Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
ĐƯA TRẺ VÀO HOẠT ĐỘNG

ĐƯA TRẺ VÀO HOẠT ĐỘNG

Tải bản đầy đủ - 0trang

Phương p h áp cho trè tiếp xúc với tác phẩm vàn học còn bao

h à m nghẹ t h u ậ t tạo khơng khí văn chương, c h uẩn bị tâ m th ế

cho trẻ bước vào th ụ cảm tác phẩm. Không th ể coi nhẹ việc cho

trẻ m ẫu giáo tiếp xúc với tác phẩm văn học. Cô giáo cán th ấ y rõ

sức m ạ n h to lớn của v ă n chương, biết kết hợp linh h o ạ t các

phương pháp để có th ể hồn hành tốt mục đích giáo dục.

(Thơng báo khoa học trường ĐHSP Hà Nội số 1/1994)



72



TRAO Đ ổ l VỚI TRẺ TRONG QUÁ TRÌNH CHO

TRẺ TIẾP XÚC VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC

1. N h ữ n g v â n d ể m a n g t i n h c h á t lý t h u y ẽ t



lià n h dộng tiếp xúc với tác p hẩm vãn học (tác phẩm vãn

clnKiiig) (lược q u a n niệm như h à n h động cảm thụ. x u ấ t phát từ

lu ậ n điểm tâm lý học nghệ t h u ậ t cho r ằ n g “p h ả n ứng nghệ

th u ậ t không phai là h à n h vi cảm th ụ cảm tính m à còn là cảm

XŨI và tường tượng” (LX.Vưgốtxki). Từ lu ậ n điểm "Tiếp nhặn

v a n học là (lúa trin h xung dột của nhận thức trực giác và nhận

thức lý tính (E.L.Feinberg), lý thuyết n h ậ n thức luận gọi đó là

h à n h dộng n h ậ n thức”. Lý luận dạy học coi việc tiếp xúc VỚI tác

plúìm vãn học đồng thòi là hành dộng lĩnh hội văn học. Vào

nliting nam cuối của t h ế kỷ XX với sự ra đời lý th u y ế t tiếp nhận

cùa trường phái mỹ học CônsLan (Đức) người La gọi h à n h động

lùụ là liếp n h ậ n vãn học. N hư vậy, tiếp n h ậ n vãn học - lĩnh hội

vãn học- là h à n h động tìm tòi n h ậ n thức, đòi hỏi sự sán g tạo.

(1 trường mầm non. tác phẩm văn học vói tư cách là tác

ph ấm ngliộ th u ậ t (lã có m ặt trong chương trìn h giáo dục trẻ.Cơ

giáo có nhiệm vụ giúp trẻ tiếp xúc với tác p h ẩ m vàn học, hình

th à n h <> trẻ sự cảm th ụ vãn học nghệ th u ậ t. Việc đọc diễn cảm

lí 1 C' phám và việc tiến h à n h trò chuyện, tra o đổi với trẻ về tác

ph ấm sẽ giúp trẻ cảm nhộn s â u sắc nội (lung tư tưỏng và cái

hay cái đẹp cùa tác ph ẩm ỏ lửa tuổi trẻ cho phép. Sự cảm nhận

73



s â u sắc tác p hẩm văn học trên cơ sở sự nhạy cảm th ẩ m mỹ dã

tích cực hố hoạt động tư duy của trẻ. Từ n h ữ n g hình tượng

nghệ t h u ậ t trong tác phẩm , trong quá trìn h tra o dổi nhà sư

ph ạm rèn các thao tác t ư duy, hướng dẫn trẻ so sánh, p h â n tích,

đ á n h giá, tổng hợp khái quát. Đặc biệt k h ả n ă n g suy luận (lơn

giản sẽ là cơ sở nảy nở d ạ n g ban đầu của tư duy logic ỏ trẻ mẫu

giáo lớn. Theo Pascal suv luận làm nên sự lớn lao c ủ a con người.

Suy luận là thao tác cực kỳ quan trọng dối với việc hình th à n h

và p h á t triển t r í tuệ, n h â n cách trẻ. Thực hiện tra o đổi với trẻ

về tác phẩm, hệ thống câu hỏi gợi mở có một Ưu t h ế đặc biệt dể

trẻ đ ạ t được mức độ sâu sắc của sự cảm thụ văn học. Nó là một

giải pháp hiệu quả để trẻ nhận thức, thức tinh trong trẻ những KÌ

vốn có khiến chúng khơng phải th ụ động nghe cô giáo đọc và kể

tác phẩm rồi ghi nhớ. N hững câu hỏi sẽ phá vỡ các “Văn hố Ún

lặng” ây. Dạy học mới chính là đ ặ t người học vào tru n g tâm của

quá trình dạy học, p h á t huy tính tích cực của người học. Có thể

nói nghệ t h u ậ t tổ chức hoạt động dạy họe-giao tiếp này chínli là

nghệ t h u ậ t đ ặ t câu hỏi và trình bàỵ lời giiii đáp của cơ giáo.

Để đ ặ t câu hỏi, trưóc h ế t cần hiểu câu hỏi là gi? Cùng với

kh ái niệm p h á n đoán, suy luận, câu hỏi cũng là s ả n phẩm của

tư duy.

Khái niệm p h ả n á n h dấu hiệu b ả n c h ấ t c ủ a sự v ậ t hiện

tượng, con người n h ậ n thức sự v ậ t qua d ấ u h iệ u đó. Khái

niệm là k ế t qu ả là s à n p h ẩ m của một q u á tr ì n h h o ạ t dộng tư

duy. N h ư vậy kh ái n iệ m là sự biết c ủ a con người vê một sự

v ậ t h iệ n tư ợng.



Câu hỏi cũng là s ả n phẩm của qu á trình n h ậ n thức sự vật

hiện tượng, nh ưn g đây là s ả n phẩm tru n g gian giữa biết và

74



I'll ưa biết trong ý thức của chủ th ể n h ậ n thức. Có thổ hiểu: cáu

hỏi 1.1 sự biết vồ riiồu chưa biết một đối tượng n h ậ n thức. Như

vẠy trong câu hỏi phái có cả điểu đã biết và chưa biết vê cái cần

hổi. '6 the hình (lung mối q u a n hệ giữa câu hỏi và khái niệm

b a n g S<1 dồ sau:

Phán ánh vào



kích thích



Giải



S ự v it khách ___



Bộ não c ủ a _^



qu.in (Đổi



chủ thể



hiện



tư ợrg nhàn



nhận thức



câu hỏi



về đối

^ af:>



tượng



nức)

a ) _____________________________ ^ (a ) ___________* (a")



ờ đây a là v ậ t thật, a ’ và a ” là h ình ả n h của a được p h ản

á n h qua tư duy gọi là h ình thức của tư duy. Trong đó a” theo sự

p h á t triển của khoa học n g ày càng tiệm cận đến a (a và a ” trù n g

khiít ìhau), còn a’ chỉ là s ả n p h ẩ m tru n g gian trước khi đ ạ t được

a ” r i n g cần hiểu r ằ n g s ả n p h ẩ m tru n g gian có r ấ t nhiều, nghĩa

1 : 1 trước khi có khái niệm chính xác con người đã phải giải quyết



nhìiều câu hỏi có khi r ấ t kh ó k h ă n phức tạ p trong thòi gian dài.

L)ù ỏ giai đoạn nào, trước khi đến a” thì a’ vẫn là s ả n phẩm biết

về cái chưa biết.

Mhư v ậ y trước k h i có k h á i niệm chính xác, COI1 người vẫn



p h a i giái quyết n h iều câu hỏi trong m ột thời gian dài. Quá trình

n h á i, thức một sự v ậ t hiện tượng là q u á trình xuất hiện và triệ t

t i ê u nọt. sơ câu hỏi - Q u á trìn h phủ định của p h ủ định. Cái phủ

địn h là cái kh ẳng định, cái bị p hủ đ ịnh là cái chưa được k h ẳ n g

dịn.h hoàn toàn. VỚI b ả n châ't triế t học đó, thì khái niệm là sản

75



Xuất



p hẩm trực tiếp của câu hỏi. Khơng có câu hòi thì khơng xuất

hiện ho ạt động tư duy do vậy m à không có khái niệm. Người

biết hỏi nhiều, hỏi h ay chắc chắn là người thông minh biết

nhiều. Vây t h ế nào là biết hỏi? Đê câu hỏi theo d ú n g bản c h ất

triết học trên, cần t u â n t h ủ các yêu c ầ u s a u khi nêu câu hỏi:

+ Câu hỏi phải có tỷ lệ tơi ưu giữa cái đã biết với cái chiíii

biết về dối tượng hỏi. Trong câu hỏi nếu cái đã b iế t quá lớn so

với cái chưa biết th ì sẽ khơng kích thích hoạt động tìm lòi đáp.

lúc n ày người được hỏi khơng phải động não. Trong trường hỢị)

ngược lại, câu hỏi vể đô’] tượng qu á xa lạ thì người được hỏi như

“vịt nghe sấm ” do dó kh ơng làm x u ấ t hiện k h ả n ã n g tìm lời giải

Xác định tỷ lệ giữa vốn đã biết và điều còn chư a biết thì (lặt

câu hỏi cho một người n ào đó đòi hỏi một nghệ t h u ậ t cao, niộl

trìn h độ sư ph ạm n h ấ t định.

Câu hỏi có định hưống rõ r à n g cho việc tìm lời giải đáp mới

t r á n h được tình trạng: hoặc cùng một câu hỏi có nhiều câu trà

lời vối nội dung r ấ t k h á c n h a u t h ậ t khó đ á n h giá, hoặc người

được hỏi m u n g lu n g v à d ẫ n tới trả lrfi lạc đề.



+ Trong dạv học, c â u hỏi của người th ầ y khơng phải chỉ để

học trò t r ả lời m à có th ể làm x u ấ t hiện n h ữ n g câu hỏi mới ỏ phía

các em. N hững câu hỏi n h ư t h ế mới là đàm thoại trong dạy học,

mới có tác d ụ n g cung cấp tru yền đ ạ t giao tiếp thông tin. Câu hỏi

là k ê n h giao tiếp thầy - trò. Đây là kênh thông tin 2 chiểu. Đây

là điểm khác biệt phương p h á p độc thoại. H oạt động giao tiếp

này được qui vể một chuỗi h o ạ t động tìm câu t r ả lời cho các câu

h ỏ i - đó c h ín h là t r i th ứ c n g ư ờ i học lĩn h h ộ i được.



76



2.



Đ ị n h h ư ớ n g c á u h ỏ i t r o n g q u á t r ì n h c h o t r ẻ t iế p



x ú c v ớ i tá c p h ẩ m v ă n h ọ c



Do lính chát cùa món “làm quen với ván học”, trong quá

ir i n h cho tr ê t IC'P xiìr VỎ1 tác pham. cluing tơi rá t ch ú ý đôn hộ

th ố n g cnu hôi. (lỏn rách hơi nh am phát huy tòi da n ă n g lực tư

íluy của trí*.

C h ú n g tôi c ũ n g V t h ú c r ă n g h ư ỏ n g tỏi c â u h ỏ i n h ư n g k h ô n g



ph ai lúc nào cũng tính (lốn dặc (liêm p h á t triể n tư duy, những

n h iệ m vụ p h á t triển tri tu ệ quá sức làm giảm sự q u a n tâm và

h ứ n g th ú của trỏ tới n h ữ n g vè đẹp khác của tác phẩm, đặc biệt

vò đẹp của nghệ t h u ậ t ngôn từ. Sẽ là sai lầm nếu các nhà giáo

<1ịu* đ ặ t ra c â u hỏi đã có s ẵ n câu t r ả lời. Cùng cần h ế t sức tránh

li n h t r ạ n g hỏi đáp liên miên, n hữ ng cảu hỏi qu á chi tiế t vụn vặt

p há vỏ hệ thông lỏgioh cùa bài học và việc tiếp th u lình hội

tri th ức của trẻ sè khơng có một hộ thơng rõ rệt. C âu hòi cần

cuồn h ú t tre th a m pia t r a n h lu ận bộc lộ nh ữn g s u y nghĩ cảm

t h u riêng, c ẩ n phái khêu gợi tie trẻ bộc lộ cảm th ụ c ủ a cá nhân

m ìn h một cách hồn nhiên, tự do. Cô giáo cần kh uyến khích đến

múc tối (la sự trao đối giữa trẻ này với trẻ khác, t r á n h n h ậ n xét

<1ú n g sai hoặc áp đ ặ t ý kiên của mình. N ếu có thể, cơ giáo nên

roi mình là th à n h viên của nhóm, lớp.

Thực hiện việc trao đối với trẻ vê tác phẩm, các c â u hỏi đặt

ra irtiớe trò khơng tách ròi khỏi nội du n g câu chuyện, b á t chúng

l»lhh suy nghi hồi tưởng vé n h ữ n g sự kiện đẵ mô tả d ự a trẽn sự

liùị) th u n h ạ y cảm hình tượng nghẹ th u ật. Các câu trả lời của

irẻ hướng vào tác ph ẩm và n h ư vậy n hữ ng hình tượng trong tác

p h à m d ã gây ấn tượng m ạ n h cho trẻ. Hằng cách đó trẻ sẽ lưu

J»iử dược n h ữ n g ấ n tương (lầu tiên của mình về tác phẩm.

77



T ư tưởng tác phẩm v ă n học được th ể hiện, bộc lộ qua các

hình tượng nghệ th u ậ t, trong đó trọng tâm là hình tượng nhân

v ậ t chính trong môi quan hệ vối các n h â n vật khác tro ng những

tình huống điển hình. Đê’ hiểu ý đồ của tác giả, trong q uá trình

trao đổi với trẻ, cô giáo đư a ra nhữn g cáu hỏi giúp t r e suy nghi

về nội d u n g tư tưởng c ủ a tác phẩm , bằng cách hướng trẻ vào

n h â n vật chính với n h ữ n g hành động n h â n vật, hướng trẻ phát

hiện n hữ ng ph ẩm ch ất c ủ a n h â n vật, dưa ra các n h ậ n xót về các

h ìn h tượng n h â n vật, xác định th ái dộ của mình với các nhân

vật. Có th ể hỏi trẻ: “C h á u thấy câu chuyện n ày có hay khơng?

Vì sao?”, “C háu th ấ y n h â n v ậ t n à y n h ư th ế nào?”.

Để hiểu sầu sắc nội d u n g tư tưởng tác ph ẩm điểu r ấ t cần

th iế t phải làm là cho trẻ học cách biểu thị thái độ c ủ a mình dối

với n h â n vật, h à n h vi của nó, đốì với một hình tượng nghệ th u ậ t

gây ấ n tượng. Cô giáo có th ể đ ặ t câu hỏi dạng: “Vì sao n h â n vật

này lại h à n h động th ế n ày hay t h ế khác”. Dạy trẻ n g h ệ thuật lự

đ ặ t mình vào chỗ đứng và tình t h ế của các n h â n v ậ t trong tác

phẩm . Cô giáo đ ặ t câu hỏi để trẻ liên hệ vói cuộc sơng của mình:

“N ếu ch áu là n h â n vật... ch áu có làm n h ư vậy khơng? Tại

sao?,... cháu sẽ làm n h ư t h ế nào?”.

Trong khi trả lời n h ữ n g câu hỏi của cô giáo, trẻ sẽ thể hiện

sự hiểu biết của mình về t ư tưởng tác phẩm, học cách trình bày,

th ể h iệ n các ý n g h ĩ của m ìn h , học cách đ ặ t các câu h ỏ i cầ n th iê t



v à đơn giản.



Trao đổi với trẻ về tác phẩm, cô giáo khơng chỉ giúp trẻ độc

lập nói lên nhữn g suy nghĩ, đ á n h giá của m ình về những sự

kiện h à n h động mô tà tron g câu chuyện n h ấ t là tron g truyện cổ

tích m à còn giúp đỡ c h ú n g tra n h luận, tháo luận v ẻ một tình

78



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

ĐƯA TRẺ VÀO HOẠT ĐỘNG

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×