Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
ĐỊNH HƯỚNG CÂU HỎI

ĐỊNH HƯỚNG CÂU HỎI

Tải bản đầy đủ - 0trang

T ư tưởng tác phẩm v ă n học được th ể hiện, bộc lộ qua các

hình tượng nghệ th u ậ t, trong đó trọng tâm là hình tượng nhân

v ậ t chính trong mơi quan hệ vối các n h â n vật khác tro ng những

tình huống điển hình. Đê’ hiểu ý đồ của tác giả, trong q trình

trao đổi với trẻ, cơ giáo đư a ra nhữn g cáu hỏi giúp t r e suy nghi

về nội d u n g tư tưởng c ủ a tác phẩm , bằng cách hướng trẻ vào

n h â n vật chính với n h ữ n g hành động n h â n vật, hướng trẻ phát

hiện n hữ ng ph ẩm ch ất c ủ a n h â n vật, dưa ra các n h ậ n xót về các

h ìn h tượng n h â n vật, xác định th ái dộ của mình với các nhân

vật. Có th ể hỏi trẻ: “C h á u thấy câu chuyện n ày có hay khơng?

Vì sao?”, “C háu th ấ y n h â n v ậ t n à y n h ư th ế nào?”.

Để hiểu sầu sắc nội d u n g tư tưởng tác ph ẩm điểu r ấ t cần

th iế t phải làm là cho trẻ học cách biểu thị thái độ c ủ a mình dối

với n h â n vật, h à n h vi của nó, đốì với một hình tượng nghệ th u ậ t

gây ấ n tượng. Cơ giáo có th ể đ ặ t câu hỏi dạng: “Vì sao n h â n vật

này lại h à n h động th ế n ày hay t h ế khác”. Dạy trẻ n g h ệ thuật lự

đ ặ t mình vào chỗ đứng và tình t h ế của các n h â n v ậ t trong tác

phẩm . Cô giáo đ ặ t câu hỏi để trẻ liên hệ vói cuộc sơng của mình:

“N ếu ch áu là n h â n vật... ch áu có làm n h ư vậy không? Tại

sao?,... cháu sẽ làm n h ư t h ế nào?”.

Trong khi trả lời n h ữ n g câu hỏi của cô giáo, trẻ sẽ thể hiện

sự hiểu biết của mình về t ư tưởng tác phẩm, học cách trình bày,

th ể h iệ n các ý n g h ĩ của m ìn h , học cách đ ặ t các câu h ỏ i cầ n th iê t



v à đơn giản.



Trao đổi với trẻ về tác phẩm, cơ giáo khơng chỉ giúp trẻ độc

lập nói lên nhữn g suy nghĩ, đ á n h giá của m ình về những sự

kiện h à n h động mô tà tron g câu chuyện n h ấ t là tron g truyện cổ

tích m à còn giúp đỡ c h ú n g tra n h luận, tháo luận v ẻ một tình

78



huống hoặc một ấn tượng, tình cảm mà chúng th u dược khi

tác phẩm nghệ thuật.

Tích (-hu là râ u chuyện cổ tích d â n gian. Tích Chu vì mải

chơi, khi bà ơm đà không lấy nước cho bà uống nên bà đà biến

th à n h chim và bay (li. Tích C h u hôi h ậ n và dã vượt qua bao khó

k hàn để di lấv nước ớ suối tiên m ang về cho bà uổng, bà trở lại

th à n h người. Từ đó hai bà c h áu sống với n hau r ấ t hạnh phúc.

Cơ giáo có thể d ặ t câu hỏi “C háu có yêu Tích Chu khơng,

Tại sao?”.Trong cáu hỏi này sẽ có hai cách đ á n h giá h àn h dộng

n h â n vật, hai cách t r ả lời khác nhau. Cô giáo cần giúp cho trẻ

thảo lu ậ n rồi di đến n h ấ t trí.

Q u á trìn h tr a o đổi, n h à sư p h ạ m cần hướng sự chú ý của

trổ vào v ấ n để m ấ u chốt c h ủ yếu tr o n g tác p hẩm , tiến tới để

trô hiểu nội d ung một cách tổng t h ể chứ không phải n h ữ n g

chi tiết riê n g ìẻ. Với mục đích n à y người giáo viên có t h ể tổng

liỢp m ột số’ tình tiế t hoặc d ặ t ra cho t r ẻ m ột hai câu hỏi mà có

t h ổ g iúp c h ú n g nám b ắ t mối q u a n hệ giữa các tìn h tiết và đơi

khi liên hệ với n h ữ n g tìn h h u ố n g tương tự từ kin h nghiệm

c ủ a b ả n t h â n trẻ.



Đơi vói từng lửa tuổi (bé, nhỡ, lớn), dơi với k h ả n ăn g của

từ n g nhóm , cá n hân trẻ (yếu. tru n g bình, khá) cô giáo cần chú ý

đ ế n viộc đ ặ t câu hỏi cho p h ù hợp (tính đến cả tính phức tạp

tro n g cấu tạo câu hỏi). Có loại câu hỏi khiến trẻ có thể mơ tả

h ìn h dạng, hành dộng.về một n h ân vật. Dựa trê n sự mô tả h àn h

dộng, các tìn h tiết, sự kiện cơ giáo có th ể đưa ra câu hỏi: ‘T ạ i

sao cháu lại nghĩ rằ n g c h àn g trai này r ấ t trẻ và dũng cảm?”.

T rà lời câu hồi này trẻ phải nhớ lại một loạt các chi tiết, h à n h

dộng. vSự kiện và lý giải. Mục đích của câu hỏi này là kích thích

79



sự suy nghĩ trẻ mẫu giáo, định hướng đê sao cho c h ú n g khơng

chì mơ tà mà còn phái giãi thích.

Khả nàng suy luận đơn giản chứng minh sự p h á t sinh ở trỏ

m ẫ u giáo lớn d ạ n g ban đ ầ u của tư duy logic. Hỗ trợ cho sự p h á t

triển đó trong q trìn h cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học.

câu hỏi gợi mỏ dược c h u ẩ n bị kỹ của cô giáo giữ một vai trò

quan trọng. Điều r ấ t d á n g mừng là trong khi trả lời các câu hòi

p h ầ n lớn trẻ giải quyết được các nhiệm vụ dã d ặ t ra cho chúng.

Đ ánh giá về một n h â n v ậ t hoặc h à n h động n h â n vật tre thường

dựa trên nh ữn g sự th ậ t, vào h à n h vi của n h â n v ậ t và kinh

nghiệm bản thân. Chúng thường đưa ra nhủ ng kết luận đúng

về điểu được nghe. Các phương á n trao dối với t r ẻ có thể cta

dạng phụ thuộc vào mục đích u cầu tiết học.

Hỗ trợ cho sự x u ấ t hiện và p h á t triển của hoạt động tư duy

là nhóm các câu hỏi hướng tới việc tái lập nội du n g cùa tác

p h ẩ m dã được nghe. Đơi với truy ện cơ tích người ta thường điía

ra một s ố câu hỏi về n h â n v ậ t và h à n h động của nó. hướng trẻ

chú ý tói những tình tiết c h ín h của truyện. T rên cơ sỏ (lú trí nhớ

và t r í tưỏng tượng p h á t triể n làm cho trẻ t h u ậ n lợi dồ dàng khi

kể lại tác phẩm và bưâc vào trò chơi đóng kịch. Trẻ thường hửng

thú kể lại truyện, chính ở đây trẻ học những m ẫu c â u trong tác

phẩm, chúng tiếp thu được cấu trúc ngữ pháp đúng, các từ

trong câu theo một t r ậ t tự n h á t định.

Trong nh ững tác p h ẩ m có các n h â n vật đối lập, th ái (lộ cua

tr ẻ dược bộc lộ trong câu t r ả lòi. T rả lòi câu hỏi “C háu yêu nhân

v ậ t nào? T ạ i sao?” . T h ư ờ n g là trẻ trả lờ i đ ú n g . Câu h ỏ i “Cháu

thích câu thơ nào trong bài thơ này?” hoặc “Cái gì trong cáu

chuyện này làm cháu thích” đ ã d ặ t trẻ trước tình huốnp cần

80



thiốt là phải chọn ự.niii nhiều câu thơ một vài câu m à trẻ thích;

j'lWn nliidu sự kiện liôn q u an đến hành vi n h ân vật tích cực. Tré

t hường t r a lời (lòn giàn nlìừng sự kiện th u h ú t sự chú ý của

filling. T rả lời được “Vì sao?” trong các câu hỏi đ ặ t ra. trẻ mâu

ịỳủo khơng chỉ xác lập mối liên hệ lỏgích chi tiết, sự kiện mơ tả

tron*: tác phẩm mà còn p h á t hiện dược cả các môi quan hộ bôn

tronji của các hiện tượng. t)ơi chiêu các tình tiêt sự kiẹn trong

tác phàm với sự thật, cuộc sông quan s á t được và kinh nghiệm

<ú;i bán thân , tre trái nghiệm và trướng thành.

ỉ)ế p h á t triển k h ả n ă n g tổng hợp khái q u á t, cô giáo đ ặ t

câu hỏi cho trẻ mẫu giáo lớn s a u khi c h ú n g dã được nghe kế và

nhó tru y ệ n cổ tích T ấ m Cám. Có th ể hỏi: ‘T r u y ệ n kể vể cuộc

dòi cơ T â m như t h ế nào?” Nêu trẻ gặp khó k h ă n cơ có th ể gợi

mỏ “lúc ỏ .n h à VỚI dì ghè T ấ m sống n hư th ê nào?”, “sau đó điểu

gì clã xây r a . . . ”

Các kết quả nghiên cứu đả cho th ấ y các câu trả lời của trẻ

ph ụ thuộc vào lứa tuổi và trìn h độ p h á t triể n t ư duy của tré.

S au dó cơ giáo có t h ể hộ thống, tóm tắ t khái q u á t lại những tình

tiêt chính của truyện.

Sau đ â y là n h ữ n g loại câu hơi theo chúng tơi là có th ể và

cần th iế t s ử dụng trong q u á trình cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm

v ã n học:



+ C á u hổi theo Irình tự nội dung cốt truyện, hướng trẻ tới

việc tái lập nội dung cùa tác p h ẩ m văn học.

t C â u hỏi liên q u a n đến phắm c h ấ t tín h cách của n h â n

v ậ t ch ín h .



■» C âu hỏi giúp trẻ biểu lộ thái độ, cách đ á n h giá c ủ a mình

ve n h â n v ậ t và h ành dộng của chúng.

81



+ C ảu hỏi liên hệ nội d ung dã nghe và kinh nghiệm Sống

của trẻ.

+ C âu hỏi có tính c h ấ t tổng hợp khái q u á t nhăm hướng trẻ

vào việc ghi nhỏ các tìn h tiết, những điểm m ấu chốt của truyện

theo một t r ậ t tự lơgích.

+ Đối với thơ trữ tìn h câu hỏi hướng trẻ cảm nhận, phát

h iệ n n h ữ n g câu thơ hay. h ình â n h đẹp, âm t h a n h nhịp diệu,

cảm xúc chủ dạo của bài thơ, khơi gợi tìn h cảm , trí tương

tượng ò trẻ.

Việc chọn lựa các câu hỏi và kết hợp chúng trong quá trình

tra o đổi p h ụ thuộc vào giá trị nội d u n g và nghệ th u ậ t tác phám

văn học và những nhiệm vụ giáo dục được xác định- Thực tiễn

cho th ấ y rằng cần th iế t có các cáu hỏi gợi mở, bố xung giúp trẻ

suy nghi về tác phẩm. Vai trò của cơ giáo trong suốt buối trò

chuyện, tra o đổi vẫn là q u an trọng. Cô giáo là người điều khiển

hướng d ả n một cách khéo léo để không di sai chú dể, nội dung

mục đích d ặ t r a trong tiế t học. N hư chúng ta đã biết tư duv của

trẻ r ấ t khó mà khép vào dòng nào. Nó di từ sự liên tương này

đến liên tưỏng khác n h ẹ .n h à n g như một quà bóng lân trẽn mặt

p h ẳ n g nghiêng. P uskin đă từng nói: ‘T h ậ t là kỳ diệu nếu ai

điểu kh iển và hướng d ẫ n được tư duy của m ình theo một dường

liên tục”. N h à giáo dục Nga Trikhiêva cùng đã từng nhắc: gfiừ

cho tư duy theo một dòng liên tục là một nghệ th u ậ t rất khó và

ch ính vì t h ế mà phải r è n luyện nó ngay từ khi còn bé Các orri

phải được giáo đục một cách kỹ lưỡng là khi đàm thoại trao (tổ)

cững n hư khi trò chuyện khơng được đi chệch khỏi cái chính

tức là cái đề tài chủ yếu. Khi trìn h bày suy nghĩ của rrình phải

tơn trọ n g trình tự, khi liên tưỏng khơng nên t h ả cho suy nghi

của m ình đi lưng tu n g chệch khỏi vấn đế chính.

82



Vai trò til'll v.ựv cùa tậ p thể trẻ với cô giáo sẽ giải quyết

itượr nlnộtn vụ (lí)t ra. Cò giáo đóng vai trò là người hướng dân

•núp il'ì khi trò rẠ|) khó khãn. Điều q u an trọng là làm sao cho

mọi t r ỏ đ ể u


những



ntflic (hide, (UíM ra những cáu hỏi, n h ữ n g điều hoài



nghi và các kốt luận.

Kinh nghiệm cho tháv trẻ em khơng thò ơ vỏi th á i độ của cỏ

Ịỉi.io trước các c á u t r ả liti c ủ a ch ú n g tro n g thòi gian t r a o dổi.



N hung giải thích suy luận của trỏ d ạ t yêu cầu dược k hen ngợi,

c h ú n g sò cố ííáng tập tr u n g nỗ lực tốt hơn dể thực hiện n h ữ n g gì

u 1 au. Cơ giáo nên có thái độ khuyến khích tơn trọng và tỏ ra

tin tưởnfí các em. Nếu diéù n à y th à n h cơng thì trẻ r ấ t hài lòng

VUI sướng. Cỏ giáo có thê đ ặ t những câu hỏi n hư sau: “Cô r ấ t

q uan tâ m muốn biết... ai có thể đốn được...”.

Câu hòi rõ ý, n gắn gọn, dễ hiếu sẽ tạo nên t h à n h công của

cuộc tra o dổi. chuyện trò.

N h ú vậv trao đổi với trẻ bằng hệ thống câu hỏi gợi mở sẽ

làm s â u sac hơn việc cảm th ụ tác phẩm văn học của trẻ. Giá trị

Ịtiao dục c ủ a n h ữ n g cuộc t r a o đòi được xác đ ịn h còn là s ự n â n g



cao hứng t.hú của trẻ đối với việc tiếp xú c vơí tá c phẩm, làm

thúc dậy n h ữ n g suy nghĩ của trẻ, giải quyết các nhiệm vụ trí

tu ệ mã mơn "Làm quen với văn học” đ ặ t ra. Kết hợp việc đọc

(liỗn cám tác phẩm văn học với việc tra o đổi với trẻ về tác phẩm,

n h ữ n g hình tượng nghệ t h u ậ t tuyệt vời sẽ dọng lại trong tâm

trí, trái lim, làm phong ph ú tâ m hồn và đời sống tinh t h ầ n của

trỏ. Cùnịĩ vỏi nó. trí tuệ. trí tương tượng và tìn h cảm của các em

rủ n g ngày một p h á t triển.

83



K ết th ú c bài viết này, tôi muốn nhắc tới m ộ t câu nói cúa

một t h ầ y giáo d ă n g trong mục Nhà trường ỏ báo The Sunday

T im es 2/10/1994 ‘T r ẻ em không phải là n hững t h ù n g chứa dề

c h ú n g ta đ ổ đầy, c h ú n g là nhữ ng đốm lửa cần p hải được thổi

cho b ù n g s á n g ”; N h ữ n g m uốn k h ả n g dịnh vai Lrò lớn lao của

phương p h á p tra o dổi gợi mở với việc cụ thể h ố hệ thơng cáu

hỏi theo hưó ng tích cực hố người học trong q u á trình cho trỏ

tiếp xúc vdi tác p h ẩ m văn học sẽ góp p h ầ n thổi b ù n g sán g lên

ngọn lửa ấy.

Hà Nội 20.9.2002



84



TRANH MINH HOẠ TÁC PHAM

VĂN HỌC VỚI TRỀ MẪU GIÁO

1.



V a i t r ò c ủ a t r a n h m in h h o ạ t r o n g v iệ c c h o t r ẻ



m âu



g iá o l à m q u e n v ớ i t á c p h ẩ m v ă n h ọ c



H ìn h tượng nghệ t h u ậ t c ủ a tác p h ẩ m v ă n học th ổ hiện tính

đi« dạng; của cuộc sống hiện thực v à việc cảm n h ậ n nh ững hình

tượng á y phụ thuộc vào vốn tri thức, văn hoá, k in h nghiệm dã

trá i q u a của con người. Trẻ em khi nghe n h ữ n g bài thơ câu

chuyện đã c ả m n h ậ n không chỉ dơn giản là n h ữ n g từ ngữ,

nliững c â u văn, n h ữ n g m ệnh đề tạ o nên tác p h ẩ m m à ớ trẻ còn

x u ấ t h i ệ n n h ữ n g biếu tượng mới, nh ững mối liên hộ với hiện

thực xã hội c h ú n g đ ã cám n h ậ n trong đời sơng non trẻ của

mình. Mối liên hệ giữa nội d u n g tác p hẩm văn học với kinh

nịihiệm cuộc sống c ủ a trẻ m ẫ u giáo càng p hong p h ú ch ặt chẽ

bao n h ié u thì c h ú ng càng hứ n g t h ú VỚI tá c p h ẩ m bấy nhiêu.

B iin g súíc m ạ n h của hình Lượng nghệ th u ậ t, b ằ n g sự diễn cảm



của ngô.n ngữ nghệ th u ậ t, tác p h ẩ m đã m a n g trong mình các

yếu Lơ c ủ a trự c quan. Tác ph ẩm v à n học k h ô n g chỉ lả sự thông

báo nêu ra n h ữ n g sự kiện này h a y sự kiện k h á c c ủ a cuộc sống

mà t ấ t c ả n h ữ n g con người với đ ủ d á n g hình, tính cách, t ấ t cả

th ê giói da d ạ n g sinh động của các loài vật, các bức t r a n h thiên

85



nhiên với sự phong p h ú của m àu sắc, ám th a n h được vẽ lòn

bằng ngơn ngữ. Với tư duy trực quan hình tượng chiếm líu the.

trẻ m ẫ u giáo có nhiều th u ậ n lợi trong việc lĩnh hội tác phẩm

văn học nghệ th u ậ t. Tuy nhiên việc tiếp th u ngơn ngữ ilê hình

th à n h ở trẻ biểu tượng về cuộc sống dược p h ả n á n h trong tác

ph ẩm còn h ạ n c h ế nên t r ẻ r ấ t cần viện nhờ đ ến hình tướn^ trực

quan, đặc biệt là t r a n h m inh họa th ể hiện bức tra n h cuộc sơng

mà ngơn ngữ văn học đã diễn tả.

Hình tượng trực q u a n là nguồn thông tin th ẩ m mỹ VỐI tư

cách là một phương tiện dạy học, nó hỗ trợ đắc lực trong việc

cho trẻ làm quen vối tác p hẩm vãn học, trong việc k ế t hợp ngôn

ngữ đọc và kể tác ph ẩm đ ể trẻ cảm th ụ văn học.

Trong k hi nghe đọc, kể tác p hẩm và xem các bức tra n h

minh họa trẻ em tiếp n h ậ n t h ế giới hiện thực trong đó bàng tai

và mắt. T h ế giới đó th ể hiện trước m ắ t trẻ đa dạng hơn và đầy

đ ủ các chi tiết cụ thể. Minh họa đã làm cụ th ể hố, chỉnh lý các

hình tượng đá biểu thị b ằ n g lòi nói, giúp trẻ hiểu dầy đủ toàn

diện và s â u sắc hơn tá c phẩm. Minh họa củng cô, khắc sáu

nh ững biểu tượng mới được h ìn h th à n h q ua ngơn ngữ dọc. kể

tác phẩm. Nó khơi gợi n h ữ n g xúc cảm t h ẩ m mỹ, những ru n g

động tâm hồn tron g trẻ. Người ta đã biết đến s ự n h ạ y cảm hứng

thú của trẻ trong việc cảm n h ậ n n h ữ n g âm th a n h c ủ a tác phẩm

văn học. trong việc cảm n h ậ n những hình d ạ n g và m à u sác của

tác phẩm tạo hình. Cho n ên việc phối hợp giữa ngơn ngữ (liễn

cảm vối hình tượng tạo h ìn h làm trực quan sẽ giúp cho sự cảm

n h ậ n tác ph ẩm vàn học c ủ a t r ẻ đ ạ t hiệu quả cao.

Khi xem t r a n h m inh họa do các họa sĩ vẽ, ô tr ẻ nảy ra ý

muốn tự m ình minh họa lại n h ữ n g điểu dã cảm n h ậ n qua nghe

86



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

ĐỊNH HƯỚNG CÂU HỎI

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×