vào” về kiến thức mà nó còn hướng

tới định hướng “đầu ra” (tức khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết thực tiễn) nhờ vào

việc xác định các năng lực cần phát triển song song với những mục tiêu về chuẩn nội dung

kiến thức, kĩ năng trong chương trình học.

Ngồi ra, một thực tế khác cũng đáng quan tâm: Hiện nay, ít nhiều trong chương trình

học (bao gồm cả trong một bộ mơn theo bậc hoặc các môn khác nhau theo một bậc) cũng có

nhiều đơn vị kiến thức có tính giao thoa, liên hệ tương đối gần hoặc trùng lặp.

b. Khái quát về phương pháp dạy học tích cực và kĩ thuật dạy học tích cực

* Phương pháp dạy học(PPDH) và phương pháp dạy học tích cực

Trang 2



Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về phương pháp dạy học, tuy vậy có thể hiểu cụ

thể: Phương pháp dạy học( PPDH) là những hình thức, cách thức hành động của giáo

viên và học sinh nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định, phù hợp với nội

dung và điều kiện dạy học cụ thể. PPDH quy định những mơ hình hành động của giáo viên

và học sinh. Có nhiều PPDH khác nhau bào gồm các PPDH truyền thống và các PPDH hiện

đại.

PPDH truyền thống: Thường giáo viên độc thoại, chủ động truyền đạt kiến thức còn

người học tiếp thu một cách thụ động,...giáo viên làm mẫu còn học sinh làm theo. Đây là

các PPDH thụ động là giáo viên truyền đạt kiến thức, độc thoại, phát vấn hay đặt câu hỏi,

giáo viên áp đặt kiến thức có sẵn, còn học sinh thì học thuộc lòng và nhớ máy móc. Giáo

viên độc quyền đánh giá cho điểm.

PPDH hiện đại: giáo viên là người thiết kế tổ chức còn bản thân học sinh tự tìm kiếm tri

thức, tự hoạt động theo cách riêng độc lập và sáng tạo. PPDH tích cực là học sinh tự tìm ra

kiến thức bằng hành động thao tác... giáo viên đối thoại với học sinh, giáo viên hợp

tác và trao đổi với học sinh và giáo viên khẳng định kiến thức do học sinh tìm ra. Học

sinh học cách học, cách đặt vấn đề và giải quyết vấn đề, cách sống và trưởng thành. Học

sinh tự đánh giá và điều chỉnh làm cơ sở cho giáo viên cho điểm cơ động. Một số PPDH tích

cực thường được áp dụng trong giảng dạy môn sinh học như:

- Phương pháp dạy học theo nhóm;

- Phương pháp trực quan – tìm tòi;

- Phương pháp giải quyết vấn đề;

- Phương pháp dạy học dự án;

- Phương pháp thực hành trên lớp;

- Phương pháp bàn tay nặn bột;

- Phương pháp đóng vai;

- Phương pháp trò chơi;

- Phương pháp dạy học góc;

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình;

- Phương pháp động não;…

* Kĩ thuật dạy học tích cực

Kĩ thuật dạy học (KTDH) là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên trong

các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Bao gồm

các KTDH tích cực sau: Kĩ thuật chia nhóm; kĩ thuật giao nhiệm vụ; kỹ thuật đặt câu

hỏi; kĩ thuật khăn trải bàn; kĩ thuật phòng tranh; kỹ thuật các mảnh ghép; kĩ thuật hỏi

chuyên gia;…

Các KTDH chưa phải là các PPDH độc lập mà là những thành phần của PPDH. Ví dụ,

trong PPDH theo nhóm có các KTDH như: Kĩ thuật chia nhóm, kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ

thuật phòng tranh, kĩ thuật các mảnh ghép,…Tuy nhiên việc phân biệt giữa PPDH và KTDH

chỉ mang tính tương đối.

1.1. Giải pháp cũ thường làm:

Chương trình giáo dục trung học Việt Nam hiện nay đang được thực hiện theo từng

bài/tiết trong sách giáo khoa, các nội dung được phân chia thành các đơn vị kiến thức khá cụ

thể theo từng bài học và được sắp xếp tuần tự, phù hợp với tiến trình lĩnh hội kiến thức cho

người học; cách thiết kế này rất phù hợp cho dạy học trên lớp cũng như quản lí việc dạy học

và phân phối chương trình như hiện nay.



Trang 3



Tuy nhiên, chính sự phân chia này cũng có một số hạn chế nhất định trong q trình dạy

học như: Do cách phân chia kiến thức cụ thể làm cho các đơn vị kiến thức trong bài mang

tính độc lập tương đối với nhau, kiến thức học sinh thu nhận được sẽ rời rạc, dẫn đến việc

lưu giữ kiến thức không bền vững và việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn khó khăn. Ít

nhiều trong chương trình học cũng có nhiều dơn vị kiến thức có tính giao thoa, liên hệ tương

đối gần hoặc trùng lặp.

1.1.1. Nội dung giải pháp:

Dạy học dự án, thuyết trình theo nhóm vốn đã được thực hiện tự phát, đơn lẻ ở trường

trung học từ lâu. Giáo viên áp dụng theo kinh nghiệm cảm tính, theo quan điểm chủ quan

của bản thân và chưa phát huy hết tính hiệu quả của nó. Từ vài năm trở lại đây, nhất là năm

học 2018 – 2019; ngành giáo dục triển khai thực hiện dạy học theo chủ đề rộng rãi trong các

trường trung học, coi đây như là hướng đi cơ bản để thúc đẩy việc phát triển năng lực người

học.

1.1.2. Nhược điểm của giải pháp cũ:

Tuy nhiên, khi bắt tay vào thực hiện các chủ đề thì phát sinh nhiều khó khăn:

- Dạy học theo chủ đề mới được triển khai một cách bài bản trong thời gian gần đây nên

khi thực hiện giáo viên còn bỡ ngỡ; khó khăn trong soạn giảng, trong việc tổ chực hoạt động

học sinh; trong theo dõi và đánh giá kết quả học tập,…

- Khi vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực đơi khi còn rập khn,

chưa tính đến mức độ khả thi và tính hiệu quả. Từ đó nhiều khi thực hiện Chủ đề đúng/ đủ

theo yêu cầu (của trường) nhưng hiệu quả học tập lại không cao.

1.2.Giải pháp mới cải tiến:

*Ưu thế của dạy học chủ đề so với dạy học theo cách tiếp cận truyền thống hiện nay.

Mỗi một mơ hình hay phương pháp đều có những ưu thế hoặc những hạn chế riêng.

Tuy nhiên, nếu đặt ra vấn đề cho ngành giáo dục hiện nay là: Làm thế nào để nội dung

kiến thức trở nên hấp dẫn và có ý nghĩa trong cuộc sống? Làm thế nào để việc học tập phải

nhằm đến mục đích là rèn kĩ năng giải quyết vấn đề, đặc biệt là các vấn đề đa dạng của

thực tiễn? Có phải cứ phải dạy kiến thức theo từng bài thì học sinh mới hiểu và vận dụng

được kiến thức? Làm thế nào để nội dung chương trình dạy ln được cập nhật trước sự

bùng nổ vũ bão của thông tin để các kiến thức của việc học và dạy học thực sự là thế giới

mới cho những người học?

Việc trả lời các câu hỏi trên đồng nghĩa với việc xác định mục tiêu giáo dục, mơ hình dạy

học trong thời đại mới. Đồng thời, cũng sẽ chỉ ra cho ta thấy những lợi thế nhất định của

từng mơ hình khi áp dụng vào giảng dạy.

* Điểm tương đồng giữa dạy học chủ đề và dạy học truyền thống là VẪN COI VIỆC

LĨNH HỘI NỘI DUNG, DUNG LƯỢNG KIẾN THỨC LÀ NỀN TẢNG, vì thế dạy học

theo chủ đề là mơ hình dạy học có thể vận dụng vào thực tiễn hiện nay dễ dàng hơn một số

mơ hình khác. Điều cần làm để có thể vận dụng nó là phải tổ chức lại một số bài học thành

một chủ đề được cho là sự tích hợp tốt hơn, có ý nghĩa thực tiễn hơn cách trình bày của

sách giáo khoa mà chúng ta đang có.

* Điểm khác biệt cơ bản là:

Một, dạy học theo chủ đề cũng như một số mơ hình tích cực khác, giáo viên không đựoc

coi học sinh là chưa biết gì trước nội dung bài học mới mà trái lại, ln phải nghĩ rằng các

em tự tin và có thể biết nhiều hơn ta mong đợi, vì thế dạy học cần tận dụng tốt đa kiến thức,

kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của các em và khuyến khích khả năng biết nhiều hơn thế của

học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa thời gian và sự thụ động của học sinh trong khi

tiếp nhận kiến thức mới, để tăng hiểu biết lên nhiều lần so với nội dung cần dạy.

Trang 4



Hai, dạy học theo chủ đề nhắm tới việc sử dụng kiến thức, hiểu biết vào thực tiễn các

nhiệm vụ học tập nhắm tới sự lĩnh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp cao, tinh giản và

tính cơng cụ cao, đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác (VD các năng

lực), trong khi dạy học theo truyền thống lại coi trọng việc xây dựng kiến thức nên chỉ nhắm

tới các mục tiêu được cho là q trình này có thể mang lại.

Ba, trong dạy học theo chủ đề kiến thức mới được học sinh lĩnh hội trong quá trình giải

quyết các nhiệm vụ học tập, đó là kiến thức tổ chức theo một tổng thể mới khác với kiến

thức trình bày trong tất cả các nguồn tài liệu. Hơn nữa, với việc học sinh lĩnh hội kiến thức

trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập, cũng mang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng

khơng gian, thời gian dạy học, tinh giản thời gian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn nhiều.

Bốn, với dạy học theo chủ đề, vai trò của giáo viên và học sinh cơ bản là thay đổi và khác

so với dạy học truyền thống. Người giáo viên từ chỗ là trung tâm trong mơ hình truyền

thống đã chuyển sang là người hướng dẫn, học sinh là trung tâm.

*Sử dụng PPDH, KTDH tích cực để nâng cao hiệu quả dạy học một số chủ đề sinh

học THCS.

Khái niệm về “Phương pháp dạy học tích cực”, “Kỹ thuật dạy học tích cực” cũng được

các giảng viên trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên triển khai rộng rãi tới từng giáo viên

bộ môn sinh học thông qua khóa học “Bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp Giáo viên THCS

hạng II” tháng 11 năm 2018 tại trường THCS Phú Lộc - Nho Quan - Ninh Bình. Việc vận

dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học theo Chủ đề cũng được các

giáo viên cốt cán của nhà trường đã được tập huấn ở trường THCS Ninh Hải – Hoa Lư –

Ninh Bình, tháng 07 năm 2018 triển khai cho tổ chun mơn và tồn bộ giáo viên.

Tiếp cận dạy học theo chủ đề thông qua việc thiết kế một chủ đề dạy học bao quát ,chứa

một nội dung kiến thức tương đối trọn vẹn cần trang bị cho học sinh, các kiến thức này có

liên quan với nhau, tiếp cận ở các góc độ khác nhau. Giáo viên tổ chức các hoạt động học

tập cho học sinh thông qua giải quyết các vấn đề, từ đó học sinh chủ động xây dựng hệ

thống kiến thức chặt chẽ và gắn với thực tiễn cuộc sống.

Theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh, quá trình dạy - học bao

gồm một hệ thống các hành động có mục đích của giáo viên, đảm bảo cho học sinh chiếm

lĩnh được nội dung kiến thức và đạt được mục tiêu dạy học xác định đã đề ra. Trong đó giáo

viên là người lựa chọn PPDH và KTDH phù hợp để tổ chức định hướng hành động chiếm

lĩnh tri thức của học sinh. Như vậy, có thể hình dung diễn biến của hoạt động dạy học tích

cực như sau:

- Giáo viên tổ chức tình huống, giao nhiệm vụ cho học sinh, học sinh hăng hái đảm nhận

nhiệm vụ, gặp khó khăn, nảy sinh vấn đề cần tìm tòi giải quyết. Dưới sự chỉ đạo của giáo

viên, vấn đề được diễn đạt chính xác hóa, phù hợp với mục tiêu dạy học và các nội dung cụ

thể đã xác định.

- Học sinh tự chủ tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra. Với sự theo dõi, định hướng, giúp đỡ

của giáo viên, hoạt động học của học sinh diễn ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp với

những đòi hỏi phương pháp luận.

- Giáo viên chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của học sinh, bổ sung, tổng kết, khái quát hóa

tri thức, kiểm tra kết quả học phù hợp với mục tiêu dạy học các nội dung cụ thể đã xác định.

- Các PPDH, KTDH tích cực sẽ được sử dụng trong việc tổ chức hoạt động học tập của

học sinh ở trên lớp hay ngoài giờ lên lớp để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ học tập nhằm

đạt mục tiêu dạy học. Trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học này, vấn đề đánh giá của

giáo viên và đánh giá của học sinh về kết quả hoạt động được quan tâm thực hiện.



Trang 5



Để tổ chức được quá trình dạy học chủ đề, cần phải căn cứ vào chương trình và sách giáo

khoa hiện hành, lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học phù hợp với việc sử

dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường.

2. Tổ chức thực hiện

2.1. Lựa chọn PPDH, KTDH tích cực phù hợp trong giảng dạy một số chủ đề sinh

học khối 7, trường THCS Thanh Lạc.

Việc lựa chọn chủ đề dạy học môn sinh học phải căn cứ vào nội dung chương trình mơn

học, thường chọn chủ đề gồm các bài có nội dung liên quan. Tôi chọn một số chủ đề để thực

hiện trong năm học 2018 – 2019 như sau:

Chủ đề 1: Ngành giun đốt.( 3 tiết)

Chủ đề 2: Ngành thân mềm.( 4 tiết)

2.2. Lựa chọn PPDH và KTDH tích cực phù hợp cho từng chủ đề

Sau khi lựa chọn các chủ đề, giáo viên phải xây dựng ma trận mục tiêu của từng chủ đề,

từ đó làm cơ sở lựa chọn PPDH và KTDH phù hợp. Qua phân tích nội dung kiến thức, mục

tiêu về kiến thức, kĩ năng và năng lực cần hướng tới; phân tích khả năng học tập của học

sinh, điều kiện cụ thể của nhà trường và địa phương giáo viên lựa chọn những PPDH,

KTDT tích cực phù hợp. Giáo viên phải đặc biệt quan tâm tới hiệu quả của phương pháp,

kĩ thuật đó trong thực hiện mục tiêu của chủ đề.

Sau đây là một số PPDH, KTDH tích cực được lựa chọn cho một số chủ đề Sinh học khối

7, thực hiện ở trường THCS Thanh Lạc năm học 2018-2019:

Chủ đề



Chủ đề 1:

Ngành

giun đốt



Mục tiêu

cơ bản

+ Kiến

thức:

- Nắm được

đặc điểm cấu

tạo, di chuyển

của giun đất

đại diện cho

ngành

giun

đốt.

-Chỉ rõ

được cấu tạo

ngồi (gồm số

đốt, vòng tơ,

đai sinh dục)

và cấu tạo

trong (một số

nội quan) của

giun đất.

- Chỉ rõ đặc

điểm tiến hố

hơn của giun

đất so với giun

tròn

- Nắm được



Điều kiện tổ

chức chủ đề

+ Khả năng

học tập của

học sinh:

- Đọc hiểu

kiến thức trong

SGK để tóm tắt

nội dung kiến

thức,…

- Tìm kiếm

thơng tin trên

các phương

tiên thơng tin

truyền thơng

(trên mạng

internet, truyền

hình.......).

- Phối hợp

hoạt động

nhóm.

- Sử dụng

các dụng cụ

thực hành thí

nghiệm, tiến

hành thực hành



Tiến trình

tổ chức chủ

đề

Dự kiến tiến

trình thực hiện

chủ đề:

1) Cuối tiết

học trước giáo

viên giới thiệu

chung về chủ

đề, giao nhiệm

vụ chuẩn bị

bằng phiếu học

tập.

Tiết 1:

Quan sát

hình dạng

ngồi, di

chuyển của

giun đất. Tìm

hiểu đa dạng

của ngành giun

đốt về môi

trường sống và

lối sống của

một số đại

diện.



Lựa chọn PPDH và

KTDH tích cực

+ Phương pháp

thực hành trên lớp:

- Kĩ thuật chia nhóm

thực hành (6HS/ nhóm)

GV thực hiện cuối tiết

trước.

- Kĩ thuật giao

nhiệm vụ: Yêu cầu HS

đọc nội dung 3 bài 15,

16, 17 tóm tắt yêu cầu

và các bước tiến hành

bài thực hành.

- Kĩ thuật động não:

Nêu những mục tiêu

chính của chủ đề.

- Kĩ thuật sử dụng

phiếu học tập: Kẻ trước

phiếu học tập ở phần

chuẩn bị.

+ Phương pháp trực

quan – hỏi đáp tìm tòi:

- Kĩ thuật đặt câu

hỏi: Xây dựng bộ câu

Trang 6



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Trong thời điểm hiện nay, phòng GD & ĐT yêu cầu các trường đẩy mạnh triển khai dạy học theo chủ đề đơn môn hoặc liên môn. Muốn thực hiện dạy học chủ đề có hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong đó kết hợp nhi

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×