Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tải bản đầy đủ - 0trang

4



với thực dân phương Tây thế kỉ XIX, đồng thời đề cập đến quan

hệ Anh – Pháp về vấn đề thuộc địa. Theo đó, từ chương 35 đến

chương 37 của tác phẩm, D.G.Hall thuật lại q trình thơn tính

Miến Điện của Anh và mâu thuẫn Anh – Pháp tại đây; chương

40, chương 41 trình bày quá trình giải quyết mâu thuẫn Anh –

Pháp về vấn đề Xiêm. Tuy nhiên, do bố cục của cuốn sách và

mục đích nghiên cứu nên nội dung quan hệ Anh – Pháp về vấn

đề thuộc địa ở Đơng Nam Á chưa được trình bày thành một vấn

đề riêng, có hệ thống.

Nhóm tác giả Phan Ngọc Liên (chủ biên), Nghiêm Đình Vỳ,

Đinh Ngọc Bảo, Trần Thị Vinh trong cuốn Lược sử Đông Nam Á

của Nhà xuất bản Giáo dục năm 1998, đã trình bày nội dung

chủ yếu về lịch sử Đông Nam Á từ thời tiền sử đến thập niên 90

của thế kỉ XX. Song, vì là một cơng trình thơng sử nên quan hệ

Anh – Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đông Nam Á thế kỉ XIX chưa

được tìm hiểu chi tiết.

Cuốn Lịch sử thế giới cận đại của Vũ Dương Ninh (chủ

biên) và Nguyễn Văn Hồng, do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành

2006, đã trình bày những nội dung cơ bản về sự chuyển biến

của chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai

đoạn đế quốc và hoàn cảnh lịch sử quyết định tác động đến

chính sách bành trướng xâm lược của hai cường quốc thực dân

Anh, Pháp thế kỉ XIX và kết quả của quá trình này. Tuy nhiên,

những nội dung liên quan đến mâu thuẫn Anh – Pháp có tác

động trực tiếp đến kết quả phân chia phạm vi ảnh hưởng và

thuộc địa giữa hai cường quốc chưa được quan tâm nghiên cứu.

Tiếp theo là một cơng trình của nhà nghiên cứu người Anh

Marry Somers Heidhue (người dịch: Huỳnh Kim Oanh, Phạm

Viêm Phương): Lịch sử phát triển Đơng Nam Á, do Nhà xuất



5



bản Văn hóa Thơng tin ấn hành năm 2007. Cuốn sách gồm có 7

chương với hơn 250 trang. Nội dung cơ bản của tác phẩm này là

khái quát lịch sử phát triển Đông Nam Á từ hình thành đến hiện

đại. Trong chương 4 của cuốn sách này với tựa đề: Đông Nam Á

như một ngã tư quốc tế, tác giả đã tái hiện quá trình xâm chiếm

của thực dân phương Tây ở Đơng Nam Á, đồng thời đưa ra quan

điểm cuộc chiến tranh Anh – Miến cuối thế kỉ XIX xảy ra chủ yếu

để ngăn cản sự bành trướng của Pháp từ Đông Dương.

Tác phẩm Lịch sử Đông Nam Á của GS Sử học Lương

Ninh (chủ biên), do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành năm 2008 là

cơng trình nghiên cứu, biên soạn cơng phu và tâm huyết về

Đông Nam Á. Tác phẩm là bức tranh tổng thể về văn hóa, lịch sử

hình thành và phát triển của Đông Nam Á từ tiền sử đến năm

2005. Bước vào thời cận đại, trọng tâm tác phẩm đi vào thể

hiện góc nhìn tồn cảnh về q trình thực dân hóa ở khu vực,

trong đó có nội dung đề cập đến quan hệ Anh – Pháp về vấn đề

Xiêm. Tuy nhiên, vì phạm vi kiến thức mà cuốn sách đề cập khá

rộng nên nội dung liên quan đến quan hệ Anh – Pháp về vấn đề

thuộc địa ở Đông Nam Á chỉ dừng ở mức độ hết sức sơ lược.

Tiếp theo là cuốn Lịch sử chủ nghĩa tư bản từ 1500

đến 2000 của GS người Pháp Michel Beaud (người dịch: Huyền

Giang), do Nhà xuất bản Thế giới ấn hành năm 2009, đã trình

bày những nét căn bản về quá trình hình thành, phát triển và

vận hành của chủ nghĩa tư bản trong suốt 500 năm. Đặc biệt,

tác giả đã chỉ ra và lý giải một cách khoa học và có hệ thống về

nhu cầu bành trướng thuộc địa cùng những mâu thuẫn tất yếu

nảy sinh trong lịch sử phát triển của chủ nghĩa tư bản thời điểm

thế kỉ XIX, bao gồm quan hệ Anh – Pháp. Tuy nhiên, mâu thuẫn



6



Anh – Pháp biểu hiện cụ thể như thế nào, tác động đến bản thân

mỗi nước ra sao vẫn chưa được tác giả làm rõ.

Tác giả Nguyễn Văn Tận với cơng trình nghiên cứu Nhìn

lại chính sách ngoại giao “đổi đất lấy hòa bình” của

Xiêm trong quan hệ với Anh, Pháp từ sau những năm 50

của thế kỉ XIX đến những năm đầu thế kỉ XX, đăng trên

Tạp chí Khoa học, Đại học Huế, số 60, năm 2010; đã đưa ra một

cách tiếp cận mang tính đặc trưng của triều đình phong kiến

Xiêm thời cận đại, đó là việc thực hiện chính sách ngoại giao đổi

đất lấy hòa bình, một nội dung có liên quan mật thiết đến quan

hệ Anh – Pháp ở khu vực này. Theo đó, nửa sau những năm 50

của thế kỉ XIX, lợi dụng mâu thuẫn giữa hai nước đế quốc Anh

và Pháp, chính quyền Xiêm đã tạo ra một tam giác ngoại giao

quan trọng Anh – Xiêm – Pháp. Với mục đích tìm kiếm lợi ích lớn

nhất với sự hy sinh nhỏ nhất, Xiêm đã triển khai phương thức

cân bằng lực lượng Anh – Pháp thơng qua việc đổi đất để bảo

tồn chủ quyền dân tộc. Nhờ chính sách ngoại giao thực dụng

và mềm dẻo, kết hợp thủ tiêu các điều khoản bất bình đẳng,

Xiêm trở thành nước duy nhất trong số các quốc gia Đơng Nam

Á duy trì đuy trì nền độc lập dân tộc.

Tiếp đến là cuốn Lịch sử Đông Nam Á (tập IV): Đơng

Nam Á trong thời kì thuộc địa và phong trào đấu tranh

giành độc lập (từ thế kỉ XVI đến năm 1945), của Trần

Khánh chủ biên, do Nhà xuất bản Khoa học Xã hội ấn hành năm

2012. Tác phẩm đã trình bày khá đầy đủ về quá trình xâm nhập,

bành trướng, thiết lập chế độ cai trị và khai thác thuộc địa của

chủ nghĩa thực dân phương Tây ở Đông Nam Á từ thế kỉ XVI đến

năm 1945. Trong đó có những nội dung liên quan trực tiếp đến

vấn đề nghiên cứu của đề tài. Song, do mục đích của cuốn sách



7



nên mâu thuẫn Anh – Pháp được phản ánh trong tác phẩm vẫn

còn tản mạn, chưa được trình bày thành một vấn đề riêng. Đồng

thời, đặc điểm của quan hệ Anh – Pháp ra sao, tác động đến

bản thân mỗi nước và các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á

như thế nào vẫn chưa được tác giả đề cập.

Năm 2013, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin đã cho xuất

bản cuốn sách Lịch sử văn hóa Đơng Nam Á của GS. TS

Phạm Đức Dương (chủ biên). Đây là một cơng trình dài 1538

trang, nghiên cứu về hai lĩnh vực lịch sử và văn hóa của các

nước Đông Nam Á từ thời sơ sử cho đến hiện tại. Một trong

những nội dung được tác phẩm khắc họa là: sự xâm lược của

chủ nghĩa thực dân cũ ở Đông Nam Á thế kỉ XIX, mà Anh và

Pháp đóng vai trò là những diễn viên chính trong q trình bành

trướng này. Tuy nhiên, do mục đích nghiên cứu và phạm vi kiến

thức mà cuốn sách đề cập khá rộng nên mâu thuẫn Anh – Pháp

về vấn đề thuộc địa ở Đông Nam Á chưa được phản ánh cụ thể.

Tiếp đến là cuốn Một số chuyên đề lịch sử thế giới

(tập 3) của tác giả Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Kim do Nhà

xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2015. Khác với

các cơng trình xuất bản trước đây có nội dung trình bày theo

phổ rộng, bao quát nhiều vấn đề của lịch sử thế giới, tập 3 được

biên soạn tập trung vào không gian lịch sử, chính trị, văn hóa,

xã hội Đơng Nam Á tn theo tiến trình lịch sử. Tuy nhiên, do

phạm vi nghiên cứu rộng, nên những vấn đề trong quan hệ Anh

– Pháp về thuộc địa Đông Nam Á thế kỉ XIX vẫn chưa được

nghiên cứu cụ thể.

Cuốn sách Đông Nam Á lịch sử từ nguyên thủy đến

ngày nay của GS Lương Ninh chủ biên, do Nhà xuất bản Chính

trị Quốc gia – Sự thật ấn hành năm 2016 là một ấn phẩm giá trị



8



về lịch sử Đông Nam Á. Thông qua tác phẩm này, lịch sử Đông

Nam Á được tái hiện một cách hệ thống, toàn diện, đầy đủ, song

song với việc cập nhật những nghiên cứu mới, phát hiện mới

khách quan, chính xác. Nhưng vì là một cơng trình thơng sử nên

nội dung về q trình xâm chiếm Đơng Nam Á của chủ nghĩa

thực dân phương Tây cũng như mâu thuẫn trong quan hệ Anh –

Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đơng Nam Á chưa được tìm hiểu chi

tiết.

Cũng trong năm 2016, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm cho

phát hành cuốn Lịch sử quan hệ quốc tế của Vũ Dương Ninh

chủ biên. Tác phẩm đã trình bày khá rõ nét về quá trình phát

triển mối quan hệ giữa các quốc gia, những biến động lớn trong

quan hệ quốc tế từ đầu thời cận đại đến năm 1945. Nội dung,

quan hệ quốc tế trong quá trình xâm lược và tranh giành thuộc

địa của các nước phương Tây được đề cập ở chương VI ở tác

phẩm, trong đó có nhắc đến tranh chấp giữa hai đế quốc Anh và

Pháp ở Xiêm. Tuy nhiên, do phạm trù nghiên cứu rộng, nên quan

hệ Anh – Pháp được nói đến chỉ dừng ở mức độ khái quát, chứ

không đi sâu vào nghiên cứu cụ thể.

Gần đây, năm 2017, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ

Chí Minh cho phát hành cuốn sách Chính sách “đóng cửa” và

“mở cửa” ở một số quốc gia Đông Nam Á từ cuối thế kỉ

XVIII đến cuối thế kỉ XIX của tác giả Đặng Văn Chương. Nội

dung chủ đạo của tác phẩm bàn về khuynh hướng, các kiểu ứng

xử của các chủ thể chính trị Đơng Nam Á trong quan hệ đối

ngoại với các nước thực dân phương Tây từ cuối thế kỉ XVIII đến

cuối thế kỉ XIX. Nhưng cũng chính từ ấy, tác phẩm này cũng đã

phần nào phản ánh được thái độ chính trị và hành động của các

nước đế quốc ở khu vực này, cụ thể là mối quan hệ giữa Anh và



9



Pháp trong quá trình tranh giành thuộc địa ở Đơng Nam Á, cũng

như tác động của mâu thuẫn Anh – Pháp đến lịch sử các quốc

gia trong khu vực.

Ngồi ra còn có rất nhiều tác phẩm, bài viết, luận văn hay

cơng trình nghiên cứu về quá trình bành trướng xâm lược của

thực dân Anh, Pháp ở Đông Nam Á, đã chỉ ra được mâu thuẫn

trong quan hệ giữa hai nước đế quốc về vấn đề thuộc địa và

phản ánh quá trình giải quyết tranh chấp này ở nhiều khía cạnh,

mức độ khác nhau.

Thơng qua những tư liệu trên, chúng tơi nhận thấy rằng:

nhìn chung, các tác giả khi đề cập đến quan hệ Anh – Pháp về

vấn đề thuộc địa ở Đông Nam Á đều chỉ tập trung khai thác diễn

biến quá trình thơn tính thuộc địa của hai cường quốc này một

cách lẻ tẻ, rời rạc. Vì thế việc nghiên cứu vấn đề này vẫn còn

những khoảng trống chưa được đề cập, đó là: Quan hệ Anh –

Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đơng Nam Á thế kỉ XIX được hình

thành bởi những nhân tố nào? Mối quan hệ này đã từng bước

được giải quyết ra sao? Đặc điểm và tác động của mối quan hệ

này đối với bản thân mỗi nước, với lịch sử khu vực và quan hệ

quốc tế như thế nào? Cho đến nay, vẫn chưa có một tác phẩm

nào phản ánh được một cách đầy đủ và toàn diện quan hệ Anh

– Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đông Nam Á thế kỉ XIX.

Tuy nhiên, tất cả các cơng trình nghiên cứu trên sẽ là

nguồn tư liệu hữu dụng để chúng tôi hệ thống, tổng kết, chắt

lọc; đồng thời cố gắng tìm hiểu thêm một số khía cạnh trong

phạm vi năng lực, nhằm làm sáng tỏ nhất có thể những mặt nội

dung trong quan hệ Anh - Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đông

Nam Á cũng như đặc điểm, tác động của mối quan hệ này đối

với bản thân mỗi nước và với khu vực Đông Nam Á.



10



3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài là qua việc hệ thống một cách khoa

học và toàn diện mối quan hệ Anh – Pháp trong quá trình bành

trướng thuộc địa ở Đông Nam Á thế kỉ XIX, để trên cơ sở đó

làm rõ những đặc điểm và tác động của mối quan hệ này đối

với bản thân mỗi nước và khu vực Đông Nam Á.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục tiêu nghiên cứu như trên, nhiệm vụ của đề tài cần

thực hiện là:

- Phân tích những nhân tố khách quan và chủ quan tác

động đến sự hình thành quan hệ Anh – Pháp về vấn đề thuộc

địa ở Đông Nam Á, để từ đó rút ra những đánh giá làm nền tảng

cho quá trình nghiên cứu mối quan hệ giữa hai quốc gia này

trong quá trình tranh giành ảnh hưởng và thơn tính thuộc địa ở

Đơng Nam Á thế kỉ XIX.

- Hệ thống quá trình giải quyết mâu thuẫn quan hệ Anh –

Pháp từ lúc hình thành cho đến kết thúc và kết quả của quá

trình này.

- Trên cơ sở đó, nghiên cứu tính chất mâu thuẫn trong quan

hệ Anh – Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đông Nam Á để rút ra

những đặc điểm trong quan hệ hai nước, phân tích sâu sắc

những tác động của mối quan hệ này tới bản thân hai nước Anh

, Pháp và tới lịch sử các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Quan hệ Anh – Pháp về vấn đề thuộc địa ở Đông Nam Á.

4.2. Phạm vi nghiên cứu



11



- Nội dung: mâu thuẫn Anh - Pháp về Miến Điện, Xiêm, Lào,

Campuchia.

+ Miến Điện là tên gọi cũ của Liên bang Myanmar trước

năm 1989.

+ Xiêm (Siam), hay còn gọi là Xiêm La, là quốc hiệu chính

thức của Thái Lan

từ thời nhà Chakri được thành lập năm 1782 đến năm 1939.

Trong khóa luận, lãnh thổ vương quốc Xiêm bao gồm hai tỉnh

Battambang, Siam Riep của Campuchia và các tiểu vương quốc

Chiang Mai, Vientiane và Luang Prabang của Lào.

- Thời gian: thế kỉ XIX, tập trung trong giai đoạn từ thập

niên 50 đến năm 1896 – Anh và Pháp kí Hiệp định Luân Đôn,

thống nhất phân chia khu vực ảnh hưởng ở Đông Nam Á.

5. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã vận dụng các phương

pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp chuyên ngành: Phương pháp lịch sử, phương

pháp logic là hai phương pháp chủ yếu. Trong đó:

Phương pháp lịch sử: Qua việc vận dụng phương pháp này,

đề tài muốn làm phục dựng hoàn cảnh lịch sử cụ thể đưa đến sự

hình thành quan hệ Anh – Pháp, tiến trình giải quyết mâu thuẫn

giữa hai nước về vấn đề thuộc địa ở khu vực Đông Nam Á trong

thế kỉ XIX và kết quả của nó.

Phương pháp logic: được sử dụng để lí giải chính sách xâm

lược của Anh và Pháp ở Đông Nam Á, những thủ đoạn quân sự,

ngoại giao tinh vi mà hai nước

đế quốc sử dụng với đối phương, với các nước Đông Nam Á

nhằm đạt được mục tiêu của mình. Trên cơ sở đó, rút ra những

biện giải và đánh giá khách quan, chính xác về đặc điểm, tác



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×