Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Kết cấu của luận án

Kết cấu của luận án

Tải bản đầy đủ - 0trang

19



CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÁI CƠ CẤU ĐẦU TƯPHÁT TRIỂN

XUẤT KHẨU HÀNG HÓA ĐỐI VỚI MỘT QUỐC GIA

1.1. Bản chất, đặc điểm và vai trò của tái cơ cấu đầu tư phát

triển xuất khẩu hàng hóa trong nền kinh tế

1.1.1. Phát triển xuất khẩu hàng hóa và đầu tư đầu tư phát triển xuất khẩu hàng

hóa trong nền kinh tế

1.1.1.1. Phát triển xuất khẩu hàng hóa của nền kinh tế trong thời đại tồn cầu hóa và

hội nhập quốc tế

Xuất khẩu hàng hoá là một trong những hoạt động trọng tâm và quan trọng nhất

trong hoạt động thương mại. Theo Điều 28, Luật Thương mại 2005: Xuất khẩu hàng

hoá là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào các khu vực

đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định

của pháp luật.

Phát triển xuất khẩu hàng hóa được hiểu như một quá trình chuyển biến nhiều

mặt liên quan đến những thay đổi nội tại của nền kinh tế, cũng như những thay đổi từ

mơi trường bên ngồi của nền kinh tế. Nhìn chung, phát triển xuất khẩu hàng hóa của

doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế nói chung là quá trình thay đổi về cấu trúc

hoạt động để nâng cao hiệu quả.Trong thời đại tồn cầu hóa, phát triển xuất khẩu của

nền kinh tế thể hiện làquá trình chuyên mơn hố khơng ngừng trong các ngành kinh tế

hướng tới xuất khẩu trong mối quan hệ tương tác giữa các quốc gia, giữa các doanh

nghiệp sản xuất kinh doanh xuất nhập khẩu khi tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong thời đại tồn cầu hóa, việc các quốc gia ký kết các hiệp định thương mại

tự do, các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng và giá trị toàn cầu đem lại nhiều

cơ hội và thách thức trong lĩnh vực xuất khẩu.Vì vậy, các doanh nghiệp và nền kinh

tếcần gia tăng khai thác các cơ hội, vượt qua thách thức trên cơ sở gia tăng đầu tư giúp

tăng cường sức cạnh tranh và liên kếtphát triển xuất khẩu, góp phần tăng trưởng xuất

khẩu, gia tăng giá trị xuất khẩu hàng hóa và cân bằng cán cân thương mại quốc gia.

Phát triển xuất khẩu hàng hoá và phát triển hàng hóa xuất khẩu có điểm chung

là đều hướng đến xu hướng gia tăng qui mô, tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu,

đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu,... của nền kinh tế. Tuy nhiên, phát triển xuất khẩu

hàng hóa và phát triển hàng hóa xuất khẩu có một số điểm khác biệt. Trước hết, phát

triển xuất khẩu hàng hóathường được đề cập ở phạm vi tồn nền kinh tế với tư cách là



20

nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh chung của nền kinh tếtrong kinh doanh thương

mại quốc tế. Trong khi đó, phát triển hàng hóa xuất khẩu thường được đề cập ở phạm

vi doanh nghiệp với tư cách là nỗ lực nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa, của

doanh nghiệp trên thị trường xuất khẩu. Thứ hai, phát triển hàng hóa xuất khẩu có liên

quan chặt chẽ với phát triển sản xuất, tức là lấy định hướng sản xuất để phát triển xuất

khẩu.Ngược lại, phát triển xuất khẩu hàng hóa có liên quan chặt chẽ với phát triển thị

trường xuất khẩu, tức là định hướng thị trường để phát triển sản xuất hàng hóa xuất

khẩu. Cuối cùng, phát triển xuất khẩu hàng hóathường diễn ra ở phạm vi rộng hơn so

với phát triển hàng hóa xuất khẩu cả về phạm vi doanh nghiệp và hàng hóa xuất khẩu.

1.1.1.2. Đầu tư và cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa trong

nền kinh tế

Khái niệm về đầu tư: Sachs - Larrain (1993) đã định nghĩa tổng quát về đầu tư

trong nền kinh tế như sau: "Đầu tư là phần sản lượng được tích luỹ để tăng năng lực

sản xuất trong thời kỳ sau của nền kinh tế".

Theo Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright - Kinh tế học khu vực công:

“Đầu tư là lưu lượng (dòng) chi tiêu nhằm bổ sung cho dung lượng vốn thực tế”;

Đồng thời, “chỉ lưu lượng chi tiêu làm tăng năng lực sản xuất hàng hóa mới được tính

là đầu tư”.

Khái niệm về đầu tư phát triển xuất hàng hóalà đầu tư tài sản vật chất và sức

lao động trong đó doanh nghiệp bỏ tiền ra để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh

doanh xuất khẩu nhằm tăng thêm hoặc tạo ra tài sản mới cho doanh nghiệp đồng thời

cho cả nền kinh tế, từ đó làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và mọi hoạt động sản

xuất, kinh doanh khác.

Khái niệm về cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa:

Cơ cấu được xem là khái niệm nền tảng của nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau

như vật lý, hoá học, sinh học, các khoa học xã hội... Ví dụ như cơ cấu sử dụng đất, cơ

cấu dân số, cơ cấu kinh tế, cơ cấu tổ chức…

Có thể hiểu, cơ cấu là sự phân chia tỷ lệ giữa các bộ phận khác nhau theo cùng

một phương diện nào đó của một tổng thể. Mỗi một tổng thể thường đượcxem xét ở

nhiều phương diện khác nhau và mỗi một phương diện sẽ xác định một loại cơ cấu của

tổng thể(về phương diện đó). Ví dụ, tổng GDP của nền kinh tế có thể được phân chia

theo các phương diện để xem xét cơ cấu, như: cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế;

cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế.

Tỷ lệ giữa các bộ phận khác nhau trong cùng một phương diện của tổng thể

thường được xác định bằng tỷ lệ % và tổng các tỷ lệ của các bộ phận trong cùng một

phương diện của tổng thể luôn bằng100%. Nếu tỷ lệ % của một hay một số bộ phận



21

này tăng lên hay giảm đi sẽ dẫn đến sự giảm hay tăng của các bộ phận còn lại.Quan hệ

tỷ lệ giữa các bộ phận khác nhau trong cùng một phương diện được xem xét trong

mộttổng thể và luôn vận động, thay đổi theo thời gian, không gian dưới tác động của

các nhân tố khách quan và chủ quan.

Tại những thời điểm, không gian cụ thể, tỷ lệ của mỗi bộ phận khác nhau trong

cùng một phương diện được xem xét tổng thểvà được xác định bằng số % cụ thể. Ví

dụ, cơ cấu GDP theo khu vực kinh tếcủa Việt Nam (theo Niên giám thống kê) năm

2010: nông, lâm nghiệp và thủy sản là 18,89%; công nghiệp và xây dựng là 38,23%;

dịch vụ là 42,88%; Năm 2012, tương tự là 19,67%; 38,63% và 41,70%.

Cơ cấu đầu tư là cơ cấu các yếu tố cấu thành đầu tư(làm tăng năng lực sản xuất

hàng hóa) có thể được xem xét trên các phương diện như: cơ cấu nguồn vốn huy động;

cơ cấu phân bổ và sử dụng vốn; cơ cấu đầu tư theo chủ thể kinh tế, theo ngành kinh

tế... Cơ cấu đầu tư vận động trong mối quan hệ hữu cơ, tương tác qua lại giữa các bộ

phận trong không gian và thời gian, hình thành một cơ cấu đầu tư hợp lý và tạo ra

những tiềm lực lớn hơn về mọi mặt kinh tế - xã hội.

Từ đó, có thể định nghĩa, cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩuhàng hóa là sự

phân chia tỷ lệ giữa các dòng chi tiêubổ sung dung lượng vốn để duy trì và nâng cao

năng lực xuất khẩu được xem xét từ những phương diện khác nhaucủatổng thể đầu tư

phát triển xuất khẩu hàng hóa trong nền kinh tế.

Các loại cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa trong nền kinh tế

Xem xét từ các phương diện khác nhau của tổng thể đầu tư phát triển xuất khẩu

hàng hóa trong nền kinh tế có thể xác định được các loại cơ cấu đầu tư phát triển xuất

khẩu hàng hóa cơ bản sau:

Cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa theo thành phần kinh tế, bao

gồm:Đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa của khu vực kinh tế nhà nước;Đầu tư phát

triển xuất khẩu hàng hóa của khu vực kinh tế ngồi nhà nước;Đầu tư phát triển xuất

khẩu hàng hóa của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngồi.

Cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa theo nhóm hàng xuất khẩu, bao

gồm:Đầu tư phát triển xuất khẩu hàng công nghiệp nặng và khoáng sản; Đầu tư phát

triển xuất khẩu hàng công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp; Đầu tư phát triển xuất khẩu

hàng nông sản; Đầu tư phát triển xuất khẩu hàng thủy sản; Đầu tư phát triển xuất khẩu

hàng lâm sản.

Cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa theo phân loại tiêu chuẩn ngoại

thương, bao gồm: Đầu tư phát triển xuất khẩu hàng thô hoặc mới sơ chế;Đầu tư phát

triển xuất khẩu hàng chế biến hoạc đã tinh chế; Đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa

khơng thuộc các nhóm trên.



22

Trong nền kinh tế, việc đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa thường bao gồm

đầu tư công (từ ngân sách nhà nước) và đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa của các

doanh nghiệp. Trong đó, đầu tư công chủ yếu tập trung vào phát triển kết cấu hạ tầng

xuất khẩu và/hoặc thực hiện các chính sách hỗ trợ xuất khẩu. Đầu tư phát triển xuất

khẩu của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế (tư nhân, đầu tư nước

ngoài…) trực tiếp tạo ra nguồn hàng xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh xuất

khẩu (sản phẩm và doanh nghiệp) và chất lượng, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu.

Vì vậy, bên cạnh việc nghiên cứu cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu nêu trên,

dưới đây sẽ đề cập đến một số cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu của các doanh nghiệp

trong nền kinh tế,cụ thể:

Cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

theo nguồn vốn của doanh nghiệp, bao gồm: Nguồn vốn bên trong doanh nghiệp;

Nguồn vốn bên ngoài doanh nghiệp.

Cơ cấu đầu tư của các doanh nghiệp Việt Nam theo các yếu tố cấu thành năng

lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu, bao gồm: Đầu tư nâng cao năng lực tài

chính của doanh nghiệp xuất khẩu; Đầu tư nâng cao năng lực thiết bị, công nghệ sản

xuất hàng xuất khẩu; Đầu tư phát triển nguồn nhân lực; Đầu tư nâng cao năng lực phát

triển sản phẩm xuất khẩu mới; Đầu tư nâng cao năng lực định giá sản phẩm xuất khẩu;

Đầu tư nâng cao năng lực phát triển kênh xuất khẩu; Đầu tư nâng cao năng lực xúc

tiến xuất khẩu; Đầu tư nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp; Đầu tư đáp ứng các

tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh và môi trường…; Đầu tư nâng cao năng lực đàm phán, ký

kết hợp đồng xuất khẩu;Đầu tư nâng cao năng lực quản trị rủi ro xuất khẩu; Đầu tư

ứngdụng thương mại điện tử.

1.1.1.3. Mối quan hệ giữa cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa và mơ hình

tăng trưởng kinh tế

Việc xem xét mối quan hệ giữa cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa

và mơ hình phát triển kinh tế có thể được tiếp cận từ mối quan hệ giữa đầu tư và

GDP trong hàm tổng cầu: Y = C + I + G + X - M (1.1)

Trong đó: Y là GDP; C là tiêu dùng cuối cùng; I là đầu tư tư nhân; G là chi tiêu

chính phủ (hay đầu tư cơng cộng); X là xuất khẩu và M là nhập khẩu.

Trong hàm tổng cầu, giữa đầu tư và GDP (Y) có quan hệ đồng biến. Theo

Keynes thì khi đầu tư tăng một đơn vị thì sẽ làm cho GDP tăng hơn một đơn vị.

Mơ hình Harrod - Domar đưa ra mối quan hệ hàm số giữa vốn (ký hiệu K) và

tăng trưởng sản lượng (ký hiệu là Y). Mơ hình này cho rằng sản lượng của bất kỳ một

thực thể kinh tế nào (doanh nghiệp, ngành, lĩnh vực hay toàn bộ nền kinh tế) đều phụ

thuộc vào số lượng vốn đã đầu tư vào thực thể kinh tế đó.



23

Quan hệ giữa K và Y (GDP) được biểu diễn qua cơng thức tính hệ số ICOR

(incremental capital - output ratio). Hệ số này cho biết để tăng thêm một đồng GDP thì

cần tăng thêm bao nhiêu đồng vốn đầu tư. Cơng thức tính như sau:

(1.2)

Đặt I = K(t) - K(t0)

(1.3)

Trong công thức (1.2) và (1.3): t là năm tính tốn; t 0 là năm trước năm tính

tốn; I là lượng vốn đầu tư tăng thêm ở năm tính tốn so với năm trước năm tính

tốn.

Như vậy, đầu tư là một trong những nhân tố quan trọng đối với tăng trưởng

kinh tế, muốn có tăng trưởng phải có đầu tư. Trong mối quan hệ đó, hệ số ICOR cao

là đầu tư không hiệu quả, thấp là đầu tư hiệu quả. Điều này có nghĩa để đạt được tốc

độ tăng trưởng nào đó thì nền kinh tế phải đầu tư theo một tỷ lệ nhất định nào đó so

với GDP.

Theo công thức (1.1), sự gia tăng của tổng cầu Y có quan hệ đồng biến với 4

yếu tố (C, I, G và X). Trong đó, cầu tiêu dùng trong nước (C) hạn hẹp hơn so với cầu

trên thị trường thế giới (X). Nghĩa là, nếu nền kinh tế tập trung gia tăng sản lượng tiêu

thụ trên thị trường xuất khẩu sẽ có khả năng gia tăng Y cao hơn so với tập trung gia

tăng sản lượng tiêu thụ trong nước. Trong thực tế, các nền kinh tế hướng đến xuất khẩu

đã đạt được thành công, trở thành động lực thúc đẩy mạnh mẽ q trình tự do hóa

thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế.Ngược lại, xu thế hội nhập và tự do hóa

thương mại hiện nay đang thúc đẩy các nền kinh tế ngày càng hướng đến thị trường

thế giới hơn.

Các nền kinh tế hướng đến xuất khẩu lấy phát triển khu vực sản xuất hàng xuất

khẩu làm động lực chủ yếu lôi kéo phát triển toàn nền kinh tế. Đối với nền kinh tế

hướng đến xuất khẩu, để đạt được hiệu quả đầu tư cao, một trong những vấn đề

quan trọng đặt ra là đầu tư vào đâu (ngành, lĩnh vực nào) để tạo ra sản lượng có khả

năng tiêu thụ trên thị trường thế giới cao nhất. Khi cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu

tạo ra cơ cấu các ngành kinh tế hướng đến xuất khẩu đảm bảo đạt được tốc độ phát

triển nhanh, hiệu quả và bền vững thì cơ cấu đầu tư đó được xem là hợp lý.

Các nghiên cứu tổng kết thực tế cho thấy, các quốc gia thực hiện cơng nghiệp

hóa theo hướng xuất khẩu đã thu được thành công khi biết khai thác phát huy những

lợi thế của quốc gia. Các nguồn lực của nền kinh tế được ưu tiên đầu tư trên cơ sở lựa

chọn những ngành mà quốc gia có lợi thế.



24

Tuy nhiên, lợi thế của quốc gia sẽ thay đổi cùng với quá trình phát triển. Vì vậy,

cơ cấu đầu tư ở những giai đoạn cơng nghiệp hóa theo hướng xuất khẩu cũng sẽ khác

nhau,cụ thể:

 Trong giai đoạn đầu tiên của cơng nghiệp hóa, các nước đang phát triển

thường chỉ có lợi thế ở những ngành khai thác tài nguyên thiên nhiên và nông nghiệp.

Vì thế, ở giai đoạn này, các nước thương tập trung nguồn lực đầu tư phát triển các

ngành này - giai đoạn phát triển xuất khẩu sơ khai.

 Sang giai đoạn thứ hai, dựa trên lợi thế về lao động giá rẻ, các nước thường

tập trung đầu tư phát triển các ngành thâm dụng lao động như dệt may, đóng giày, thực

phẩm qua chế biến, đồ gỗ qua gia công và những ngành cơng nghiệp nhẹ khác cùng

ngành đóng tàu, v.v...

 Ở giai đoạn thứ ba, các ngành được lựa chọn đầu tư là những ngành thâm

dụng tư bản (vốn) và lao động có kỹ năng như sản xuất hàng điện gia dụng-điện tử, cơ

khí đơn giản như chế tạo máy nông nghiệp, sản xuất xe gắn máy.

 Ở giai đoạn thứ tư, các ngành được lựa chọn đầu tư là những ngành thâm

dụng công nghệ như chế tạo máy chính xác, hóa chất, chế tạo ơ tơ, cơng nghệ 4.0 v.v...

Tóm lại, trong nền kinh tế, đầu tư phát triển xuất khẩu là một bộ phận của

tổng đầu tư xã hội. Các nền kinh tế lựa chọn đường lối phát triển khác nhau sẽ có

những ưu tiên đầu tư khác nhau cho các ngành, lĩnh vực tạo ra sản lượng của nền

kinh tế. Các nền kinh tế thực hiện đường lối cơng nghiệp hóa theo hướng xuất khẩu sẽ

phân bổ các nguồn lực đầu tư tập trung vào những ngành, lĩnh vực có lợi thế để tạo ra

sản lượng xuất khẩu cao và qua đó đạt được tốc độ tăng trưởng cao hơn. Nói cách

khác, đầu tư phát triển xuất khẩu sẽ chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu đầu tư phát triển của

nền kinh tế.

Đồng thời, cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu theo các ngành, lĩnh vực của nền

kinh tế định hướng xuất khẩu cũng được điều chỉnh trong từng giai đoạn phù hợp với

sự thay đổi của lợi thế quốc gia.

Trong thời đại hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia tích cực vào quá trình liên

kết kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia phải thay đổi cơ cấu kinh tế

cho phù hợp với sự phân công lao động quốc tế. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của

mỗi quốc gia phù hợp với trình độ phát triển chung, phù hợp với lợi thế phát triển sẽ

tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư phát triển xuất khẩu. Ngược lại, hoạt động

đầu tư phát triển xuất khẩu lại góp phần thúc đẩy nhanh q trình chuyển dịch cơ cấu

kinh tế. Bởi vì, thơng qua hoạt động đầu tư phát triển xuất khẩu, nhiều ngành, nhiều

lĩnh vực kinh tế mới xuất hiện. Đồng thời, đầu tư phát triển xuất khẩu giúp phát triển

nhanh chóng trình độ kỹ thuật cơng nghệ ở nhiều ngành kinh tế, góp phần thúc đẩy



25

tăng năng suất lao động ở các ngành này đồng thời làm tăng tỷ trọng của nó trong nền

kinh tế… Một trong những mục tiêu phát triển dài hạn của các nước đang phát triển là

tăng trưởng, đạt được cơ cấu kinh tế hợp lý, hiệu quả. Kinh nghiệm cho thấy, những

nước theo mơ hình định hướng xuất khẩu có chính sách đầu tư phát triển xuất khẩu

hợp lý trong thời kỳ cơng nghiệp hóa sẽ đạt được các mục tiêu đề ra.

Mối quan hệ giữa cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu và mơ hình phát triển kinh

tế của các quốc gia mối quan hệ tác động qua lại. Việc lựa chọn mơ hình tăng trưởng

triển kinh tế sẽ có ảnh hưởng quan trọng đến cơ cấu đầu tư nói chung và cơ cấu đầu tư

phát triển xuất khẩu nói riêng của nền kinh tế. Việc điều chỉnh hay tái cơ cấu đầu tư

phát triển xuất khẩu sẽ ảnh hưởng đến cơ cấu đầu tư chung của nền kinh tế và qua đó

tác động đến cơ cấu kinh tế và hiệu quả của mơ hình tăng trưởng kinh tế. Tái cơ cấu

đầu tư phát triển xuất khẩu có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế khi dựa trên sự

thay đổi của lợi thế quốc gia trong từng giai đoạn phát triển.

1.1.2. Khái niệm,vai trò tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa trong nền

kinh tế

1.1.2.1. Khái niệm tái cơcấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa trong nền kinh tế

Khái niệm tái cơ cấu (Reengineering) được Michael Hammer và James A.

Champy đưa ra lần đầu và phát triển trong cuốn sách Reengineering the

Corporation, Reengineering Management. Theo các học giả này, tái cơ cấu là việc

xem xét và cấu trúc lại một phần, một số phần hay tồn bộ một tổng thể.Nhìn chung,

việc tái cơ cấu thường xảy ra khi một tổng thể hoạt động khơng hiệu quả, thậm chí trì

trệ, đứng trước nguy cơ tan rã, phá sản do vấn đề cơ cấu sai, không hợp lý, kém hiệu

quả.

Ở nước ta, học giả Ngơ Dỗn Vịnh trong cuốn “Đầu tư và phát triển” cho rằng,

dù nói tái cơ cấu kinh tế hoặc nói chuyển dịch cơ cấu kinh tế thì chúng cũng đều có

mục đích chung là làm mới cơ cấu kinh tế trên cơ sở đổi mới cả qui mô và cơ cấu đầu

tư phát triển.

Tái cơ cấu được hiểu là sự thay đổi chiến lược, mục tiêu, tầm nhìn của một hệ

thống hoặc là sự cơ cấu lại hệ thống bao gồm các hoạt động như sắp xếp lại, chuyển

đổi hình thức hoạt động, xác định lại mục tiêu, chiến lược, tầm nhìn, các giá trị cốt lõi

và chuẩn mực của nền kinh tế, tổ chức hay doanh nghiệp.

Tái cơ cấu có thể ở các cấp độ khác nhau, cấp độ cao là sự thay đổi tầm nhìn,

chiến lược, cơ cấu lại tồn bộ tổ chức có tính hệ thống; cấp thấp là sự chuyển đổi, sắp

xếp lại, đổi mới quy trình hoạt động và cũng có thể bao gồm cả hai cấp, vừa thay đổi



26

tầm nhìn chiến lược, vừa thực hiện tổ chức sắp xếp lại nền kinh tế, tổ chức, doanh

nghiệp.

Từ những tiếp cận trên đây, có thể định nghĩa, tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất

khẩu hàng hóa là việc xem xétthay đổi cấu trúc, xác định lại quan hệ tỷ lệ giữa các

dòng chi tiêutrong tổng thể đầu tư phát triển xuất khẩuhàng hóa để cơ cấu lại có tính

hệ thống ở một, một số phương diện hay tất cả các phương diện của tổng thể để tăng

tính hiệu quả của đầu tư, cũng như tốc độ và chất lượng tăng trưởng xuất khẩu hàng

hóa.

Về bản chất, tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóatrong nền kinh tế là

q trình điều chỉnh cơ cấu đầu tư đểkhai thác hiệu quả các lợi thế so sánh sẵn có, tạo

lập các lợi thế so sánh mới của nền kinh tế, các ngành sản xuất hàng hóa xuất khẩu,

nâng cao hiệu quả kinh doanh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu hàng

hóa,gia tăng chất lượng, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng hóavà chuyển dịch cơ cấu

kinh tế theo hướng cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững.

Yêu cầu đối với tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa đối với một

quốc gia, trong đó nhấn mạnh vấn đề đặt ra đối với tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất

khẩu hàng hóa của một quốc gia nói chung: Nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nền

kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh

của quốc gia; nghiên cứu đổi mới mơ hình tăng trưởng đáp ứng nhu cầu phát triển kinh

tế, xã hội của một quốc gia.

1.1.2.2. Vai trò của tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa trong nền kinh tế

a/Khai thác và phát huy các nguồn lực thuộc lợi thế so sánh của từng ngành,

từng vùng và cả nước vào sản xuất, kinh doanh xuất khẩu và qua đó làm thay đổi cơ

cấu đầu tư phát triển xuất khẩu theo ngành và lãnh thổ.

Lý thuyết thương mại quốc tế đã chỉ rõ, lợi thế so sánh của mỗi quốc gia là cơ

sở phát triển thương mại quốc tế. Lợi thế so sánh của quốc gia có thể bao gồm các lợi

thế tĩnh và động như: tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động, vị trí địa lý, trình độ

phát triển khoa học kỹ thuật…

Các doanh nghiệp phát triển nhanh trong nền kinh tế sẽ khơng chỉ tìm kiếm các

cơ hội đầu tư vào tất cả các ngành và ở khắp các địa phương, mà còn phải nỗ lực khai

thác các lợi thế so sánh để biến các cơ hội đầu tư thành hiện thực và đạt hiệu quả đầutư

cao. Điều đó sẽ tạo ra các dòng chi đầu tư mới, cũng như sẽ tạo ra sự chuyển dịch các

dòng đầu tư từ các ngành, địa phương có lợi thế so sánh thấp sang các ngành, địa

phương có lợi thế so sánh cao hơn; từ các lợi thế so sánh đang có xu hướng giảm dần

sang lợi thế so sánh có xu hướng tăng dần; từ đầu tư hướng đến thị trường tiêu thụ

trong nước sang đầu tư hướng đến tiêu thụ tại các thị trường xuất khẩu; từ các thị



27

trườngxuất khẩu truyền thống sang các thị trường xuất khẩu mới cho phép phát huy tốt

hơn những lợi thế so sánh được khai thác.

Những xu hướng vận động của các luồng đầu tư trên đây tất yếu sẽ dẫn đến sự

thay đổi cơ cấu đầu tư nói chung và cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu nói riêng trong

nền kinh tế. Như vậy, các doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp huy động các nguồn lực

và phân bổ các nguồn lực đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh ln đóng vai trò

chính, trực tiếp trong việc tạo ra những xu hướng chuyển dịch các dòng vốn đầu tư,

cũng như cơ cấu đầu tư nói chung và cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu nói riêng trong

nền kinh tế.

b/Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và mặt hàng trên thị trường

xuất khẩu

Trong điều kiện thị trường cạnh tranh, các doanh nghiệp phải tìm kiếm các

nguồn lực để nâng cao năng lực cạnh tranh. Nguồn lực của doanh nghiệp thể hiện ở

nhiều dạng khác nhau. Theo Grant RM (1991), nguồn lực của doanh nghiệp gồm hai

nhóm: (1) Nguồn lực hữu hình, bao gồm nguồn lực về tài chính và vật chất hữu hình.

Trong đó, nguồn lực về tài chính như vốn tự có và khả năng vay vốn của doanh

nghiệp;nguồn vật chất hữu hình bao gồm những tài sản sản xuất hữu hình của doanh

nghiệp có thể đem lại lợi thế về chi phí sản xuất như qui mơ, vị trí, tinh về kỹ thuật,

tính linh hoạt của nhà máy sản xuất, của trang thiết bị, nguyên vật liệu đầu vào… (2)

Nguồn lực vơ hình bao gồm cơng nghệ, danh tiếng, và nhân lực của doanh nghiệp.

Trong đó, nguồn lực về cơng nghệ bao gồm sở hữu trí tuệ, bằng phát minh, sáng

chế…; nguồn lực về danh tiếng bao gồm việc sở hữu nhãn hiệu nổi tiếng về dịch vụ,

chất lượng, độ tin cậy, thiết lập được mối quan hệ tốt với khách hàng, nhà cung cấp,

ngân hàng và chính quyền…; nguồn lực về nhân sự bao gồm kiến thức, kỹ năng của

nhân viên, khả năng thích hợp của nhân viên với tính linh hoạt trong chiến lược, lòng

trung thành của nhân viên…

Các doanh nghiệp phải ln nỗ lực tìm kiếm, phát triển và sử dụng các nguồn

lực một cách có hiệu quả, thích ứng với sự thay đổi của thị trường để đem lại lợi thế

cạnh tranh cho mình một cách bền vững.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh,các doanh nghiệp phải phân bổ lại các nguồn

lực (tự cơ cấu lại các dòng chi đầu tư) để xây dựng: (1) Mối quan hệ với khách hàng

(2) Thương hiệu của doanh nghiệp (3) Năng lực marketing (4) Năng lực nghiên cứu và

phát triển (5) Nguồn nhân lực (6) Các nguồn lực vật chất (7) Năng lực tài chính (8)

Năng lực quản lý điều hành.

Việc phân bổ và sử dụng hợp lý các nguồn lực đầu tư của doanh nghiệp không

chỉ giúp các doanh nghiệp nâng cao sức mạnh cạnh tranh (của hàng hóa và doanh



28

nghiệp) trên thị trường nước, thị trường xuất khẩu, mà còn tạo ra sự chuyển dịch các

dòng đầu tư trong toàn nền kinh tế và làm thay đổi cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu

theo hướng nâng cao trình độ sản xuất kinh doanh hàng xuất khẩu.

c/ Phát triển thị trường xuất khẩu

Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, hàng hóa thâm nhập rộng rãi

vào các thị trường quốc tế,cần phảichuyển đổi cơ cấu đầu tư phát triển, mở rộng thị

trường xuất khẩu hàng hóa theo phương châm đa phương hóa, đa dạng hóa, phát triển,

khai thác các thị trường được ký kết hiệp định mậu dịch tự do, hiệp định đối tác kinh

tế toàn diện …, đồng thời tái đầu tư phát triển thị trường nội địa (xuất khẩu tại chỗ).

Ngoài ra, cần đầu tư xây dựng và điều chỉnh chiến lược phát triển thị trườngxuất khẩu

hàng hóa thích ứng trong từng thời kỳ, giai đoạn cụ thể.

d/ Nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa của nền kinh tế

Tái cơ cấu cấu đầu tư gắn với nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất khẩu hàng

hóa, tăng năng suất lao động và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế, của doanh nghiệp,

hàng hóa xuất khẩu. Đồng thời, đảm bảo phát triển xuất khẩu nhanh và bền vững dựa

trên nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc, tận dụng tối đa tiềm năng, lợi thế của xu thế hội

nhập, của từng ngành, địa phương và toàn nền kinh tế.

Tái cơ cấu đầu tư trong vai trò chú trọng đến việc nâng cao hiệu quả đầu tư và

hiệu quả tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa, được thể hiện cả trên góc độ ngành, hàng

hóa và khơng gian. Đối với các ngành, quá trình thực hiện tăng trưởng xuất khẩu luôn

gắn liền với việc theo dõi sự biến động của các chỉ tiêu hiệu quả xuất khẩu, cụ thể là

hiệu quả sử dụng vốn cho hoạt động xuất khẩu (qua hệ số ICOR thích ứng với trình độ

cơng nghệ), hiệu quả sử dụng lao động (qua chỉ tiêu tăng năng suất lao động), hiệu quả

sử dụng năng lượng (mức hao phí năng lượng điện trên 1 đơn vị GDP); hiệu quả sử

dụng tài sản, vốn cho hoạt động xuất khẩu (tỷ lệ huy động vốn và các nguồn lực, mức

lợi nhuận trên đơn vị vốn cho hoạt động xuất khẩu). Trong phạm vi vùng, quá trình

theo đuổi mục tiêu và đánh giá tăng trưởng xuất khẩu cần quan tâm đến mật độ tập

trung xuất khẩu. Hướng hoạt động của nền kinh tế vào các ngành, các lĩnh vực, vùng

có khả năng xuất khẩu, tạo nhiều giá trị gia tăng, giảm các chi phí trung gian.

e/Góp phần đổi mới mơ hình và hiệu quả tăng trưởng kinh tế

Tái cơ cấu đầu tư góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng, gia tăng

số lượng, sản lượng sang chiều sâu, gia tăng chất lượng và giá trị, chuyển đổi cơ cấu

đầu tư từ dựa chủ yếu vào gia tăng số lượng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên với chi

phí nhân cơng thấp sang sử dụng hiệu quả các nguồn lực (vốn, tài nguyên thiên nhiên,

đất đai…) và tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và tiêu hao trên một đơn

vị sản phẩm.



29

Tái cơ cấu đầu tư, đổi mới mơ hình tăng trưởng theo định hướng nêu trên nhằm

vừa thúc đẩy kinh tế phát triển có hiệu quả, tăng nhanh thu nhập, cải thiện đời sống

nhân dân, tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình; vừa giải quyết được vấn đề xã hội và

bảo vệ môi trường sinh thái.

Đổi mới mơ hình tăng trưởng kinh tế có quan hệ hữu cơ với nhiệm vụ tái cơ cấu

đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa,bởi để thực hiện việc đổi mới mơ hình tăng

trưởng, phát triển xuất khẩu trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế phải cơ cấu lại nền

kinh tế, cơ cấu lại đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa nhằm khắc phục những hạn

chế nảy sinh trong quá trình tăng trưởng, phát triển xuất khẩu; đồng thời xây dựng một

cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hợp lý, hiệu quả đáp ứng u cầu của mơ hình tăng

trưởng,nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng các nguồn lực đầu tư phát triển xuất

khẩu, qua đó thay đổi cơ cấu đầu tư và trình độ trọng hoạt động xuất khẩu, hình thành

cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu hàng hóa hợp lý và hiệu quả, có năng suất cao hơn,

có năng lực cạnh tranh cao hơn, có tiềm năng tăng trưởng lớn hơn.

Đổi mới mơ hình tăng trưởng kinh tế là xác lập/định hướng, cách thức vận hành

nền kinh tế, hoạt động xuất khẩu để đạt các mục tiêu tăng trưởng, phát triển xuất khẩu

hàng hóa. Còn cơ cấu lại đầu tưphát triển xuất khẩu là việc thực hiện hay hiện thực

hóa cách thức đầu tư, vận hành hoạt động xuất khẩu hàng hóa đã được lựa chọn: đổi

mới cơ chế quản lý đầu tư và phân bổ đầu tư theo nguyên tắc năng suất, hiệu quả, trên

cơ sở lĩnh vực ưu tiên đầu tư xuất khẩu hàng hóa đối với các đề xuất dự án tốt, khả thi.

Trong điều kiện hiện nay, tái cơ cấu đầu tư phát triển xuất khẩu, đổi mới mơ hình tăng

trưởng kinh tế phải là quá trình hiện thực hiệu quả phát triển xuất khẩu bền vững, giá

trị gia tăng cao, hàm lượng công nghệ trong hàng hóa xuất khẩu, bảo đảm tăng trưởng

xanh, sạch, thân thiện với môi trường.

Hỗ trợ, thúc đẩy phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân trong nước và thu hút

hợp lý đầu tư trực tiếp nước ngoài trong lĩnh vực xuất khẩu hàng hóa; Tái cơ cấu đầu

tư phát triển xuất khẩu hàng hóa trong khu vực kinh tế nhà nước: Tiến hành cổ phần

hóa, thối vốn nhà nước một cách thực chất theo lộ trình và kế hoạch đã được phê

duyệt. Tái cơ cấu các đơn vị sự nghiệp cung cấp dịch vụ công hỗ trợ phát triển xuất

khẩu theo hướng tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cạnh tranh theo cơ chế

thị trường. Phát triển, mở rộng qui mô theo hướng hiện đại.

Cải thiện mơi trường kinh doanh, hiện đại hóa cơ cấu ngành, hàng hóa xuất

khẩu theo vùng kinh tế và theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả xuất

khẩu hàng hóa gắn với đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế; Tái cơ cấu thị trường các

nhân tố đầu vào cho sản xuất hàng hóa xuất khẩu quan trọng, bao gồm thị trường

quyền sử dụng đất, thị trường lao động và thị trường khoa học công nghệ.Hiện đại hóa



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Kết cấu của luận án

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×