Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
TÍNH CÁCH PHÊ PHÁN HIỆN THỰC

TÍNH CÁCH PHÊ PHÁN HIỆN THỰC

Tải bản đầy đủ - 0trang

baogiờđượcxếpngangvớitiểuthuyếtcủathờikỳcậnhiệnđại,trongcuộc

đấutranhđểsinhtồncủaconngườivàomộtgiaiđoạntốitămmùmịt,dai

dẳng,truyệncổtíchquảlàmộttrongnhữngphươngtiệnnghệthuậtưuviệt

cótácdụngkíchthíchvànângđỡtinhthầncủaquầnchúng.Vừathaythế

chotưduythầnthoại,vừachịuítnhiềuảnhhưởngcủathầnthoại,truyệncổ

tíchtrởthànhmộttruyềnthốngsángtácmớimẻ,hoặcđậmtínhchấtkỳảo,

hoặcđậmtínhchấtthếsự,nhưngnóichungdùkỳảohaythếsựthìnétnổi

bậtởnóvẫnlànghệthuậtngụý.Bằnghìnhthứcdẫnnhậplýthú,mỗimột

truyệncổtíchthườngđưangườingheđidầntớimộtkếtluậnđịnhsẵn,hoặc

đi tới một lời khun bóng bẩy, kín đáo. Đúng như nhận xét của Puskin

(A.Pouchkine): "Truyện cổ tích là dối trá, nhưng trong truyện cổ tích có

nhữnggợiý, nhữngbài họcchonhững cucậu hảotâm".Gần đây,khi nói

đếnđặctrưngthểloạicổtích,tácgiảMỹhọctrongphơn-clo(folklore)cũng

trởlạiýnày:"Truyệncổtíchkháiqthóakinhnghiệmsốngcủanhândân

dướimộthìnhthứcmàmọingườicóthểtiếpthuđượcvàcóhiệulựcvềmặt

thẩmmỹ,vàtrongđờisốngcủabảnthânnhândân,nólàmộtphươngtiện

giáodụcquantrọngđốivớithếhệtrẻ"[1].

Nóiđếntruyệncổtíchnhưlàmộtcơngcụđểđấutranh,mộtphươngtiệnđể

gópphầnvàoviệcgiáodục,tứclànóiđếntínhtưtưởngcủacổtích.Cũng

nhưtruyệncổtíchcủabấtcứdântộcnàotrênthếgiới,truyệncổtíchViệtnam sản sinh trong sinh hoạt của dân tộc, nhất là trong những môi trường

gần gũi với cuộc sống thực tiễn, ở đó phẩm cách của dân tộc được bộc lộ

mộtcáchtrọnvẹnquahoạtđộngsángtạocủalớpngườiđơngđảonhấtvà

cũng giàu sức sống nhất. Thấm nhuần lòng yêu thiên nhiên xứ sở và tinh

thầnnhânđạo,nộidungtruyệncổtíchthườngmơtưởngđếnmộtcuộcsống

tốt đẹp hơn, khát khao một sự công bằng xã hội vốn dĩ là niềm mơ ước

chungcủanhânloạitừbaonhiêuđờinay.

Vớiýthứcvàcảmquanthẩmmỹlànhmạnh,phachútngâythơcủangười



bìnhdân,truyệncổtíchthườngbộclộquanniệmchorằngsựthậtnhấtđịnh

sẽthắngdốitrá,cáithiệnbaogiờcũngthắngcáiác,cáitíchcựctrướcsausẽ

đè bẹp cái tiêu cực; nó ca ngợi ngồi sự thơng minh, tài trí, sức khỏe, là

những phẩm chất cao đẹp: lòng thủy chung, ngay thẳng, tính cương trực,

hànhđộngvìlẽphải,v.v...đồngthờicũngchĩamũinhọnvàonhữngthếlực

hắcám,tànác,nhữngthóihưtậtxấucủaconngười.

Đươngnhiênquanniệmthiện-ác,tốt-xấunàykhơngthểthốtlyhồntồn

nhânsinhquanvàlnlýquancủagiaicấpthốngtrị.Đứacontiếcgàđịnh

chơnmẹbịthầnSétđánhchết;ngườianhthamlam,ngungốcchuốclấyhậu

quảbiđát;cảmộtcộngđồnglàngtrởthànhmộttổchứccướpcủagiếtngười

bịtriệthạvàbịhànhhình,v.v...đólàcơnglýcủanhândânnhưngkhơngcó

gìtráingượcvớiđạođứcvàpháplýchínhthống.Cũngvậy,truyệnNgười

thợđúcvàanhhọcnghề(số122)rănđesựphảnbội,lòngnhamhiểmcũng

nhưtínhthamlam;truyệnThửthầnvàMiêuthần(số140)nóivềmốiquan

hệgiữatộiácvàhìnhphạtgắnvớinhaunhưhìnhvớibóng;truyệnNgười

đầytớvàngườiăntrộm(số106)baohàmmộtsựsosánhhơnkémgiữatài

trí trong bất lương với tài trí mà lương thiện, v.v...; chắc chắn ở những

truyệnđócáchhiểucủanhândânvàcáchhiểucủagiaicấpthốngtrịcũng

chỉlàmộtmàthơi.Thậmchí,khơngíttruyệncổtíchlẽrachiềuhướnggiải

quyếtcóthểkhácđi,nhưngvìbịkhntrongmơhìnhđạolýchínhthống

qchặt,tácgiảvơtìnhđãsửdụnghệthốngấylàmđườngmạchpháttriển

củatruyện.VídụtrongtruyệnƠnggiàhọLê(số153),cảmhứngcủangười

kểđãnghiênghẳnvềphíapháplýchínhthốngkhibắtbuộcvợchồngngười

chịgáiphảitrảlạichođứaemtraikhácmẹtấtcảcủacảicủangườibốđể

lại;truyệnGiếtchókhunchồng(số[50])cógìkháchơnlàsựđềcaochế

độgiatrưởng,trongđóngườitachỉcầnbiếtmốiquanhệhuyếtthốnggiữa

cácthànhviêntrongmộtdònghọ,mộtgiađình;haylàtruyệnSựtíchkhăn

tang(số186):tháiđộvàhànhđộngtuyệttìnhcủaơngbốđốivớicáccơcon

gái của mình phải chăng cũng nhằm biểu lộ lập trường của nhân dân, từ



trongtiềmthứcvẫncoichếđộphụquyềnlàhợplý...

Tuynhiên,nếuxéttồnbộkhotàngtruyệncổtíchViệt-namthìkhơngthể

nóiquanniệmđạolýcủadângiankhơngcógìđặcbiệt,càngkhơngthểnói

chúng hồn tồn rập khn đạo lý chính thống. Trong khá nhiều truyện,

nhândânvẫncócáchnhìnriêngcủamìnhvềmọilýlẽởđời,khơngchịulệ

thuộcmộtsựkhuxửápđặtnào.Khơngnhữngthế,mộtsốtruyệncábiệtcòn

bộclộngấmngầmmộtthứquanniệmmàtacóthểnóilà"bạothiênnghịch

địa",tứclàmangdạngthứcđốinghịchvớihệthốngnhânsinhquanvàln

lýquanvẫnđượcxãhộithừanhận.

2.Trướchết,đốitượngđầutiênđượctácgiảtruyệncổtíchbênhvựcvàhết

lòngchechởthườnglànhữngconngườinghèokhổbấthạnh,nhữngkẻbịđè

nén,nhữngnhânvậtlnlnhẩmhiu,xấusốtrongmọisựxungkhắcgia

đình:nhữngđứaconcơi,emút,convợtrước,nhữnganhchàngkhớdạingốc

nghếch...màchúngtơiđãcódịpđiểmđếnkhibànvềđềtàitrongtruyệncổ

tích Việt-nam. Mặc dầu nhưng danh hiệu Mồ cơi, Út, Tro bếp... đã vắng

bóngtrongcáchgọitênnhânvậtcổtíchnhiềunước,nhưngloạimơ-típra

đờitrongbuổiđầuphânhóacủacáctếbàocơngxãthịtộcnàyvânđượcbảo

lưukhơngíttrongkhotàngtruyệncổtích.Điềuđánglưuýlàdùxuấthiện

rấtlâuđời,vớinhữnghìnhtượngđượcxâydựngtheomộtướclệthẩmmỹít

khithayđổi:xấuxíbềngồitốtđẹpbêntrong,vớibốcụcbaogiờcũngcó

haichuyểnđoạntrongsốphậnnhânvật:bấthạnhởqngđờitrướcvàsung

sướnghạnhphúcởqngđờisau,nhómtruyệncổtíchmangđềtàigiađình

của chúng ta khơng vì thế mà kém phần hấp dẫn. Trái lại, đây là nhóm

truyệngiữđượcmộttỷlệcaotrongsốnhữngtruyệnkểsinhđộng.Cóthểlà

vìchúngxuấthiệnởmộtthờikỳtươngđốicổ,trongtưduycòngiữđược

nhiều nét hồn nhiên. Nhưng chủ yếu, theo chúng tơi - chính là nhờ các

truyệnnàynóilênmộtchânlýphổqttrongtìnhcảmcủadângian:lòng

trắcẩntrướcmọisựthiệtthòi,khốnkhổ,yếuhèn.Vìthế,ítaikhơngbiếtsự



đổiđờicủachúnơngphutrongCâytretrămđốt(số125),niềmvinhquang

chiến thắng của chàng đốn củi trong Chàng đốn củi và con tinh (số 121),

khnmặttrởnênxinhđẹpcủacơgáingườiởtrongSựtíchconkhỉ(số12)

đềuchỉlàmơướcmàthơichứhiệnthựclàmgìcóđược.Nhưngkhơngmột

aicóchúthồinghiđốivớihạnhphúcmườimươicủahọ.Từthânphậnkẻ

ănngườilàmxấuxí,ngốcnghếch,bịhắthủi,phútchốctrởnênthơngminh,

giàusang,làmchủđượcsốphận,chỉnộimộtmơướckhơngtưởngthếthơi

cũngđủchứngtỏcáinhìntháchđốcủangườinơngdânđốivớisựanbàiđầu

tiênmàtrậttựxãhộidànhchomình.

Đốitượngthứhaiđượctácgiảtruyệncổtíchđềcaovàủnghộlànhữnganh

hùnglậpnêncáckỳtíchtrongđờisống,kểcảnhữngnhânvậttàinghề,mưu

trí,dũngcảm,sứckhỏe,bấtkểhọgiàhaytrẻ,namhaynữ,vàthuộcđẳng

cấpxãhộinào.Truyệncổtíchnhắcđếntừmộtchúbévơdanhbiếtdùngtrí

thơngminhđểbuộcchủnợphảixóanợchobốmẹchú(Embéthơngminh,

số80),chođếnmột"trạngHiền"tuổicònrấtnhỏđãđỗđầukhoathicủanhà

nướcqnchủvàgiảiđápnổicâuhỏihóchiểmcủasứgiảTrung-quốc,gỡ

thếbíchocảmộttriềuđình(số81).Truyệncổtíchcũngkhơngqntàiđục

chạmthầndịcủaơngthợChuẩn,mộtngườithợmộcbìnhthườngnhưngchỉ

vàiđườngchạmđãlàmchohìnhcáccongiốnghiệnlênnhưsốngthậttrên

chiếckẻgỗ,đếnnỗiThủyphủcũngnghedanh(NgườithợmộcNam-hoa,số

105).NgaychỉmộtchàngchăntrâuBùiCầmHổ(số79),tứcốvơthânmà

dámtìmđườngtiếnkinh,vàvớiđầuócphánđốnsắcsảocủamìnhlàmnhà

vuađươngthờiphảikínhnể,bổlnchứcquanngựsử.Rồicònsứckhỏe

củaĐạivươngHai(số69),tàiăncủaLêNhưHổ(số63),sứcváccủaKhổng

Lồ(số67), thân hình của Lý Ông Trọng (số 73), tài lặn của Yết Kiêu (số

72)...tấtcả.đềuđượctruyệncổtích"xếphạng"mộtcáchvơtư,khơngphân

sanghèn,caothấp.Chuẩnmựccủamọigiátrịởđâyđượcđobằngnhững

thước đo giản dị nhưng rất thiết thực: 1. Đấy quả là tài năng nổi bật khác

người,và2.Tàinăngđóphảicóíchchođời.Cáchđánhgiácủacổtíchthực



đãvượtlêntrênmọiràngbuộc,thiênkiến,vàđạtđượcsựcơngbằng.

Sốlớnnhữngtruyệncổtíchnóivềcácnhânvậtcótàinghềđặcbiệttrong

khotruyệncổtíchViệt-namđềuthuộctiểuloạicổtíchlịchsử.Điềuđócho

thấytrướckhiđivàocổtích,họvốnlànhữngnhânvậtcóthậtđượctruyền

thuyết hóa. Nhưng gốc rễ lịch sử chỉ còn giúp họ giữ được cái tên, khơng

biếnthànhphiếmchỉ,cònhànhtrangvàtàinăngthìđãhồntồnbiếncải

theoquyluậtmỹhọcphơn-clo(folklore).

Họlànhữngmẫumựccủatàinăngnhưnglàmẫumựcdựatrêntiêuchídân

gianchứkhơngphảidựatrêncáchsắpxếpthứbậccủaxãhộichínhthống.

TruyệnBùiCầmHổtưởngchừngmuốnđặtlạimộtquanniệmcóphầntáo

bạovềbảnggiátrịthựcsựcủaconngười:phảicăncứvàođónggópthựctế

củamỗingườimàsắpxếpchứctước,họcvịchứkhơngphảidựavàothicử.

CâunóicủatrạngHiềnvớisứgiả:"Trướcđâyvuatabảotakhơngbiếtlễ

phép,nhưngchínhvuacũngkhơngbiếtlễphépnữalàai"chứngtỏdângian

rấtcóýthứcvềtưcáchđộclậpcủanhữngtàinăngđượclựachọnbởichính

mình.

Nhưvậy,cangợiconngườicótài,truyệncổtíchViệt-namíthaynhiềuđã

khởisựmộtcuộcđấutranhthứhainhằmvàocáitrậttựđãanbàicủaxãhội.

Đốitượngthứbađượctruyệncổtíchnhiệtliệtbiểudươnglànhữngnhânvật

cótínhtìnhngangbướng,khơngchịuthumìnhvàokhnphép,hơnthếnữa

thườngcónhữngphảnứngtựphátchốngđốilạibềtrêncủamình.Loạinhân

vậtnàygầnnhưtậptrungvàomộtýnghĩa:sựphủđịnhquyềnlực.Cường

Bạođạivương(số164),PhạmNhĩ(số156)lànhữngnhânvậtqkhổ,dám

chốnglạicácthiênthầnvàchốngngaycảNgọcHồngthượngđếtốicao.Cố

Bu(số96),BaVành(số101),ChàngLía(số64) và nhiều anh hùng nơng

dânkhácthìlạichẳngưagìbộmáyvuaquandocõitrầnbàyra.Họmuốn



tunghêmộtphenchohả,hoặcchíítcũngbằnghànhviphápháchcủamình

bàytỏtháiđộcứngcỏi,khơngchịuphụctùng.Tấtnhiên,đâykhơngphảilà

kiểu anh hùng hiệp sĩ với phong cách hào hoa mã thượng, mà là kiểu anh

hùngnơngdân.NếuQuậnGió(số77)làcâuchuyệnvềmộttêntrộmtàiba,

từnglàmchấnđộngkinhthànhbởimộtchủtrươngkìdị:"chỉlấynhữngcủa

cải bất nghĩa", thì Chàng Lía (số 64) lại là một tướng cướp có khí phách:

chun cướp của nhà giàu chia cho nhà nghèo, và chủ động can thiệp vào

nhữngchuyệnoantrái,bấtcơng.Làanhhùngnơngdân,họcũngbộclộcả

nhữngtỳvếtcủangườinơngdântiểutưhữu.MộtchàngLíatàinghệsong

tồn,khinhthườngvuaquanrấtmực,nhưnglạicócáithíchthúmuốnđược

đithivõcửđểnổidanh.MộtBaVành(số101)vớichòm"lơngxoăn"thiên

phúnênxơngvàogiữatênđạnnhưkhơng,nhưngkhiđãthuphụcđượcđơng

đảoquầnchúng,đánhđâuthắngđấythìlạiđâmratựmãn,cảtinởtàiphép

củamình,kếtcụcđếnbịtiêudiệtvàthấtbại.

Vềmặtloại hình,cũng nhưnhómtruyện cổtích nóivềngười cótài nghề,

nhómtruyệnanhhùngnơngdânphầnnhiềuđềuthuộctiểuloạicổtíchlịch

sử.Nhưngởnhómtruyệnnày,phongcáchkểtruyệncủadângiancósựđan

chặthaiyếutốlãngmạnvàhiệnthực.Dođó,tuycósửdụngyếutốthầnkỳ,

câuchuyệnthườngítkhiđưangườinghevượtrakhỏithựctại.Yếutốthần

kỳchỉđiểmxuyếtvàochấtliệuthựccủađờisống,nhằmthỏamãnkhuynh

hướngkỳvĩhóacácbậcanhhùng.Mặtkhác,đócũnglàcáchmàdângian

dùngđểbiểuhiệnsựkhácbiệtvềchấtgiữathếgiớicácnhânvậtmàmình

đangtơnvinh, cangợi vàthếgiới củađời thường."Lạhóa" và"đối sánh"

quảvẫnlàhaithủphápquenthuộccủatruyệncổtíchViệt-nam.

Khắchọanênloạinhânvậtthứbatrongtruyệncổtíchlàmộtđỉnhcaocủa

dângiannhằmkhẳngđịnhướcmơđượcsốngvẫyvùng,vượtrangồilềcủa

xãhộiqnchủ.Đólàhìnhthứcbảolưutíchcựunhấtcủatinhthầndânchủ

cơngxã(mặcdùtrongđócũngkhơngtránhkhỏinhữngảnhhưởngnặngnề



củachủnghĩabìnhqn).Tấtnhiên,chínhcảmquandângiancũngđãthấy

ngayđólànhữngướcmơkhơngtưởng.

Phầncuốicáctruyệncổtíchvềanhhùngnơngdânthườngbaogiờcũngdẫn

đếnnhữngkếtthúcbikịch,nhữngcáichếtkhơngtránhkhỏicủanhânvật,

đànhrằngchínhcáichếtcũnglàmộtsựrọisáng,làmchophẩmchấyngười

anhhùngđượcbộclộhồntồn(HầuTạo,số98;ChàngLía,số64).

Cầnnóithêm,đốivớibaloạinhânvậtmàdângiankýthácniềmkhátvọngở

trên, truyện cổ tích còn sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật nhằm biểu lộ

những mối cảm tình và cách đánh giá cụ thể của quần chúng. Một trong

nhữngbiệnphápthườngđượcdùngđếnlàcácphầnthưởngdànhchohọở

cuốicâuchuyện.Phântíchtínhchấtcủacácphầnthưởngnàyítnhiềucũng

sẽthấyđượcquanniệmbaoqtcủadângianvềvịtrílýtưởngcủamỗiloại

ngườitrongbậcthangxãhội.

Phầnthưởngnóichungchonhữngngườitốtlàsựphúq(tiềncủa,chức

tước...)vàhạnhphúcgiađình.Cókhinhânvậtđượcgảcơngchúa,lạicókhi

đượctặngcảcáingaivàng.ởchỗnàytruyệncổtíchViệt-namcũnggiống

truyện cổ tích của nhiều nước. Nhưng truyện cổ tích Việt-nam khơng coi

ngaivànglàcáigìqđặcbiệt,nênbanthưởngnhiềukhicũngkhárộngrãi;

truyệncổtíchViệt-namcũngkhơngcoiphúqlàcáigìqhệtrọng,nên

đãchochínhnhânvậtanhhùngchốibỏphúq,nhưThánhGióng(số134),

NguyễnMinhKhơng(số120)...Rốtcuộc,phầnthưởngđíchđángnhấtmà

dân gian trao cho nhân vật một cách ý nhị hơn cả lại là những danh hiệu

dùngđểtơnxưngnhânvậtcủamình.Đókhơngchỉlànhữngcáchxưnghơ

thuầntúymangtínhướclệ.Mỗimộtcáchxưnghơđềubiểuthịmộtcấpđộ

riêngtrongtìnhcảmcủangườixưnghơvớiđốitượng.Tathấycóbốncấp

độchính:



1.Ởcấpđộuytín,nhânvậtcókhiđượcgọilà"vua"(trườnghợpnàycũng

tươngtựvớitruyệndângianNga).Vua,songkhơngnhấtthiếtcâuchuyện

phảiđưanhânvậtlênngơi,màniềmtơnkínhcủadângiannghiễmnhiênđặt

nhânvậtvàongơiấy.Nghĩalànhânvậtxứngđángtưcáchthủlĩnh(vềoai

phong, võ nghệ, khả năng thu phục người khác), đứng vượt lên trên tất cả

mọingườikhơngcầnbàncãi.Vídụ"vuaLía","vuaBaVành"...

2.Ởcấpđộtàinăng,nhânvậtnhiềukhiđượcgọilà"trạng".Đâylàcáchgọi

tương đối phổ biến trong cổ tích. Trạng, bắt nguồn từ chữ "trạng nguyên"

được dân gian hóa, là người giỏi nhất, đứng đầu về một năng lực, một sở

trường, ví dụ: trạng Ăn (Lê Như Hổ), trạng Vật, trạng Cờ, thậm chí trạng

Lợn,trạngQuỳnh.Trạngkhơngđạtđếnmộtuyquyềntốicaonhưvuanhưng

lạigầngũixãhộibìnhdânhơnhẳnvua.

3.Ởcấpđộphépthuật,nhânvậtcũngcókhiđượcgọilà"thánh",nhưThánh

Gióng,ThánhđịalýTảAo,ThánhKhổngLồ...Nănglựccủanhânvậtmang

tính siêu nhiên, thần bí, vượt khỏi xét đốn của thế giới cõi trần và được

nânglênbìnhdiệntínngưỡng.Nhưngthánhvớinghĩagốc"thánhnhân"đã

mang theo một giá trị mới, nặng tính chất dân gian, chứ khơng còn là bậc

thánhcủanhosĩ,cũngkhơngcónghĩathánhthầntrongthầntíchdonhosĩtơ

vẽ.Vàsốlớnnhânvậtvẫnthuộctiểuloạicổtíchlịchsử,chỉmộtsốkhơng

nhiều lắm trở thành cổ tích thần kỳ. Sức mạnh của nhân vật chủ yếu vẫn

hướngvềcuộcđời,giảiđápnhữngucầumàcuộcđờiđòihỏi.

4.Ởcấpđộquanhệânnghĩasâunặngđốivớidânchúngmộtvùngmiềncụ

thể,nhânvậtlạicóthểđượcthaythếcáchxưnghơthơngthườngbằngcách

gọi họ hàng thân tộc, ví dụ "cha Hồ, chú Nhẫn, mẹ Chân" (truyện Chàng

Lía,số64).



Cóthểngờđâylàthóiquencònsótlạicủamộtkiểuxưnghơđốivớithủlĩnh

vốncótừthờicơngxãthịtộcxaxưamàtacóthểliênhệvớidanhhiệuBố

Cáiđạivươngtừlâuđãđivàolịchsử[2].

3. Nói đến tính tư tưởng của truyện cổ tích, thiết tưởng cũng khơng nên

qnnhữngyếutốtiếnbộtrongthếgiớiquandângianmàtacóthểbắtgặp

mộtcáchtảnmạnđóđâytrongkhánhiềutruyện.Aicũngbiếttruyệncổtích

khơngtránhkhỏisựchiphốinặngnềcủatưtưởngthiênmệnh,nhưngđiều

trớ trêu là thiên mệnh trong cổ tích nhiều khi lại bắt nguồn từ sự cưỡng

chốngthiênmệnhmàcó.ChẳnghạntrongConchimkháchmầunhiệm (số

124)thiênmệnhđượcbiểutrưngbằngquảtimvàcáiđầuconchimkhách,

nhưng phải đâu cứ ăn xong những vật ấy là hai anh em trong truyện đã

nghiễmnhiêntrởthànhhiểnq,ngồikhơngmàđợisựqhiểncũngđến

gõcửanhàmình.Màhọcònbịnémvàonhữngnơi"trămsóngngàngió"để

tựmìnhchốngchèovớivơsốthửtháchnguynan.Thànhrathiênmệnhlạilà

hệquảcủamộtqtrìnhkiểmnghiệmbảnlĩnhvàtàinăng.

Khơng những không thụ động trước thiên mệnh, trong nhiều trường hợp,

truyệncổtíchViệt-namcònbàytỏrõràngnguyệnvọngcủadângianmuốn

cảitạothiênmệnh.Cảitạobằngtudưỡngđạođứclàcáchnghĩthơngthường

nhất. Đối với người bình thường thì tu dưỡng đạo đức khơng phải là một

mụctiêugòbó,lúcnàocũngphảithậntrọnglờiăntiếngnói,giữgìntừngcử

độngnhưmộtnhànhotrướchaihũđậu[3],làmmấtcảnếpsốngtựnhiên.

Điềucốtnhấtlàgiữđượccăntínhhồnhậungunsơcủamình.Cơgáixinh

đẹptrongCơgáilấychồnghồngtử(số144)vốnchẳngcólásốtửvinào

báochobiếtmìnhsẽđượclấychồnghồngtử,nhưngýnguyệnchânthành

vàtấmlòngtrongtrắngvơtưcủacơcuốicùngđãgiúpcơtoạinguyện,trong

khikẻmưutoanchiếmđoạtcơbằngsựlừadốilạichuốclấysốphậnbịhổ

vồ. Riêng đối với những ai từng nhúng tay q sâu vào tội lỗi, nghiệp



chướngtíchlạiqdày,thìsựcảitạosốphậncókhókhănhơn,songcũng

khơnghẳnđãtuyệtvọng.Mộtsựcốgắngvượtbựcvàchânthànhcảitàquy

chính,nóinhưngàynaylà"năngđộngcánhâncao",thìthếnàocũngxoay

chuyển được tình thế, giảm thiểu đến mức tối đa trạng huống bi đát, lẽ ra

phảichịu,nhưmộtThủHuồnkiêntrìthunhỏcáigơngcủamìnhởđịangục,

chođếnlúcđổihẳnkiếp,đượcthácsinhlàmvuaTrung-hoa.Ngượclại,đối

vớikẻvốnđượcthiênmệnhnngchiều,ngaytừđầuđãdànhchomộtsự

ưuđãi,thìthếnào?Dângiankhơngbaogiờlạichấpnhậndễdàngmộtcách

xếpđặt"tiênthiên"nhưvậy.Phảicọxát,sànglọcphẩmchấtcủamỗicon

người trên hành trình sống thực tế của họ. Nếu căn cốt người nào khơng

vững,phạmhếttừsailầmnàyđếntộilỗikhác,thìdùcó"phúcđứcsâudày"

baonhiêuđinữa,cũngđếnphảibótaytrước"phépcơng"[4]màthơi.Anh

nhosinhtrongtruyệnChưađỗơngnghèđãđehàngtổng(số52)chẳngphải

cómộtbảnmệnhvơcùngtốtđẹpđấyhaysao?Nhưnganhtaỷvàođiềmbáo

dongườithủtừcungcấp,chưađỗơngnghèđãtoanbỏvợvàchiếmđấtcủa

người,kếtquảanhbịxóatêntrongsổthiêntào,thimãikhơngđỗ,cuộcđời

dần dần tàn lụi. Thiên mệnh dưới con mắt nhìn của truyện cổ tích rõ ràng

khơngphảilàmộtcáigìnhấtthànhbấtbiến,màthựctếconngườicóthểtác

độngđểthayđổinó.Đólàướcmơvàcũnglàtriếtlýnghiệmsinhcủadân

gian.Cònnếugặpnhữngtrườnghợpđặcbiệt,conngườiphảiđốidiệnvới

mộtsựbấtcơnggaygắtcủamệnhmàkhơngtàinàohiểunổi,bằngtudưỡng

đạođứccũngkhơngtìmđượclốithốtra,thìdângiansẽkhơngloạitrừkhả

năngkêugọisựvùnglênchốnglại.TrongtruyệnSựtíchđầmMực(số29),

haianhemnhàGàn,conthầnNước,đãtựnguyệnđánhđổilấycáichết,để

giúp đỡ thầy học chống lại lệnh "phong bế" vơ lý của thiên đình. Họ chết

nhưng lý trí sáng suốt đã chiến thắng sự mù quáng tàn bạo của mệnh trời.

Câuchuyệnlàmộtvởbikịchlạcquancủaconngườitrướckhátvọnglàm

chủsốphận.

Bêncạnhtưtưởng"thiênmệnh",thếgiớiquandângiancũngliênquanđến



tưtưởngtơngiáo.Nhưngnhưđãnói,ởViệt-namtưtưởngtơngiáokhơngcó

điềukiệnbắtrễsâutrongđờisống,vàloạitruyệntruyềnbátơngiáoyếmthế

trongkhitruyệncổtíchViệt-namvốnkhơngcónhiều.Còncácnhânvậtvốn

làbiểutượngcủatơngiáonhưBụt,Tiên,NgọcHồng...thìđềuđãđượccái

nhìnthựctiễncủadângian-dântộcnhâncáchhóađểtrởthànhnhữnglực

lượngcứutinhđốivớimọingườidâncùngkhổ.HìnhảnhBụtđượcngười

ViệtxếpcaohơncảvịvuacõitrờilàNgọcHồngThượngđế,vídụởtruyện

PhạmNhĩhaylàsựtíchơngBamươi(số156),tàiphép nhưNgọc Hồng

vẫnnúngthếtrướcPhạmNhĩ,phảicầuđếnphépthầnthơngcủaPhậtmới

bắtđượctộinhân.TruyệncổtíchViệt-namthườngxâydựngNgọcHồng

thành một nhân vật khó tính, trang nghiêm, còn Bụt mới thật sự hiện thân

chovẻđẹphiềntừvànhânhậu.Bụtlnlnxuấthiệnđúnglúcđểgiảicứu

cho những ai đang ở trong tình thế quẫn bách nhất, nên đấy cũng là một

phươngtiệnthẩmmỹgiảitỏaẩnức,làmngườinghetruyệnthỏamãn.

ĐạogiáoindấutrongcổtíchkhơngđượcrõnétbằngPhậtgiáovàNhogiáo.

Tưtưởngnhàntản,chủnghĩahưvơlàmiếngđấtkhámầumỡcủavănhọc

thànhvăn,nhưnglạikháxalạvớivănhọcdângianViệt-nam.TruyệnPhạm

ViêndườngnhưcómụcđíchđềcaomộtnhânvậttuhànhtheoĐạogiáo,có

nhiềuphépthuậtlinhthiêng,nhưngcâuchuyệnlạicóthểgâyphảntácdụng

với chính Đạo giáo khi nội dung cho thấy, muốn trở thành bậc tiên phong

đạocốt,ngườituhànhphảitrảiquađủmọithửtháchvừavấtvảvừakinh

khủng.KiểusốnglánhđờivơvicủaĐạogiáonóichungkhơngmấykhimê

hoặcđượcnhữngconngườibámtrụtrongthựctiễn.Nhogiáođượctruyện

cổ tích mặc nhiên đề cao bởi lẽ như ta biết, nho sĩ là một lực lượng quan

trọnggópphầnvàohoạtđộngsángtácvàchỉnhlýtruyệndângian.Truyện

Ngườihọctròvớibaconquỷ(số131)chotahìnhảnhanhhọctròchỉ"đọc

sáchthánhhiền"vậymàtrịđượcquỷdữhơncảphápsưvàphùthủy.

Cólẽởđâycáchnghĩthiếtthựccủadângianvềcuộcđờiđãbắtgặptháiđộ



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

TÍNH CÁCH PHÊ PHÁN HIỆN THỰC

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×