Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
THU HÚT TINH HOA KHO TRUYỆN CỦA CÁC DÂN TỘC ANH EM

THU HÚT TINH HOA KHO TRUYỆN CỦA CÁC DÂN TỘC ANH EM

Tải bản đầy đủ - 0trang

liếng tinh thần quý giá luôn luôn ánh xạ lẫn nhau trong mối quan hệ hội

nhhậpvàgiaolưuvănhóadiễnrangấmngầmnhưngliêntục,sâusắctrên

suốt chiều dài lịch sử của các cộng đồng trong quốc gia. Các dân tộc sẽ

khơngngừngcungcấpchonhaumộtcáchtựphátnhữngsơđồ,mẫuđề,mơtíp trong việc hốn cải cũng như sáng tác truyện cổ. Kết quả là hàng loạt

nhữngdịbảnxungquanhtừngloạicốttruyệnđãđượchìnhthành,nhưcác

chuỗisợiđandệtkhotruyệncổtíchcủangườiViệtvớikhotruyệncổtích

củacácdântộcanhemthànhmộtmạnglướisốngđộng,gắnbókhăngkhít.

Tìmhiểucáchiệntượngliênkếtđadạngnàychắcchắncòngiúpchúngta

nhìn sâu vào nhiều mối quan hệ lâu dài hơn, không phải chỉ trong tư duy

nghệthuật,truyềnthốngsángtạomàcảtrongtậpqnsinhhoạt,phongtục,

tínngưỡng,lờiăntiếngnóivàcóthểcảnguồngốcchủngtộc...giữanhiều

tộcngườitrêndảiđấtViệt-nam.



1.TrướchếtlàtruyệncủacácdântộcthiểusốmiềnBắc.Đángkểlànhững

dântộcvốnsốngxenkẽvớingườiKinhtừlâu,đãtừngcómộtlịchsửgiao

lưu đậm đà thân mật, như Tày, Nùng, Mường, Thái, Khơ-mú, Dao, v.v...

Kho truyện tự sự của họ có nhiều loại hình đặc biệt độc đáo, ví dụ người

Tày,Nùngcócáctruyệnthơ;ngườiMường,Tháicócácbàimokểtruyện,

đềulàvănhọcthànhvăntruyềnmiệng.Nóichungkhotruyệncổcủahọcòn

đểlạinhiềuhuyềnthoạivànhiềutruyệnthầnkỳ.



TruyệnƠngDài,ơngCộchaylàSựtíchthầnsơngKỳ-cùng(sốl67)cóđề

tàivềhaiconrắnlàmconnicủamộtcặpvợchồnggià,vềsaumộtconvơ

ýbịchặtcụtđi,tínhkhítrởnêndữtợn,gâynhiềuchuyệnrắcrốichocả

mộtvùng,màrắcrốinhấtlàviệcrắnhóaphépcướpvợngười.Truyệnnày



lưuhànhphổbiếntrongvùngngườiTày,ngườiKinhởkhuvựcĐơngbắc;

những dị bản của nó có nhiều, lan vào tận Nghệ - Tĩnh và lên đến cả xứ

Mường, thường gắn bó với tín ngưỡng của những địa phương truyện lưu

hành. Có lẽ cốt truyện liên quan đến tục sùng bái rắn (hay thuồng luồng),

đồngthờilạicũngphảnánhtậptụchơnnhâncướpđoạtmàtrướcđâykhơng

lâu,dấuvếtvẫncònđậmởmộtsốtộcngườinơibiêngiới.Vàtheochúng

tơi, truyện này và truyện Nguyễn Thị Bích Châu (số 177) tuy là hai đề tài

khácnhaunhưngchủđềvẫncómặtthốngnhất,đólàrắn(haygiaolong)lấy

ngườitrầnlàmvợbằngmộtcuộchơnnhâncưỡngbức.TrướcđâyPhrê-dơ

(J.G.Frazer)đãtừnglưuýchúngtavềnhữngtruyệncónóiđếnsựhysinh

của một nhân vật nữ bị đem hiến cho thần Nước, hay là cưới vợ trần cho

thầnNước,haycảviệcbắtngườiđểcúngthần,v.v...[1].ỞViệt-nam,hình

thứchiếntếphụnữchothầnNướcmãiđếnnửađầuthếkỷXVvẫncòn,như

câu chuyện Lê Q Đơn ghi được trong Đại-việt thơng sử về cái chết tình

nguyệncủangườivợthứLêLợi-mẹLêTháiTơngsaunày-tạilàngTràokhẩu trên bờ sơng Lam, thuộc huyện Hưng-ngun (Nghệ-an) vào năm

1425,nhằmđápứnglờicầuxincủathầnPhổHộ"muốncướimộtngườivợ

thiếptrầngian",đểthần"ngầmgiúpbaqnđánhthắnggiặc"[2].Sựđồng

dạngkhárõgiữalịchsửvàtruyềnthuyếtlàmộtbằngchứngvềtínhphổbiến

củatậptụckhiếntacòncóthểxâuchuỗicácmơ-típtrênvớinhữngmơ-típ

khácnhưTiêudiệtmãngxà(số148),v.v...Tuynhiên,nhưtrênđãđềcập,

mỗikhitruyềnthuyếtđịaphươngđượcnhàvăndângiannânglênthànhmột

tác phẩm có kết cấu hồn chỉnh, thì nó đạt được khả năng khái qt nghệ

thuậtrộnglớn,vượtxadạngghichépthơsơbuổiđầu(nhưmộtsốdịbảncòn

giữlại).



TruyệnSựtíchđáVọng-phu(số32)nộidungnóivềviệcanhemruộtthịt

lấynhầmphảinhau(haylàhơnnhântiềnđịnh)làkiểucốttruyệncónguồn



gốcbảnđịa,cóthểxuấtpháttừmộttruyềnthuyếtnàođócủađồngbàoTày

vùngLạng-sơn,nơicóngọnnúimangtênVọng-phu.Cầnphânbiệttruyện

núi Vọng-phu của người Việt với truyện núi Vọng-phu của Trung-quốc, ở

chỗtuycùngmộtnhanđề,cùngmộtkếtthúc,nhưngkhácchủđề.Chủđề

truyệncủatalàhơnnhântiềnđịnhgiữaanhvớiem,sovớinhữngtruyệnhơn

nhântiềnđịnhmangtínhquốctếcũngcókhác[3].TheoCaoHuyĐỉnhthì,

nó"bắtnguồntừmộthiệntượnghơnnhânrấtcổmàcácxãhộivănminhvề

saunhấtđịnhphảikếtán.Vìvậycốttruyệnchuyểndầnsangmộtsựkhơng

may,mộtsựlytánrồimộtsựlầmlẫntìnhcờrấtxótxacủamộtđơitraigái

ruộtthịtnghèokhổtrởnênthànhvợchồng"[4].Truyệnvềsausẽlantruyền

gắn bó với những địa điểm khác có núi đá hình dạng mẹ ơm con (ngồi

Lạng-sơn còn có Thanh-hóa, Bình-định), mỗi nơi lại xuất hiện một vài dị

bản,nhưngvẫncốgắngbảolưuchủđềvốncó.



Truyện Thánh Gióng (số 134): hình như ngay từ buổi phơi thai, việc hồn

chỉnh hình tượng nghệ thuật Gióng đã có sự đóng góp, tu sức bởi truyện

Lệnh Trừ của đồng bào Tày; hay cũng có thể ngược lại, truyện người Tày

chịuảnhhưởngcủatruyệnngườiKinh,vìgiữahaibêncơbảngiốngnhau.

NhânvậtchínhcủatruyệnLệnhTrừkhơngphảilàembélênba,màlàmột

con cóc thần. Cũng có tình tiết sứ giả theo lệnh vua, rao tìm người tài để

đánhđuổigiặc.ucầucủacócđưalênvuacũnglàrèngươmsắt,ngựasắt,

nhưngcónêusốlượngcụthể:3.000cânganglàmcốt,200cânsắtlàmvỏvà

14 cân lơng tóc của nam nữ làm bờm và đuôi[5], v.v... Vua cho làm ngay

nhưngvậtliệukhơngđủnhưsốđãnêu,nênkhicóccưỡi,ngựakhơngchịu

đựngnổibịkhuỵulưng,tuyvậyrồicũngcốgắngchạyđược.Gặpgiặc,ngựa

cũngphunlửađàngmồm,phunkhóiđàngmũi[6].



Nhưng khơng những giống với truyện của đồng bào Tày, truyện Thánh

Gióngcủachúngtacònlàtậpđạithànhcủamộtloạihìnhtượngnghệthuật

gầngũitrongkhotàngtruyệncổcủađơngbàocácdântộcTây-ngun,như

Mơ-nơng (Mnon), Ba-na (Bahnar), Ja-rai (Djarai), v.v... vì nhân vật anh

hùngởđâycũngmangdạngphổbiếnlàmộtembé,cũngănrấtkhỏe,cókhi

lênbốnđãthạosửdụngkhiênđao,hoặccókhivươnvaicaobằngcây"kơnia",cũngcótìnhtiếtnhờthầnrèngươmhộ,phảirènđirènlạiđếnmấylần

mớithành,hoặccótìnhtiếtbắtđượcconngựathầntừmộtkhốiđáhóara.

Đólàchưakểcốttruyệncủachúngtacòncóhọhàngxavớinhiềudịbản

củatruyệnTroBếpnam-Cendrillonmasculin,theocáchgọicủaCơ-xcanh

(E.Cosquin)-cũngmangítnhiềumơ-típtươngtự.



NhưngdùsaothìgiữatruyệnThánhGióngvàtruyệncủađồngbàoTàycũng

cómốiquanhệmậtthiếthơnvìlẽngồisựgiốngnhauvềhìnhtượngvàkết

cấu, hai truyện còn có chung một địa bàn sinh thành và phát triển. Truyện

củatacónhắcđếncáitên"bộVũ-ninh"[7]vốnlàđịadanhcổbaogồmcả

Bắc-ninhvàBắc-giangxưatrảidàichođếnLạng-sơn.Màchođếnnaymột

phần của vùng đất ấy còn là mảnh đất cư trú của dân tộc Tày. Tuy nhiên,

truyệnLệnhTrừcủađồngbàoTàyhiệnnayđãbịphatrộnvớimộtmơ-típ

khác-mơ-típvốncótrongbảngtracứusơđồtruyệncổquốctế:đólàmơ-tip

Lấychồngếch(haycócnhái,rắn,rùa,lừa,cáo,lợn,chồn,v.v...)màcủatalà

truyệnLấychồngdê(số128),mộtkiểucốttruyệnkháxưacủamơ-típnày,

đãcómặttrongPan-cha-tan-tơ-ra(Panchatantra)[8].



NếutruyệnThánhGióngcóđềtàichốngngoạixâm,thìtruyệnQuanTriều



haylàchiếcáotànghình(số139)cũngđềcậpđếnđềtàinày,trongkhivấn

đềchủyếucủanólạilàđấutranhtrongnộibộxãhội.TruyệnQuanTriều

của ta hẳn là tiếp thu từ truyện của đồng bào Tày. Đó là một câu chuyện

tưởng tượng lý thú phản ánh ước mơ san bằng giàu nghèo và bẻ gãy mũi

nhọnxâmlược.Nếubằngvàothầntích[9]cũngnhưsựthờcúngđịaphương

thìcũngcóthểphỏngđốntruyệnđược"Kinhhóa"vàokhoảngthếkỷXII

hoặcXIII.



NhiềutruyệncủaViệt-namkhơngthấycódịbảnnàokhácngồimộtsốdị

bảncủacácdântộcTày,Nùng,Mường,Thái,Dao...Điềuđóchophépgiả

địnhrằngnếunhữngcốttruyệnnàykhơngphảitừđâuxalạtruyềnđếnthì

chínhlàkếtquảsángtạotừmộtdântộctrongsốnhữngdântộcđãdẫn,rồi

được lan truyền sang các cộng đồng cư dân khác, trong đó có người Việt,

theohướngtơđiểmvàhốncải,bằngphongcáchcủatừngdântộc.Nhânvật

người-hươuchẳnghạn,cómặttrongmộtsốdịbảncủangườiTày,Choang

(Trung-quốc), Dao, Mường, Thái... (xem Khảo dị truyện Ả Chức chàng

Ngưu,số182)làmộtkiểunhânvậtnửangườinửavậtđặcsắcnhưngcũng

chỉ lưu truyền giới hạn trong những dị bản đó mà thơi, chứ không đi xa

hơn[10]. Điều đáng lưu ý ở đây là hình ảnh cái sừng của nhân vật trao lại

chođứacon-chỉriêngvớiđứacon-dặnnócứkéođếnchỗnàosừngcắm

lạithìởđó,đứaconcóthểtrồngtrọtlàmănthịnhvượng.Người-hươurất

cóthểlàbiểutượngcủanghềsănbắnvàothờingunthủanhưngcáisừng

hươutrongtruyệnphảichănglạilàmộtbiểutượnggiaothoamanghailớp

nghĩa, vào giai đoạn nghề săn bắn đã và đang chuyển sang trồng trọt?

TruyệnSựtíchhồBa-bể(số27)chothấykhárõmộtdấuvếthốncảitheo

tinhthầngiáohuấntơngiáođốivớimộtcốttruyệncónguồngốcthầnthoại

củađồngbàođịaphương.Đềtàitruyệncủatachỉlàsựthửtháchvàtrừng

phạtcủabàthầnđốivớibọnngườigiảdối,chỉbiếtthờPhậtngồicửamiệng



màkhơngchúttừtâmtrướcnhữnglờikêucứucủamộtconngườigiànua

bệnhtật.CácdịbảncủanóởđồngbàoTày,Dao,Tháiphầnnàogiúptahình

dungtrởlạicácdạnglưuhànhcủabảngốc.Tuynhiên,ởtruyệncủata,nét

cổ kính vẫn chưa mất hết; vẫn còn bóng dáng con giao long vốn là biểu

tượngcủathầnNước.Cólẽtừđầu,ngườiđờicổmuốncắtnghĩahiệntượng

đất sụt (hay động đất) bằng sự vùng vẫy của một giống bà trùng khổng lồ

nào.



Truyện Vụ kiện châu chấu (số 170) đề cao tài biện luận của con gà trống

con,vềnộidungkhácvớicácdịbảncủaTày,Dao,Thái,Mèo...màđềtài

thườnghướngvàoviệcgiảithíchnguồngốcsựvật(tạisaoconvekhơngcó

ruột)mặcdầugiữachúngđềucùngcómộtkiểucấutrúc(trừtruyệncủadân

tộcMèocấutrúccókhác).Rõràngtruyệncủataphầnnàođãđượcnânglên

vềmặtnghệthuật,cónghĩalànókhơnghẳnlàbảngốc.



TruyệnVuaHeo(số104)vốnđượclưuhànhchủyếuởmiềnNam(cáitên

Heo là một bằng chứng), thế nhưng một dị bản của nó lại là truyện Chu

HùngÚcóliênquanđếnlịchsửdichuyểnvềphíaNamcủadântộcDấy-ở

vùngbiêngiớiTâybắcBắc-bộ.Cảhaitruyệnđềucóchủđềsốmệnh:nói

đếnmộtđứatrẻcósốlàmvuanênđãvượtquamọicảntrở,cuốicùngbước

lên ngai vàng. Nhưng truyện của ta, về bố cục đã tương đối hồn chỉnh.

Nhânvậtchínhlàmộtđứatrẻbướng,lạicómộtsốphậnmaymắn;từđầu

đếncuốicáctìnhhuốngvàhìnhảnhxoayquanhnóđềuthểhiệnmốixung

đột giữa bướng (dễ gây cản trở) và may mắn (cản trở nào cũng bị gạt bỏ)

mộtcáchnhấtqn.Nhânvậtcứtiếntriểngiữahailựcvơhìnhđó,khơng

cầnmộtchútcốgắngbảnthânnàocả.TrongkhiđóởtruyệnChuHùngÚ,



nhân vật có lúc phải dùng đến mưu trí (lấy bọt trâu thần) và tài năng (leo

cao), tức là khơng còn do số mệnh đưa đẩy. Ở đây nữa, truyện của ta biết

quánxuyếnchủđềvàquảđãđượcnânglênvềnghệthuật.



Cốt truyện Bốn cô gái muốn lấy chồng hồng tử (số 166) vốn có dị bản ở

nhiềudântộc.Truyệnlấyđềtàivềmộtconuhóathànhgáiđẹp,trởthành

vợvua,mêhoặcvua,mócmắtbốnchịemvốnlàvợcũcủavua,rồiđuổiđi.

Nhưngnhờcónhânvậtanhhùngconcủamộttrongbốnchịem,lớnlênhọc

đượcphépthuật,tiêudiệtđượcmẹconconu,đưalạihạnhphúcchomẹ

vàcácdìcủamình.Nhưngsosánhkếtcấucốttruyệnthìtruyệncủatagần

vớitruyệncủadântộcTháihơncả.Từnhữngnhậnxétvềmặtmạnhcũng

nhưmặthạnchếtrongkhảnăngtưduysiêuhìnhcủangườiViệtcổ,đãđược

trìnhbàyởchươngtrên,chúngtơithiênvềgiảthuyếtcoitruyệnBốncơgái

muốnlấychồnghồngtửlàbắtnguồntừcốttruyệncủaTháichứkhơngphải

ngượclại;sựsángtạobanđầuvềcácnhântốkỳảokhơngthuộcvềchúngta,

chúngtachỉhồnchỉnhởbướctiếptheo.



2.ThứđếnlàtruyệncủacácdântộcthiểusốmiềnNam:Cham-pa,Khơ-me

Nam-bộvàmấychụctộcngườiờTây-ngunmàphầntrướccũngđãnhắc

đếnmộtcáchsơlược.CácdântộcthiểusốtrênvùngđấtphíaNamgianhập

vàođạigiađìnhViệt-namcóphầnmuộnhơncácdântộcphíaBắc,nhưng

mốigiaolưuvănhóagiữangườiKinhvớihọthìlạidiễnratươngđốisớm,

rấtsớmnữalàkhác.Khơngphảingẫunhiênmàtacóthểdễdàngbắtgặp

nhữngnétgầngũitrongkhotruyệncổtíchvàcảthầnthoạicủacảhaibên.

Điềuđặcbiệtlàcáccộngđồngcưdânnàyvốnchịuảnhhưởngsâusắcvăn

hóaẤn-độ,Á,Úc,v.v...từlâunênkhigianhậpvàocộngđồngquốcgiaViệt



cũngmangtheocảnhữngtinhhoatiếpthuđượctừcácchântrờimớimẻbồi

đắpvàokhotàngchungcủavănhóaViệt-nam.



Truyện Nợ tình chưa trả cho ai... cũng như truyện Trương Chi (số 43 và

Khảodị)củatacóđềtàitìnhuvượtđẳngcấp,nổibậtlàhìnhtượngtrái

timđơngkếtthànhkhốiđỏnhưsonvàtrongnhưthủytinh("Khốitìnhmang

xuốngtuyềnđàichưatan")củamộttronghainhânvậtchính,khigặpnhững

giọtnướcmắtcủa"đốitượng"rơivàomớichịutanrữa.Tínhchấtthầnkỳ

củahaitruyệnchỉcóthế.Cólẽcốttruyệncủacảhaiđềuchịuảnhhưởngở

cốt truyện Anh chàng mê cơng chúa của đồng bào Cham-pa vốn đậm chất

thầnkỳhơnnhiều,mànhưCơ-xcanh(E.Cosquin)đãnói,đólàtrườnghợp

cóthểlấychấtliệutừtruyệnẤn-độ.



TruyệnTấmCám(số154)nhưtabiết,làkiểucốttruyệnrấtphổbiếntrênthế

giới. Từ lâu các nhà cổ tích học gần như đều thừa nhận truyện được phát

sinh tại Ấn-độ. Một nhà nghiên cứu còn nói rõ thành phố Dva-ra-va-ti

(Dvâravâthi) là nơi truyện ra đời, nhưng điều đó thì chưa có gì làm xác

chứng.RiêngtruyệncủatadongườimiềnNamkể,đượcsưutậpvàonăm

1886,sovớidịbảncủaCham-patưởngđâuchỉlàmộttấmgươnghaimặt.

Vì thế, có nhiều người cho là cốt truyện Ấn-độ đi vào ta bằng con đường

Cham-pa.Trongtruyệncótìnhtiết:khiTấmchết,Cámmặcnhiênvàotriều

thaythếTấm,vànhàvuacũngmặcnhiêncoiCámlàvợ.Truyệnkhơnghềlý

giải thêm bằng một hình ảnh cưới xin nào. Trường hợp của ta, của người

Cham-pa,Khơ-me(Khmer),TàyvàcácdântộcởĐơng-dương,v.v...đềucó

tìnhtiếtnàytrongkhinhiềutruyệncủacácdântộckhácthìkhơngthấycó.

Cókhảnănglàcảloạttruyệnđềutừmộtcốttruyệnbanđầuvàphânranhiều



nhánh,vàkhiđếncưngụởphíaNambánđảoĐơng-dương,chínhcốttruyện

banđầuđãhộinhậpngayvớimộtphongtụcphổbiến:Vợchết,chồngcóthể

lấylnchịhoặcemcủavợ(levirat)màởnhiềudântộctrongvùng,vídụ

ngườiBa-na(Bahnar)ởTây-ngunchođếnthờicậnđạivẫnchưabiếnmất.



Truyện Sự tích thành Lồi và Sự tích tháp Nhạn (số 34 và Khảo dị) kể câu

chuyệnxâythànhthigiữahaiđộiqnChàmvàViệtnhằmtránhchocảhai

mộtcuộcchiếntranhđổmáu,chắchẳnchịuảnhhưởngtrựctiếptừtruyện

SựtíchvuaKlongGa-raixâythápthicủangườiCham-pa.NgườiCham-pa,

ngườiKhơ-me(Khmer)cònlưutruyềnnhiềutruyệncổnóivềnhữngtruyện

xâycấtcơngtrìnhnhàcửa,trongđócóhìnhảnhdùngmẹođểchiếnthắng

đốiphương.



Giữa hai dân tộc Kinh và Cham-pa còn có khá nhiều truyện cùng được kể

giốngnhau,đượcphổbiếnrộngrãinhưnhau,nhưngthậtkhóbiếtbênnào

ảnhhưởngcủabênnào.VídụtruyệnConcócliếmnướcmưa(số141):nhân

vậtnữgiếtngườichồngmớiđểbáothùchochồngcũ,saukhiđượcbiếtvai

trònhânvậtcảntrởdochínhhắnđóng(âmmưutànbạohãmhạichồngcũ)

và cũng do miệng hắn tự tố cáo. Hay là truyện Chàng rể thong manh (số

194):nhânvậtchínhrấtláulỉnh,tuymùnhưngvẫnlàmchomọingườitrong

giađìnhnhàvợtưởnglàmìnhsángmắt.Phảichăngcáctruyệnnàyđềuxuất

hiệntrongqtrìnhchungsốnggiữahaidântộcrồimỗibêntựcoiđólàtác

phẩmcủamình?



3. Cũng do chiều hướng tiếp thu các mơ hình Đơng nam Á ở các dân tộc

thiểusốmiềnNamdiễnramạnhmẽvàvốncótừlâu,nênnhiềucốttruyện

củahọkhiđivàokhotruyệncủangườiViệtthìthựctếđãlànhữngsơđồ

phổbiếncủacảkhuvựcnày.Vàýnghĩatíchcựccủasựtiếpthulàđãgóp

phầnchuyểndịchkhotruyệnchúngtasátgầnlạimơhìnhtưduynghệthuật

củacảmộtvùngrộnglớn,ởđócộngđồngngườiViệtlàmộtthànhviênvề

xãhội-địalý.



Mộtloạttruyệnlồivậtcóchủđềconthỏranhmãnhcólẽdântộctatiếpthu

đượctừphươngNam,vìcácdântộcởđây(Cham-pa,Khơ-me(Khmer)và

từngườiXê-đăng,Ba-na(Bahnar)phíaBắcchođếnngườiMạ,Xtiêngphía

NamTây-ngun)đềucódịbảncủamình.Khơngnhữngthế,nócònlàloại

truyệncủahầuhếtcácdântộcởĐơngnamchâuÁ,cóthểcócộinguồntừ

Ấn-độ.



TruyệnCáichếtcủabốnơngsư(số200)nộidungcónhiềuyếutốkịchtính

gâycười:đầutiênlàcuộcđụngchạmgiữangườinàivàngườikiếmmật,tiếp

đếnlàgiữahaingườitrênvớibốnơngsư,vàcuốicùnglàgiữalãosãimêtín

và mụ qn ranh mảnh, th có một nhưng bắt chơn những bốn, v.v...

Truyện này vốn lưu hành khá phổ biến giữa các dân tộc Đông-dương theo

Phậtgiáo:Khơ-me(Khmer),Lào,Thái-lan...nhưngtruyềnvàotahẳnlàqua

con đường Khơ-me (Khmer). Duy ở đây cũng cần chú ý một điểm. Trong

truyệnKhơ-me(Khmer)Bốnơnglãongốcđitìmvợcóđềcậptớimộthiện

tượng một vợ bố chồng; bản của Lào tình tiết rõ hơn: bốn chàng trai chỉ

tranhnhaulaođầuvàolấymỗimìnhcơem,trongkhinhànọcóđếnhaichị

em; đó là ngun nhân gây nên cơn ghen giết người của cơ chị. Từ hiện



tượngấy,cóngườiđãngờrằngcốttruyệnítnhiềulàvếttíchcủamộtthờikỳ

xaxơi,khichếđộmộtvợnhiềuchồng(polyandri)đangchuyếnhóanhưng

chưachịubiếnmấthẳn.



TruyệnHàrầmhàrạc(số152)cũngnhưtruyệnHaianhemvàconchóđá

(số193)khaithácchủđềtừmốimâuthuẫngiữaanhvàem:anhthamlambị

trừng phạt trong khi em nhờ làm thiện may mắn trở nên giàu có. Như các

nhàcổtíchhọcđãnói,đólàsựxungđộtgiữathànhviên"trưởng"vớithành

viên "thứ" trong gia đình và trong thị tộc, là sự xung đột quyền lợi giữa

nhữngconngườiđạidiệnchobướckhởiđầuphânhóađẳngcấp.Haitruyện

nàychúngtatiếpthuđược:một,từđồngbàoTây-ngun;một,từđồngbào

Cham-pa,chúngcũngđãlanrộngranhiềudântộclâncận.



Đặcbiệt,có truyệnSự tíchhồGươm (số26), mộtbứctranh cóphần chắc

đượcchấmphánênvàonhữngthờikỳdântộcViệtđãtrưởngthànhmạnh

mẽ,biếtmượnvănchươngtựsự-truyềnmiệngđểphơibàybảnlĩnh,cũng

biếtkýthácvàovănchươngtriếtlýsốnganlạctháibình.Thếnhưng,đềtài

gươmthầnbảovệnước,bảovệgiốngnòi,vớihìnhtượnglưỡigươmvàcán

gươmvốnđangrờirạc,khiráplạivớinhaubỗngbiếnthànhsứcmạnhvơ

địch,cũngđãlưuhànhtừrấtlâuởnhiềudântộctrongphạmviViệt-namnói

riêngvàĐơngnamÁnóichung,chưabiếtđâulàchínhgốc.NgườiChampa,ngườiKhơ-me(Khmer),nhiềutộcngườiTây-ngun,ngườiIn-đơ-nê-xia (Indonésia)... đều có chuyện gươm thần riêng của mình và ít nhiều đều

trùnghợpvớitruyệncủaViệt-namvềmặthìnhtượng,trongsốđócótruyện

đượcnóiđếntừthếkỷIII[11].



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

THU HÚT TINH HOA KHO TRUYỆN CỦA CÁC DÂN TỘC ANH EM

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×