Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
CHƯƠNG 3 THÀNH TỐ TINH THẦN TRONG VĂN HÓA SÔNG NƯỚC MIỀN TÂY NAM BỘ QUA PHIM TÀI LIỆU TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

CHƯƠNG 3 THÀNH TỐ TINH THẦN TRONG VĂN HÓA SÔNG NƯỚC MIỀN TÂY NAM BỘ QUA PHIM TÀI LIỆU TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

Tải bản đầy đủ - 0trang

22

3.3. Tín ngưỡng dân gian miền sơng nước Tây Nam Bộ qua phim tài liệu

truyền hình Việt Nam

Qua Mekong ký sự, Dư địa chí, Đất chín rờng... những mốc lịch sử về thời

khai hoang lập ấp được tái hiện, dàn dựng thơng qua những lễ hội văn hóa đặc sắc với

những nhân vật lịch sử có cơng mở cõi khai hoang lập ấp được nhân dân Nam Bộ tơn

kính và biết ơn. Thơng qua phim, có những khán giả mới hiểu thêm về lịch sử, văn

hóa vùng miền. Tín ngưỡng thờ thủy thần là tín ngưỡng đặc trưng của Nam Bộ xuất

phát từ ảnh hưởng từ nhu cầu sinh hoạt tâm linh gắn liền với đời sống văn hóa và sản

xuất chịu nhiều tác động của yếu tố sông nước

3.3.1. Tín ngưỡng thờ bà Thủy Long

Miếu Cậu ở vàm Mân (xã Hòa Khánh, huyện Cái Bè) thờ thủy thần song. Bến

Tre có 3 ngơi miếu thờ bà Thủy Long. Cà Mau có 5 miếu thờ bà Thủy Long.

Ở Kiên Giang, người dân quan niệm Thủy Long Thần Nữ/Thủy Long Thánh

Mẫu là vị nữ thần mình rắn đi rồng, có quyền uy tối cao đối với các loài vật dưới

biển. Bà là con gái đầu của vua Thủy Tề, cùng với 8 anh em, mỗi người trấn cứ một

phương. Ngư dân và những người đi trên sông nước, người dân ven sơng lập miếu thờ

bà và cúng vào những ngày vía của tháng 5, tháng chạp, tháng giêng. Bà Thủy Long

vùng U Minh là một dị bản của bà Chúa Ngọc (Thiên Y Ana) dù trong miếu thờ để bài

vị “Chúa Ngọc Nương Nương” và người dân vẫn gọi đó là bà Thủy. Những cư dân

vùng sông nước xem như nữ thần bảo hộ trong đời sống tâm linh dân thương hồ, vận

chuyển hay cư trú ở môi trường giếng, ao, hồ, sơng, biển.

3.3.2. Tín ngưỡng thờ Bà Cậu

Ngư dân Việt ở Nam Bộ rất tin tưởng tín ngưỡng Bà-Cậu, họ gọi nghề hạ bạc

là nghề Bà-Cậu. Không chỉ ngư dân tôn thờ Bà-Cậu như tổ sư của nghề đánh cá trên

biển, mà ngay cả những người làm dịch vụ nghề trên bờ cũng tự nhận mình là nghề

Bà-Cậu để làm chỗ dựa tinh thần trong cuộc mưu sinh.

Trong dân gian, có nhiều cách hiểu khác nhau về Bà-Cậu, cho rằng từ Bà-Cậu

có ý nghĩa là Bà Thủy Long, con gái Thủy Tề.Từ “Cậu” là nam thần, có tên là Hà Bá

hoặc “Cậu” là cậu Tài, cậu Quý, con Bà Thủy Long.

3.3.3. Tín ngưỡng thờ cá Ơng

Tục thờ cá Ơng là tín ngưỡng dân gian khá phổ biến của ngư dân ven biển

nước ta từ Thanh Hóa đến tận Kiên Giang. Cũng giống như ở Nam Trung Bộ và Đông

Nam Bộ, lễ cúng cá Ông ở các tỉnh ven biển Tây Nam Bộ về cơ bản là lễ cúng đình

hàng năm.

Hầu như các làng ven biển làm nghề cá đều có lăng miếu thờ cúng thuỷ thần

mà tiêu biểu nhất là cá Ông với thần hiệu “Nam Hải Cự tộc Ngọc lân tôn thần”, dân

gian gọi là ông Nam Hải.

Kiến trúc của lăng Ơng cơ bản mang dáng dấp một ngơi đình, vừa mang chức

năng tín ngưỡng, vừa mang chức năng thế tục. Lăng thường được xây ở bờ biển, cửa

biển, vàm sông để thuận tiện cho việc cúng tế trước khi ra biển hay tiến hành nghi

thức Nghinh Ông.



TIỂU KẾT CHƯƠNG 3



23



Là phương tiện lưu trữ hiện đại, với ưu thế về loại hình thể hiện, phim tài liệu

truyền hình dưới góc nhìn văn hóa đã ghi nhận và phản ánh một cách sáng tạo không

chỉ các giá trị vật chất mà còn cả những giá trị tinh thần của cộng đồng cư dân Tây

Nam Bộ trên góc độ đời sống văn hóa sơng nước. Mảnh đất và con người miền Tây

Nam Bộ gắn với quá trình khai hoang mở đất hùng tráng của người Việt từ lâu đã đi

vào phương ngữ, địa danh, thơ ca, văn nghệ dân gian, phong tục và tín ngưỡng mang

đậm đặc thù văn hóa sông nước ở đất phương Nam.

Chương III đặc biệt đi sâu nghiên cứu phương ngữ - ngôn ngữ đặc trưng của

cư dân Tây Nam bộ, thông qua ca dao, thơ, nhạc, văn chương mà các phim tài liệu

truyền hình đã phản ánh. Bằng những trích vấn cụ thể tiêu biểu , nội dung chương này

làm nổi bật sắc thái độc đáo riêng của tâm hồn cư dân Tây Nam Bộ. Bên cạnh đó,

chương này còn đề cập xu hướng tín ngưỡng của cư dân địa phương với các hình

thức thờ cúng phong phú khác nhau như thờ Bà Long Thủy,bà Cậu, cá Ông...



24

CHƯƠNG 4

THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ CỦA PHIM TÀI LIỆU TRUYỀN HÌNH

VIỆT NAM VỀ VĂN HĨA SƠNG NƯỚC MIỀN TÂY NAM BỘ



4.1. Thành tựu của phim tài liệu truyền hình Việt Nam về văn hóa sơng

nước miền Tây Nam Bộ

Khoảng 10 năm sau chiến tranh có 26 phim về đề tài sông nước Tây Nam Bộ.

Từ những năm đầu 1990, sau chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, cuộc sống

của người dân thêm khởi sắc và về mặt kinh tế có nhiều cơ chế thuận lợi hơn, tạo đà

cho sự phát triển.

Phim tài liệu về đề tài sơng nước Tây Nam Bộ phản ánh văn hóa đời

sống vật chất tinh thần của người dân Tây Nam Bộ chỉ thực sự bùng nổ trong

hơn 20 năm trở lại đây với các bộ phim có chất lượng như: Dư địa chí (Đài

truyền hình Việt Nam), 17 tập, mỗi tập 30 phút. Dư địa chí truyền hình chia làm

3 bộ: Những thành phố ven sông (7 tập), Những cánh rừng phương Nam (5 tập),

Những vùng đất ven sông Đồng Nai (5 tập). Đất chín rờng (Hãng phim truyền

hình thành phố Hồ Chí Minh TFS sản xuất năm 2002), dài 18 tập, mỗi tập 20

phút. Mekong ký sự (92 tập), phần trên lãnh thổ Việt Nam gồm 26 tập, từ tập 67

đến tập 92 (Hãng phim truyền hình thành phố Hồ Chí Minh TFS sản xuất năm

2006).Chín cửa sơng rờng (gồm 9 tập mỗi tập dài 20 phút).. Hành trình đất Cù Lao,

2013-2014-2015 (đang phát sóng đến 104 tập), do Đài phát thành truyền An Giang

sản xuất....

Mekong ký sự là một trong những phim nổi bật phản ánh văn hóa sông

nước miền Tây Nam Bộ được trao giải Cánh diều Vàng Hội Điện ảnh Việt Nam năm

2006. Mekong ký sự còn là bộ phim tài liệu dài nhất Việt Nam (thời lượng 92 tập x 20

phút), sản xuất năm 2006 nói về dòng chảy của sơng Mekong trên phần lãnh thổ thuộc

nhiều quốc gia. Bộ phim đã đạt giải nhất trong Liên hoan Ảnh, Phim tài liệu, Phóng

sự về đất nước con người trong cộng đồng ASEAN tháng10/2010. Thông qua bộ phim

70 tập, người xem có thể hình dung về một trong những dòng sơng vĩ đại và bí ẩn nhất

thế giới qua những miền đất lạ lùng, độc đáo và đặc sắc của châu Á.

Ngồi ra còn có thể kể đến những phim chuyên đề theo ngành nghề: Đất chín

rờng, tập phim Vương quốc lồi cá phản ánh điều kiện tự nhiên thuận lợi của Nam

Bộ, sự phong phú về thủy sản là tiền đề cho nghề đánh bắt và nuôi thủy sản của con

người nơi đây. Thông qua việc ghi nhận hình ảnh cuộc sống hàng ngày của họ các giá

trị văn hóa đặc trưng được thể hiện chân thực.

Nghề trồng lúa với tập phim Cây lúa trong phim Đất chín rờng là một ví dụ.

Dưới góc nhìn văn hóa học, có thể thấy nổi bật lên là các giá trị đời sống vật chất, giá

trị đời sống tinh thần gắn liền với sơng nước: hình ảnh những cánh đồng lúa thẳng

cánh cò bay, hình ảnh người nơng dân lao động trên cánh đồng với đầy đủ các công

đoạn sản xuất như thăm lúa, gặt lúa, chở lúa về nhà, bảo quản, bán hàng v.v…Thơng

qua góc nhìn lịch sử, tập phim đã tái hiện lịch sử chinh phục vùng đất từ xa xưa đến

ngày nay trong quá trình cải tạo đất phèn, cải tạo giống lúa để làm nên kỳ tích Đồng

Tháp Mười về sản xuất nơng nghiệp. Qua đó văn hóa tinh thần của con người Tây

Nam Bộ được thể hiện vừa chân thực vừa sinh động mà vẫn chứa đựng các yếu tố



25

nghệ thuật bên trong phản ánh đặc trưng tính cách người Nam Bộ như tính năng động,

phóng khống, trọng nghĩa, thiết thực…

Đặc biệt, Uống chung dòng nước là bộ phim tài liệu đầu tiên có sự phối hợp

của các nước có con sơng chảy qua, đó là dòng Mekong, được xem là một trong

những con sông lớn nhất thế giới. Kết quả của bộ phim là sự hợp tác của 6 nước thuộc

tiểu vùng gồm Trung Quốc, Myanma, Lào, Thái Lan, Camphuchia và Việt Nam.

Trong 20 tập của phim tài liệu Uống chung dòng nước, có tập 3 khắc họa rõ nét vai trò

của sông nước Nam Bộ.

4.2. Hạn chế của phim tài liệu truyền hình Việt Nam trong phản ánh văn

hóa sơng nước miền Tây Nam Bộ.

4.2.1. Về những thách thức mới đối với văn hóa sơng nước miền Tây Nam

Bộ ngày nay

Hiện nay, cấu trúc văn minh sông nước sông Cửu Long đang bị đe dọa

nghiêm trọng:

- Sự biến đổi cực đoan của khí hậu tồn cầu gây nên tình trạng nước biển

dâng, mở rộng vùng đất ngập mặn.Theo dự báo trong 30 đến 50 năm tới, 45% châu

thổ sông Cửu Long ngập mặn, diện tích trồng lúa nước bị thu hẹp, đe dọa nền an ninh

lương thực quốc giav à khu vực. Với kịch bản nước biển dâng 100cm thì tồn bộ nền

văn minh lúa nước ở đây sẽ biến mất.

Việc chặn dòng do các quốc gia ở thượng nguồn Mê Cơng xây dựng tràn lan

các cơng trình thủy điện đã làm giảm thủy lực của hạ lưu sông Mê Công làm cho quá

trình ngập mặn càng nhanh hơn. Nguồn thủy sản nước ngọt và lượng phù sa phù du

giảm mạnh làm mất nguồn lợi tự nhiện của cư dân nơi đây sẽ thay đổi.

Nhà sử học Arnold Toynbee đã nhận định: Khi một nền văn minh đáp ứng

những thách thức, thì nó tăng trưởng và ngược lại, khi một nền văn minh khơng đáp

ứng những thách thức, thì nó suy giảm. Ơng nhìn thấy sự tăng trưởng và suy giảm của

các nền văn minh như một quá trình tinh thần. Con người đạt được nền văn minh,

không phải là kết quả của các khoản hiến tặng sinh học cao hoặc môi trường địa lý.

Ngày nay, quan điểm về sự phát triển của các nền văn minh, mà Arnold

Toynbee đã đúc kết phương thức ứng xử: thiên nhiên đối với con người như một khó

khăn cần phải vượt qua và thành công của con người thường là kết quả đáp ứng với

sự thách thức. Với phương thức ứng xử đó, cư dân miền Tây Nam Bộ làm nên những

giá trị và đặc trưng văn hóa của miền Tây Nam Bộ hơn 300 năm qua và vượt lên

những thách thức của sự biến đổi khí hậu tồn cầu. Đây cũng là tiêu chí xem xét và

đánh giá của nghiên cứu sinh đối với nội dung và chất lượng phim tài liệu truyền hình

về đề tài Yếu tố sơng nước trong văn hóa miền Tây Nam Bộ.

4.2.2. Chất lượng phim tài liệu truyền hình về văn hóa sơng nước miền

Tây Nam Bộ

Hình ảnh sông nước Tây Nam Bộ xuất hiện trong các phim tài liệu được phản

ánh chân thực, rõ nét và tương đối đầy đủ về môi trường và con người của vùng đất

này. Phim tài liệu truyền hình đề tài sơng nước trong văn hóa miền Tây Nam Bộ là

cơng cụ hiệu quả, góp phần tích cực vào việc bảo tồn, truyền bá và phát huy các giá trị

văn hóa Tây Nam Bộ trong điều kiện đất nước bước vào giai đoạn hội nhập thế giới.

Phim tài liệu truyền hình thể hiện khả năng vượt trội khi nó chuyển tài chủ đề



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

CHƯƠNG 3 THÀNH TỐ TINH THẦN TRONG VĂN HÓA SÔNG NƯỚC MIỀN TÂY NAM BỘ QUA PHIM TÀI LIỆU TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×