Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Chương 5: Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử

Chương 5: Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử

Tải bản đầy đủ - 0trang

Bên cạnh việc cải tiến mơ hình cần cải tiến bài bản. Trước khi cải tiến

cần biên soạn tất cả các bài bản gốc để lưu giữ lại làm tư liệu nghiên cứu sau

này. Về nguyên tắc cải tiến là phải đạt được yếu tố ngắn, gọn hơn so với bản

gốc, nhưng không phá vỡ điệu thức, không lai căn, không pha tạp, không mất

gốc. Cũng không cải tiến một cách tràn lan, chỉ cải tiến bài bản khơng còn

mang tính phù hợp. Với quan điểm đó có thể cải tiến thể nghiệm mỗi điệu

thức một bài, kèm theo phần viết lời ca. Sau khi phổ biến có kết quả sẽ thực

hiện bước tiếp theo.

Giải pháp thứ hai, tùy theo điều kiện cụ thể, các địa phương nên thường

xuyên tổ chức liên hoan, hội thi, hội diễn, giao lưu Đờn ca tài tử Nam Bộ

trong địa bàn và liên tỉnh, khu vực. Tuy nhiên phải có hình thức khen thưởng,

khích lệ phù hợp để khơi dậy và kích thích phong trào. Các năng khiếu được

chọn từ liên hoan, hội thi, liên hoan nên động viên họ tham gia hoạt động tại

địa phương, đặc biệt phải được đào tạo để phát triển nghề nghiệp. Ngành Văn

hóa – Thể thao – Du lịch tập hợp và tổ chức các lớp bồi dưỡng chun mơn

định kỳ cho những đối tượng u thích, các lớp chuyên sâu cho các thành

viên CLB đã có tay nghề.

Những năm vừa qua, với các giải pháp này, ngành Văn hóa – Thể thao –

Du lịch đã đạt được những thành quả bước đầu trong việc bảo tồn nghệ thuật

Đờn ca tài tử tại địa phương. Mặc dù vậy, đó chỉ là giải pháp “ngọn” và nhìn

chung vẫn chỉ là bề nổi.

Thứ ba, Nhà nước và ngành Văn hóa – Thể thao – Du lịch cần quan tâm

các chế độ, chính sách đãi ngộ về tinh thần và vật chất, đối với các bậc nghệ

nhân, các hạt nhân phong trào, nhất là ở cơ sở.

Bởi hiện tại, những người có tâm huyết với dòng nghệ thuật này hầu như

gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống. Dù có đam mê với nghề, sống dựa vào

nghề để mưu sinh nhưng để chăm chút và đầu tư chuyên sâu cho nghề vẫn

còn một khoảng cách. Thực tế vừa qua cho thấy, những lớp bồi dưỡng nâng

cao mà ngành Văn hóa – Thể thao – Du lịch tổ chức dù miễn học phí nhưng

29



vẫn chưa thu hút và tập trung được nhiều thành viên có nghề tham gia. Việc

mưu sinh đã khơng cho phép các thành viên tham dự lớp để nâng cao kiến

thức và kỹ năng Đờn ca tài tử.

Là dòng nghệ thuật có thể nói là “kén khán giả” và nhất là trong giai

đoạn hiện nay khi các dòng nghệ thuật khác đang chiếm lĩnh thị hiếu của

đông đảo công chúng. Để mọi người hiểu biết thêm và trân trọng, say mê loại

hình Đờn ca tài tử Nam Bộ cần phải tổ chức tuyên truyền, giới thiệu bằng

những hình ảnh, sự kiện cụ thể của hoạt động này trên báo chí, truyền hình.

2. Giải pháp lâu dài

Song song với những giải pháp trước mắt cần phải chuẩn bị cho giải

pháp lâu dài. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện các giải pháp lâu dài vẫn

duy trì một số giải pháp trước mắt để tạo sự đan xen, thúc đẩy, tác động lẫn

nhau, đào điều kiện cho sự phát triển. Việc giáo dục giới trẻ hiểu và trân trọng

âm nhạc dân tộc, trong đó có Đờn ca tài tử, để hạn chế dấu hiệu xâm lấn của

các loại hình âm nhạc đang ăn mòn tâm hồn của giới trẻ là rất cần thiết. Ở

đồng bằng Nam Bộ cần đưa loại hình Đờn ca tài tử vào chương trình giảng

dạy vào các trường Phổ thông cơ sở và Phổ thông trung học. Ngành Văn hóa

– Thể thao – Du lịch cần biên soạn hoàn chỉnh bộ giáo án Đờn ca tài tử Nam

Bộ để đủ điều kiện để giảng dạy ở các nhà trường, những người giúp cho việc

này không ai khác hơn là các nghệ sỹ và các nghệ nhân. Đã đến lúc chúng ta

phải đánh giá và nhìn nhận nghiêm túc những nguyên nhân sâu xa tác động

trực tiếp đến việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống tại mỗi địa

phương. Mỗi nơi đều có những điều kiện khác nhau và bước thực hiện cũng

không giống nhau, nhưng tựu trung lại vẫn có chung một nguyên nhân gốc rễ,

đó là nhân tố con người.

Con người ở đây là khách thể của đối tượng quản lý nhà nước nhưng lại

là chủ thể của sự bảo tồn và phát triển dòng nghệ thuật Đờn ca tài tử. Với sự

tác động của nền kinh tế thị trường, việc “thổi hồn” cho những người “giữ

lửa” nghệ thuật Đờn ca tài tử là một yêu cầu hết sức quan trọng và cấp thiết.

30



Hiện tại, những người “giữ lửa” đang có chiều hướng mai một, trong khi đó,

nhân tố kế thừa còn rất khiêm tốn. Việc đào tạo lực lượng kế thừa là một giải

pháp mang tính chiến lược. Nếu như ở các trường phổ thông đào tạo theo

dạng hướng nghiệp, phát hiện năng khiếu thì ở trường Trung học Văn hóa

nghệ thuật, các thiết chế của ngành Văn hóa – Thể thao – Du lịch sẽ là nơi

đào tạo chuyên sâu, đúng căn cơ, bài bản. Muốn đào tạo tốt cần có đội ngũ

giáo viên có trình độ chun mơn cao, có phương pháp sư phạm tốt, có lòng

say mê nghề nghiệp… ; bên cạnh việc đầu tư phòng ốc, nhạc cụ, âm thanh

ánh sáng,… các thiết chế cho hoạt động. Chúng ta cần xác định loại hình Đờn

ca tài tử Nam Bộ là sản phẩm văn hóa phi vật thể, trong thực tế các tư liệu đối

với loại hình này rất hiếm, vì vậy công tác sưu tầm và nghiên cứu rất cần

thiết, nhằm hệ thống, biên soạn thành những tài liệu chính thống, nhằm bảo

tồn, lưu truyền và làm cho loại hình này tiếp tục phát triển. Để công tác

nghiên cứu, sưu tầm đạt kết quả tốt, nên tiến hành các bước nghiệp vụ như

điều tra xã hội học về nhu cầu của quần chúng nhân dân đối với loại hình

nghệ thuật này, hệ thống hóa từng cụm chuyên đề, tổ chức các cuộc tọa đàm,

hội thảo khoa học chuyên đề về Đờn ca tài tử Nam Bộ. Sau khi sưu tầm sẽ

phổ biến rộng rãi trong cộng đồng dân cư Nam Bộ. Ưu thế của loại hình Đờn

ca tài tử Nam Bộ từ xưa tới nay là thể hiện tính xã hội hóa rất cao so với các

loại hình nghệ thuật khác, nhưng yếu điểm của nó là chưa có những định

hướng chiến lược phát triển từng giai đoạn và lâu dài. Nhà nước và ngành

Văn hóa – Thể thao – Du lịch cần nghiên cứu những yếu tố tích cực trong xã

hội hóa Đờn ca tài tử ở Nam Bộ thời gian qua để tiếp tục chỉ đạo thực hiện.

Để có thể hồn thành nhiệm vụ chiến lược về bảo tồn và phát huy bản sắc văn

hóa dân tộc nói chung, của nghệ thuật Đờn ca tài tử, dòng nghệ thuật đặc thù

của Nam Bộ nói riêng, ngồi sự nỗ lực chủ quan của từng địa phương với

những thế mạnh và điều kiện thực tế của mình, cần thiết phải có đề án cụ thể

từ phía các cấp trung ương. Bên cạnh việc vận động xã hội hóa cần có sự chủ

lực tài trợ của nhà nước; tuy nhiên đầu tư cho chiến lược này cần tập trung, có

31



trọng điểm, tránh dàn trải, chạy theo hình thức. Thiết nghĩ, nếu có những giải

pháp đồng bộ từ các cấp cùng với sự tâm huyết và quyết tâm của những thành

viên đam mê nghệ thuật Đờn ca tài tử, hy vọng việc bảo tồn và phát triển

nghệ thuật truyền thống sẽ có những bước chuyển mới. GS-TS Trần Văn Khê

đã khẳng định: “Dẫu UNESCO có cơng nhận nghệ thuật Đờn ca tài tử là di

sản văn hóa phi vật thể thì chính chúng ta chứ khơng phải ai khác phải có

trách nhiệm bảo tồn và phát huy những tinh hoa mà ông cha để lại”.

3. Những luồng ý kiến khác

Đờn ca tài tử Việt Nam đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa

phi vật thể của nhân loại, thế nhưng, trong đời sống hiện đại, loại hình nghệ

thuật này dường như đang thiếu cơ hội để đến với công chúng, đặc biệt là giới

trẻ. “Muốn bảo tồn, hãy gửi hồn cho thế hệ trẻ”, đó là lời chia sẻ của TS Mai

Mỹ Duyên khi nói về thực trạng bảo tồn loại hình nghệ thuật truyền thống

hiện nay.

3.1.Mở rộng hoạt động của các CLB Đờn ca tài tử

Đờn ca tài tử là loại hình âm nhạc truyền thống vùng sơng nước - một

loại nhạc kén người nghe đã, đang và mãi ăn sâu vào máu thịt của người dân

Nam bộ. Tiếng đờn, tiếng ca được cất lên từ các sân khấu rực rỡ, trong các lễ

hội linh đình, trang trọng đến những khơng gian bình dân, thân thuộc, dưới

những gốc dừa lấm lem bùn đất hay những dòng sơng êm đềm thấp thống

dáng con đò… một cách rất ngẫu hứng. Tiếng đàn thể hiện tính cách, tâm tư

của con người và thấm sâu vào cốt cách người nông dân Nam bộ như một

điều tất yếu.

Ở các thành phố lớn, Đờn ca tài tử đang dần lấy lại sức sống qua các

tiếng đờn ngân lên trong các buổi tập luyện tại công viên đến các trung tâm

văn hóa. Sớm sớm, vào sáng chủ nhật, tại một góc nhỏ cơng viên 23-9 hay

cơng viên Tao Đàn, một nhóm các bạn trẻ lại cất vang những giọng ca cổ mùi

mẫn khiến người xung quanh dừng chân nghe mà khơng muốn rời.



32



Ngồi ra, một số CLB tài tử - cải lương trên địa bàn TPHCM hoạt động

khá hiệu quả. Trong đó có thể kể đến như CLB Tài tử - Cải lương của Nhà

Văn hóa Thanh niên. Với mong muốn phát huy mạnh mẽ bộ môn nghệ thuật

này đến với giới trẻ, trong hơn 10 năm qua CLB đã có những chương trình

thiết thực thu hút nhiều bạn trẻ tham gia.

Còn CLB Tài tử - Cải lương (Cung Văn hóa Lao động), ngồi việc tổ

chức sinh hoạt định kỳ hàng tuần mang tính nội bộ, hàng tháng CLB còn tổ

chức giao lưu. Nhà giáo, nghệ sĩ Phan Nhứt Dũng, Chủ nhiệm CLB, chia sẻ:

“10 năm qua, CLB đã tạo sân chơi lành mạnh cho rất nhiều người lao động.

Đồng thời, đây còn là nơi các sinh viên sân khấu điện ảnh sau khi ra trường

có chỗ để được hát, được phát huy tài năng”. CLB hiện nay có 35 hội viên

chính thức, 60 hội viên sinh hoạt. Học viên chủ yếu là học sinh, sinh viên,

nhân viên văn phòng và có cả những người lao động.

Đây là một cách vô cùng hữu hiệu để bảo tồn và phát huy nghệ thuật

Đờn ca tài tử.

3.2.Đưa Đờn ca tài tử vào trường học

Đề án đưa Đờn ca tài tử vào trường học đã được đưa ra và thí điểm tại

một số trường tiểu học và trung học tại TPHCM nhưng chưa thực sự lan rộng.

TS Mai Mỹ Duyên cho biết: “Chúng ta vinh dự được UNESCO công nhận ca

trù, quan họ, dân ca ví giặm, Đờn ca tài tử là di sản văn hóa phi vật thể đại

diện của nhân loại. Hiện nay, không phải giới trẻ thờ ơ, quay lưng với âm

nhạc dân tộc mà vấn đề là họ thích, họ muốn học bài bản nhưng lại khơng biết

đến nơi nào để học và khơng có sân chơi để tham gia. Vì vậy mà những nỗ

lực phát huy giá trị di sản của những nhà văn hóa hiện nay là rất cần thiết.

Phải đem sự hiểu biết của mình truyền lửa cho giới trẻ. Từ sự hiểu biết đó mới

khơi gợi niềm đam mê trong họ”.

Truyền lửa như thế nào còn là câu hỏi lớn của các nhà quản lý văn hóa.

Sở Văn hóa –Thơng tin TPHCM cũng đã phối hợp cùng Sở Giáo Dục – Đào

tạo TP triển khai dự án đưa âm nhạc dân tộc vào học đường.

33



Trường THPT Bùi Thị Xuân, TPHCM là trường đi tiên phong trong việc

đưa Đờn ca tài tử vào trường học. Thầy Huỳnh Thanh Phú, Phó hiệu trưởng

nhà trường, cho rằng: Cảm nhận được nét đẹp sâu sắc của loại hình ca cổ,

được chứng kiến lễ vinh danh của loại hình nghệ thuật này, tơi đã mạnh dạn

đưa Đờn ca tài tử vào trường mình, nhưng ngồi sức mong đợi, các học trò

của tơi khá thích thú với loại hình này.

Điều này chứng tỏ đây là một giải pháp rất khả thi để bảo tồn và phát

triển nghệ thuật Đờn ca tài tử.



34



KẾT LUẬN

Có thể nói văn hóa - nghệ thuật truyền thống là gương phản ánh phần

nào tinh hoa, hồn cốt dân tộc” (PGS-TS Lê Văn Toàn - Học viện Quốc gia âm

nhạc Việt Nam). Không phải đến khi được UNESCO cơng nhận là di sản văn

hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ của

Việt Nam mới được nhìn nhận chân giá trị. Quá trình định hình và phát triển

hơn trăm năm ấy, nghệ thuật Đờn ca tài tử với bản chất độc đáo vốn có, đã trở

thành “hồn cốt” của văn hóa Nam bộ…

1. Tinh hoa của một dòng nhạc

Văn hóa Việt Nam cũng được kiến tạo bởi lòng u nước, tinh thần đồn

kết, lòng nhân hậu, thủy chung... Đó là hệ quả tất yếu của dải đất hình chữ S

ngay “từ thuở còn nằm nơi” đã phải “sáng chắn bão giông, chiều ngăn nắng

lửa”… Và trong tiến trình của lịch sử ấy, trên vùng đất Nam bộ có một

“chứng nhân lịch sử văn hóa”: đó là loại hình âm nhạc truyền thống đã chứng

kiến những thăng trầm của đất nước - nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ!

Nam bộ là một vùng đất phù sa, những người Việt từ miền Bắc xa xôi, từ

miền Trung kinh kỳ trong phong trào Cần Vương đã chọn nơi đây lập nghiệp.

Sự trù phú về sản vật thiên nhiên, rồi tấm lòng nhân hậu, nghĩa tình của con

người nơi vùng đất mới đã gieo vào lòng người phương xa cái tâm lý “đến

đây thì ở lại đây, trăm năm bám rễ, xanh cây khơng về”. Chẳng những thế,

còn mang theo nền dân ca, nhạc lễ bắt nguồn từ nhạc cung đình miền Trung,

dân gian văn hóa rất độc đáo với “Phe Văn, Phe Võ”… tạo nên một không

gian văn hóa Nam bộ đặc thù.

Nghệ thuật Đờn ca tài tử ra đời là sự dung nạp rồi phát triển thành tinh

hoa nghệ thuật của nhân loại như hôm nay. Đờn ca tài tử trở thành hồn cốt của

văn hóa Việt Nam dựa trên sự giao thoa ấy! Những bài bản Đờn ca tài tử

trong tiền bán thế kỷ XX đa số mang ý nghĩa vị nhân sinh, đặc biệt là những

đề tài lịch sử. Các bài bản đề cao những tấm gương yêu nước, phản ánh cảnh



35



thống khổ trong thời Pháp thuộc. Sự chuyển tải bằng cảm xúc đã khiến Đờn

ca tài tử trở thành hồn cốt của văn hóa Nam bộ, văn hóa Việt Nam!

GS-TS Trần Văn Khê nhận định rằng: “Mọi tầng lớp xã hội miền Nam,

từ những công chức cao cấp đến những người lao động, thợ hớt tóc, anh chèo

đò… đều có thể trở thành những người sành điệu Đờn ca tài tử và khi vào

chung một dàn nhạc thì người nào đờn hay được tơn trọng nhất, cách xử sự

những người cùng đờn rất dân chủ…”. Đó là văn hóa ứng xử rất Nam bộ gửi

vào tiếng đờn ngân nga chất chứa cả tâm tư, tình cảm của người chơi…

2. Giữ gìn hồn cốt dân tộc

Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ của Việt Nam là tinh hoa, hồn cốt của

dân tộc Việt Nam. Ta phải gìn giữ cái hồn cốt ấy như thế nào để tránh sự lai

tạp, mất đi bản chất vốn có, đó cũng là chủ đề mà nhiều học giả, nghệ nhân đã

mổ xẻ tại các hội thảo về nghệ thuật Đờn ca tài tử. Tại hội thảo Bảo tồn và

phát huy giá trị nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ trong khuôn khổ Festival

Đờn ca tài tử quốc gia lần I - Bạc Liêu 2014, có câu hỏi đặt ra: Chúng ta nên

đem di sản văn hóa phi vật thể đến với du lịch, hay đưa du lịch đến với di sản

văn hóa phi vật thể? Người đặt vấn đề này cũng khẳng định chắc nịch rằng:

muốn để du khách hiểu đúng giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật các di sản và

để các loại hình di sản giữ được các giá trị văn hóa, lịch sử và nghệ thuật,

chúng ta cần thực hiện một quy trình thuận, đó là đưa du khách đến với di sản

văn hóa phi vật thể. Thực hiện quy trình thuận này du khách mới được xem nghe và được trải nghiệm cái khơng khí nghệ thuật dân gian đích thực! Ngồi

việc giúp khách du lịch thưởng thức nghệ thuật, chúng ta cần quan tâm việc

giới thiệu quảng bá về lịch sử, văn hóa của Đờn ca tài tử cùng những thơng

tin gắn liền đất và người Nam bộ, khi đó chúng ta mới giúp họ đánh giá sâu

sắc hơn các giá trị của Đờn ca tài tử, để ta còn tự hào với quốc hồn, quốc túy

của mình!

Hơn trăm năm định hình và phát triển, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ

đã khẳng định được sức sống và sự lan tỏa trong cộng đồng. Tâm hồn con

36



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Chương 5: Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×