Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
H. Scholia Bernensia on Eclogues 4

H. Scholia Bernensia on Eclogues 4

Tải bản đầy đủ - 0trang

occasional glosses in Old Irish (see below, IV.I) demonstrates that their archetypes came from an Irish center, whether on the continent or in Ireland itself.

It is generally accepted that an influential precursor of our commentary was

one compiled by Adomnán, abbot of Iona (died 704), incorporating a body of

material that he in turn derived from Philargyrius, an otherwise unknown

pagan commentator of the putative Milan school.

The existence of the so-called Milan school is purely hypothetical, being

based entirely on glosses that appear in the Scholia Bernensia between the

commentaries on the Eclogues and the Georgics: Haec omnia de commentariis

romanorum congregavi, id est, Titi Galli et Gaudentii et maxime Iunilii Flagrii

mediolanenses [sic]. Iunilius Flagrius Valentiano Mediolani (I assembled all these

notes from the commentaries of the Romans, namely, Titus Gallus, Gaudentius, and [chiefly] Junilius Flagrius of Milan. Junilius Flagrius to Valentianus

of Milan). From these glosses most scholars have concluded that Flagrius is

probably a misspelling of Filargirius (Philargyrius: see above, II.A.5–6 and

IV.D.1), to whom many of the glosses of the Scholia Bernensia are explicitly

ascribed, and that the apparently Milanese background of at least two of those

named argues for the existence of a school of Virgilian commentary based at

Milan. Nevertheless, research suggests that the authentic Milanese content is,

in reality, far smaller than has been previously imagined, and the contribution

of Irish and Carolingian scholars correspondingly greater.

Commentaries such as the Scholia Bernensia were not copied and transmitted with the same reverence that was accorded to classical literary works.

Rather they were constantly subjected to modification, deletion, and interpolation at the discretion of the scholar—or mere scribe—who copied them,

in accordance with the perceived needs of those for whom they were intended.

It follows, then, that the established methods of textual criticism, by which

an ancient and original literary work is reconstructed from the extant manuscripts, cannot be employed in the handling of commentaries and glosses, for

no single antique original may ever have existed. To put it another way, each

new commentary may draw heavily upon one or more original sources, but it is

itself a new and unique composition assembled from a diversity of material of

varying age and value (some doubtless contemporary), at the compiler’s discretion. Where does a new commentary begin—or how does an old one end?

It further follows that the final printed edition of a commentary must not

conceal the true character of the manuscript (or manuscripts) from which it is

derived, and that the modern editor ought to resist the temptation to fabricate

a coherent and integrated commentary by padding it out with borrowings

from Servius, for example, in order to avoid obscurity. The reality is that the



scribe may have written as a matter of deliberate choice what we would regard

as unintelligible.

These di≈culties are well illustrated in the edition of the Scholia Bernensia

commentary on Eclogues 4 that follows. The commentary incorporates much

disparate material, uncritically and without any attempt at assimilation: successive glosses often contradict one another. Accordingly, the letters a, b, and

so forth have been assigned to indicate when a gloss is apparently independent

from adjacent ones. As an example of scribal uncertainty, is Pollio’s son to be

called Salonius or Saloninus? Clearly, the most recent scribe was uncertain,

choosing purposefully, it would seem, to alternate between the two in the

hope of being right at least half the time. The promiscuous ascription of the

title Lucina to both Juno and Diana is another example of a reluctance to

commit to a particular interpretation. Some very basic glosses (for example,

4d, 9b, 13b, and 26) are surely included for the benefit of the monastic schoolroom and for the use of people whose first language was not Latin.

If we are looking for traces of the Milanese school we shall not find them

here. The alternative Christian interpretation of some lemmata is of great

interest. Obviously it is a late addition to the tradition, as is clear from its

normal placement as the final note (2d is a good example). Though the language of the gloss is fractured, it contains a grain of ancient common sense.

The bald reference to Christ was probably felt to be an easy way out by the

scribe who wrote it. Finally, the Scholia Bernensia are rarely impressive as a

source of botanical information. Is this evidence of their compilation well to

the north of the Mediterranean world, where the plants described were totally

unfamiliar? See, for example, 2c, 19b, and 25c. The word liqueat (27a and 53b)

must mean liceat, but does this represent a significant dialectal variation, or

simply the eccentric spelling of a single scribe?

Many will find the Scholia Bernensia a collection of half-understood and illassorted notes on the work of a great poet. Some will see them as the product of

a benighted age. But they do show that readers tried, with the pathetically

limited aids available to them, to follow their predecessors in the great tradition. And they probably show that at least some of the poetry of Virgil was used

to teach Latin to monastic novices in Ireland and Britain in the early Middle

Ages. (Text: Scholia Bernensia in Vergilii Bucolica et Georgica, ed. L. Cadili, D.

Daintree, and M. Geymonat, 2 vols. to date [Amsterdam, 2003–]) (DD)

[fol. 10v]

[left margin]

a. Hanc eglogam scriptam esse aiunt in Asinium Pollionem. Quidam in filium eius Saloninum, alii in ipsum Caesarem. Saloninus dictus a Salonis, ci-


I V. C O M M E N T A R Y T R A D I T I O N

vitate Dalmatiae, nam Pollio pro consule Dalmatiae constitutus progenuit


b. In hac egloga solus poeta loquitur de restauratione novi seculi. Hoc est

Saturni regnum aureum sub Octaviano adulanter restauratur, quod secundum Christianos ad novum testamentum per Christum et Mariam renovatum de pravato convenit. Hanc eglogam alii dicunt in laudem Pollionis

eum fecisse, alii autem in filium eius Salonium, qui ab eo nomen accipit

quod illo tempore pater eius Salonas expugnavit. Alii in laudem Caesaris

sive Marcelli filii Octaviae.

[right margin]

c. In hac egloga simpliciter poeta canit genesim renascentis mundi sub


d. In hac egloga poeta duobus modis Augusto adolatur, habundantia

rerum et carminis modulamine.

e. In hac egloga palingenesiam inducit, id est, mundi iterum infantiam.

f. Haec egloga sic habetur quasi in Sicilia.

g. Haec egloga aliquando sic habetur quasi in agro, ut ‘‘Non omnis arbusta iuvant’’; aliquando in urbe, [ut] ‘‘Incipe, parve puer, risu cognoscere


h. Haec egloga non proprie bucolicon dicitur. Novi seculi interpretatio

quod praedixit Sibylla.


1a. ‘‘Sicilides’’: Siciliae facit mentionem quia Theocritum Siculum imitatur in bucolicis.

1b. ‘‘Musae’’: vocativus casus.

1c. ‘‘Paulo maiora’’: maiorem laudem.


1d. ‘‘Sicilides Musae’’: Musas Siculas invocat, quoniam Siculus fuit

Theocritus quem in bucolicis imitatur.

1e. ‘‘Sicilides’’: id est, Sicilienses.

1f. ‘‘Paulo maiora canamus’’: quia novum seculum de quo dicturus est

vetus praecellit.


2a. ‘‘Omnis’’: pro omnia.

2b. ‘‘Non omnis arbusta iuvant’’: id est, non omnis delectat pastorale

carmen. Iuvat: delectat.

2c. ‘‘Myricae’’: genus frutecti.


2d. ‘‘Non omnis arbusta iuvant’’: ac si alligorice diceret: ‘‘non omnes



populi laudem emunt’’ vel vicem laudis suae reddunt. Ideo regnum Octaviani et consules laudabo et cantabo [et cantabo]; vel omnia ad Christum


2e. ‘‘Myricae’’: virgultum infructuosum; alligorice carmina humiliora.


3a. ‘‘Si canimus silvas’’: si de rusticis rebus scribimus.

3b. ‘‘Consule’’: Pollione qui praeerat agris dividendis.


3c. ‘‘Si canimus silvas’’: id est, sic animus meus digne silvas, id est, pastorale carmen expediat, vel sic animus Pollionis silvas diligat, hoc est carmen meum.

3d. ‘‘Silvae sint consule dignae’’: id est, possim et ego in bucolicis digne

aliquid de Pollione scribere, qui utique erat designatus consul eo tempore

quo agris praeerat dividendis.


4a. ‘‘Ultima’’: supprema.

4b. ‘‘Cymaei’’: Sibylliaci.

4c. ‘‘Cymaei’’: quia Sibylla quattuor deorum descripsit regna, quae ‘‘Cymaea’’ dicitur de monte Cymo, et haec est Sibylla quae de Christo cecinit

multa. Sed melius Hesiodi carminis quo Cymaeus de Cyme Asiae civitate


4d. ‘‘Aetas’’: tempus.


4e. ‘‘Ultima Cymaei’’: alii Sibyllam quae Cymaea fuit intellegunt, quae

quattuor secula libris suis digessit: aureum, argenteum, aereum et ferreum.

Alii verius Hesiodum qui aput Cymem urbem Asiae vixit quique per ordinem, ut Sibylla, deorum regna scripsit et ait regna in caelo esse diversa:

primum Saturni fuisse aureum; deinde Iovis argenteum; Neptuni aeneum;

ferreum postremo Apollinis. Hoc sequitur Virgilius regnum, quod posteritatem significat et ad Apollinem pertinere ait, et in honorem Caesaris quia

Apollinem se Augustus vult accipi.

4f. ‘‘Ultima Cymaei carminis’’: quod Cymae Sibylla descripsit, in quo

praedixit futuris seculis tempora meliora.


5a. ‘‘Magnus ab integro’’: ab origine, de novo, ab initio, denuo. Hoc est, ut

fuerunt bona, ita et nunc erunt.

6a. ‘‘Virgo’’: Iustitia inter rusticos morata, fugiens mores hominum malos,

in caelum abisse fertur et nunc redisse.

6b. ‘‘Virgo’’: Iustitia quae decrevit propter hominum conversationes; vel

Terra, quae nunc frugifera sicut et tunc; vel, secundum nos, Maria.


I V. C O M M E N T A R Y T R A D I T I O N


6c. ‘‘Iam redit et virgo’’: id est, incorrupta Iustitia, quae fugiens malos

hominum mores in caelum dicitur abisse.

6d. ‘‘Redeunt saturnia regna’’: quae credebantur aurea fuisse. Quattuor

etenim secula dixerunt extitisse, id est, aureum, argenteum, aereum, ferreum. Ergo aureum dictum est esse redditurum.


7a. ‘‘Progenies’’: Saloninus vel Augustus vel Christus vel Marcellus,

Octaviae filius.

7b. ‘‘Caelo’’: a caelo vel de caelo, quia volebat eum credi a diis genitum,

vel per hoc Pollioni adolatur dum eum habere dicit honorem deorum.


7c. ‘‘Iam nova progenies’’: Salonium dicit, filium Pollionis, qui multis cum

prodigiis natus esse dicitur, et risisse statim, et locutus esse, et XX digitos in

manibus habuisse, et nono die obisse, unde propter praesentia mala, cupiditate temporum meliorum, coniciebat alium seculum secuturum.


8a. ‘‘Tu’’: Diana.

8b. ‘‘Puero’’: Phoebo vel Salonino.

8c. ‘‘Quo ferrea primum’’: gens laboriosa, vel lex vetus, vel aemulos Romanorum compescet puer.


8d. ‘‘Tu modo nascenti puero casta fave lucina’’: id est, Salonio fave, Diana, quam nascentes pueros in lucem educere putabant.

8e. ‘‘Quo ferrea primum’’: id est, desinit ferreum seculum ut oriatur


9a. ‘‘Gens aurea’’: Romani in deliciis, aut aurea domus Romae, vel nova

lex aurea.


9b. ‘‘Desinet’’: cessabit.

10a. ‘‘Lucina’’: id est, Diana, quae apud Latinos Lucina dicitur, apud

Graecos Ilithyia.

10b. ‘‘Lucina’’: dea quae parturientibus lucem praebere dicitur, quae duas

lampades duasque pupillas habere dicitur, quod nascentibus pueris lucem

perennem det, vel quod luci praesit.


10c. ‘‘Tuus’’: o Diana.

10d. ‘‘Iam regnat Apollo’’: quia dixerunt Apollinem quandoque regnaturum, qui frater Dianae putabatur vel per Apollinem Caesarem vult





11a. ‘‘Teque’’: adolatur consulem.


11b. ‘‘Teque adeo decus hoc’’: ad Pollionem loquitur, ac si diceret, haec

bona tuo consulatu provenient.

11c. ‘‘Inibit’’: incipiet.

12a. ‘‘Magni’’: longi, vel pro populis intellegendum est lucida opera

quasi dies habentibus.


12b. ‘‘Procedere’’: venire.

12c. ‘‘Magni menses’’: duodecim qui ante decem fuere, vel magni menses

pro magnis populis.

13a. ‘‘Te duce’’: te veniente, o Salonine.

13b. ‘‘Te duce’’: te principe.


13c. ‘‘Sceleris’’: peccatorum.

13d. ‘‘Sceleris vestigia’’: proscriptiones Sullanae et Caesarianae, vel corpus liberatum a peccatis significat, quia tempore Augusti Salvator venit.

13e. ‘‘Sceleris nostri vestigia’’: mali mores, si quod est vestigium sceleris,

unde est magna formido.

14a. ‘‘Solvent’’: homines.


14b. ‘‘Solvent terras’’: id est, si quod vestigium sceleris remansit, unde est

magna formido, solvetur. Vel scelera pro bellis posuit, quae cessatura dicit.

Vel proscriptiones Sullanas et Caesarianas dicit esse solvendas, et hoc de

Augusto vult intellegi.

14c. ‘‘Formidine’’: Pollionis.

15a. ‘‘Ille’’: Caesar.

15b. ‘‘Deum vitam accipiet’’: adfirmat Caesarem esse inmortalem.


15c. ‘‘Ille deum vitam accipiet’’: de Salonio dicit; deorum vitam habebit.


16a. ‘‘Permixtos heroas’’: potestates caelestes.


16b. ‘‘Permixtos heroas’’: quos dicebant deos de hominibus fieri.


17a. ‘‘Pacatumque reget orbem’’: si de Salonio, paterna virtute reget Salonas; si de Caesare virtute Iulii reget terrarum orbe.


17b. ‘‘Reget’’: Octavianus orbem, Saloninus Dalmatas, vel Caesar Ro680

I V. C O M M E N T A R Y T R A D I T I O N

manos, vel Christus Christianos. Aliter, quia Iulius Caesar orbem terrarum pacasse videtur, qui Augustum sororis suae filium in heredem imperatoremque reliquit.

[fol. 11r]


18a. ‘‘At tibi prima puer’’ et reliqua: id est, ‘‘tibi, Saloni, inculta munus

dabit’’ vel ‘‘nullo colente terra tibi munuscula sponte praebebit.’’

18b. ‘‘Munuscula’’: apte diminutive; tamquam puero munuscula dicit.


18c. ‘‘Nullo cultu’’: sine humano cultu, vel dono magorum.


19a. ‘‘Errantes passim’’: passim serpentes.


19b. ‘‘Baccare’’: genus herbae florisve iucundi odoris.


20a. ‘‘Ridenti’’: laeto vel patenti.


20b. ‘‘Colocasia’’: herba aput Alexandrinos vastae radicis, cibo digna, et

in Aegypto circa Nilum nascitur.

20c. ‘‘Acantho’’: [ . . . ] herbae vel floris purpurei.


21a. ‘‘Ipsae referent’’: ipsae capellae per se ultro, non per pastores.


21b. ‘‘Distenta’’: plena.


22a. ‘‘Magnos’’: feroces.


22b. ‘‘Nec metuent’’: mansuescent enim.

22c. ‘‘Magnos leones’’: homines feroces.


23a. ‘‘Blandos flores’’: non omnes blandos sed ex omnibus meliores.

23b. ‘‘Cunabula’’: initia generis. Cunabulum genus arboris, in quo pueri

conantur molimina gressuum.

24a. ‘‘Occidet’’: abscondetur.

24b. ‘‘Fallax herba’’: herba aconitana quae in Sardinia nascitur, quam si

quis comederit, moritur; alibi autem nata, somnium tantum hominibus



24c. ‘‘Occidet et serpens’’: id est, non orientur noxiae pestes Assyrium

[read ‘‘Sirius’’] et Serpens, signa nocifera in caelo, qui occidere dicuntur.




25a. ‘‘Occidet Assyrium’’: id est, abscondetur nocivum Syrii sidus, vel

Assyrium amomum ubique nascitur.


25b. ‘‘Vulgo’’: ubique, passim, promiscue.

25c. ‘‘Amomum’’: genus floris quod tantum in Parthia nascitur, quo amomum unguentum conficitur.


26a. ‘‘At’’: verum.

26b. ‘‘Simul’’: cum.

26c. ‘‘Heroum laudes’’: Pollionis et Caesaris, vel duodecim libros



26d. ‘‘Laudes heroum’’: id est, ‘‘laudes Pollionis vel Caesaris canere poteris, cum ad virilem togam perveneris,’’ vel ‘‘scriptas ab aliis legere.’’


27a. ‘‘Legere’’: liqueat canere.

27b. ‘‘Iam legere’’: fuit enim Pollio nova carmina faciens velut Christus in


28a. ‘‘Paulatim’’: sine studio hominum terra fructus reddet.


28b. ‘‘Flavescet’’: omnia tibi dulcia.


29a. ‘‘Rubens’’: matura.


29b. ‘‘Sentibus uva’’: vineis, arbustis.


30a. ‘‘Sudabunt’’: effluent.


30b. ‘‘Roscida mella’’: quia mel ex rore colligitur, aut quia cum rore de

caelo cadit.


31a. ‘‘Pauca tamen’’: sive Gallorum sive Gothorum proturbationem

prophetat, sed verius Parthicam, de qua portas iam clausas legimus duodecim annos.


31b. ‘‘Priscae vestigia fraudis’’: antiquae discordiae, astutiae hominum.

31c. ‘‘Priscae fraudis’’: vetera bella, raptusque coniugum, et perfidiae ospitum remanebunt.


I V. C O M M E N T A R Y T R A D I T I O N


32a. ‘‘Temptare’’: pro temptabunt.

32b. ‘‘Thetim’’: mare.


33a. ‘‘Iubeant’’: cogant.


34a. ‘‘Alter’’: alligorice Antonius.


34b. ‘‘Tiphys’’: gubernator navis Argo, qui in Ponto cum superiore parte

navis perisse dicitur in loco qui Symplegas dicitur.

34c. ‘‘Argo’’: navis aput Danaos, eiusdem Tiphys [gubernator].


35a. ‘‘Delectos heroas’’: id est, fortes viros.

35b. ‘‘Delectos’’: pro electis dixit, qui Argonautae dicti sunt et cum Iasone

Colchos profecti.


35c. ‘‘Altera bella’’: imperii tui.


36a. ‘‘Troiam’’: Italiam vult intellegi per longiorem sensum, quia a Troianis est constituta.

36b. ‘‘Achilles’’: Pyrrhus Epirota de genere Achillis, vel Pyrrhus qui contra Romam dimicavit. Alligorice Antonius.


36c. ‘‘Ad Troiam’’: ad Asiam.

36d. ‘‘Achilles’’: de Augusto Caesare id est, Octaviano dicit. Iulius enim

Caesar, cum Octaviano per testamentum nomen suum et regnum tradidit,

etiam Troiam eum iussit restaurare.


37a. ‘‘Hinc ubi iam formata aetas’’: quasi tunc puer esset Augustus vel

non natus ita dicit.


37b. ‘‘Virum te fecerit’’: vel ad puerum Salonium loquitur, quasi diceret

ubi adoleveris vel ubi virilem togam sumpseris; vel ad Augustum, quasi

puer esset tunc Octavianus, sive non natus esset, ita vaticinatur.


38a. ‘‘Cedet et ipse mari vector’’: id est, is qui merces vehit dabit locum mari,

nec necesse erit negotiari quia omnia in omnibus terrae locis habundabunt.

38b. ‘‘Nec nautica pinus’’: ‘‘non indiget navigare quia omnia ad te ferentur.’’ Pro timore et pro honore regni eius haec omnia dicuntur.




38c. ‘‘Cedet et ipse mari’’: abstinebit mari, sponte advenient.

38d. ‘‘Vector’’: pro vectores, vel [. . .]

38e. ‘‘Cedet’’: omnia tibi cedent, quamvis primo putaveris bella.

38f. ‘‘Nautica pinus’’: nautarum navis. Omnia habundabunt.


39a. ‘‘Merces’’: pro mercedes.

39b. ‘‘Feret’’: procreabit.

40a. ‘‘Rastros’’: aratra, vel

40b. ‘‘Rastros’’: quibus operiuntur grana.


40c. ‘‘Non vinea falcem’’: non amputabitur.


41a. ‘‘Robustus arator tauris iuga solvet’’: propter ubertatem terrae infatigabilis non iniciet se labori.

[fol. 11v]


42a. ‘‘Varios colores’’: plagae enim signum aput gentiles creditur diversos

colores in uno vellere esse.


42b. ‘‘Mentiri’’: fucata lana mentitur alios colores.

43a. ‘‘Aries’’: arietem pro omni pecore dicit et per arietem ceterum pecus

vult intellegi.


43b. ‘‘Suave’’: adverbium.

44a. ‘‘Murice’’: tinctura purpurea, vel rubra tinctura, vel flos.

44b. ‘‘Croceo luto’’: hyacintho colore, vel genus floris.


44c. ‘‘Croceo luto’’: id est, tinctura crocei coloris.

44d. ‘‘Mutabit’’: id est, natura sua ex alio in alium colorem. Haec omnia

pro habundantia rerum dicuntur.


45a. ‘‘Sponte sua’’: nemine serente; hyperbolice loquitur.


45b. ‘‘Sandyx’’: genus herbae rubeae, cuius radices infantes cum coxerint

tabularum ceras ex eis tingunt, unde et ‘‘sandines’’ vel ‘‘sandices’’ vestes



46a. ‘‘Talia’’: praedicta.


I V. C O M M E N T A R Y T R A D I T I O N

46b. ‘‘Talia secla suis’’: id est, dixerunt concordes Parcae fusis suis, id est,

cum fusis suis haec statuerunt, in quibus putabantur fata continere.


47a. ‘‘Parcae’’: Parcae enim fata hominum per fusos suos exposuerunt,

alia nendo, alia texendo, alia rumpendo, ut Lucanus ait [De bello civili 3.19].


48a. ‘‘Adgredere o’’: Salonine.


48b. ‘‘Adgredere magnos honores’’: id est, incipe ascendere.


49a. ‘‘Cara deum soboles’’: deum pro deorum posuit. Hoc vel ad Saloninum puerum loquitur vel ad Octavianum, quos vult a diis horiginem



49b. ‘‘Magnum iovis incrementum’’: id est, cui Iuppiter magnum dederit

incrementum, hoc est augmentum, aut est incrementum Iovis, ut in numerum deorum accesserit.


49c. ‘‘Iovis’’: de gente eius.

49d. ‘‘Incrementum’’: sive hominibus sive diis.

50a. ‘‘Convexo’’: vecto, rotundo, vexato.


50b. ‘‘Nutantem’’: exultantem gaudio aut trementem sub onere.

51a. ‘‘Tractus’’: latitudinem.

51b. ‘‘Profundum’’: excelsum.


52a. ‘‘Laetentur ut omnia’’: laetatur mundus in adventu tuo.

53a. ‘‘O mihi’’ et cetera: id est, ‘‘o si mihi vitae spatium esset sufficienter,

tua facta canerem.’’


53b. ‘‘Vitae’’: quo vita mihi liqueat.


55a. ‘‘Nec Thracius Orpheus’’: de Thracia, Calliopae Musae et Oeagri

filius, qui tantum putatur cithara potuisse ut ab inferis Eurydicen coniugem

revocaret. Huic Orpheo mater Calliopea.


56a. ‘‘Nec Linus’’: hic dicitur fuisse Apollinis et Psamathis filius, Thebis

oriundus, qui cursum solis lunaeque et omnium astrorum omniumque rerum carmen scripsit versibus non infacundis.



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

H. Scholia Bernensia on Eclogues 4

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)