Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Khái niệm chính sách công

Khái niệm chính sách công

Tải bản đầy đủ - 0trang

Từ điển bách khoa Việt Nam đã đưa ra khái niệm về chính sách như sau:

“Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính

sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào

đó. Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của

đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa…”

Theo James Anderson: “Chính sách là một q trình hành động có mục đích

theo đuổi bởi một hoặc nhiều chủ thể trong việc giải quyết các vấn đề mà họ quan

tâm”.

Ngồi ra, còn có thể kể đến một số khái niệm khác như:

– Chính sách là những gì mà Chính phủ làm, lý do làm và sự khác biệt nó tạo

ra (Dye 1972).

– Chính sách là một hành động mang tính quyền lực nhà nước nhằm sử dụng

nguồn lực để thúc đẩy một giá trị ưu tiên (Considine 1994).

Như vậy, có thể hiểu đơn giản: Chính sách là chương trình hành động do các

nhà lãnh đạo hay nhà quản lý đề ra để giải quyết một vấn đề nào đó thuộc phạm vi

thẩm quyền của mình.

1.2. Khái niệm chính sách công

Cho đến nay trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách cơng vẫn

là một chủ đề sơi động và khó đạt được sự nhất trí rộng răi. Trên các ấn phẩm ở

Việt Nam những năm gần đây, thuật ngữ “Chính sách cơng” được sử dụng với

nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, các cơng trình nghiên cứu về chính sách cơng ở

nước ta vẫn còn khá khiêm tốn; nhiều vấn đề liên quan đến chính sách công cần

phải tiếp tục được làm rõ cả về lý luận và thực tiễn.

Ở các nước phát triển và các tổ chức kinh tế quốc tế, thuật ngữ “Chính sách

cơng” được sử dụng rất phổ biến. Có thể nêu ra một số quan niệm sau:

William Jenkin cho rằng: "Chính sách cơng là một tập hợp các quyết định có

liên quan lẫn nhau của một nhà chính trị hay một nhóm nhà chính trị gắn liền với

việc lựa chọn các mục tiêu và các giải pháp để đạt được các mục tiêu đó".

Định nghĩa này nhấn mạnh các mặt sau:

– Chính sách công không phải là một quyết định đơn lẻ nào đó, mà là một

tập hợp các quyết định khác nhau có liên quan với nhau trong một khoảng thời gian

dài.

– Chính sách cơng do các nhà chính trị trong bộ máy nhà nước ban hành. Nói

cách khác, các cơ quan nhà nước là chủ thể ban hành chính sách cơng.

– Chính sách cơng nhằm vào những mục tiêu nhất định theo mong muốn của

Nhà nước và bao gồm các giải pháp để đạt được mục tiêu đă lựa chọn.

Trang | 2



Thomas R. Dye lại đưa ra một định nghĩa ngắn gọn về chính sách cơng, song

định nghĩa này lại được nhiều học giả tán thành. Theo ơng, "chính sách cơng là cái

mà Chính phủ lựa chọn làm hay khơng làm". Ba mặt quan trọng của định nghĩa này

là:

Thứ nhất, khơng giống như các định nghĩa khác, nó khơng bàn luận về "mục

tiêu" hay "mục đích" của chính sách. Các chính sách là các chương tŕnh hành động

riêng biệt; việc áp dụng các chính sách khơng có nghĩa là tất cả những ai đồng tt́nh

với chính sách sẽ có cùng một mục đích như nhau. Trên thực tế, một số chính sách

ra đời khơng phải vt́ sự nhất trí về mục tiêu, mà bởi vt́ nhiều nhóm người khác nhau

đồng tt́nh với chính sách đó với nhiều ngun do khác nhau (tuy nhiên, theo chúng

tơi, dù các nhóm khác nhau có những mục tiêu khác nhau, song bản thân mỗi chính

sách vẫn phản ánh những mục tiêu nhất định của Chính phủ).

Thứ hai, định nghĩa của Dye thừa nhận rằng, các chính sách phản ánh sự lựa

chọn làm hay khơng làm. Việc quyết định khơng làm có thể cũng quan trọng như

việc quyết định làm. Điều này hoàn toàn hợp lư trong trường hợp Chính phủ ra

quyết định khơng can thiệp vào hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước.

Thứ ba, một điểm được nhấn mạnh ở đây là các chính sách khơng chỉ là

những đề xuất của Chính phủ về một vấn đề nào đó, mà cũng là cái được thực hiện

trên thực tế. Nói cách khác, định nghĩa của Dye về những cái mà Chính phủ làm

hoặc khơng làm, chứ không phải là cái mà họ muốn làm hoặc lập kế hoạch để làm.

Wiliam N. Dunn cho rằng "chính sách cơng là một kết hợp phức tạp những

sự lựa chọn liên quan lẫn nhau, bao gồm cả các quyết định không hành động, do

các cơ quan nhà nước hay các quan chức nhà nước đề ra". Ông dùng thuật ngữ "sự

lựa chọn" – đây là điểm đáng lưu ư để tránh sự nhầm lẫn giữa chính sách với các

khái niệm khác như quyết định hành chính.

B. Guy Peter đưa ra định nghĩa: "chính sách cơng là tồn bộ các hoạt động

của Nhà nước có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến cuộc sống của mọi công

dân". Định nghĩa này khẳng định chủ thể ban hành và thực thi chính sách cơng là

Nhà nước, đồng thời nhấn mạnh tác động của chính sách cơng đến đời sống của

người dân với tư cách là một cộng đồng.

Từ các quan niệm trên, chính sách cơng có thể được nhìn nhận như sau:

Trước hết, là một chính sách của nhà nước, của chính phủ (do nhà nước, do

chính phủ đưa ra), là một bộ phận thuộc chính sách kinh tế và chính sách nói chung

của mỗi nước.

Thứ hai, về mặt kinh tế, chính sách cơng phản ánh và thể hiện hoạt động

cũng như quản lý đối với khu vực công, phản ánh việc đảm bảo hàng hóa, dịch vụ

cơng cộng cho nền kinh tế.

Trang | 3



Thứ ba, là một công cụ quản lý của nhà nước, được nhà nước sử dụng để:

Khuyến khích việc sản xuất, đảm bảo hàng hóa, dịch vụ cơng cho nền kinh tế,

khuyến khích cả với khu vực công và cả với khu vực tư; Quản lý nguồn lực công

một cách hiệu quả, hiệu lực, thiết thực đối với cả kinh tế, chính trị, xã hội, mơi

trường, cả trong ngắn hạn lẫn trong dài hạn. Nói cách khác chính sách cơng là một

trong những căn cứ đo lường năng lực hoạch định chính sách, xác định mục tiêu,

căn cứ kiểm tra, đánh giá, xác định trách nhiệm trong việc sử dụng nguồn lực công

như ngân sách nhà nước, tài sản cơng, tài ngun đất nước.

Tuy có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về chính sách cơng như đă nêu

trên, song điều đó khơng có nghĩa là chính sách cơng mang những bản chất khác

nhau. Thực ra, tùy theo quan niệm của mỗi tác giả mà các định nghĩa đưa ra nhấn

mạnh vào đặc trưng này hay đặc trưng khác của chính sách cơng. Những đặc trưng

này phản ánh chính sách cơng từ các góc độ khác nhau, song chúng đều hàm chứa

những nét đặc thù thể hiện bản chất của chính sách cơng.

2. Cấu trúc chính sách cơng

Cấu trúc của chính sách bao gồm:

Thứ nhất, hành động ứng xử được thể hiện là thái độ đồng thuận hay phản

đối của chủ thể với kết quả vận động của mỗi đối tượng quản lý (thành phần kinh

tế, các tổ chức, các ngành) hay một quá trình nào đó ( kinh tế, xã hội hay mơi

trường). Nếu đồng tình với sự tồn tại của các chủ thể, chủ thể sẽ cho phép duy trì

và thúc đẩy nó vận động phát triển tốt hơn. Trái lại, nếu phản đối thì chủ thể sẽ

khơng thừa nhận hay bài xích, tậy chay và tỉm cách kìm hãm tốc độ vận động của

chúng để hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực do các q trình đó mang lại cho

các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế. Thái độ ứng xử như vậy của Nhà nước được

đưa vào chính sách cơng đề định hướng cho hành động của mọi tổ chức và tầng lớp

nhân dân trong xã hội.

Ví dụ: Về giáo dục, Nhà nước ta có thái độ đồng thuận nên đã thúc đẩy mạnh

mẽ các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng để khơng ngừng nâng cáo dân trí. Thái độ này

hoàn toàn trái ngược với Nhà nước thực dân phong kiến trước đây trong “chính

sách ngu dân” để dễ bề cai trị, bóc lột. Hoặc như vấn đề dân số, Nhà nước ta không

ủng hộ cho việc tăng nhanh dân số nên đã kìm hãm tốc độ sinh đề từng bước nâng

cao chất lượng dân số và cải thiện đời sống kinh tế, xã hội. Thái độ này trái ngược

với quan điềm phổ biến trước đây dưới thời phong kiến: “hạnh phúc là con đàn,

cháu đống”. Hoặc trước năm 1986, Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện phát

triển một “nền kinh tế đóng” để vừa giữ gìn nền độc lập dân tộc, vừa chủ động phát

triển kinh tế quốc dân bằng nội lực. Nhưng ngày nay, cũng như hầu hết các nước

trên thế giới, chúng ta đang thực hiện chính sách “mở cửa nền kinh tế”.v.v…. Như

Trang | 4



vậy, thái độ ứng xử của Nhà nước ta với các vấn đề phát sinh hay sự tồn tại của các

hiện tượng xã hội nêu trên là vì mục tiêu nâng cáo dân trí, cải thiện đời sống dân cư

v.v…. Những mục tiêu này là mong muốn của chủ thể về khả năng vận động của

một hiện tượng hay quá trình nào đó đến một kết quả nhất định. Đó là những mục

tiêu hướng đạo được thể hiện trong chính sách và mang tính định hướng cao. Nói

một cách khác mục tiêu chính sách cơng là những giá trị hướng tới phù hợp với yêu

cầu phát triển chung của nền kinh tế, xã hội.

Thứ hai, hành động ứng xử còn được hiểu là cách giải quyết vấn đề theo mục

tiêu định hướng của chính sách. Đó là cách thức mà chủ thể sử dụng trong quá trình

hành động để tối đa hóa kết quả về lượng và chất của mục tiêu chính sách hay còn

gọi là những biện pháp của chính sách. Trên cơ sở định hướng của chính sách, chủ

thể tìm kiếm các giải pháp để đạt mục tiêu trong từng điều kiện, hồn cảnh cụ thể

về khơng gian, thời gian với các nguồn lực nhất định.

Do mục tiêu của chính sách mang tính định tính cao nên các biện pháp của

chính sách cũng chứa đựng những động lực thúc đẩy, cân bằng hay kìm hãm theo

yêu cầu mục tiêu. Nhìn một cách tổng qt, biện pháp của chính sách thường chứa

đựng những cơ chế nhằm quy định các nguyên tắc tác động của chủ thể đến mỗi

quá trình làm cho chúng vận động có hệ thống theo một hành lang nhất định. Ví dụ:

để đạt mục tiêu chính sách giáo dục, Nhà nước ta có thể đầu tư cho giáo dục,

khuyến khích phát triển giáo dục tồn dân, cho phép các thành phần kinh tế đầu tư

phát triển giáo dục ngồi cơng lập, hoặc phát triển các hình thức đào tạo, kể cả đào

tạo từ xa; để thực hiện mục tiêu chính sách dân số, Nhà nước ta có thể sử dụng các

biện pháp giáo dục thuyết phục, biện pháp kinh tế và cả biện pháp hành chính. Dù

là biện pháp nào thì chúng đều phải tuân theo những cơ chế phù hợp với xu thế vận

động nhằm đạt được mục tiêu của chính sách.

Như vậy, có thể thấy cấu trúc của một chính sách bao gồm hai bộ phận hợp

thành quan trọng và thống nhất với nhau, đó là mục tiêu chính sách và biện pháp

chính sách. Mối quan hệ giữa mục tiêu và biện pháp của chính sách là mối quan hệ

biện chứng – lịch sử được thề hiện trên các phương diện: quan hệ tương đồng, quan

hệ tập hợp và quan hệ vận động.

3. Vai trò chính sách cơng

Chính sách cơng có vai trò to lớn trong hoạt động quản lý xã hội của nhà

nước.

Trong nền hành chính nhà nước, chính sách cơng là bộ phận nền tảng trọng

yếu của thể chế hành chính, là cơ sở và chi phối các yếu tố cấu thành khác của nền

hành chính như: bộ máy hành chính; đội ngũ cán bộ - cơng chức; tài chính cơng.

Trang | 5



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Khái niệm chính sách công

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×