Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TẾ VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TẾ VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Tải bản đầy đủ - 0trang

19

Xét về hình thức: NSNN là một bản dự tốn thu, chi theo chế độ chính sách do

Nhà nước quy định; các khoản thu, chi trong bản dự toán đều được cụ thể hố và

định lượng. Khi nói đến NSNN, ta thường đề cập đến các dấu hiệu cơ bản:

- Hình thức biểu hiện: NSNN được phản ánh dưới dạng văn bản, tập hồ sơ.

- Tính pháp lý: NSNN được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định.

- Tính kinh tế: NSNN phản ánh các khoản thu và các khoản chi.

- Tính niên độ: NSNN được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định

(thông thường là một năm).

Xét về bản chất: NSNN phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các

chủ thể khác trong quá trình phân phối giá trị sản phẩm thặng dư xã hội. Các chủ

thể trong xã hội, tức hộ gia đình và doanh nghiệp, là người tạo ra nguồn lực tài

chính, nhưng trong tiêu dùng họ chỉ được hưởng một phần nguồn lực tài chính do

mình tạo ra, một phần phải nộp NSNN. Như vậy, bằng quyền lực cơng cộng của

mình, Nhà nước chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể xã hội

thành thu nhập của Nhà nước. Phần đã nộp vào NSNN sẽ được phân phối đến các

đối tượng trong xã hội thông qua các khoản cấp phát của ngân sách cho mục đích

tiêu dùng và đầu tư.

Như vậy, NSNN là một phạm trù kinh tế phản ánh các mối quan hệ giữa Nhà

nước và các chủ thể khác trong phân phối tổng sản phẩm quốc dân, chuyển dịch

một bộ phận thu nhập bằng tiền ở các chủ thể kinh tế khác thành thu nhập của Nhà

nước và phân phối chuyển dịch nguồn thu nhập đó đến các đối tượng sử dụng dể

thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

1.1.1.2. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước

Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có quan hệ hữu cơ với nhau

trong quá trình tổ chức huy động, quản lý các nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi

của mỗi cấp ngân sách.

Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, hệ thống NSNN được tổ chức phù hợp

với hệ thống chính quyền nhà nước. Ở Việt Nam,hệ thống chính quyền nhà

nướcđược tổ chức thành nhiều cấp, gồm chính quyền trung ương và các cấp chính



20

quyền địa phương (cấp tỉnh và tương đương, cấp huyện và tương đương, cấp xã và

tương đương). Mỗi cấp chính quyền đều được phân giao những nhiệm vụ nhất định.

Để thực hiện những nhiệm vụ đó, mỗi cấp lại được phân giao những quyền hạn cụ

thể về nhân sự, kinh tế, hành chính và ngân sách.

Từ việc hình thành hệ thống ngân sách nhà nước gồm nhiều cấp thì việc phân

cấp ngân sách nhà nước là một tất yếu khách quan. Có thể hiểu về phân cấp quản lý

NSNN như sau:

Phân cấp quản lý ngân sách là việc phân định phạm vi trách nhiệm, thẩm

quyền của các cấp chính quyền nhà nước từ trung ương tới các địa phương trong

quá trình tổ chức tạo lập và sử dụng NSNN phục vụ cho việc thực thi các chức năng

nhiệm vụ của nhà nước.

Hệ thống NSNN ở Việt Nam gồm 2 cấp: Ngân sách trung ương và ngân sách

địa phương. Phân cấp ngân sách cấp trung ương đó là việc phân định phạm vi, trách

nhiệm, thẩm quyền của cấp chính quyền nhà nước từ trung ương tới địa phương để

giúp các địa phương thực hiện các nhiệm vụ chính trị của nhà nước.

Ngân sách địa phương bao gồm cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Do sự khác biệt

khá lớn giữa các địa phương về nguồn lực và trình độ khả năng quản lý nên nhà

nước thực hiện phân cấp ngân sách cho địa phương để địa phương chủ động quản

lý, trong đó, vị trí vài trò của chính quyền cấp tỉnh trong quản lý và điều hành ngân

sách ở địa phương là rất quan trọng. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước cấp địa

phương chính là việc phân định phạm vi trách nhiệm, thẩm quyền giữa các cấp

chính quyền địa phương từ tỉnh đến huyện, xã trong hoạt động quản lý NSNN của

địa phương thông qua tạo lập và sử dụng ngân sách của tỉnh để thực thi các chức

năng, nhiệm vụ được nhà nước giao.

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương tạo động lực khuyến khích các cấp

chính quyền địa phương chủ động, sáng tạo khai thác các nguồn lực trên địa bàn

một cách có hiệu quả, phát huy tính độc lập, tự chủ cũng như lợi thế nhiều mặt

của từng vùng, từng địa bàn ở địa phương nhằm thúc đẩy kinh tế, xã hội phát

triển.



21

Phân cấp quản lý ngân sách là một bộ phận cấu thành của phân cấp quản lý kinh

tế, xã hội, có tác động qua lại lẫn nhau. Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý ngân sách cho

địa phương sẽ góp phần đẩy mạnh phân cấp quản lý kinh tế, xã hội trên địa bàn.

1.1.2. Các nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN

Để đảm bảo phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở địa phương đem lại kết

quả tốt cần phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

Thứ nhất, phân cấp ngân sách phải phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế, xã hội,

quốc phòng, an ninh của nhà nước và năng lực quản lý của mỗi cấp trên địa bàn.

Căn cứ vào nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, Hội đồng

nhân dân cấp tỉnh quyết định phân cấp cụ thể nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân

sách các cấp ở địa phương phù hợp với phân cấp nhiệm vụ kinh tế, xã hội, quốc

phòng, an ninh đối với từng lĩnh vực và đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư, trình độ

quản lý của từng vùng, từng địa phương;

Việc phân cấp ngân sách cần phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế, xã hội; gắn

với nhiệm vụ và khả năng quản lý của từng cấp, đảm bảo nguồn thu để chủ động thực

hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và trật tự an tồn

xã hội trong phạm vi quản lý; khuyến khích các cấp tăng cường quản lý thu, chống

thất thu; hạn chế phân chia các nguồn thu có quy mơ nhỏ cho nhiều cấp; hạn chế việc

bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới; hạn chế sử dụng nhiều tỷ lệ

phân chia khác nhau giữa các khoản thu, trong cùng một khoản thu và giữa các đơn

vị hành chính trên địa bàn.

Thứ hai, phân cấp ngân sách đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách cấp tỉnh

trong hệ thống ngân sách địa phương.

Cơ sở của nguyên tắc này xuất phát từ vị trí quan trọng của chính quyền cấp

tỉnh trong quản lý hành chính - kinh tế, xã hội giữa các cấp chính quyền ở địa

phương. Ngân sách tỉnh phải thực hiện các nhiệm vụ lớn, quan trọng và lớn hơn

chính quyền cấp dưới. Để thực hiện nhiệm vụ, cấp tỉnh cần có trong tay nguồn lực

tài chính nhất định để bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chi tác động đến quá trình

phát triển kinh - tế xã hội tỉnh, đảm bảo quốc phòng an ninh và hỗ trợ các địa



22

phương chưa cân đối được thu, chi ngân sách. Do đó ngân sách tỉnh thực hiện thu

các khoản thu tập trung, có tỷ trọng lớn trên địa bàn tỉnh và đảm nhiệm các nhiệm

vụ chi lớn được phân cấp.

Thứ ba, ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động

thực hiện những nhiệm vụ chi được giao.

Khi phân cấp nguồn thu, ngân sách các cấp chính quyền địa phương phải nâng

cao tính chủ động sáng tạo trong việc phân bổ, khai thác tiềm năng thế mạnh của

địa phương, chú trọng khả năng đáp ứng nhu cầu chi tại chỗ, khuyến khích khai

thác thu và phải phù hợp với điều kiện, đặc điểm của từng vùng. Nguồn thu gắn liền

với vai trò quản lý của cấp chính quyền nào thì phân cấp cho ngân sách cấp chính

quyền đó. Phân cấp tối đa nguồn thu trên địa bàn để bảo đảm chủ động thực hiện

nhiệm vụ chi được giao, hạn chế bổ sung từ ngân sách cấp trên.

Thứ tư, nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp đó bảo đảm

Việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi ngân sách

phải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính, phù hợp với khả năng cân đối của ngân

sách từng cấp. Việc quyết định đầu tư các chương trình, dự án sử dụng vốn ngân

sách phải bảo đảm trong phạm vi ngân sách theo phân cấp. Không được dùng ngân

sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ chi của cấp khác. Trường hợp cơ quan quản

lý nhà nước thuộc ngân sách cấp trên ủy quyền cho cơ quan quản lý nhà nước thuộc

ngân sách cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình thì phải phân bổ và giao dự

tốn cho cơ quan cấp dưới được ủy quyền để thực hiện nhiệm vụ chi đó. Cơ quan

nhận kinh phí ủy quyền phải quyết toán với cơ quan ủy quyền khoản kinh phí này.

Thứ năm, đảm bảo cơng bằng trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương.

Đảm bảo phát triển cân đối giữa các khu vực trên địa bàn để chủ động trong

việc thực hiện nhiệm vụ được giao và giảm bớt khoảng cách giàu, nghèo giữa các

vùng, các địa phương, trong quá trình phân cấp cần được sử dụng phương pháp điều

hoà ngân sách, tức là chuyển một phần số thu của ngân sách cấp trên cho ngân sách

cấp dưới thông qua phương pháp bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu (đây là hai

phương pháp tài trợ mà chính quyền cấp trên thường sử dụng đối với chính quyền

cấp dưới).



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TẾ VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×