Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Nội dung- biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước

Nội dung- biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước

Tải bản đầy đủ - 0trang

bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức (đối với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ

quan ngang Bộ) theo đề nghị của Thủ tướng, bỏ phiếu tín nhiệm đối với các thành viên của

Chính phủ. Quốc hội thành lập, sáp nhập, giải thể các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các đơn vị

hành chính - kinh tế đặc biệt theo sự đề nghị của Thủ tướng (sau khi đã được tập thể Chính

phủ quyết định). Chính phủ thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn do Hiến pháp và pháp

luật qui định để thi hành Hiến pháp, luật và các nghị quyết của Quốc hội. Chính phủ thảo

luận tập thể và biểu quyết theo đa số các nhóm vấn đề quan trọng, trong trường hợp biểu

quyết ngang nhau thì sẽ thực hiện theo ý kiến mà Thủ tướng đã biểu quyết. Thủ tướng có

quyền quyết định cá nhân những vấn đề khác (Điều 20, Luật tổ chức Chính phủ 2001). Ủy

ban nhân dân các cấp do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu ra. Người đứng đầu cơ quan

hành chính cấp trên có quyền phê chuẩn nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp dưới trực

tiếp về việc bầu Ủy ban nhân dân; có quyền điều động, miễn nhiệm, cách chức đối với Chủ

tịch, Phó Chủ tịch cơ quan hành chính cấp dưới trực tiếp; phê chuẩn việc miễn nhiệm, bãi

nhiệm các thành viên khác của cơ quan hành chính cấp dưới trực tiếp. Ủy ban nhân dân

thảo luận tập thể và quyết định theo đa số 6 nhóm vấn đề quan trọng. Chủ tịch Ủy ban nhân

dân quyết định những vấn đề còn lại thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân. Đối

với các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Các cơ quan thuộc Chính phủ làm việc theo chế độ thủ

trưởng, bảo đảm tính dân chủ. Bộ trưởng có quyền quyết định các cơng việc thuộc phạm vi

quản lý của Bộ và chịu trách nhiệm về các quyết định đó, Bộ trưởng chịu trách nhiệm về

những cơng việc do Bộ trực tiếp quản lý, chịu trách nhiệm liên đới về những cơng việc đã

phân cấp cho chính quyền địa phương nhưng do Bộ không thực hiện đầy đủ trách nhiệm.

Các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên

chế và công tác của Ủy ban nhân dân cùng cấp, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về

nghiệp vụ của cơ quan chuyên môn cấp trên và hoạt động theo chế độ thủ trưởng. Tập

trung dân chủ không phải là cơ quan cấp trên làm thay hoặc “lấn sân” cơ quan cấp dưới,

đồng thời cũng không phải là việc cơ quan cấp dưới ỷ lại, đùn đẩy cho cấp trên. Trong hoạt

động các cơ quan hành chính nhà nước luôn chịu sự chỉ đạo, giám sát của hệ thống cơ quan

quyền lực nhà nước và chịu trách nhiệm báo cáo hoạt động của mình trước cơ quan quyền

lực nhà nước cùng cấp. Tất cả sự phụ thuộc nên trên đều nhằm mục đích bảo đảm cho hoạt

động của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước phù hợp với ý chí, nguyện vọng và lợi ích

của nhân dân lao động. Đồng thời đó chính là việc bảo đảm tập trung quyền lực vào hệ

thống cơ quan quyền lực nhà nước - cơ quan do dân bầu ra và chịu trách nhiệm báo cáo

trước nhân dân.

Thứ hai, đó là yếu tố dân chủ thể hiện rõ nét hơn trong việc cơ quan quyền lực nhà

nước trao quyền chủ động sáng tạo cho các cơ quan hành chính nhà nước trong việc chỉ

đạo thực hiện hiến pháp, luật và các văn bản khác của các cơ quan hành chính nhà nước.

Các cơ quan quyền lực nhà nước không can thiệp vào hoạt động của các cơ quan hành

chính nhà nước mà tạo điều kiện thuận lợi cần thiết để các cơ quan này hoàn thành tốt

5



nhiệm vụ chức năng của mình là quản lý hành chính nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời

sống xã hội.

2.2. Sự phục tùng của cấp dưới đối với cấp trên, địa phương đối với trung ương

Sự phục tùng này đảm bảo cho cấp trên và trung ương tập trung quyền lực để chỉ đạo,

giám sát hoạt động của cấp dưới và của địa phương. Thiếu sự phục tùng đó dẫn tới sự

bng lỏng lãnh đạo, quản lý tập trung của trung ương và cấp trên làm nảy sinh tình trạng

tùy tiện, vơ chính phủ, cục bộ địa phương. Sự phục tùng này biểu hiện ở cả hai phương

diện tổ chức và hoạt động. Tất cả các yêu cầu, mệnh lệnh do cấp trên và trung ương đưa ra

cấp dưới và địa phương có nghĩa vụ phải thực hiện. Tuy vậy, cần phải nhấn mạnh rằng sự

phục tùng ở đây không phải là sự phục tùng vô điều kiện mà là sự phục tùng những mệnh

lệnh hợp pháp trên cơ sở quy định của pháp luật. Đồng thời cấp trên, trung ương cũng phải

tôn trọng ý kiến của cấp dưới, địa phương về công tác tổ chức, hoạt động và các vấn đề

khác của quản lý hành chính nhà nước; phải tạo mọi điều kiện để cấp dưới, địa phương

phát huy chủ động, sáng tạo nhằm huy động mọi khả năng về trí tuệ, lao động… để hồn

thành tốt nhiệm vụ được giao. Có như vậy mới khắc phục được tình trạng quan liêu, áp đặt

ý chí làm mất đi tính chủ động sáng tạo tự chịu trách nhiệm của địa phương và cấp dưới.

2.3. Việc phân cấp quản lý:

Phân cấp quản lý hành chính nhà nước là khái niệm tương đối mới mẻ ở Việt Nam, tuy

nhiên cùng với xu thế dân chủ hóa hoạt động hành chính nhà nước thì phân cấp quản lý

hành chính nhà nước ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Phân cấp cho địa phương được

coi là một tất yếu khách quan khi cấp dưới có đủ điều kiện và năng lực đảm nhiệm cơng

việc thì cấp trên nên phân công, giao quyền và giao nguồn lực cho cấp dưới tự giải quyết

những vấn đề đó mà khơng cần can thiệp của cấp trên để tạo sự chủ động, sáng tạo và

những năng lực phát triển cho cấp dưới.

Phân cấp dưới góc độ tổ chức, là sự chuyển giao nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của

cơ quan cấp trên cho cơ quan cấp dưới - tức là Trung ương chuyển giao nhiệm vụ, quyền

hạn, trách nhiệm cho địa phương thực hiện. Dưới góc độ pháp luật, phân cấp được coi là

thuật ngữ chỉ sự phân định quyền hạn, nhiệm vụ, trách nhiệm như trong Từ điển luật học:

“...bằng cách qui định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cấp theo nguyên tắc tập

trung dân chủ để vừa đảm bảo việc điều hành tập trung, thống nhất của Chính phủ đồng

thời phát huy dân chủ, nâng cao tính năng động của mỗi địa phương, cơ sở”. Hoặc: “Phân

cấp quản lý nhà nước được hiểu là sự chuyển giao ổn định thẩm quyền, nhiệm vụ và trách

nhiệm từ cơ quan quản lý cấp trên xuống cấp dưới trực thuộc nhằm đạt mục tiêu chung một

cách có hiệu quả nhất trong q trình phân cơng quản lý của cả hệ thống hành chính nhà

nước. Trong phạm vi thẩm quyền được giao, mỗi cấp có quyền hành động tự chủ nhất định

để phát huy tính năng động sáng tạo của mình.” (Về cải cách bộ máy quản lý hành chính

nhà nước và xây dựng đội ngũ cơng chức hành chính).

6



Phân cấp quản lý là một biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ. Tuy nhiên, điều

này chỉ thực sự được thực hiện khi việc phân cấp quản lý đảm bảo những yêu cầu sau:

- Việc phân cấp quản lý phải đảm bảo cho trung ương có quyền quyết định trong lĩnh

vực then chốt, những vấn đề có ý nghĩa chiến lược nhằm đảm bảo sự phát triển cân đối và

hài hòa của toàn xã hội, đảm bảo sự quản lý tập trung và thống nhất của quản lý nhà nước

trong phạm vi toàn quốc.

- Mạnh dạn giao quyền cho các địa phương, các đơn vị cơ sở để phát huy tính chủ động

tích cực, sáng tạo trong quản lý, tích cực phát huy sức người sức của, đẩy mạnh sản xuất và

phục vụ đời sống, trên cơ sở đó hồn thành mọi nhiệm vụ được trung ương và cấp trên giao

phó. Mạnh dạn phân cấp cho địa phương và cơ sở là biện pháp đảm bảo tập trung, tránh

cho trung ương và cấp trên ơm đồm các cơng việc mang tính sự phụ thuộc về chức trách

của địa phương và cơ sở.

- Việc phân cấp quản lý phải thật cụ thể hợp lý trên cơ sở những quy định của pháp luật.

Phân cấp quản lý giữa các cấp trong bộ máy quản lý hành chính nhà nước là cơng việc

hết sức phức tạp đòi hỏi phải xem xét từ nhiều yếu tố và góc độ khác nhau: cơ sở kinh tế,

xã hội, trình độ phát triển đồng đều về kinh tế, kết cấu hạ tầng, giao thông, thông tin, liên

lạc, các yếu tố về dân tộc, trình độ dân trí, trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý ở địa

phương và cơ sở… Do đó việc ban hành các quyết định về phân cấp quản lý cần phải có sự

cân nhắc, tính tốn lỹ lưỡng, tránh đưa ra những quyết định mang tính chung chung tùy

tiện. Tất cả các nội dung của việc phân cấp quản lý bao giờ cũng phải được thể hiện trong

các văn bản pháp luật.

2.4. Hướng về cơ sở:

Các đơn vị cơ sở của bộ máy hành chính nhà nước là nơi trực tiếp tạo ra của cải vật

chất, trực tiếp phục vụ đời sống vật chất và tinh thần của người dân lao động. Do vậy, trách

nhiệm của mọi cơ quan nhà nước là phải tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị cơ sở kinh

tế xã hội hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

Hướng về cơ sở chính là việc cơ quan hành chính nhà nước mở rộng dân chủ trên cơ sở

pháp lý tập trung đối với toàn bộ hệ thống các đơn vị kinh tế, văn hóa - xã hội trực thuộc.

Các đơn vị đó, trước hết là những tế bào của nền kinh tế quốc dân, nơi trực tiếp sản xuất ra

của cải vật chất, được Nhà nước bảo hộ quyền sở hữu các tài sản hợp pháp, có quyền tự

chủ trong sản xuất kinh doanh, đồng thời cũng được Nhà nước hướng dẫn, giúp đỡ về vật

chất, tinh thần. Các đơn vị văn hóa - xã hội của hệ thống các đơn vị cơ sở luôn được Nhà

nước quan tâm,cung cấp những trang thiết bị cần thiết để hoạt động, giúp đỡ về vật chất

tinh thần nhằm tạo ra những điều kiện tốt nhất để các đơn vị này hoạt động có hiệu quả.

Song song với những việc làm nêu trên, Nhà nước cũng có các chính sách và biện pháp

quản lý một cách thống nhất và chặt chẽ tổ chức và hoạt động của hệ thống các đơn vị cơ

sở. Có như vậy mới thúc đẩy mọi hoạt động của các đơn vị kinh tế, văn hóa – xã hội này

phát triển mạnh mẽ theo đúng định hướng của Nhà nước.

7



2.5. Sự phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương:

Các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương đều được tổ chức và hoạt động theo

nguyên tắc phụ thuộc hai chiều hay còn gọi là nguyên tắc song trùng trực thuộc. Sự phụ

thuộc này thể hiện ở cả hai mặt tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước.

Ở địa phương, ủy ban nhân dân các cấp trước hết phụ thuộc vào hội đồng nhân dân

cùng cấp (mối phụ thuộc ngang), đồng thời chúng còn phụ thuộc vào cơ quan hành chính

Nhà nước có thầm quyền chung ở cấp trên trực tiếp (mối phụ thuộc dọc). Ví dụ: UBND

Tỉnh X một mặt chịu sự chỉ đạo của HĐND Tỉnh X theo chiều ngang, một mặt chịu sự chỉ

đạo của Chính phủ theo chiều dọc. Luật tổ chức HĐND&UBND (Sửa đổi) quy định Ủy

ban nhân dân do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu ra… kết quả bầu các thành viên của ủy

ban nhân dân phải được Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp trên trực tiêp phê chuẩn; kết quả bầu

các thành viên của ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải được thủ tướng chính phủ phê chuẩn và

ủy ban nhân dân chịu trách nhiệm báo cáo công tác trước hội đồng nhân dân cùng cấp và

ủy ban nhân dân cấp trên. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm và báo cáo công tác

trước hội đồng nhân dân cùng cấp và chính phủ. Mối phụ thuộc ngang tạo điều kiện cần

thiết cho cấp dưới phát huy tính dân chủ, phát huy thế mạnh của địa phương để hồn thành

nhiệm vụ mà cấp trên đã giao phó. Mối phụ thuộc dọc giúp cho cấp trên có thể tập trung

quyền lực nhà nước để chỉ đạo hoạt động của cấp dưới tạo nên một hoạt động chung thống

nhất.

Nguyên tắc phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương nhằm

bảo đảm sự thống nhất giữa lợi ích chung của cả nước với lợi ích địa phương, giữa lợi ích

ngành với lợi ích vùng lãnh thổ.



3. Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước

ở Việt Nam hiện nay:

Nguyên tắc tập trung dân chủ với những nội dung quan trọng của mình đã trở thành

xương sống cho hoạt động quản lý hành chính nhà nước của Việt Nam. Việt Nam đang xây

dựng xã hội chủ nghĩa mà quyền lực tập trung thống nhất vào nhân dân, do đại diện là

Quốc hội - cơ quan quyền lực cao nhất (ở các địa phương là HĐND) thực hiện nên chỉ là

sự phân công quyền lực hợp lý giữa 03 cơ quan: lập pháp - hành pháp - tư pháp. Tập trung

cao nhất vào Quốc hội chứ không phải là sự phân chia thành 3 mảnh quyền lực khác nhau một yếu tố của nguy cơ dẫn đến phân rã, cát cứ của từng mảng quyền lực). Ý nghĩa của

nguyên tắc này thể hiện được bản chất Nhà nước (qua cách thức tổ chức quyền lực tập

trung vào nhân dân như đã nêu ở trên).

Nguyên tắc tập trung dân chủ không chỉ bác bỏ tình trạng lạm quyền của cấp dưới mà

cả trên thực tế cơ quan hành chính nhà nước cấp trên “làm thay”, “lấn sân” vào thẩm quyền

của cơ quan cấp dưới, đồng thời cũng phủ nhận việc cơ quan cấp dưới ỷ lại, đùn đẩy công

việc cho cấp trên và khuyến khích cấp dưới tham gia vào việc giải quyết vấn đề chung

thuộc thẩm quyền cấp trên, đề xuất những kiến nghị hợp lý để giải quyết chúng.

8



Trong bối cảnh đất nước ta đang trên bước đường xây dựng xã hội chủ nghĩa thì việc

đảm bảo sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, đảm bảo sức mạnh của Nhà nước pháp quyền

và tính tập trung này thể hiện rõ nét nhất trong bộ máy hành chính. Đây là hệ thống hoạt

động thường xuyên liên tục và phần lớn mọi khía cạnh của đời sống xã hội đều được hoạt

động quản lý hành chính điều chỉnh. Chính vì vậy sự tập trung trong quản lý hành chính

đảm bảo sự thống nhất giữa trung ương và địa phương và thống nhất trong phân công

phân nhiệm đảm bảo cơ chế chịu trách nhiệm giữa các cơ quan trong nội bộ hệ thống cơ

quan hành chính Nhà nước.

Tập trung là yếu tố tiên quyết của một nhà nước thống nhất pháp quyền vì nếu khơng

đảm bảo được yếu tố tập trung thì khơng thể đảm bảo được tính thống nhất trong quản lý

hành chính nhà nước. Thiếu tập trung sẽ tạo ra sự thiếu thống nhất ngay trong nội bộ hệ

thống cơ quan hành chính nhà nước và hiệu quả quản lý hành chính Nhà nước sẽ khơng đạt

được vì để đạt được hiệu quả thì cần có sự chỉ đạo thống nhất mục tiêu hoạt động quản lý

từ đây sẽ đưa ra những mục tiêu ngắn hạn và dài hạn để thực hiện chức năng của mỗi cơ

quan hành chính và không tạo ra cơ chế rõ ràng trong việc phân cơng phối hợp giữa các cơ

quan hành chính Nhà nước và sự thiếu đồng bộ trồng chéo trong hoạt động của các cơ quan

hành chính Nhà nước. Thiếu tập trung tạo ra sự quan liêu và tùy tiện trong hoạt động của

cơ quan hành chính Nhà nước vì khơng có cơ chế điều chỉnh hoạt động thống nhất của hệ

thống cơ quan hành chính và sự khơng chấp hành của cơ quan hành địa phương với những

chỉ đạo và văn bản của cơ quan cấp trên.

Việc áp dụng nguyên tắc dân chủ sẽ tạo ra sự giám sát của người dân đối với hoạt động

quản lý hành chính Nhà nước phát hiện những sai phạm của cơ quan hành chính Nhà nước

vì người dân nói chung tức là tồn xã hội luôn trực tiếp chịu sự điều chỉnh của hoạt động

quản lý hành chính nhà nước và mục đích của mọi hoạt động của cơ quan nhà nước đều

phải hướng tới lợi ích cộng đồng vì vậy khi cơ quan hành chính Nhà nước có những biểu

hiện của sự sai trái thí chính người dân là những người đầu tiên phát hiện và cung cấp

thông tin cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý. Dân chủ là cơ sở pháp lý nhà nước

ghi nhận quyền chính trị của công dân và đây là cơ sở để người dân thực hiện quyền và bảo

vệ quyền của mình đóng góp sức lực của mình trong tổ chức và hoạt động của cơ quan

hành chính Nhà nước, vì những quy định về dân chủ đã được Nhà nước thừa nhận và được

ghi nhận trong pháp luật người dân sẽ được làm những hoạt động những hoạt động trong

giới hạn của pháp luật và mọi hoạt động xâm phạm hay hạn chế những quyền này đều là

trái pháp luật người dân có quyền yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bảo vệ quyền

lợi của mình khi bị xâm hai. Trong bối cảnh đất nước ta xây dựng nhà nước xã hội chủ

nghĩa thì việc làm chủ của người dân là điều kiện tiên quyết, tiền đề để thể hiện bản chất

nhà nước của dân, do dân và vì dân.

Nếu khơng có dân chủ thì sẽ rất dễ dẫn đến lạm quyền, lộng hành, độc tài, Nhà nước

lúc đó chỉ là cơng cụ thực hiện ý chí của một người hay của một nhóm người như vậy thì

9



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Nội dung- biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×