Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
1 Lý thuyết và tác động lan tỏa của FDI đến thay đổi công nghệ của doanh nghiệp

1 Lý thuyết và tác động lan tỏa của FDI đến thay đổi công nghệ của doanh nghiệp

Tải bản đầy đủ - 0trang

5



trong các ngành đó. Sự hiện diện của các cơng ty đa quốc gia cùng với các sản

phẩm mới và các cơng nghệ tiên tiến có thể buộc các cơng ty trong nước bắt chước

hoặc đổi mới thay đổi. Sự đe dọa của cạnh tranh cũng có thể khuyến khích các cơng

ty trong nước để tìm kiếm cơng nghệ mới. Một lộ trình khác cho sự lan tỏa cơng

nghệ là chuyển dịch lao động từ các chi nhánh công ty nước ngồi sang các cơng ty

trong nước.

2.1.2 Tác động lan tỏa của FDI

Lý thuyết xác định sự lan tỏa công nghệ của FDI từ các cơng ty nước ngồi

sang cơng ty trong nước phân thành 2 nhóm: tác động lan tỏa theo chiều ngang; và

tác động lan tỏa liên ngành/dọc.

2.1.2.1 Tác động lan tỏa theo chiều ngang:

• Hiệu ứng trình diễn: đại diện cho kênh "giả" của sự lan truyền "Hiệu ứng

học tập bằng cách theo dõi" (Jutta Gunther, 2002). Công nghệ mới được giới thiệu

đến các nước sở tại, các cơng ty này có thể quan sát hoạt động, kỹ năng hoặc kỹ

thuật của các cơng ty nước ngồi, bắt chước họ hoặc nỗ lực để có những kỹ thuật

mới và áp dụng chúng, dẫn đến cải tiến sản xuất (Wang và Blomstrom, 1992).

• Tác động cạnh tranh: ảnh hưởng gián tiếp của FDI đối với hiệu quảvà thay

đổi của nước chủ nhà thông qua tăng cường cạnh tranh xem như là một hình thức

của hiệu ứng lan tỏa. Việc các nước đa quốc gia tham gia vào thị trường trong nước

chắc chắn sẽ không tránh khỏi tăng việc cạnh tranh của các doanh nghiệp trong

nước. Dưới sự cạnh tranh ngày càng tang này, các doanh nghiệp trong nước buộc

phải vận hành hiệu quả hơn và đưa ra các cơng nghệ mới sớm hơn có thể. (Kokko,

1994& 1996; Wang và Blomstrom, 1992).

• Hiệu ứng di chuyển lao động: Hiệu ứng này xảy ra khi người lao động và

người quản lý làm việc tại các chi nhánh nước ngoài đã được đào tạo với kỹ thuật

và kỹ năng quản lý tiên tiến di chuyển đến các công ty trong nước hoặc thành lập

nên các doanh nghiệp riêng của họ (Fosfuri, 1996). Một vài lý thuyết đã dự đốn

ảnh hưởng tích cực về sự hiện diện của FDI đến năng suất lao động trong nước



6



thông qua kênh lao động di chuyển (Kaufmann, 1997; Fosfuri, Motta và Rønde,

2001; Glass và Saggi, 2002).

2.1.2.2 Tác động lan truyền liên ngành/theo chiều dọc

Thông thường, sự lan truyền theo chiều dọc xảy ra khi kết quả của sự tương

tác giữa các công ty trong nước và nước ngồi khơng thuộc cùng một ngành. Tác

động lan tỏa theo chiều dọc xảy ra khi các doanh nghiệp FDI chuyển giao bí quyết

cơng nghệ cho nhà cung cấp địa phương thông qua việc cấp giấy phép công nghệ và

đào tạo nhân viên. Những ảnh hưởng của liên kết này đã được Lall (1980) và Clare

(1996) đưa ra. Đây là những trường hợp khi các công ty đa quốc gia là nhà cung cấp

(liên kết xuôi) hoặc là người mua (liên kết ngược) với các cơng ty trong nước:

• Lan tỏa qua các liên kết ngược: FDI cũng có thể góp phần vào cải tiến cơng

nghệ cho các nhà cung cấp địa phương hoặc các nhà cung cấp tiềm năng bằng cách

hỗ trợ kỹ thuật cho các cơng ty này

• Lan tỏa thông qua các liên kết xuôi: các công ty đa quốc gia cũng có thể

cung cấp đào tạo và nhiều loại hình hỗ trợ kỹ thuật khác cho khách hàng của họ.

Nhìn chung, cả hai loại tác động lan tỏa sẽ hiệu quả hơn khi các doanh nghiệp

có liên quan đặt gần nhau hơn bởi vì khoảng cách địa lý tạo điều kiện cho việc tiếp

thu kiến thức. Việc sử dụng dữ liệu ở cấp tỉnh trong bài nghiên cứu giúp nắm bắt

quy mô không gian của tác động lan tỏa FDI.

2.2. Khái niệm và nhân tố tác động đến R&D

Có nhiều khái niệm về R&D, nhưng chủ yếu đó là q trình tạo ra tri thức,

trong đó sử dụng các nguồn khác nhau (các nhà khoa học, kỹ sư, số lượng lao động,

chi phí đầu tư cho nhà xưởng, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu, v.v ...) để cho ra đời

những kiến thức hay công nghệ mới.

Theo Erdal & Gocer, 2015 thì hàm R&D có thể được đại diện bởi phương

trình sau:

𝐼 = 𝑓 (𝐿, 𝐾, 𝐼0 )



7



Trong đó L và K đại diện cho đầu vào lao động và vốn, I đại diện cho đầu ra

R&D, gắn liền trong các sản phẩm hoặc các quy trình mới do quá trình R&D tạo ra.

Thành phần 𝐼0 là viết tắt của mức kiến thức ban đầu sẵn có khi dự án R&D liên

quan bắt đầu.

Một trong những kênh quan trọng góp phần vào trình độ kiến thức ban đầu là

FDI đầu vào. Bằng cách đưa các công nghệ và sản phẩm mới vào nước sở tại, FDI

có thể mang lại lợi ích cho sự thay đổi của các công ty trong nước bằng nhiều cách.

Thứ nhất, các công ty trong nước có thể tìm hiểu về thiết kế của các sản phẩm và

công nghệ mới, thông qua kỹ thuật đảo ngược và sau đó họ cải tiến để đưa ra những

thay đổi công nghệ. Kinh nghiệm của Nhật Bản trong những năm 1960-1970 là một

ví dụ điển hình của hình thức học tập này (Dicken, P, 1988). Thứ hai, FDI đầu vào

còn gây ra tác động lan tỏa cho các doanh nghiệp nội địa thông qua việc trao đổi thị

trường lao động, từ đó nhân viên có tay nghề từng làm việc cho các doanh nghiệp

FDI chuyển sang các công ty trong nước. Khá nhiều vụ kiện chống lại cạnh tranh

không lành mạnh ở Trung Quốc trong những năm gần đây có liên quan đến loại

hình di chuyển laođộng này (Chu, 2001). Thứ ba, FDI có thể gây ra "hiệu ứng trình

diễn"/"demonstration effect", sự có mặt của các sản phẩm nước ngồi ở thị trường

nội địa có thể kích thích tư duy sáng tạo của các cơng ty nội địa này và do đó giúp

tạo ra bản sao của các sản phẩm và công nghệgiống như ở thị trường ngoài nước

(Kui-yin Cheung & Ping Lin, 2002). Hơn nữa, vì các sản phẩm hoặc cơng nghệ mà

các doanh nghiệp FDI đưa vào đã được thử nghiệm nên phần nào khiến các sản

phẩm và cơng nghệ tương tự có khả năng hoạt động tốt ở các nước sở tại. Hiệu ứng

trình diễn hoạt động mạnh mẽ hơn đối với những thay đổi nhỏ và đáng kể ở các

nước chẳng hạn như Việt Nam, nơi thiếu sự đa dạng về sản phẩm trước khi có sự

tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài.

Để tập trung vào những tác động của FDI đối với sự thay đổi cơng nghệ,

chúng ta có thể viết lại phương trình đã đưa ra tương đương như sau:

𝐼 = 𝑓 (𝐿, 𝐾, 𝐹𝐷𝐼 )



8



2.3 Mơ hình tăng trưởng và FDI

2.3.1 Mơ hình tăng trưởng tân cổ điển và FDI

Các nghiên cứu cho thấy vai trò quan trọng của FDI đến tăng trưởng kinh tế,

mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế được xác định bởi các mơ hình tăng

trưởng tân cổ điển truyền thống mà đạidiện là mơ hình Solow (1957). Mơ hình tăng

trưởng tân cổ điển cho rằng lực lượng lao động và tiến bộ khoa học cơng nghệ là

ngoại sinh, do đó FDI làm tăng mức thu nhập trong nước và nó khơng có tác dụng

dài hạn lên tăng trưởng kinh tế.

2.3.2 Mơ hình tăng trưởng nội sinh và FDI (Endogenous Growth Model)

Romer (1993) cho rằng sản lượng có quan hệ với vốn, lao động và tri thức,

trong đó đầu tư cho giáo dục và đào tạo có thể làm tăng tri thức. Lucas (1988) lại

cho rằng vốn con người có hiệu suất tăng dần theo quy mô, và tăng trưởng phụ

thuộc vào mức độ đầu tư cho từng loại vốn. Mặt khác theo Grossman và Helpman

(1991) thì thơng qua tối đa hóa lợi nhuận, các doanh nghiệp có động cơ đầu tư cho

các hoạt động R&D. Khác với lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển thì lý thuyết tăng

trưởng nội sinh đã lý giải một cách rõ ràng hơn vai trò của FDI đối với quá trình

tăng trưởng khi đưa kênh tác động trực tiếp và gián tiếp (hiệu ứng lan tỏa) vào mơ

hình

2.4 Lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm liên quan

Các nghiên cứu trong những năm gần đây đã cho thấy có sự gia tăng đáng kể

từ đầu tư trực tiếp nước ngồi, tuy nhiên vẫn có phát hiện rằng khơng có hoặc có kết

quả khơng đáng kể về mặt thống kê từ sự lan truyền của công nghệ. Có những lập

luận ủng hộ FDI là một phương tiện để chuyển giao công nghệ chẳng hạn như

nghiên cứu báo cáo tác động lan tỏa tích cực bao gồm các nghiên cứu trước đây của

Caves (1974) cho thấy những tác động lan tỏa tích cực trong ngành sản xuất của Úc,

Findly (1978) cho thấy vốn ở các cơng ty có vốn đầu tư nước ngồi đóng vai trò

khuyến khích cải tiến cơng nghệ nói chung - cơ hội mà các công ty trong nước phải

quan sát công nghệ tiên tiến mà các cơng ty có vốn đầu tư nước ngồi sử dụng thì



9



nhanh hơn cơng nghệ phát triển trong nước, Wang (1990) mở rộng mơ hình của

Findlay bằng cách thiết lập một liên kết giữa FDI và sự tăng trưởng của nguồn nhân

lực trong nước, Walz (1997) cho thấy sự hiện diện của các cơng ty có vốn đầu tư

nước ngoài ở các nước kém phát triển mang về các tác động lan truyền kiến thức

đến lĩnh vực R&D trong nước và do đó góp phần tăng trưởng kinh tế. Trong mơ

hình của Fosfuri và cộng sự (2002); Glass và Saggi (2002a) trình bày các mơ hình

cơng nghệ lan truyền thơng qua doanh thu lao động. Trong khi đó, Glass và Saggi

(2002b) lập luận thêm rằng sự có mặt của FDI đối với các doanh nghiệp trong nước

sẽ có lợi bằng cách hạ thấp chi phí bắt chước. Thực vậy, các nước đang phát triển

đang cố gắng thu hút thêm FDI, nhập khẩu công nghệ cao từ các nền kinh tế phát

triển thông qua các kênh như kỹ thuật đảo ngược, doanh thu lao động có kỹ năng,

hiệu ứng trình diễn, quan hệ khách hàng (Cheung và Lin, 2004). Đối với khả năng

hấp thụ của quốc gia hoặc doanh nghiệp, nội địa hóa và sử dụng các kiến thức có

tiềm năng sẵn có cho họ bởi dòng vốn FDI là đáng kể và cần thiết (Ito et al, 2012).

Tuy nhiên khả năng hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước phụ thuộc vào công

nghệ/mức độ hiệu quả và công nhân lành nghề/nguồn nhân lực (Gorodnichenko et

al, 2014).

Ngược lại, một số nghiên cứu khơng tìm thấy bằng chứng hỗ trợ các hiệu ứng

tích cực hay thậm chí nếu có thì hiệu ứng lan tỏa cũng là tiêu cực đáng kể như

nghiên cứu của Germidis (1977); Haddad và Harrison (1993) tìm thấy những tác

động xấu liên quan đến FDI ở Ma-rốc; Kokko và Tansini (1996) cho Uruguayan

nhận thấy hầu như khơng có bằng chứng chuyển giao cơng nghệ từ nước ngồi cho

các doanh nghiệp trong nước. Nghiên cứu của Aitken và Harrison (1999) ở

Venezuela cho thấy FDI ảnh hưởng bất lợi đến năng suất của các doanh nghiệp

trong nước, để giải thích kết quả, họ đưa ra một giả thuyết "đánh cắp thị trường"

cho rằng, trong khi FDI có thể thúc đẩy chuyển giao cơng nghệ, các cơng ty có vốn

đầu tư nước ngoài chiếm thị phần trong nước và buộc doanh nghiệp trong nước phải

sản xuất ra các sản phẩm nhỏ hơn với chi phí trung bình cao hơn. Aslanoglu (2000)

cho Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy mặc dù sự hiện diện của các cơng ty nước ngồi làm tăng



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

1 Lý thuyết và tác động lan tỏa của FDI đến thay đổi công nghệ của doanh nghiệp

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×