Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
II - LAI LỊCH TRUYỆN CỔ TÍCH

II - LAI LỊCH TRUYỆN CỔ TÍCH

Tải bản đầy đủ - 0trang



Nói một cách khác, những truyện cổ dân gian được sáng tác sau thời kỳ

nguyên thủy, có nội dung xã hội khác biệt rõ với những truyện ra đời từ

trướcthờikỳđó.Mácnói:"Khiconngườiđãcóthểkhốngchếđượcthựcsự

nhữnglựclượngtựnhiênthìthầnthoạisẽbiếnmất".Cónghĩalàkhimàchủ

nghĩathầnlinhkhơngcònngựtrịlênmọilĩnhvựccủaýthức;khitrìnhđộ

hiểubiếtcủaconngườiđãđượcnângcao;conngườiđãtìmđượcquyluật

củamộtsốlớnhiệntượngtựnhiên,biếtdùngcáinhânnàyđểtạothànhcái

quảkia;thìbấygiờnghệthuậtthầnthoạisẽphainhạtýnghĩavàkhơngcòn

chứcnăngthựctếnữa.



Nhưngmặcdùthầnthoạimấtđi,sựsángtạotruyệntruyềnmiệngvẫncứtiếp

tục. Có dân tộc nào mà lại tắt được nguồn cảm hứng nghệ thuật của mình

trênconđườngphấnđấugiannanđểsángtạoramộtlịchsửphongphúvà

mộtngơnngữgiàucó,sinhđộng?Đươngnhiênconđườngphấnđấuđóbao

giờ cũng đầy huyền thoại, huyền tích. Một nhà nghiên cứu thần thoại có

nhậnxét:"Truyềnthuyếtđờicổchúngtagọilàthầnthoại,thầnthoạiđờisau

chúngtagọilàtruyềnthuyết"[1].Nhậnđịnhnàyvềmộtmặtnàođóđãvạch

đượcmốiliênhệhữucơgiữahailoạitruyệnởhaithờikỳ.Đúnglàđốivới

bấtkỳgiaiđoạnlịchsửnào,ướcmơvàkhátvọngcủaquầnchúngcũngvượt

lêntrênthựctạiướcmơvàkhátvọngấykhơngnhữngđãchắpcánhchohọ

trongsángtácthầnthoạimàcòntrongsángtáccổtíchvàtruyềnthuyếtsau

này.Mặtkhác,đứngvềphươngdiệnthưởngthứcthìbêncạnhthơ,truyệnlà

một nhu cầu tất yếu của nhân dân. Loại truyện ngụ ngôn, truyện thời sự

thường quá ngắn, thiếu những tình tiết ly kỳ, chưa kết tinh hiện thực một

cáchđậmđặc,nênkhơngthỏamãncảmhứngcủanhândânbằngthầnthoại

hoặccổtích.Nhưngsovớithầnthoại,thìtruyềnthuyếthaycổtíchchophép



ngườitakhơngnhữngdiễntảdàihơihơn,màtrìnhbàyđượcnhiềuuẩnkhúc

hơn, với những nhân vật phức tạp hơn, gần cuộc đời thực hơn. Nói cách

khác,nộidungxãhộicủamỗithờikỳchínhlànhântốhàngđầuquyđịnhsự

khácnhauvềphươngthứctưduynghệthuậtgiữathầnthoạivàtruyềnthuyết

vàcổtích.Ởthờiđạicủatruyềnthuyếtvàcổtích,quanhệgiữangườivới

ngườingàycàngphứctạp,đấutranhxãhộingàycànggaygắt,thì,kếtcấu

nghệ thuật của truyền thuyết và cổ tích cũng đòi hỏi phức tạp, nhiều kịch

tínhhơnnghệthuậtthầnthoại.



Truyềnthuyết,cổtíchhiểnnhiênphảixuấthiệnsauthầnthoại,tiếpliềnvới

thần thoại. Truyền thuyết hoặc anh hùng ca ra đời vào giai đoạn cuối của

thời nguyên thủy chuyển sang thời nô lệ. Truyền thuyết kế thừa nhiệm vụ

củathầnthoạivàpháttriểntheohướngxâyđắpthêm,làmphongphúvàsắc

nétdầnlênnhữnghìnhtượngvốncònmộcmạccủathầnthoại.Đâylàloại

vănhọctruyềnmiệngthườngđượcđặtbằngvănvần,cóhìnhthứcthànhvăn

cốđịnh.Đồngbàothiểusốnướcta,nhấtlàđồngbàoTâyngun,hiệncòn

lưutruyềnkhánhiềuloạitruyệncổbằngvănvầnmàhọgọilàtơ-đronghamonhaytơ-lâya-khan(haykhan)màchúngtơicoilànhữngtruyềnthuyết

hayanhhùngca.Vầncủanhữngtruyệnđórấtlinhđộng.Vầnliền,vầnchân,

vầnlưngđềucócả.Cũngcónhữngđoạnkhơngcầnthiếtphảidùngvần.Có

nhữngđoạnkểrấtvắntắt,nhưngcũngcónhữngđoạnmiêutảrấtdàidòng

và văn hoa. Nhân vật truyền thuyết của người Ê-đê, Ja-rai (Djarai), Ba-na

(Bahnar),v.v...hầuhếtlànhữnganhhùnglựcsĩ,concháucủacácnhânvật

thần thoại, có khi chính là nhân vật thần thoại. Ghi-ông Ghi-ở, Rốc, Xét...

trong truyền thuyết của người Ba-na đều là dòng dõi của hai ơng bà Tạo

thiênlậpđịa.Họbaylênkhơngtrungđểđánhnhau,bắtmặttrờimọclùitrở

lạiđểkéodàisựsángmàtiếptụcchiếnđấu,v.v...Thếgiớicủatruyềnthuyết

làthếgiớingười,nhưngcònđầydẫynhữnglựclượnghuyềndiệu.HaibảnI-



li-át(Ilyade)vàƠ-đít-xê(Odyssée)củathihàoƠ-me(Homère)[2]thựcchất

lànhữngtruyềnthuyếtviếttheohìnhthứcsửthihayanhhùngca,trongđó

hìnhtượngthầnthoạihãycònrõnét.Càngvềsau,truyềnthuyếtcànggần

vớicổtích.Đâylàthờiđạicủanhữngnàngcơngchúa,ơnghồngtử,thời

đại của những tên trọc phú gian tham, những bác nông dân khờ khạo và

nghèokhổ.Truyệncổtíchcũngtiếpthutruyềnthốngcủatruyềnthuyết.Nó

đượcxâydựngtrênnhữngmảnhvụnrờirạccủatruyềnthuyếtvàthầnthoại.

ChonênGrim(Grimm)nhậnxétvềcổtíchnướcĐứccónói:"Nhữngtruyện

cổtíchdângianlànhữngtiếngdộicuốicùngcủathầnthoạingàyxưa".Một

nhànghiêncứukháclàMuyn-le(MaxMüller)cũngnói:"Chúngtabiếtmột

cáchchắcchắnrằngphầnnhiềunhữngcổtíchvềtiênlàtàndưcủamộtthần

thoạicổđãqnmấtmộtnửa,đãhiểusaivàđãxâydựnglại"[3].Nóichung,

tâmlý,tínhtìnhcủanhữngnhânvậttrongcổtíchđãtrởnênphứctạp,khơng

còn mang dáng dấp thơ sơ, man rợ mà kỳ thực là giản dị, chất phác của

nhữngnhânvậtthầnthoạinữa.Họvănminhhơn,đẹpđẽhơn,thíchhợpvới

nhữngquychếvàlễnghicủacuộcsốngdướichếđộphongkiếnhơn.Nhưng

mộtđiềurõrànglàcùngvớinhữngbiểuhiệnphứctạptrênđây,họcũngđã

mất đi cái bản sắc cũ của họ, những đường nét đẹp đẽ khỏe khoắn vốn có

trong những nhân vật thần thoại. Có thể nói, so với thần thoại và truyền

thuyết,tínhchấtchungcủatruyệncổtíchlàsựđadạngcủatâmlý,tínhcách,

đặttrongsựphứctạpcủanhữngtìnhtiết.Vìtưtưởng,tìnhcảmvànguyện

vọngcủaconngườigửigắmvàođâyđãlắmuẩnkhúc,khơngđơngiảnnhư

trước,vàcuộcđấutranhxãhộithìnhiềumàunhiềuvẻhơncuộcđấutranh

vớithiênnhiênrấtnhiều.





2. TRUYỀN THUYẾT, CỔ TÍCH ĐÃ

DỰATRÊNVŨTRỤQUANNÀO?



Truyền thuyết và cổ tích được thừa hưởng một vũ trụ quan phong phú do

ngườingunthủyđểlạitrongcácthầnthoại.Nhưngthếgiớithầnlinhlúc

nàykhơngcònngunvẹntínhcụthểvàđơngiảnnhưthờikỳngunthủy.

Ngườitađemtơntitrậttựmớicócủaxãhộilồingườiápdụngvàoxãhội

vốntựdobìnhđẳngcủathần.Ngườitasắpđặtthứbậctheochứcvụ,phân

phốimaquỷthầnthánhtheotừngkhuvựckhácnhau.Lẽtựnhiên,saunhiều

q trình "cải tạo" lại, thế giới thần linh dần dần trở thành hình ảnh trung

thựccủathếgiớiconngười.Vũtrụquantựphátcủanhândânkếthợpvới

hình thức triết lý chính thống, đã chuyển hóa thành một vũ trụ quan mới

trongtưởngtượngcủadânchúng.

Trướchếtlàquanniệmlnhồi.Quanniệmnàyxuấthiệnvớilồingườitừ

rấtxưa,lúcmớibắtđầusốngđịnhcưbằngnơngnghiệp.Từviệcquansátsự

sinhnởcủacỏcâyngườitasuydiễnraquanniệmấy.Conngười,vàmn

vàn sinh vật khác cũng sẽ cứ chết đi sống lại, hết kiếp này đến kiếp khác,

mãimãinhưbánhxequay!ỞViệt-nam,quanniệmnàyđượcbổsungmột

cách đầy đủ bằng tư tưởng của đạo Phật. Người ta tưởng tượng ngồi thế

giớihiệnthựccòncóhàngvạnthếgiớicũngyhệtnhưthếgiớitrầngian,nếu

cónơilànát-bànthìcũngcónơilàmườimấytầngđịangục.Đấylànhững

chỗandưỡnghoặcđàyđọanhữngkiếpngườivốnđãcónhữngqtrìnhtốt

hayxấuvềđạođức.

Bêncạnhquanniệmlnhồi,lạicóquanniệmkhơngsinhkhơngdiệt,nảy

sinhtừviệcquansátnhữngvậtvơcơtrongđờisống,rồisauđóđượcđạo

thầntiênpháttriểnthànhmộtthứtínngưỡng.Ngườitatưởngtượngmộtthế

giớiđẹpđẽ,sungsướng,giàucó(Bồnglai,Dao-trì,v.v...),trongđónhữngvị

NgọcHồngthượngđế,Ngunthủythiêntơn,Tháithượnglãoqn,cho

đếnbáttiên,v.v...đềulànhữngnhânvậtthốtrakhỏisựchiphốicủaln



hồi,trởthànhvĩnhviễnkhơngsinhtrưởngmàcũngkhơngtiêudiệt.Cõithế

giớiđó,ngườitrầnnàodàycơngtuluyệncũngcóthểgianhậpđược.

Thứ ba là quan niệm vạn vật tương quan, có lẽ do tín ngưỡng tô-tem

(Totémisme)[4] mà phát triển. Giữa con người với vũ trụ như trăng, sao,

sơng,núi,mạchđất,cỏcây,mộttrongnhữnghìnhthứcbiểuhiệncủaquan

niệmvạnvậttươngquan-cólẽcũngdophongkiếnnướcngồiđưavàotừ

thờiBắcthuộc.Nócòngắnbóvớichếđộchiếmhữuruộngđất.Chắcchắn

ngồi ba yếu tố trên đây, truyền thuyết cổ tích còn mang nhiều quan niệm

phứctạpkhác.Tấtcảhòahợpvớinhautạothànhmộthệthốngquanniệm

thốngnhấtvềthếgiớimàtacóthểtómtắtnhưsau:v.v...đềucóthểcónhững

mối liên hệ vơ hình mật thiết. Quan niệm này thịnh lên với chế độ phong

kiến.ởViệt-nam,quanniệmvềphongthủy,cụthểlàviệcđểmồmảa)Linhhồnbấtdiệttheolnhồi.

b)Xácthịtconngườicũngnhưcỏcâyđộngvậtlàchỗtrúngụcủalinhhồn.

c)Ngồicõitrần,chủyếucònbacõinữalàcõitrời,cõinướcvàcõiâm.Mỗi

cõiđềucóvuaquan,códânchúng,cókẻgiàusang,cóngườinghèohèn.

d)Cõitrầnkhơngphảilàchỗởriêngcủangườivàvậtmàcònlànơitrúngụ

hoặcchỗđivềcủathầntiên,maquỷ.

đ) Thần tiên, ma quỷ, v.v... cũng có phân biệt thiện và ác: có hạng đáng

thương,cóhạngđángghét,cóhạngđángtơnthờ,cóhạngđángsợmàkhơng

đángthân.Phầnnhiềuhọcũngchungcảnhvinhnhụcsướngkhổnhưngười.

ĐólàvũtrụquanchungcủangườiViệt-namtừthờikỳbánkhailạinay.Tất

cảmọithếhệtácgiảvàthínhgiảcủanhữngtruyệncổtíchxưavànayđều



dựavàođấylàmnềntảngchotưduy,đểđặtnêntruyệnvàhiểutruyện.Dĩ

nhiên,mộtquanniệmvềvũtrụnhưthếkhơngcònhồntồngiốngvớivũ

trụquancủathầnthoại.Nếuởmộtvàitruyệnthầnthoạinàođócósựđồng

nhấtvềcơsởthếgiớiquanvớicổtíchthìcũngchỉlàvìnhữngthầnthoại

nàyđãđượcngườiđờisautơđiểm,thêmthắt,cókhixâydựnghẳnlại.Tuy

nhiên,lạicũngcầnphảithấyrằngThầnThánhTiênPhậthaymaquỷtrong

cổtíchphầnnhiềuchỉlàphươngtiệncầnthiếtđểchotácgiảthắtnút,mởnút

câuchuyệnmàthơi.Chonên,khơnglấylàmlạkhichúngtabắtgặpmộtsố

truyệnvềtiênởchâuÂu,trongđógầnnhưkhơngbiểuhiệnmộtvũtrụquan

cổtruyềnnào.Nênnhớtiênthoại(contesdesfées)củaTâyphươngsovới

tiên thoại của ta có phần khác. Tiên của họ có nhiều phép thuật rất huyền

diệu:cưỡilênchổiđểbay,cầmđũahayxoaychiếcnhẫnchỉravàngbạc,nhà

cửa,lâuđàivàmọivật...Họcótiêntốtphùhộngườitrongcơnnguyngập,

lạicótiênáchãmhạingườilươngthiện.Nhưngnóichung,thếgiớithầntiên

củahọkhơngđượcxâydựngmộtcáchcóhệthống,cũngkhơngliênquan

nhiềuđếntínngưỡngnhưtiêntrongtiênthoạihaycổtíchchúngta.





3. SỰ XUẤT HIỆN VÀ SỰ SUY TÀN

CỦATRUYỆNCỔTÍCH

Truyềnthuyếtvàcổtíchcóquanhệkhơngítđếntínngưỡng,phongtụccủa

mộtdântộc,ănsâuvàonhữngtậpqncủatưduy,tínngưỡngvàphongtục

vốnbaogiờcũngcósứckíchthíchảogiácrấtmạnh.Chonênxungquanh

phongtục,nhấtlàtínngưỡng,thườngvẫncótruyềnthuyếthoặccổtíchlưu

hành. Nhiều mơ-típ hoặc hình tượng trong truyền thuyết và cổ tích còn lại

đến nay, mặc dù đã phai nhạt dấu vết ngun thủy nhưng nếu suy ngun



cặnkẽvàthậntrọng,cũngcóthểtìmracáclớpnghĩatốicổ,phảnánhnhững

phong tục, tín ngưỡng xa xưa mà con người hiện đại rất khó cảm thơng

(chẳnghạntụchơnnhânđồngtínhởthờikỳsuytàntrongtruyệnSựtíchđá

Vọng-phu;tụcchịemvợlấychungmộtchồng,anhemchồnglấychungmột

vợtrongtruyệnTấmCám,truyệnLấychồngdê,truyệnSựtíchtrầu,cauvà

vơi; tục thờ thần rắn và tín ngưỡng hiến tế thần linh trong truyện Thạch

Sanh,truyệnTiêudiệtmãngxà,truyệnAoPhật;tínngưỡngphồnthựctrong

truyệnHaianhemvàconchóđá,SựtíchchimBắt-cơ-trói-cột(dị bản)...).

Cóthểnóitínngưỡnglàvúnicủatruyềnthuyếtcổtích,ngượclạitruyền

thuyếtcổtíchlàkẻtuntruyềnđắclựcchotínngưỡng.

Đặc biệt ở Việt-nam, gần như mỗi một thắng cảnh, mỗi một đền thờ địa

phương đều có gắn liền với một hoặc nhiều truyền thuyết, cổ tích. Những

sángtácdângianđó,bêncạnhnộidungchủyếulànhữngsựtíchanhhùng

hoặc sự nghiệp lớn lao kỳ vĩ của dân chúng địa phương, còn có giá trị là

những"bàithơ"rấtđẹp,những"tấmbia"nghệthuật,trongđóghichép,ca

ngợi, làm thi vị thêm cảnh trí thiên nhiên đất nước của từng vùng. Lẽ cố

nhiên, các tác giả dân gian không giới hạn chủ đề tác phẩm ở tính địa

phươngchậthẹp.Tráilại,baogiờhọcũngvươnđếnnhữngchủđềcótầm

baoqtrộnghơn.Vàtínhkháiqtnàykhơnghềảnhhưởnggìđếngiátrị,

sắctháiđịaphươngcủacâuchuyện.ChủđềcủacáctruyệnSựtíchđầmNhất

dạvàbãiTựnhiên,SựtíchđầmMực,SựtíchbãiƠngNam,SựtíchđềnCờn,

v.v...hầunhưlàsựbiểudươngphẩmchấtcaoqcủaconngười.Đólàtinh

thầnqncáiriêngvìcáichung,qnmìnhvìnghĩavụ;đócũnglàtinhthần

đấutranhgiankhổvớidụcvọng,vớibảntínhtựnhiên.

Nhữngýnghĩa giáodục cótínhchất phổbiến nhưthế,đồng thờilại được

biểuhiệntrongnhữnghìnhtượngcónétđặcthùrõrệt,liênquankhăngkhít

vớilịchsửdàilâucủamộtconsơng,ngọnnúi,bãicát,cánhđồng...;mỗicâu

chuyệngâynênlòngtựhàocũngnhưlòngumếnqhươngđấtnướccủa



ngườidânđịaphương.

Cũngcầnnhớrằngtruyềnthuyếtcổtíchlàlịchsửtruyềnmiệngcủanhững

dân tộc chưa có chữ viết; đấy cũng là lịch sử truyền miệng của đại đa số

quần chúng khơng biết chữ. Khi con người có ý thức về sự tồn tại và sự

trưởngthànhcủamìnhthìviệctìmhiểuqkhứ,bảotồnkýứcvềqkhứ

làmộtnhucầutựnhiênvàcầnthiết.Nhưngcổtíchchépsửtheocáchcủa

nó.Nóbiếtchọnhìnhảnhđểcơđọngsựkiện;nóbiếtdùngthủphápcách

điệuđểnhấnmạnhcáimànólưuý.CâygươmthầntrongSựtíchHồGươm

đếnvớiLêLợivàtrảlạichorùavànglàhiệnthâncủasứcmạnhđồnkết

dântộcchốngngoạixâmcũngnhưlònguchuộngcuộcsốngthanhbình.

ConrắntrongtruyệnRắnbáoốnlàmchochúngtathấmthíabiếtbaocái

bạotànkhủngkhiếpcủachếđộqnchủchunchếđènặnglênkhơngphải

mộtmànhiềuthếhệ.Cũngthế,nhữngchòmlơngxoăncủaBaVànhlàmột

cáchhìnhdungbằngnghệthuật,cáinhượcđiểmchủquankhinhđịchcủavị

đầulĩnhnơngdântrongtruyệnBaVành.

Ngồicácsựkiệnlịchsửvànhânvậtlịchsửra,mộtsốđặcđiểmcủahình

thái sinh hoạt xã hội đã qua cũng được giữ gìn trong cổ tích. Qua truyện

Chàngrểthongmanh,tahiểuđượctìnhcảnhgiankhổcủangườicontrailấy

vợngàyxưa;truyệnSựtíchđìnhlàngĐa-hòachothấyvaitròcủacáiđình

đối với đời sống làng xã, và việc có được một cái đình đĩnh đạc đối với

nhữnglàngnghèolàmộtướcmơ,nhiềukhiqsức.TruyệnHoằngTínhầu

chothấychếđộcungđốnphụcdịchtrongmộttháiấplàcựckỳvấtvảnhọc

nhằnđốivớingườinơngdân,v.v...

Cũngnhưởthầnthoại,trongtruyệncổtíchconngườivẫntiếptụccắtnghĩa

nhữnghiệntượngthiênnhiênvàxãhội,nhữnghiệntượnglạlùngbíẩnmà

nhữnghiểubiếtvềkhoahọcbấygiờchưathểchophépgiảithíchrànhmạch

được.Nhưngkhácvớicáchcắtnghĩaởthầnthoại,lúcnàyngươitalýluận



mộtcáchhómhỉnhhơn,gầnvới"tínhngười"hơn.Nghĩalàđằngsaulờicắt

nghĩa có vẻ hoang đường, ngẫu nhiên, vẫn có ngụ một ýnghĩa sâu sắc về

cuộcsống,hoặccóẩnmộtmụcđíchgiáodục.

Dĩnhiên,khơng phảinhững truyệncổtích nóivề thếsự,về sinhhoạt mãi

saunàymớicó.Nóxuấthiệncũngđãkháxưa,từlúcconngườibiếtlấythực

tiễnđờisốnglaođộngcủamìnhđểtraođổiýkiếnvớinhau,giãibàytâmsự

vớinhau.Màcuộcsốnglaođộngcủanhândânthìmnmàunghìnvẻ,rất

phongphú,phứctạp.Chínhtừtrongbaonhiêutruyệnđờiphứctạpấy,người

tarútranhữngnétcóýnghĩađiểnhìnhnhất(tứclànhữngnétphổbiến,dễ

nhớ,dễhiểu),nhữngcốttruyệnlykỳnhất(tứclànhữngtruyệndễgợitínhtò

mòsaymêcủamọingười)đểxâydựngnêntácphẩm.

Nhờ những cuộc giao lưu văn hóa, những cuộc gặp gỡ giữa các dân tộc,

truyệncổtíchcũngnhưthầnthoại,truyềnthuyếtđượclưutruyềnrấtrộng.

Bằngchứnglàcónhiềutruyệncủanhữngdântộcsốngrấtcáchxanhauvẫn

mangnhữngnétgiốngnhau,hoặcphảngphấtgiốngnhau.TruyệnTấmCám

khơng những quen thuộc với nhân dân Việt nam, mà còn là một cổ tích

chungcủađồngbàoCham-pa,đồngbàoTây-ngun,Khơ-me(Khmer),Ấnđộ,Ai-cập,Pháp,Trung-hoa...vàvơsốdântộckhácnữa.Nếuđemsosánh

tấtcảnhữngtruyệnđóthìsẽthấy,tuycókhácnhauvềchitiết,nhưngtrên

đạithểchúngđềugiốngnhau,chủyếulàởđềtàivàchủđề.Điềuđógiúpta

phỏngđốnrằngbanđầuchúngđầucóchungmộtcáicốtduynhấtrồivềsau

mỗi dân tộc phát triển, hồn chỉnh câu chuyện theo cách riêng của mình,

bằng cách cải tạo và thêm thắt một số tình tiết, hình ảnh phù hợp với đặc

điểmdântộc.

Mặt khác, ngay trong văn học giữa các dân tộc này và dân tộc kia đôi khi

cũngcónhữnggặpgỡđặcbiệtlýthú,nhữngsựphùhợptìnhcờởtưtưởng,

nộidungvànghệthuật.SựtươngđồnggiữamộtsốtruyệnnhưGốctíchcái



nốtdướicổcontrâu,SựtíchđáVọngphu...củatavớinhữngtruyệncổtích

dângianởcácdântộcchâuÁ,châuÂu,châuPhi[5]cóthểkhơngphảido

chúngcùngchungmộtcốttruyệnhoặcdocácdântộcgầngũinhaunênảnh

hưởnglẫnnhau.Xétchocùng,đâycũnglàmộthiệntượngcótínhquyluật.

Trongcuộcsốngphảiphấnđấuvớithiênnhiên,phảichốngchọivớinhững

thế lực áp bức trong xã hội, nhân loại có những bước đường như nhau,

những mục đích, khát vọng như nhau, cho nên trong sinh hoạt và trong

tưởngtượngcủatừngdântộccũngtấtyếucónhữngnéttrùngnhauhoặcgần

giốngnhau.

Căn cứ vào đó mà người ta cho rằng trong truyện cổ tích, ngồi đặc tính

riêngcủatừngdântộclạicònmangítnhiềutínhchấtchungcủacộngđồng

nhânloại.Cóngườiđãtừngnghiêncứutruyệncổđểtìmhiểubướcđường

pháttriểnchunggiữacácdântộckhácnhau.Domang"tínhnhânloại"mà

nhiềutruyệncổtíchcómộtgiátrịphổbiến,đượccoilàvốntinhthầnchung

cho cả lồi người. Mọi dân tộc có thể tìm thấy trong đó một nguồn thơng

cảmchung.Lnlnnólàmộtcáigìtrongtrẻo,xinhtươivàlànhmạnh.

Hiểnnhiên,nóithếkhơngcónghĩalàtrongbấtkỳtruyệncổnàocũngđều

chứađựngnhữngnhântốtíchcực,kếttinhsứcsốngcủanhândân,vàphù

hợpvớixuthếtiếnbộcủanhânloại.Khơngqnrằnggiaiđoạnthịnhhành

củaviệcsángtáctruyềnthuyếtcổtíchlàthờikỳcơngxãthịtộctanrã,thời

kỳchiếmhữunơlệvàphongkiếntiếpnốithịnhhành.Trongđiềukiệnmột

nềnsảnxuấtlạchậu,kéodàitriềnmiêntừcổđạichođếnhếttrungcổ,xã

hội lồi người đã phải trải qua nhiều nỗi nhọc nhằn vất vả, chịu đựng bao

nhiêuthànhkiếnngumuội,quằnquạitrongbaonhiêutranhđoạtđầymáuvà

nướcmắt,vàbịđedọabởibaonhiêunỗilosợhữuhìnhvàvơhình.Cóthể

nóicảmộtkhơngkhíhuyềnbítốitămlnlnvâybọcvàđènặnglênđời

sốngtinhthầncủaconngười.Tấtcảnhữngphươngdiệnnàyđềuđểdấuvết

lại trong các loại sản phẩm tinh thần mà con người còn lưu giữ lại được,



trongđócótruyệncổtích.Vànếucoiđólàhạnchếthìphầntưtưởnghạn

chếrảiráctrongkhotruyệncủatakhơngphảilàhiếm.

Sựxuấthiệncủatruyệncổtíchthườnggắnchặtvớinhữngđặcđiểmvềsản

xuất,vềsinhhoạt,tưtưởngcủamộtthờiđạilịchsử,chonêncũngnhưthần

thoại,nócóthờikỳphồnvinhvàcóthờikỳsuytàn.Thếkỷcủamáymóc,

củađiệntửlàthếkỷsuytàncủatruyệncổtích.Lúcmàtiểuthuyết,truyện

ngắn, kịch bản, điện ảnh, v.v...xuất hiện và trở nên món ăn tinh thần hợp

"khẩuvị"củaquầnchúngthìcũnglàlúccổtíchbắtđầulùixuốngđịavịthứ

yếu, nếu chưa phải là bước xuống khỏi văn đàn. Huyễn tượng ngày càng

đượckhoahọc"giảimã"vàtínngưỡngtuyvẫncònđầysứchấpdẫn,cũng

thườngxunbịkhoahọctranhchấpvà"khoanhvùng"giớihạn.Việcsáng

tác những câu chuyện hoang đường vì thế bị hạn chế dần, kết quả là nghệ

thuậtcổtíchcũngthuhẹplại.

Tuycómộtsốíttácgiảbắtchướcngườixưađặtnênnhữngtruyệntươngtự

cổtích,nhưngdùcốgắngđếnđâu,nộidungcủachúngcũngkhơngtàinào

còn mang được cái khơng khí, cái phong vị của truyện cổ tích nữa. Đó là

nghệthuậtcủatruyệnngắngiảcổtích,hơnnữađólạikhơngphảilànhững

truyệntruyềnmiệng.





4. Q TRÌNH HÌNH THÀNH MỘT

TRUYỆNCỔTÍCH

Truyệncổtíchcũngchịuchungcáicơnglệcủavănhọctruyềnmiệnglàmọi

việc sáng tác, diễn xướng, truyền bá đều có tính chất tập thể. Tác giả của



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

II - LAI LỊCH TRUYỆN CỔ TÍCH

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×