Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Tải bản đầy đủ - 0trang

5



Vall và Carré tìm thấy tính đa dạng của huyết thanh miễn dịch chống vi rút (type

O và type A). Năm 1926, Waldmann và Trauwein tìm ra vi rút type C. Sau đó,

Lawrence khám phá ra các type SAT1, SAT2 và SAT3 từ những bệnh phẩm ở Châu

Phi gửi đến viện Pirbright và type Asia1 từ những bệnh phẩm ở Đông Nam Á,

Hồng Kông, Ấn Độ, Miến Điện.

Từ đầu thế kỷ 20 trở đi, bệnh phát ra ở nhiều nơi trên thế giới. Ở Châu Mỹ,

dịch LMLM xuất hiện ở Mỹ vào các năm 1902, 1908, 1914, 1924, 1929, 1932; ở

Mexico năm 1946, Canada 1952 và nhiều nước ở Nam Mỹ như Argentina năm

1953. Bệnh cũng xuất hiện ở Venezuela năm 1950, Colombia năm 1950 - 1951 rồi

lan sang Ecuador năm 1956. Ở Châu Phi, bệnh thường xẩy ra ở Bắc Phi, Nam Phi

[25]. Ở Châu Âu, có luồng dịch phát sinh từ Tây Đức lan sang Hà Lan, Bỉ,

Lucxemburg, Pháp, Anh, Ý, Áo, Đan Mạch, Thụy Điển, Na Uy và Ba Lan vào năm

1951; Bệnh kéo dài đến năm 1953, 1954 [28]. Theo Nguyễn Vĩnh Phước (1978) ở

Châu Á, bệnh phát ra ở Ấn Độ năm 1929, 1952…, Myanmar năm 1948, Thái Lan

năm 1952, Trung Quốc năm 1951, Campuchia năm (1931, 1946, 1952). Bệnh

LMLM ở Châu Á không dữ dội như ở Tây Âu nhưng ảnh hưởng đến kinh tế các

nước Cận Đông, Trung Đông, Nam Á và Viễn Đông [28], [18].

Từ năm 1926 đến 1936, giai đoạn tập trung nghiên cứu về vắc xin và chương

trình quốc tế về phòng chống dịch được hình thành. Trong 3 năm (1937-1939)

người ta thống kê được có 2 triệu ổ dịch trên khắp các châu lục và cũng chính trong

hồn cảnh này, Waldmann và Kobe đã nghiên cứu chế tạo vắc xin vô hoạt bằng

Formol hấp phụ bởi Al2(OH)3 để tiêm phòng cho gia súc. Có thể coi đây là một

bước ngoặt quan trọng trong công cuộc khống chế bệnh LMLM trên phạm vi toàn

cầu. Năm 1947, Frenkel đã cho ra đời loại vắc xin cải tiến, nuôi cấy trên tế bào

thượng bì của lưỡi bò, gọi là vắc xin Frenkel. Loại vắc xin này nhanh chóng được

sử dụng tại Hà Lan, Pháp và Đức. Sau đó nhiều phương pháp nghiên cứu ni cấy

vi rút đã được tìm ra giúp cho việc cải tiến kỹ thuật chế vắc xin [16].

Các viện nghiên cứu lần lượt ra đời trên khắp các lục địa như Alfort (Pháp,

1901), Ile de Riems (Đức, 1909), Pirbright (Anh, 1924), Viện nghiên cứu về bệnh



6



LMLM ở Lyon (Pháp, 1947), Laboratoire de Plum (Hoa Kỳ), Sao Paolo (Brazin),

Nong Sarai (Thái Lan). Vào năm 1958, Pirbright trở thành phòng thí nghiệm tham

chiếu thế giới về bệnh LMLM (WRL: World Reference Laboratory).

Trong những năm gần đây, kỹ thuật chẩn đoán được cải tiến đã giúp cho

việc xác định bệnh được nhanh chóng. Vắc xin được sản xuất với chất lượng

cao và cùng với chiến lược khống chế bệnh hiệu quả, nhiều nước đã khống chế

hoặc thanh tốn bệnh thành cơng. Hiện có 59 nước trên thế giới được tổ chức

Thú y thế giới (OIE: Office International Epizooties) công nhận là nước an

tồn dịch bệnh LMLM [58].

1.1.4. Bệnh LMLM trên thế giới

Tình hình dịch trong những năm 60 rất trầm trọng, trung bình mỗi năm có

4.000 ổ dịch. Đến những năm 70, bệnh có xu thế giảm ở Châu Âu, Châu Mỹ nhưng

vẫn phổ biến ở Châu Phi (Mauritania, Senegal, Liberia, Tanzannia, Nigeria...) và

Châu Á (Indonesia, Malaisia, Thái Lan...),[16].

Vào những năm 80, dịch LMLM có mặt ở nhiều châu lục. Trong 5 năm (1981

– 1985), dịch đã xuất hiện ở khắp 80 nước. Ở Châu Âu có 804 ổ dịch tại 12 quốc

gia do vi rút thuộc các type O, A, và C gây ra. Năm 1985, dịch LMLM do vi rút

thuộc type Asia 1 xảy ra ở Hy Lạp [50]. Cùng thời gian này, ở Châu Á, dịch đã có

mặt tại 11 nước và hầu hết các ổ dịch cũng do vi rút type Asia 1. Ở Châu Phi, dịch

LMLM gây thiệt hại ở nhiều nước, đặc biệt là Kenia và Ethiopia (1984 - 1985). Vi

rút type C là căn bệnh chính của những ổ dịch ở 2 nước này. Tại các nước còn lại

của châu lục này, bệnh LMLM đều do vi rút thuộc 3 type SAT gây ra.

Năm 1989, theo thông báo của OIE, dịch LMLM đã xảy ra ở 53 nước ở khắp

các châu lục: Á, Âu, Phi và Nam Mỹ. Cho đến nay, một số quốc gia đã đạt được

thành quả tốt trong việc khống chế và thanh toán bệnh, như các nước thuộc khối

cộng đồng Châu Âu, Bắc Mỹ, Argentina, Indonesia và gần đây là cộng hòa Séc.

Tuy nhiên, dịch LMLM vẫn là nguy cơ của nhiều quốc gia, uy hiếp nghiêm trọng

nền chăn nuôi và thương mại quốc tế [7].

Những năm 1990, ở châu Âu, các nước báo dịch gồm Italia, Bulgari, Nga và

Hy Lạp. Năm 1993 có 55 ổ dịch xảy ra ở Italia, những ổ dịch đơn lẻ xảy ra ở



7



Bulgari, Nga. Giữa năm 1994, một ổ dịch xảy ra ở Hy Lạp trên đảo Lesbos và

Thrace gần biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ. Năm 1996, có 2 ổ dịch ở Thổ Nhĩ Kỳ và 1 ở

Hy Lạp. Năm 1997, chỉ có Georgia và Armenia là có bệnh. Trong năm 1998 (theo

báo cáo của WRL [26]), một chủng type A mới được phát hiện tại Iran năm 1996 đã

lan đến Thổ Nhĩ Kỳ sát Istanbul, dịch kéo dài đến cuối năm 1998.

Ở châu Phi, vào thập kỷ 90, vi rút LMLM type O lưu hành rộng rãi ở Tây

Phi, Gambia, Senegal, Uganda, Tanzania Malawi và Kenia. Năm 1999, ổ dịch

LMLM type O bắt nguồn từ Mali (Tây Phi) theo đường vận chuyển bò xuyên

qua Sahara lan đến Algeria, Marocco và Tunisia. Vi rút LMLM type SAT 2 lưu

hành ở Uganda, Zambia và Kenia; SAT 1 được xác định ở Kenia [54].

Ở châu Á, dịch LMLM do vi rút type O và Asia 1 xảy ra ở Pakistan và

Myanmar; type O và A tại Nepal, Buhtan; type A ở Thái Lan. Tại Malaysia,

không công bố dịch từ năm 1998, nhưng trong thực tế 2 type vi rút O và Asia 1

vẫn lưu hành tại bán đảo Malay này (không gửi bệnh phẩm đến WRL). Hai ổ

dịch địa phương tại Đài Loan và Philippines (đảo Luzon) đều do vi rút type O

gây ra. Tại Trung Quốc, dịch xảy ra tại Vân Nam nhưng khơng có thông tin về

type vi rút [1].

Ở Tây Á, chủng Iran 98 type A gây bệnh tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và lan đến

Akmenia. Vi rút type O đã gây dịch tại Lebanon, Kuwait, Iran, Iraq, Israel, Quatar,

Bahrain, Yemen và Saudi Arabia; Kazakstan và Kyrgyzstan (riêng Kazakhstan có vi

rút type A). Ở Nam Mỹ, tình hình khống chế dịch LMLM có nhiều thuận lợi,

Paraguay được cơng nhận là nước an tồn dịch (có tiêm phòng). Argentina cũng được

OIE cơng nhận là nước có vùng khơng bệnh LMLM và khơng tiêm phòng [61].

Trong năm 2000, 59 nước đã báo cáo có dịch LMLM. Ở châu Âu, dịch xảy ra

tại Hy Lạp; ở châu Á, dịch xảy ra ở Nga, Mongolia, Bangladesh, Campuchia, Trung

Quốc, Nhật, Lào, Nepal, Pakistan, Philippin, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Việt

Nam, Iran, Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Cápcazơ vùng Georgia, Azerbaijan, Armenia,

Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan và Tajikistan; ở châu Phi, dịch xảy ra tại Ai

Cập, Kenya, Mauritania, Nam Phi, Tanzania, Uganda, Malawi, Namibia, Zambia và

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



8

Zimbabwe, và



Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



9



các nước Nam Mỹ gồm Brazil, Colombia, Uruguay, Bolivia, Peru, Ecuador và

Venezuela. Đại dịch 2000 do vi rút type O. Vi rút serotype O/TAW/99 gây bệnh ở Đài

Loan (18/02/2000, trên dê); Nhật Bản (8/03/2000, trên bò), Hàn Quốc (20/03/2000, trên

bò); ở Liên Bang Nga (10/04/2000, trên lợn); ở Mơng Cổ (14/04/2000, bò, dê, cừu, lạc

đà); ở Hy Lạp và ở Zambia (02/03/2000).

Năm 2001, dịch LMLM do type O tái bùng phát khắp châu Âu (Anh, Hà Lan,

Pháp và Ireland); Nam Mỹ (Uruguay, Brazil và Colombia); ở châu Á (Thổ Nhĩ Kỳ,

Iran, Afghanistan, Georgia, Azerbaijan, Mông Cổ, Kuwait, Bahrain, Yemen,

Quatar, Ả Rập, Oman, Iran, Butan, Nepal, Malaysia, Philippin, Thái Lan và Đài

Loan). Tính đến cuối tháng 4/2001, Chính phủ Anh đã phải chi phí cho việc tiêu

hủy gia súc bệnh, dập dịch, tổng thiệt hại do dịch gây ra lên đến trên 14 tỷ đơ la Mỹ.

Sau đó, dịch xảy ra ở một loạt các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và châu Á.

Tính đến tháng 7/2001, có trên 20 nước xảy ra dịch LMLM [22].

Năm 2004, khơng có ổ dịch LMLM nào được báo cáo chính thức trong các

nước được OIE cơng nhận là khơng có bệnh (khơng tiêm phòng). Tuy nhiên, dịch

lẻ tẻ tại vùng giám sát [quanh vùng an toàn dịch (Nam Phi) và những vùng gần

đây không xảy ra bệnh (Nga, Mông Cổ, Peru, Brazil và Colombia]. Dịch bệnh

cũng xảy ra tại các nước Trung Đông, châu Á, châu Phi và Nam Mỹ, nơi bệnh

LMLM đã từng xảy ra. Có 48 nước báo cáo dịch LMLM trong năm 2004 với các

type vi rút gây bệnh khác nhau theo vùng địa lý.

Từ năm 2000 - 2004 có 23 nước ở châu Á và châu Phi gửi mẫu đến WRL. Kết

quả cho thấy type O vẫn là type phổ biến nhất; các type A, SAT 1 và SAT 2 có trình

tự nucleotide (di truyền) biến đổi nhiều so với các chủng trước đây cùng serotype.

Tại Đông Nam Á và vùng Viễn Đông, dịch bệnh do vi rút type O được ghi

nhận ở Hồng Kông và tất cả các quốc gia thành viên SEAFMD, ngoại trừ Indonesia

là nước khơng có bệnh LMLM. Type A được tìm thấy ở Malaysia, Thái Lan, Lào

và Việt Nam (2004). Các chủng vi rút type O phân lập được đều thuộc topotype

ME-SA và Cathay. Các vi rút phân lập từ Hồng Kông và Philippines nằm trong

topotype Cathay nhưng lại thuộc dòng phụ khác. Vi rút nhận được từ Việt Nam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



10



thuộc topotype Cathay hoặc ME-SA (chủng Pan - Asia). Vi rút type A ở Việt Nam

thuộc topotype Asia, có quan hệ rất gần với các chủng gây dịch bệnh ở Thái Lan

năm 2003, 2004 [57].

Trong năm 2005, bệnh LMLM đã xảy ra ở Brazil (serotype O), Colombia

(serotype A), ở Nga (serotype Asia 1); ở Trung Quốc (serotype Asia 1), Hồng Kông

(serotype Asia 1), Mông Cổ (serotype Asia 1); ở Botswana (serotype SAT 2),

Congo (SAT 1, 2, 3 và A). Sự xuất hiện gần ðây của serotype Asia 1 ở Trung Quốc,

Hồng Kông, Mông Cổ, Myanmar, Nga, Tajikistan cùng với sự có mặt của serotype

này ở Ấn Ðộ, Iran và Pakistan cho thấy rằng một chủng của Asia 1 có thể đang lây

lan khắp châu Á. Trong báo cáo của OIE năm 2005, khơng có dịch LMLM ở các

nước trong vùng được coi là an toàn và khơng tiêm phòng vắc xin LMLM. Cũng

trong năm này, FAO/WRLFMD đã nhận 266 mẫu bệnh phẩm LMLM từ 21 nước

châu Âu, châu Á, châu Phi và kết quả phân lập và định type cho biết type O vẫn

chiếm tỷ lệ lưu hành cao nhất [58].

Theo kết quả xét nghiệm của Phòng thí nghiệm giám định vi rút LMLM

(Pirbright, UK) những năm gần đây, sự phân bố của các type và subtype vi rút

LMLM trên thế giới vẫn như phân bố năm 2002 (hình 1.1).

- Châu Âu: những ổ dịch do vi rút type O và A có subtype A Iran/96 ở Iran và

Thổ Nhĩ Kỳ.

- Châu Phi: những ổ dịch do type O gây ra ở vùng Đông Bắc của lục địa

(Algeria, Tunisia, Guinea, Burundi, Kenya, Tanzania và Zimbabue); type A phân bố

ở Tây, Trung và Đông Phi; type C không phổ biến, các type SAT lưu hành rộng rãi,

SAT 1 và SAT 2 xảy ra rộng khắp trừ phía Bắc Phi, nhưng SAT 3 chỉ xảy ra ở vùng

hẹp của phía Nam châu Phi [64].

- Nam Mỹ: phổ biến là type O, A và C. Những ổ dịch do vi rút type O gây ra ở

Bolivia, Brazil, Colombia và Ecuador, type A xảy ra ở Venezuela, Colombia và Peru.

- Trung Đông: type O phổ biến nhất, tiếp theo là type A, Asia 1 và thỉnh

thoảng có type C.

- Châu Á: các nước có dịch do type O gây ra là Bahrain, Bangladesh,

Campuchia, Hồng Kông, Ấn Độ, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Malaysia, Nepal,

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



11



Philippines, Quatar, Syria, Saudi Arabia, Đài Loan, Arab, các tiểu vương quốc Ả

rập, Lào, Việt Nam và Yemen. Type A ở Bangladesh và Iran, type Asia 1 ở Iran và

Malaysia, type C giới hạn ở tiểu lục địa Ấn Độ và Philippines.

Theo báo cáo tình hình dịch bệnh LMLM hàng tháng trên thế giới của tổ chức

FAO vào tháng 6 năm 2014 (FMD, 2014). Từ Năm 2011 – 2014 vi rút LMLM chia

làm 7 vùng (pool) tuỳ thuộc vào đặc điểm của vi rút. Các nước thuộc vùng Đông

Nam Á và Trung Quốc thuộc vùng 1 (pool).

Vi rút LMLM lưu hành tại vùng 1 và vùng 2, cả 2 vùng đều có 3 type vi rút

LMLM lưu hành là O, A và Asia 1, nhưng đặc điểm của các vi rút này là khác nhau

giữa hai vùng.

Vi rút LMLM có 7 type: O, A, Asia 1, SAT 1, SAT 2, SAT 3 và C, từ 2004

không phát hiện được serotype C.

LMLM type A/Asia/Iran – 05 đã gây ra một đợt bùng phát ở Krasnodar Krai,

Tây Nam nước Nga (subtype chưa biết) và chưa có sẵn loại vắc xin phù hợp với vi

rút này. FAO đánh giá có nguy cơ lan rộng của vi rút này trong vùng.

LMLM type A/Asia Sea-97 lưu hành trong khu vực giữa Đông Á vào năm

2012 – 2013. Phân tích di truyền của loại vi rút LMLM type A (A GDMM – CHA –

3013 – S (LVRI)), được thu thập tháng 3 năm 2013 từ gia súc và lợn ở Bắc Trung

Quốc (Quận Chengbey, Tây Ninh, Thanh Hải), và kiểu gen của một vi rút phân lập

ở Nga ( A/Zabaikalsky/RUS/2013) được lấy mẫu vào tháng 3 năm 2013 từ gia súc

trong Molodezhny, huyện Priargunsky, Zabaikalsky kray, Đông Nam Liên Bang

Nga ( gần biên giới Trung Quốc) cho thấy mối quan hệ di truyền gần gũi (cả hai đã

có đặc tính di truyền tương đồng 99,06% trong vùng mã hóa VP1).

Vi rút LMLM thu thập vào tháng 10 năm 2012 tại miền Nam Thái Lan

(Nakhon Phathom). Tất cả đều cùng loại A/ASIA Sea-97. Dịch LMLM mới đã

được báo cáo trong tháng 7 năm 2013 ở Bayan – ULGII, Tây Mông Cổ (gần biên

giới Trung Quốc và nằm trong phạm vi 25 – 50 km từ biên giới Nga và từ Đông

Kazakhstan) gây ra bởi loại vi rút LMLM type A. Các sublineage di truyền vẫn

chưa rõ.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



12



Hình 1.1 Sự lưu hành theo đặc điểm của vi rút LMLM thành các vùng trên thế

giới từ 2011 – 2014

Một số subtype của vi rút LMLM type A – Iran 05 vẫn còn hiện diện trong

khu vực kiểu dịch địa phương của vùng Tây Âu – Á vào năm 2013 và đã được báo

cáo như sau: A/Asia/Iran – 05 SIS – 12 (Pakistan); A/Asia/Iran - 05 SIS -10 (tương

đồng 100% với phân lập từ Pakistan vào năm 2012) và A/Asia/Iran - 05 AFG - 07

(Iran) và A - 05 Iran SIS - 10, A - 05 Iran USK 11, A Iran - 05 WES - 11, A Iran 05 AMS 12; A – BAB 12 Iran - 05 (Thổ Nhĩ Kỳ). Sau khi phân tích dữ liệu di

truyền cho thấy, chủng vi rút LMLM mới đã nhanh chóng lây lan từ Nam Á (Thái

Lan, Việt Nam) đến khu vực phía Bắc Trung/Đơng Á, từ Nam và Đông Âu – Á

(Pakistan, Iran ) đến các vùng lãnh thổ Tây Á (Thổ Nhĩ Kỳ) đặt ra mối đe dọa cho

châu Âu.

Nhiều đợt dịch LMLM bùng phát do vi rút LMLM type A và O đã được báo

cáo của Bộ Nông nghiệp ở các vùng khác nhau của Trung Quốc. Ở Tây – Nam

Trung Quốc, tỉnh Vân Nam - ổ dịch type A ở gia súc tại một ngôi làng ở Shangri

La County; 1767 gia súc bị giết. Ở Trung Quốc sự lưu hành vi rút LMLM chủ yếu

là type O (O/Mya - 98) và Panasia. O (O/Mya - 98) chủ yếu ảnh hưởng đến lợn còn

O (O/Panasia) ảnh hưởng đến trâu, bò. Trong năm 2013 số ca bệnh do type A gấp 3

lần số ca bệnh do type O (FMD, 2013).

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



13



Trong 7 type vi rút Type A là type có số lượng biến chủng lớn nhất, làm cho

việc tiêm phòng vắc xin phòng bệnh gặp nhiều khó khăn (B. W. J. Mahy (Ed.),

2005). Trong tháng 10 năm 2012 phòng thí nghiệm tham chiếu của thế giới Fibright

đã nhận được 360 mẫu bệnh phẩm, có 290 mẫu bệnh phẩm đạt tiêu chuẩn phân lập,

kết quả phân lập có 5 type được phát hiện là O, A, SAT 1, SAT 2, Asia 1. Số ca

bệnh do type A gấp 2 lần số ca bệnh do type O, khoảng 30% số mẫu gửi đến phòng

thí nghiệm tham chiếu của Thế giới là không đạt yêu cầu xét nghiệm (Ngô Thanh

Long, 2013), [24].

Theo Báo cáo của Ngô Thanh Long trong hội nghị phòng chống dịch LMLM

ở gia súc tại Nghệ An, ( 22/11/2013):

- Ở Trung Quốc, trong năm 2013 số ca bệnh do type A gấp 3 lần số ca bệnh do

type O ( F M D, 2013).

- Tại Thái Lan, trong 3 năm liên tục từ 2011 – 2013 số ca bệnh do type A gấp

2 lần số ca bệnh do type O. Trong hai năm 2012 – 2013 đã có 7 mẫu được thu thập

và gửi đến WRL để giải trình tự gen. Tất cả đều là type A SEA - 97. Có sự liên

quan rất chặt chẽ (giống 99,06% cấu trúc Protein VP1) với A SEA - 97 phân lập từ

Nga và Trung Quốc. Điều này cho thấy vi rút LMLM đã lưu hành phổ biến trên

phạm vi rộng lớn trong một thời gian tương đối ngắn, mối đe dọa nguy cơ nhiễm

bệnh gia súc trong khu vực, trong vùng lân cận và sự lây lan nhanh chóng của các vi

rút subtype mới.

- Tại Campuchia dich LMLM từ năm 2011 – 2013 và Lào từ năm 2012 – 2013

chỉ phát hiện được type O.

- Tại Hàn Quốc từ 2011 – 2014 chỉ phát hiện type O.

1.1.5. Bệnh LMLM ở Việt Nam

Ở Việt Nam, bệnh được phát hiện đầu tiên vào năm 1898 tại Nha Trang và sau

đó dịch đã xảy ra ở các tỉnh Trung và Nam Bộ (trong thời gian này bệnh cũng được

phát hiện ở cả Lào, Campuchia và Thái Lan) [14], [18].

Năm 1937 -1940 có dịch ở Quảng Ngãi. Đến năm 1952, bệnh lại phát ra tại

Thừa Thiên Huế, đến 1953 – 1954 lan tràn vào vùng Nam Bộ, ra Miền Bắc và Tây

Bắc (Điện Biên). Tháng 4 – 1955, bệnh lại tái phát ở khu 3 và lan sang Khu Tả ngạn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



14



Việt Bắc, vào Khu 4. Có 3512 con bò và trâu mắc bệnh trong 11 tỉnh, 3 thành phố

(Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng), mãi đến cuối năm 1965 mới dập tắt được.

Từ 1954 – 1975: Dịch LMLM vẫn xảy ra tại các tỉnh thành phía Nam nhưng

lại khơng thấy xuất hiện ở các tỉnh miền Trung. Bệnh phát ra nhiều tại các tỉnh giáp

danh Campuchia, ngun nhân chủ yếu là do tình trạng bn bán gia súc, sản phẩm

gia súc qua lại biên giới làm lây lan dịch vào nội địa.

Năm 1975 – 1976: Dịch LMLM xuất hiện trên trâu, bò của 14 tỉnh thành, gồm

6 tỉnh Miền Trung, 4 tỉnh Đông Nam Bộ, 2 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, 2 tinh

Tây Nguyên.

Dịch LMLM đã xảy ra trên trâu, bò liên tục suốt thời gian từ 1975 - 2005,

trên lợn từ 1992-2005 và gây thiệt hại nặng nề nhất vào các năm 1993, 1995,

1999, 2000. Ngoài type O lưu hành trong nhiều năm qua, type A cũng đã được

phát hiện năm 2004 trên trâu, bò [14] và type Asia 1 trên trâu, bò và lợn năm

2005 ở Việt Nam [8].

Theo số liệu của Cục Thú y [14], năm 1999, trong khi vẫn chưa chấm dứt các

đợt dịch từ các tỉnh miền Trung và miền Nam thì ở miền Bắc, đợt dịch mới từ

Trung Quốc tràn sang tấn công hàng loạt các tỉnh giáp biên. Cao Bằng là điểm dịch

đầu tiên, từ đó dịch lan sang các tỉnh khác. Tính đến ngày 10/3/2000 cả nước có

58/61 tỉnh, thành phố bị dịch với 297.808 trâu, bò và 36.530 lợn mắc bệnh [14].

Năm 2001, bệnh xảy ra ở 16 tỉnh thành với 3.976 trâu, bò mắc bệnh.

Năm 2002, bệnh xảy ra ở 26 tỉnh thành với 10.287 trâu, bò mắc bệnh.

Năm 2003, 38 tỉnh thành có dịch, trong đó 28 tỉnh thành có dịch ở trâu, bò

và 28 tỉnh có dịch ở lợn, với tổng số 20.303 trâu, bò; 1.178 dê và 3.533 lợn mắc

bệnh, chủ yếu ở các tỉnh: Quảng Trị, Phú Yên, Khánh Hoà, Gia Lai và Hà

Giang [14].

Năm 2004, số tỉnh có dịch LMLM là 45 tỉnh, với 577 xã thuộc 169 huyện có

dịch. Tổng số gia súc mắc bệnh là: 25.658 trâu, bò, 127 dê và 1.555 lợn, trong đó có

9 tỉnh do vi rút LMLM serotype A (phát hiện lần đầu tiên tại Ninh Thuận và Bình

Định vào 8/2004), 3 tỉnh do cả 2 vi rút LMLM serotype O và A. Nguyên nhân của

việc xuất hiện vi rút LMLM type A có thể là do việc nhập lậu bò từ Campuchia.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



15



Năm 2005, số tỉnh có dịch LMLM là 37 tỉnh, với 408 xã của 160 huyện. Số gia

súc mắc bệnh là: 28.241 trâu, bò, 3.976 lợn và 81 dê, trong đó có 3 tỉnh do vi rút

LMLM serotype A, 13 tỉnh do vi rút LMLM serotype O, 3 tỉnh do cả 2 vi rút LMLM

serotype O và A, 2 tỉnh do vi rút LMLM serotype Asia 1 (Lào Cai và Khánh Hoà

vào tháng 10/2005) [3].

Năm 2006, dịch LMLM trên trâu, bò đã xảy ra tại 1410 xã của 283 huyện

thuộc 47 tỉnh, số gia súc mắc bệnh là 114.015 con. Dịch LMLM trên lợn cũng xảy ra

ở 516 xã của 191 huyện thuộc 54 tỉnh làm 44.450 lợn mắc bệnh. Trong đó type Asia

1 có ở Hà Giang, Yên Bái, Tuyên Quang, Cao Bằng và Thái Bình (phát hiện bằng

kít 3ABC và giám định bằng phương pháp RT-PCR) với tổng số 9.271 trâu, bò và

12.461 lợn bị bệnh. Trong năm 2006 cả nước đã xử lý tiêu huỷ 4.906 trâu, bò,

31.087 lợn [3].

Năm 2007 có 37 tỉnh có dịch, trong đó 294 xã, 225 huyện thuộc 25 tỉnh dịch

xảy ra trên trâu bò và 172 xã, 71 huyện thuộc 26 tỉnh có dịch LMLM trên lợn với

tổng số 11.355 trâu, bò và 12.386 lợn mắc bệnh. Số phải xử lý tiêu huỷ và chết là

3.765 trâu, bò và 11.122 lợn. Type vi rút lưu hành chủ yếu là type O, type A chỉ có

ở Phú Yên và type Asia1 có ở Quảng Trị và Thanh Hố [3].

Năm 2008, dịch có giảm so với các năm trước, có 122 xã của 43 huyện thuộc

14 tỉnh có dịch, làm 2.408 trâu, bò và 67 lợn mắc bệnh. Số chết, tiêu hủy là 218

trâu, bò và 39 lợn. Type O vẫn là type vi rút xuất hiện nhiều nhất trong các ổ dịch,

Tháng 12/2008 phát hiện type A tại Nghệ An [14].

Năm 2009, dịch đã xảy ra ở 229 xã thuộc 87 huyện của 27 tỉnh, thành phố với

tổng số 7.861 con trâu, bò mắc bệnh, 432 con phải tiêu hủy. Trên lợn, dịch xảy ra ở

35 xã thuộc 23 huyện của 16 tỉnh, thành phố với tổng số 499 lợn mắc bệnh, 429 con

phải tiêu hủy [14].

Dịch LMLM xảy ra trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung bộ, Duyên hải miền

Trung, Tây Nguyên và các tỉnh miền núi phía Bắc. Dịch xảy ra trên quy mơ rộng

vào tháng 9/2009, cao điểm nhất có tới trên 90 ổ dịch xuất hiện trong tháng, các

tháng khác dịch xảy ra ít hơn và rải rác tại nhiều địa phương. Dịch LMLM týp A

xuất hiện tại vùng miền núi phía Bắc (Sơn La, Bắc Giang và Hà Giang), Tây

Nguyên (Kon Tum), đồng bằng sông Cửu Long (Long An) - là những vùng đã lâu

khơng có týp vi rút này [3], [15].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN



http://www.lrc.tnu.edu.vn



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×