Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
LIỆU PHÁP CẤU TRÚC LẠI NHẬN THỨC XÚC CẢM

LIỆU PHÁP CẤU TRÚC LẠI NHẬN THỨC XÚC CẢM

Tải bản đầy đủ - 0trang

ben trong hay ben ngồi cd the phu thc dàng ké vào khà nàng

nhan dièn và thau hièu (phién dich) eàe kich thich này. Tritóc

mot cdn tue ngitc kho thd, ngi nghì tói nhùng trièu chùng

cùa bènh tini và nghi ràng mmh bi dau tim thàt, nhitng có

ngi ehi elio ràng dò là phàn xing co thàt de diéu tièt chùc nàng

ho hàp do bau qua cùa vàn dòng manh. Hai cach nhan dién.

phién dich này eó the dàn dén cac chièn lUdc xing phó khàc

nhau. Mot ngitdi vi cho ràng mmh bi "bènh tim".. có thè sé rat lo

làng. Trang thai tàm ly tiéu cUc này sé làm tàng triéu chùng,..,

de dóì phó ền phài dén bae sy.... và ngay cà khi nhan ditde kèt

qua tra lòi ràng tim bmh thùòng thi chUa chàc dà an tàm, vi ho

ed sd de nghi ngd "tai sao mình vàn con nhùng cdn tue ngitc

khó thd".... Cù theo lo gich này tàm bènh sé hình thành. NliU

vày cài càch thùc ma chùng ta nhàn thùe càc tmh hìig, cac su

kién trong cc song có ành bng dang ké dén hành dòng và

tmh càm cùa chùng ta. Nhùng y nghì, mém tm, mong mn và

cà thài dò déu có ành hùdng dàng ké dèn hành vi cùa mói ca

nhàn.

Tién sy Albert Elhs (1962) khàng dmh ràng hàu hèt nhùng

rói nhièu xùc càm là do nhùng suy nghì khòng bop ly. nhùng

nièm tin sai lèch hồc nhùng mong inìi thài qua khòng phù

hdp gay ra. Nhà tàm thàn hoc ngitòi My Aaron Beck cùng eó

ehung n h à n dinh này. Theo Ellis và Beck tbì có mot mòì quan

he n h à n qua giùa t h è giói ben ngồi vói tu càch là tàc nhàn kich

thich và he thóìig nièm tin, mong mìi cùa cà nhàn hồc nèp

nghì dùng de "nhan dién, phién dich" trùóc khi này sinh tmh

càm và h à n h vi. Vi vày theo eàe tàc già này, càch ùng phó tòt

nhat vài càc roi nhiéu tàm tri là diéu chinh nhùng nhàn thùc



143



khòng hdp ly, thay thè' chùng bang nhùng y nghì, niém

mong mn hdp ly hdn.



tin.



Liéu phàp Dièu chinh càu trùc lai nhàn thùc (Cognitive

restructurmg therapy) chinh là qua trình xeni xét, loai bò

nhùng niém tin hồc nhùng y nghì khòng hdp ly dang duy trì

trang thai ròì nhiéu. Cà Ellis và Beck déu là cha de cùa càch tri

liéu này. Ho dà tièn hành càc còng trình nghién cùu dòc lap

nhàm diéu chinh nhùng lèch lac ve nhàn thùc. nhitng ho tién

hành theo nhùng chièn lùdc khàc nhau. Chièn lUde cùa Ellis là

hng dàn trite tiép. dòng vién thut phue. con chién lUdc cùa

Beck là thach thùc. trac nghièm. thù thàch de thàn chù tù kiém

tra nhùng y nghì và niém tin bàt hdp ly dang tòn tai.

1. Liéu phàp diéu chinh niém tin xùc càin cùa Ellis

Theo ly thuyèt cùa Ellis tbì nhùng y nghì hồc mém tm

khòng hdp ly gay ra nhùng phàn ùng mang dàu àn cùa stress cò

thè ehia thành 5 loai chung nhu sau:

a. Kieu SUY nghì tuyét doi hoà: kiéu nhàn thùc này nhin sit

kien thién lèch d 2 dòì ette, hồc là tàt cà hồc là khòng gì.

hồc tồn màu den hồc tồn màu bóng Nhùng cach nghì dièn

hnih nhàt cùa kiéu này là "Tòi phài ln ln làm tot và ehiém

dùdc sù dóng tình ùng ho cùa ngi khàc", "NgUdi khàc nèn dòì

xù tòt VĨI tòi và theo dùng cach ma tòi thich".... Nhùng phài

lue nào ta cùng làm tòt. lue nào ta cùng nhàn dUde sù dÓng tmh

ùng ho cùa ngùdi khac'!' Thè là that vong tran tre, niém tm

dò vò.

b. Tram trong hoà, quan trong hoà vàn de: kiéu này lién quan

dèli vièc nhin nhan mot thàt bai nhò, khòng dang ké nhù là mot

tal boa. mot ton thàt lón. Vi du. mot smh vièn dai hoc bi mot bài

144



kiém t r a diém kém lién xem dò n h u là mình khòng có khà nàng

hoc mòli dò.

e. Tu àm thi minh khóng có khd nàng chiù dung thàt bai: nhùng

ngitòi cò kiéu tu duy này khòng khà nàng chiù dUng nhùng

hồn c à n h hdi khòng t h u à n Idi. Vi du, mot ngùdi dàn òng sau 10

p h ù t chd gap bàc sy dà bò ra khòi phòng khàm và tuyén bò

ràng: "Thàt là lo bich (ngu xiiàn) khi mình sù dung st mot

ngày de chd gap bàc sy".

d. Khài qt hồ mot càch vói và, thài qua: chi càn é vào 1-2

biéu hièn dà voi và kèt luàn khài quat. Vi du, mot thUe tàp sinh

s a u mot bài lén lóp day thù dà kèt ln ràng ninih khòng có

k h à n à n g sU p h a m hoàc tin ràng mmh sai làm khi theo hoc

n g à n h giào vién.

e. Cam giàc vò tich su, vò già tri cua cà nhàn: day là mot bièn

t h è cùa kiéu khài quàt vói vàng. Nhùng ngùòi có kiéu nhàn

thùc n à y thitòng tin ràng mmh là ké vò tich sU hồc khòng có

k h à n à n g gì. Vi du: mot quàn dóc tu cho mình là ngUdi khòng có

nàng lue vi a n h ta khòng hồn t h à n h dùng han mot cóng viéc

ditdc giao.

Muc dich cùa liéu phàp này là diéu chinh lai nhùng mém

t m khóng hdp ly. Su diéu chinh này là mot qua t r m h di qua 3

giai doan:

- Giai doan 1: là n h à n dién n h ù n g y nghì dùa tren nhùng

niém tin khòng phù hdp.

- Giai doan 2: là tìm bang chùng phàn bàc lai n h ù n g niém

tin phi ly này.

- Giai doan 3: là này sinh y nghì mói dUa tren niém tm hdp

ly, n h ù n g mong miiòìi thitc té.

145



De làm ditde diéu này ta eó thè lièt kè càc tình hìig sU

kién gay stress, sau dò tìm xem eó nhùng y nghl niém tin nào là

thài qua, khòng hdp ly, xem mình màc nhùng loi dà néu

khòng?

.,^

' _ • .

Viec phàt hien ra nhùng y nghi sai làm dita trén iihùiig

niém tin mong muò'n khòng hdp ly sé giùp ta "nhàn thùc" lai

vàìi de, dành già lai tmh buòng. Vièc thùc day nhùng xùc cani niém tin hdp ly là nhùng tin hiéu quan trong de diéu chinh

h à n h vi. Vi du: mot bé gài 8 tuoi rat sd ma (do bà và chi thuòng

ké ehuyén ma, em lai tò mò thich nghe). sau dò chun thành

chùng àm sd bóng tòì. Em tin ràng có ma thàt, theo em "ềe

buoi tòi ma ve và thuòng hay bàt tré con...", vi vày em khòng

bao giò d mot mình trong phòng, khòng dàm bc vào càc góc

tòi, khòng dàm ra ngò mot mmh...

2. Lieu p h à p d i é u c h i n h n h a n thxic c ù a Beck

Lièu phàp diéu chinh nhàn thùc cùa Beck cùng dita trén già

thut elio ràng nhùng ròì nhièu tàm ly ditoe duy trì bòi nhùng

nhàn thùe khòng phù hdp và òng cùng chù dòng loai bò nhùng

ròì nhièu này bang cadi diéu chinh, càu trùc lai nhàn thùc. Tuy

nhièn Beck sù dung eàe chièn lùdc loai bò nhùng niém tin

kliòng hdp ly khàc vói Elhs.

Theo Beck nhùng ròì nhiéu tàm ly xày ra khi ngùdi ta nhm

n h a n t h è giói này nhù là ndi rat nguy hiém. day sU de doa. Khi

dièu này xày ra vói ai dò tbì rò ràng ò ngi dò cò van de {cò sai

lèch) trong qua t r m h xù ly thóng tin bmh thuòng. Càc qua trmh

n h à n thùe, phàn tich. hiéu càc tmh buong hoàc sU kién cùa



14(3



nhùng iigifdi này dà bi cùng nhàc, vi ky, hoàc lécli ling. Ho

mat di khà nàng "ngàt bò" nhùng y nghì lèch lac, màt khà nàng

tàp trung. bòi tùdng hoac màt khà nàng suy luàn hdp ly. Vi vày

ho màc nhùng lòi cò tinh bè thòng trong vièc suy luàn. Nhùng

lòi này là ed sd de phàt sinh và duy trì mot bay nhiéu hmh thùc

rói nhiéu tàm ly cu thè.

Theo Beck 6 lòi chiiili trong qua tritili iiliàii thùc - xù ly

thòng tin:

- Suy luàn tuy tién: rùt ra nhùng kèt ln khi khòng

bang chùng day dù hồc khi nhùng bang chùng con man thuàn

nhau. Vi du nhit tin ràng mùili mat viéc là do khòng có nàng

lue, niac dù còng ty bi phà san. ngùdi khàc cùng màt viec.

- Khài quàt hoà thài qua: rùt ra kèt luàn ehung dùa vào

mot bang chùng ngàu nhién duy nhat. Vi du tin ràng mmh sé

khòng bao gid thành còng sau thàt bai dàu tién.

- Chù y vào chi tièt: tàp trung thài qua vào mot chi tièt, bò

qua bòi cành chung. Vi du, chào mot ngitòi bau nhUng ngi dò

khòng dap lai và nghl ràng ngùdi ban kia ghét bò mmh. ThUe ra

ngi dò dang mài suy nghì. khòng nghe thày tiéng chào.

- Ti/ vàn vào minh: Tu vàn vào mmh mot sU kièn khòng bé

có lién quan. Vi du, bitóe vào mot dàm dòng bàt gap ho dang

ci, lién nghì và tin chàc ràng ho dang eUdi nbao mmh. Diéu

này dàn dèìi bUc tue, khó chiù.

- Suy nghl tut dóì hồ: Nghì ve ềe cUc thài qua theo kiéu

hoac là tat cà hoac là khòng cò gì, hồc chi toàn màu den hoàc

chi toàn màu hong. Vi du tin ràng mmh là kè bàn cùng sau khi

bi mà't chièc vi.

147



De làm ditdc diéu này ta cò thè lièt ké ềe tmh hìig su

kièn gay stress, sau dò tìm xeni nhùng y nghì niém tin nào là

thài qua, khòng hdp ly, xem mình màc nhùng loi dà néu

khòng?

Viéc phàt hién ra nhùng y nghì sai làm dùa trén nhùng

niém tin mong muò'n khòng hdp ly sé giùp ta "nhàn thùc" lai

vàn de, dành già lai tmh hìig, Vièc thùc day nhùng xùc càm niém tin hdp ly là nhùng tin biéu quan trong de diéu chinh

hành vi. Vi du: mot bé gài 8 tuoi rat sO ma (do bà và ehi thitdng

kè chuyèii ma. em lai tò mò thich nghe). sau dò chun thành

chùng àm sd bóng tòì. Em tin ràng có ma thàt. theo em "càc

buoi tòi ma ve và thifòng bay bàt tré con...", vi vày em khòng

bao giò d mot mình trong phòng. khòng dam bitóc vào càc góc

tòi. khòng dàm ra ngò mot minh...

2. Lieu phàp diéu chinh nhan thùc cùa Beck

Lièu phàp diéu clniih nhàn thùc cùa Beck cùng dita trén già

thuyèt cho ràng nhùng ròi nhièu tàm ly ditOc duy trì boi nhùng

nhàn thùc khòng phù hdp và òng cùng chù dòng loai bò nhùng

ròì nhièu này bang cadi diéu cliiiih, càu trùc lai nhàn thùe. Tuy

iihièTi Beck sù dung càc chièn litdc loai bò nhùng niém tin

kliòng hdp ly khàc vói Elhs.

Theo Beck nhùng ròì nhiéu tàm ly xày ra khi ngùdi ta nhm

n h à n t h è giói này nhù là ndi rat nguy hiém. day sU de doa. Khi

dièu này xày ra vói ai dò thi rò ràng ò ngùòi dò van de ( sai

lèch) trong qua trnih xù ly thòng tin bmh thitdng. Càc qua trình

n h à n thùe, phàn tich, biéu càc tmh hìig hồc sU kién cùa



14(5



n h ù n g ngitòi này dà bi cùng nhàc. vi ky, hồc lécli hitdng. Ho

m a t di khà nàng "ngàt bò" n h ù n g y nghì lèdi lac. màt khà nàng

t à p t r u n g , hói tUdiig hoàc mà't khà nàng suy luàn hdp ly. Vi vày

ho màc n h ù n g lòi có tinh bé thò'ng trong vièc suy luàn. Nhùng

loi n à y là cd sd de phàt sinh và duy trì mot bay nhiéu h m h thùc

ròì n h i é u t à m ly cu thè.

Theo Beck eó 6 loi chinh trong qua trình nhàn thùe - xù ly

t h ò n g tin:

- Suy luàn tuy tién: rùt ra nhùng kèt ln khi khòng

b a n g chùng day dù hoàc khi nhùng bang chùng con man thuàn

n h a u . Vi du n h ù tin ràng mmh mat viéc là do khòng có nàng

lue, màc dù cóng ty hi phà san. ngitòi khàc cùng màt viéc.

- Khài quàt hoà thài qua: rùt ra kèt luàn chung dùa vào

mot b a n g chùng ngàu nhién duy nhat. Vi du tin ràng mmh sé

khóng bao gid t h à n h còng sau t h à t bai dàu tién.

- Chù y vào chi tièt: tàp trung thài qua vào mot chi tièt, bò

qua bòi cành ehung. Vi du. chào mot ngUÒi bau nhUng ngùdi dò

khòng dap lai và nghì ràng ngitòi b a n kia ghét bò mmh. ThUe ra

ngUdi dò dang mài suy nghì, khóng nghe thày tiéng chào.

- Tù vàn vào minh: Tu vàn vào m m h mot sù kién khòng bé

có lién quan. Vi du, bc vào mot dàm dòng bàt gap ho dang

ci, lién nghì và tin chàc ràng ho dang cuòi nbao mmh. Diéu

n à y d à n dèn bitc tue. khó chiù.

- Suy nghl tut dóì hồ: Nghì ve càc cùc thài qua theo kièu

hồc là t a t cà hồc là khòng gì, hồc chi toàn màu den hoac

chi t o à n m à u bóng. Vi du tin ràng m m h là kè bàn cùng sau khi

bi mà't chièc vi.



'

147



- Quan trgng hoà hoàc coi thi/dng: uhm mot sit viéc hoàc là

qua quan trong hồc qua coi thitdng. Vi du. nghì ràng mình là

ké dot vàn sau khi dùdc tra mot bi kiộm tra vn vúi nhiộu lũi

ô







chinh t.

Nhựng sai lốdi này ve nhàn thùc có nhiéu diém trùng vói

Ellis. Càc muc tiéu tri liéu nhàm diéu chinh nhàn thùe theo

Beck là diéu chinh lai qua trình nhàn thùe - xù ly thòng tin. Có

thè diéu chinh niém tin khóng hdp ly bang càdì thu thàp bang

chùng hồc bang mot loat eàe càu bòi de phàt hièn nhùng suy

luàn vò ly hồc bang càdì tinte nghiém de kiém dinh tinh logie,

hdp ly cùa nhùng niém tin dang tòn tai.

Chàng han. de xing phó vói chùng bènh lo àu. ềe nhà tri

lièu dà sù dung nhùng chièn litoc ùng phó sau day nhàm diéu

chinh lai qua trình nhàn thùe-xù ly thòng tin:

- Dành già lai si/ kién, phàn tich lai tinh huóng de tìm

nhùng y nghì tu dòng (automatic thoughts) và phàt hién nhùng

loi hồc tinh vó ly cùa nhùng y nghì này.

- Thàch thùe nhùng già thuyè't cd bàn cua ngi/di bénh:

nhùng tién de sai léeh ban dàu ền dUOe mò xé. phàn tich de

tìm ra tinh bàt hdp ly ền phài diéu chmh.

- Nhin SI/ vàt tù quan dié'm cùa ngi/di khàc: phàn tich lai

tmh bng hồc sù kién tù càc góc nhm khàc nhau, dàt mmh

vào vi tri cùa ngùòi khàc de cò cài nhin hdp ly hdn ve bàn chat

t m h buòng hay sù kièn, ve càc giài phàp thay thè.

- Thùe tinh nhùng y nghì lac quan tich ci/e và thi/c té hdn:

quan titòng dùng nhùng y nghì van vd, tiéu citc và thay thè

chùng bang nhùng y nghì tich cUc tot dep hdn.

148







i^ieu pnap gnu man cam



Day là mot phitdng phap quan trong trong tri héu tàm ly

dùdc Tién sy Joseph Wolpe (1958) de xUóng. Liéu phap này ditdc

dùng de hoà giài n h ù n g ròì nhiéu tàm tri kiéu àm sd, lo bài,

chàng bau sd chuòt, sd ràn, sd di hoc, sO nói trùóc dàm dóng...và

dà ditdc thùa n h à n là mot trong n h ù n g phitdng phàp hồ giài lo

bài có hiéu qua. de sù dung và de t h à n h còng.

Ly thuyèt ùc che tùdng bó cùa Wolpe elio ràng bé thàn kinh

có càc pha hùng phàn và ùc che luàn phién nhau. ràng tai cùng

mot tbòi diém. he t h à n kinh khòng thè vita thit giàn vùa càng

t h à n g . Nhùng càng t h à n g hình t h à n h trong nhùng tình hng

nào dò ditde già thiét là phàn ùng cùa cd thè dttdc diéu kién hồ.

Tal sao mot so ngitòi lai trò nén lo làng khi dòì màt vói nhùng

kich thich khòng hai nhu sd di may bay. sd ràn khòng dóc. sd

khồng tròng. sd tièp xùc xà bòi.... Phài chàng lo bài là do

n h ù n g kiéu diéu kién hồ nào dò ma nhùng ngitòi này dà trai

nghiém tù tritóc*^

Chù dòng giàn mém cd bàp. dita ed thè vào trang thai

giàn ditdc xem là cach có hiéu qua de chóng lai nhùng phàn

cùa có the dà dUde diéu kién hoa. Bang cach tié'p càn dàn

VÓI n h ù n g kich thich gay lo sd. càng thàng có thè dàn dèn

dàp t à t dàn nhùng lo sd dùde diéu kién hoa này.



thU

ùng

dàn

vièc



Liéu phàp giài man càm he thò'ng bao góm càc bude ed bàn

sau:

1- Tùdng tùdng ra mot loat càc kich thich gay stress xung

q u a n h mot sU kién gay sd nào dò và sàp xèp càc kich thich gay

sd này theo mot t r a t tu, t ù yéu dèn m a n h (có thè dùng thang do

mùc do lo bài t ù 1-100 diém).

149



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

LIỆU PHÁP CẤU TRÚC LẠI NHẬN THỨC XÚC CẢM

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×