Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
dạy học lịch sử ở trường phổ thông

dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Tải bản đầy đủ - 0trang

truyền cho hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ ở Việt Nam (1945

– 1975).

Để hiểu được vai trò và ý nghĩa của nó, cần cắt nghĩa thêm thuật ngữ

“chính trị”. Về thuật ngữ này, theo Từ điển tiếng Việt, GS. Hồng Phê có nhiều

cách lí giải ở trên nhiều phương diện khác nhau. Theo đó, nói một cách tổng quát

“chính trị” nghĩa là: những vấn đề về tổ chức và điều khiển bộ máy nhà nước

trong nội bộ một nước, và về quan hệ chính thức giữa các nước với nhau.

“Chính trị” còn là những hoạt động của một giai cấp, một chính đảng, một tập

đồn xã hội nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước.

Trên một khía cạnh khác, cuốn sách giải thích “chính trị” là: những

hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một

chính đảng nhằm giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước của

một giai cấp hay một chính đảng. Điều này có liên quan đến các khái niệm

như “giáo dục ý thức chính trị”, “vững vàng về chính trị”. “Chính trị” còn

là: những hoạt động nhằm nâng cao giác ngộ chính trị cho quần chúng, các tổ

chức quần chúng thực hiện một đường lối, những nhiệm vụ chính trị nhất định

(cơng tác chính trị, cán bộ chính trị) [32; Tr.163].

Như vậy, có thể thấy các cách giải thích thuật ngữ “chính trị” nêu trên

đều có liên quan đến nhau và ít nhiều liên quan đến khía cạnh “tranh cổ

động” mà tác giả đang thực hiện trong đề tài này. Dựa trên sự phân tích nội

dung các thuật ngữ có thể khái quát “tranh cổ động” (tranh cổ động chính trị)

là những những tác phẩm hội họa được các họa sĩ hay bất cứ một người nào

sáng tạo ra để nhằm tuyên truyền mọi người về vấn đề chính trị của một chính

đảng hay một giai cấp, một tập đồn người trong xã hội, nhằm cho họ thấy rõ

những hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp,

một chính đảng để ủng hộ chính đảng, giai cấp hay tập đoàn xã hội trong cuộc

đấu tranh giành hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy nhà nước. Ở đây cần

xác định rõ rằng các tác phẩm tranh phản ánh nội dung cổ động về kinh tế, xã

hội, văn hóa – giáo dục cũng là tranh cổ động mang tính chính trị nếu nó thể

hiện nội dung tư tưởng tuyên truyền cho một tổ chức chính trị - xã hội nào đó.

15



Tranh cổ động cũng gọi là tranh áp-phích thuộc thể loại đồ họa trong

nghệ thuật tạo hình, mang tính khái qt cao với những u cầu như: Tính

thời sự, tính súc tích, điển hình hóa... nhằm phục vụ nhu cầu tuyên truyền

mang tính chính trị - xã hội, với phương châm kịp thời, dễ hiểu bằng lối biểu

đạt rõ ràng và thuyết phục.

1.1.2.

1.1.2.1.

-



Các loại tranh cổ động

Dựa vào hình thức thể hiện

Pano

Pano (Pháp: panneau, Anh: panel), tấm biển tương đối lớn, làm bằng

nhiều loại chất liệu như gỗ, vải, giấy... hay thậm chí vẽ trên tường, có hình vẽ,

viết hay trang trí để cổ động hoặc quảng cáo. Pano thường có khung và được

trưng trên những quảng trường, những không gian rộng lớn.

Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ các tấm Pano cổ động trở

nên phổ biến với tính bao qt lớn của nó. Pano cổ động nhân dân dốc hết sức

mình cho hai cuộc kháng chiến trường kì của dân tộc được dựng ở đường phố

Hà Nội và các thành phố khác, đồng thời chúng cũng được vẽ trên tường của

những tòa nhà cơng cộng, hoặc nhà dân nếu có tường lớn, với những dòng

chữ Việt cổ động ý chí nhân dân, nội dung kêu gọi đấu tranh vệ quốc và đóng

góp cho cuộc kháng chiến.



Một Pano vẽ trên tường trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954).

(Nguồn: Sưu tập Bảo tàng Cách mạng. Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn)

Trong kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954) các tỉnh nằm trong khu

vực Việt Minh quản lý đều có Ty Thơng tin - Văn hóa, đảm nhận nhiệm vụ

16



làm tranh cổ động tuyên truyền. Tùy từng địa phương có nguồn nhân lực và

tài vật thế nào mà làm tranh cổ động, trong đó Ty Thơng tin Bắc Giang với

nhiều nghệ nhân từ làng Đông Hồ đi theo kháng chiến đã phát hành nhiều

tranh cổ động và tờ rơi, nhiều bức tranh thực ra giống hệt với tranh dân gian

Đông Hồ, vẽ theo nội dung kháng chiến mới mà thôi. Ty Thông tin Bắc Kạn

cũng cho in nhiều tranh cổ động có thơ và khẩu hiệu bằng tiếng Việt và tiếng

Tày (phiên âm chữ quốc ngữ)…

- Áp-phích (từ tiếng Pháp: affiche) hay bích chương là một ấn phẩm

kích thước lớn có đặc trưng vừa thơng tin, vừa nghệ thuật, được thiết kế qua

các thủ pháp tạo hình mang tính thẩm mỹ cao nhằm mục đích truyền đạt đến

người xem bằng thị giác thơng tin chính về một sản phẩm, một sự kiện hay

một vấn đề. Đề tài Ápphich có thể là quảng cáo, thơng báo, tun truyền hay

cổ động.

Áp-phích thường được in trên giấy hay bìa cứng gồm chữ khổ lớn và

hình ảnh dễ bắt mắt. Bích chương có thể được yết thị ở trên tường vách, trong

cửa bày hàng, lồng trong kính, nhất là những nơi đơng người qua lại, mời gọi

mọi người chú ý.



Bức Áp-phích “Đồn kết với nhân dân Việt Nam” do

Cộng hòa Dân chủ Đức phát hành.

(Nguồn:



http://vnexpress.net/photo/thoi-su/tranh-co-dong-cua-nuoc-



ngoai-ve-chien-tranh-viet-nam-3206555.html )

Vị trí trình bày của áp phích thường là những nơi công cộng và đối

tượng thưởng thức là công chúng mọi tầng lớp trong xã hội nên thông tin dù

17



được phản ánh trực tiếp hay gián tiếp đều phải súc tích, đơn giản, dễ dàng

nhận biết ghi nhớ và mang tính đại chúng cao nhất.

-



Các loại tranh khác



Bác Hồ về nước - Tranh sơn dầu của Trịnh Phòng.

(Nguồn: Ban Quản lý lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh)

Tranh cổ động trong kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ thường là

những tấm Pano, Áp-phích với những nội dung biểu đạt dễ đọc, dễ hiểu, dễ

tiếp nhận. Tuy vậy, những bức tranh sơn dầu, sơn mài, tranh ghép mảnh phác

thảo… thể hiện mục đích cổ động cũng khơng hiếm.



18



Tranh ghép mảnh phác thảo “Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân”

của hai họa sĩ Nguyễn Thụ và Huy Oánh.

(Nguồn: Ban Quản lý lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh)

Dựa vào lĩnh vực cổ động



1.1.2.2.



Dòng tranh cổ động là một chấm phá trong nền hội họa nước nhà

những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược.

Những bức tranh sắc màu giản dị, gần gũi dễ nhìn dễ hiểu đến với nhân dân ta

mang lại những hào khí sục sơi và lời Tổ quốc sâu sắc. Tranh cổ động được

thể hiện rõ ràng trong từng lĩnh vực sau đây:

-



Lĩnh vực chính trị: Đó là những bức tranh kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân

tộc (Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chiến thắng Điện Biên Phủ năm

1954…), tuyên truyền chủ trương, đường lối về các Đại hội, Hội nghị của



-



Đảng.

Lĩnh vực kinh tế: Các bức tranh kêu gọi hậu phương “tăng gia sản xuất”, khai

khẩn ruộng đất bỏ hoang, tăng diện tích đất trồng, khơng một tấc đất bỏ

hoang, kêu gọi “năm tấn thóc để góp phần đánh Mĩ”… là những nội dung

chính trong lĩnh vực kinh tế của dòng tranh cổ động.

19



Tranh cổ động trên lĩnh vực quân sự trong kháng chiến chống Pháp.

(Nguồn:



http://vov.vn/van-hoa-giai-tri/trien-lam-tranh-co-dong-trong-



khang-chien-chong-phap-324754.vov )

-



Lĩnh vực văn hóa – xã hội, quân sự: Trong lĩnh vực này việc kêu gọi nhân dân

thực hiện nếp sống văn hóa – văn minh, tòng quân đầu binh đánh giặc… cũng

được các họa sĩ tranh cổ động khai thác nhiều.

Dựa vào nội dung cổ động



1.1.2.3.



Cũng như bất kỳ các tác phẩm nghệ thuật nào, những bức tranh cổ động

đều hướng tới người dùng, người xem. Để đạt hiệu quả cao nhất các bức tranh

cổ động phải thể hiện rõ ràng về nội dung. Về cơ bản, theo tác giả dòng tranh

cổ động trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ gồm các nội dung

cổ động chính sau đây:

-



Cổ động chủ trương- phong trào: Nội dung chủ yếu của tranh thể hiện đường

lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về chính trị, kinh tế, xã

hội đương thời. Đó có thể là những bức tranh kêu gọi tăng gia sản xuất của

hậu phương, phát động tinh thần tiêu diệt nhiều quân thù…

20



Tranh cổ động nói về tình qn dân, sự gắn kết gữa hậu phương với

tiền tuyến trong kháng chiến chống Mĩ.

(Nguồn: http://baotanglichsu.vn/sousleportail/fr/Nouvelles/Tin-trongnuoc/2015/01/3A924496/ )

-



Cổ động tình quân dân: Tinh thần quân dân như cá với nước được thể hiện rất

rõ trong thơ văn và tranh cổ động cũng không ngoại lệ. Đó là những bức tranh

cảm động về cuộc chia tay của những chàng thanh niên nàng thiếu nữ tuổi

mười tám đôi mươi, người cầm súng ra chiến trường chiến đấu, người tay cày

đảm đang nơi hậu phương tăng gia sản xuất; đó là những bức tranh các mẹ



-



Việt Nam may vá quần áo cho các chiến sỹ anh dũng…

Cổ động nêu gương điển hình: Là những bức tranh nêu gương trực tiếp các

đơn vị, cá nhân điển hình tiên tiến để biểu dương, khen thưởng và hơn cả để

nhân quần thấy được rộng rãi, học tập, noi theo, góp sức nhỏ của mình vào

cuộc chiến gian khổ của dân tộc. Những tấm gương về phong trào “Năm tấn

thóc để góp phần đánh Mĩ” quê hương Thái Bình, tấm gương về các anh



21



hùng La Văn Cầu, Phan Đình Giót, La Thị Tám… có tác dụng to lớn khích lệ

quần chúng đấu tranh chống kẻ thù.



Tranh cổ động kỷ niệm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954.

(Nguồn: http://vov.vn/van-hoa-giai-tri/trien-lam-tranh-co-dong-trongkhang-chien-chong-phap-324754.vov )

-



Cổ động kỷ niệm các ngày lễ lớn: Đây là một trong những nội dung cơ bản

của tranh cổ động và còn tồn tại đến tận ngày nay. Việc cổ động những ngày

lễ lớn bằng tranh không chỉ nhắc nhớ về những sự kiện trọng đại, mà còn

nhắc nhở, thúc giục quần chúng đấu tranh để dân tộc thêm phần vĩ đại hơn.

Những bức tranh cổ động kỷ niệm các sự kiện: Cách mạng tháng Tám năm

1945, chiến dịch Việt Bắc thu đông năm 1947, chiến dịch Biên giới thu đông

năm 1950, chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954… thời kỳ này khá phổ



-



biến.

Tố cáo tội ác của quân thù: Đây là nội dung khơng thể thiếu của văn hóa –

nghệ thuật giai đoạn 1945 – 1975. Những bức tranh cổ động tố cáo tội ác

quân địch khơi sâu trong lòng nhân dân sự căm phẫn, tức giận bởi sự giày xéo

giang san mình của những tên đế quốc thực dân gian ác, qua đó thúc giục ý

chí đấu tranh vì một nền hòa bình thống nhất, độc lập, tự do, hạnh phúc.



22



-



Cổ động về chủ tịch Hồ Chí Minh: Nội dung khơng thể bỏ qua của dòng tranh

cổ động qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mĩ là cổ động về chủ

tịch Hồ Chí Minh. Những bức tranh thể hiện tình cảm chan hòa, giản dị của

Người với đồng bào chiến sỹ cả nước khơng chỉ khơi thêm lòng trân trọng,

kính yêu lãnh tụ, hơn cả thế mỗi người tự cảm thấy ý thức trách nhiệm của

mình để đền đáp những gì cha ơng đã khó nhọc vun trồng.

Ngồi ra, tranh cổ động còn thể hiện nhiều nội dung chính trị, kinh tế,

văn hóa, xã hội khác; hơn nữa khơng phải mỗi bức tranh chỉ thể hiện một nội

dung mà có thể chứa đựng nhiều nội dung, nhiều thơng điệp khác nhau.



1.1.3.



Mối quan hệ giữa tranh cổ động với kiến thức lịch sử

Trong thư gửi các nghệ sĩ nhân dịp triển lãm hội họa năm 1951, chủ tịch

Hồ chí Minh có viết: “văn hóa, nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là

chiến sĩ trên mặt trận ấy” 4. Hồ Chí Minh cũng nói “Văn hóa là vũ khí” mà là

vũ khí lợi hại như là biết phát huy chủ nghĩa yêu nước là quyết định nhất trong

sự nghiệp cách mạng. Nghệ thuật còn góp phần đấu tranh cho sự phát triển con

người làm cho con người thoát cảnh bóc lột, phát triển tồn diện.

Văn hóa nghệ thuật có tác dụng rất lớn đối với mặt trận chính trị.

Muốn văn hóa nghệ thuật phục vụ chính trị, chúng ta phải học tập, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã nói: “Chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm” và

“một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, hay theo Lênin “kẻ mù chữ đứng

ngồi chính trị” là vậy.

Trong lịch sử văn hóa Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm, nhiều bài

học về sự kế thừa giá trị truyền thống văn hóa, Nguyễn Trãi, đã quan niệm

“nhân” “nghĩa” của nho giáo thống nhất với lòng tự hào dân tộc và ý thức

quốc gia của nhân dân ta thời ấy. Tấm lòng trắc ẩn, ưu muộn của Nguyễn Du,

Nguyễn Gia Thiều, Hồ Xuân Hương đối với phụ nữ đã tạo nên những hình

tượng nghệ thuật giàu chất thẩm mĩ, là tinh hoa truyền thống văn hóa dân tộc

4 Theo Tạp chí Xây dựng Đảng, 2012, Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, văn nghệ,



http://www.xaydungdang.org.vn/Home/PrintStory.aspx?distribution=5399&print=true



23



xa xưa, là sự vang vọng của hiện thực xã hội phong kiến đen tối và cuộc đấu

tranh giai cấp khốc liệt đương thời.

Văn hóa nghệ thuật phải là mặt trận, nhưng để làm được việc đó văn

hóa nghệ thuật phải hấp dẫn, phải hay, phải phong phú đa dạng, Bác nói phải

“chưa xem là muốn xem, xem rồi là bổ ích”. Như vậy nghệ thuật cũng là sức

mạnh riêng của việc tác động đến tình cảm, tư tưởng con người một cách sâu

sắc, phải tôn trọng sự thật, hư cấu nhưng không làm biến chất sự thật.

Hiếm có một dân tộc nào trên thế giới như dân tộc Việt Nam mà lịch

sử dựng nước và giữ nước gắn liền với những cuộc chiến tranh chống giặc

ngoại xâm, mà ở đó hình ảnh về một cuộc chiến tranh bi thương nhưng cũng

rất đỗi hào hùng đã ăn sâu vào trong tiềm thức và ký ức của mỗi người dân.

Những người đã đi qua những năm tháng của chiến tranh và cả những ai

chưa được chứng kiến, chưa đi qua cũng cảm nhận được sự tàn khốc và ác

liệt của chiến tranh.

Để ghi lại khơng khí đấu tranh sục sôi của dân tộc, khắc sâu tội ác của

kẻ thù, tinh thần chiến đấu ngoan cường, dũng cảm và cả những những câu

chuyện đặc biệt chỉ có trong chiến tranh, văn nghệ sĩ Việt Nam nói chung các

họa sĩ nói riêng thời chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ xâm

lược (1945 – 1975) làm nên những tác phẩm tranh cổ động vừa mang tính

nghệ thuật cao, đồng thời hàm chứa tính cổ động chính trị, thúc giục sâu sắc

đối với mỗi người dân Việt Nam trong nhiệm vụ, mục tiêu chung của nước

nhà là: “Thà hi sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định

không chịu làm nô lệ”.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp rồi đến cuộc kháng chiến

chống đế quốc Mĩ, cứu nước với sứ mệnh đưa dân tộc đến thắng lợi cuối

cùng, chống chủ nghĩa đế quốc, giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc,

thống nhất nước nhà đã diễn ra đầy cam go, quyết liệt. Đây là những năm

tháng đất nước phải đối mặt với những kẻ thù lớn nhất và tàn bạo nhất thời

đại. Nhưng một dân tộc nhỏ bé chừng hơn 30 nghìn cây số vng nằm bên bờ

24



biển đơng đâu dễ gì khuất phục. Tội ác của biết bao bạo quân nhà Tống,

Mông – Nguyên, Minh, Thanh đã bại lụy ở đất nước này, và thực dân Pháp

đến đế quốc Mĩ cũng sẽ chịu một kết cục bi thảm như vậy bởi vũ khí của dân

tộc này khơng có gì ngồi trong mỗi con người nơi đây chỉ biết yêu đất nước

hơn cả bản thân mình.

Chủ nghĩa u nước, xơng pha vì mục tiêu độc lập, thống nhất, chủ

nghĩa xã hội là nguồn động lực tinh thần và nguồn sức mạnh vô biên của tất

cả mọi người dân Việt Nam trong những năm kháng chiến. Không nằm ngồi

dòng chảy của lòng u nước, của khí thế cách mạng hào hùng, các họa sĩ

Việt Nam trong những năm 1945 – 1975 cũng như được sống trong một bầu

khơng khí nghệ thuật tươi mát và tràn đầy cảm hứng nhất. Kế tục truyền

thống tư tưởng yêu nước của nền nghệ thuật dân tộc trong các chặng đường

trước đó, cuộc kháng chiến chống Pháp rồi đến thời kì kháng chiến chống Mĩ

tính cổ động chính trị từ chủ nghĩa yêu nước được phát triển tới những chiều

cao và độ sâu mới và được biểu hiện hết sức phong phú, đa dạng ở mọi lĩnh

vực cổ động.

Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954, trong điều kiện

thời chiến khó khăn, tranh cổ động dù chỉ được sáng tác bằng tay, với cơng

cụ thơ sơ, thậm chí trên nền giấy khơng mấy chất lượng, nhưng với ngơn

ngữ tạo hình khỏe khoắn, lối biểu đạt rõ ràng mang đậm tính hình tượng và

sự thừa hưởng của màu sắc truyền thống trong tranh dân gian, các họa sĩ đã

đưa nghệ thuật tranh cổ động Việt Nam lên tầm cao mới sáng tạo nên những

tác phẩm mang giá trị thẩm mỹ cao. Những bức tranh cổ động đầu tiên ra

đời trong bão táp cách mạng với sự góp mặt của thế hệ họa sỹ yêu nước, tiêu

biểu là Nguyễn Đỗ Cung, Tô Ngọc Vân, Lương Xuân Nhị, Ngô Mạnh Lân,

Phan Kế An…

Riêng Tô Ngọc Vân, một họa sĩ danh tiếng của Trường Cao đẳng Mỹ

thuật Đơng Dương đi theo cách mạng, còn được tổ chức một xưởng in tranh

đồ họa và xưởng sơn mài ở Xuân Áng, Hạ Hòa, Phú Thọ. Tùy từng mức độ

25



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×