Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Những sản phẩm chính của làng gốm Bát Tràng.

Những sản phẩm chính của làng gốm Bát Tràng.

Tải bản đầy đủ - 0trang

biến nhất là bát, đĩa, bình, lọ. Ngày nay, cái khéo cái tài của người làng gốm Bát

Tràng được phát huy cao độ trong cơ chế thị trường. Nhiều mặt hàng phong phú về

chủng loại và kiểu dáng đã được sản xuất. Các loại gốm mỹ thuật, gốm sứ công

nghiệp, đồ giả cổ, gốm xây dựng cao cấp đã dần được sản xuất nhiều hơn đồ gốm

gia dụng. Bây giờ những mặt hàng truyền thống xưa chỉ được làm khi có khách đặt

để trùng tu phục chế di tích cổ.



Bộ ấm chén Bát Tràng



Đồ thờ cúng Bát Tràng



Chậu, chum Bát Tràng

1.2. Các loại men làm nên thương hiệu Bát Tràng:

1.2.1. Men lam:

Men lam là một bài men xuất hiện sớm nhất ở làng gốm Bát Tràng khoảng

thế kỷ 14. Nguyên liệu chủ yếu là đá hạ triểu, cao lanh, trường thạch,… Cùng với

đó là các loại đá màu được nghiền nhỏ trong khoảng từ 70-80 tiếng. Màu đặc trưng

của men lam là xanh. Đủ các sắc độ từ xanh chì đến xanh sẫm. Người thợ làm gốm

Bát Tràng sẽ sử dụng men để vẽ các họa tiết lên trên đồ gốm. Tuy nhiên men lam

không được để trần như các loại men khác. Luôn phải phủ một lớp men màu trắng

bóng có độ thủy tinh hóa cao sau khi nung.

Men lam được các nghệ nhân Bát Tràng vẽ lên trên bề mặt sản phẩm để trang

trí. Loại men này được đun ở nhiệt độ khoảng 1200 – 1300 độ C được dùng chủ

yếu trong các loại bát đĩa, ấm chén, lư hương, chân đèn,…



1.2.2. Men nâu:

Men nâu là loại men được sử dụng đầu tiên trong gốm sứ Bát Tràng với sắc

độ màu đạm hay nhạt phụ thuộc vào xương gốm. Càng ngày người ta càng hướng

về tự nhiên, và những nét văn hóa hồi cổ. Men nâu với sắc nâu dân giã thích hợp

cho các thiết kế nội thất sử dụng chất gỗ; hoặc lấy nền tảng kết hợp cùng thiên

nhiên trong tổng thể toàn bộ kiến trúc. Các loại men này thường được dung trong

trang trí chân đèn, thạp, chậu, âu, đĩa. Ngoài ra men nâu thường được sử dụng kết

hợp với các màu men khác tạo nên các sắc độ khác nhau rất phong phú.



Chất men không được bóng bẩy. Cho cảm giác hơi sần, thơ, mộc. Có lẽ chính

vì thế nên men nâu được u thích hơn cả. Nhất là những gia đình nào yêu gốm sứ



Bát Tràng đều sở hữu ít nhất một bộ sản phẩm có men nâu. Đa phần sẽ là bộ ấm

chén thưởng trà, hoặc bộ bát ăn cơm trang nhã.

1.2.3. Men rạn:

Đây là một loại men khá độc đáo. Được tạo ra do sự chênh lệch về độ co

giãn giữa xương gốm và men. Tạo cho sản phẩm gốm sứ Bát Tràng sự độc đáo

riêng biệt. Hơn nữa còn có ưu điểm dễ dùng với giá thành vừa phải. Vì vậy được

đặc biệt ưa chuộng. Sản phẩm hồn chỉnh thường có màu cũ. Nên người dùng còn

hay gọi nơm na là đồ gốm men cổ.

Xuất hiện từ khoảng thế kỷ 16, với nguyên liệu: đá trường thạch, đá vôi,..

nghiền nhỏ (80- 90 tiếng) được phủ lên toàn bộ bề mặt sản phẩm rồi đun ở nhiệt độ

khoảng 1100-1200 độ C. Sau đó được đánh bởi nước củ nâu (ngày nay thường

dùng thuốc tím) sau khi ngấm sẽ làm nổi lên những khe rạn trên bề mặt.



Đây là bài men vô cùng nổi tiếng của người dân Bát Tràng với những chiếc

lư hương, vò, bình vơi, lọ, nghê thời Lý, Trần được người sưu tầm đồ cổ săn lùng,

tìm kiếm.

1.2.4. Men trắng ngà:



Đây là loại men trắng, nhiều trường hợp ngả màu vàng ngà, bóng khi nhiệt

độ nung đạt độ cao nhưng cũng nhiều trường hợp có màu trắng xám, trắng sữa,

đục. Cùng với kiểu dáng và trang trí, men trắng ngà cũng tạo nên một nét riêng biệt

của đồ gốm Bát Tràng. Men trắng ngà đã thấy sử dụng phủ lên trang trí men lam

hay men nâu, nhưng trong rất nhiều đồ gốm Bát Tràng chỉ thấy dùng men trắng

ngà.



Men trắng chủ yếu dùng để phủ lên sản phẩm, ít khi dùng để vẽ trang trí.

Đây là bài men thường xuyên dùng cho bộ đồ ăn bởi được đun ở nhiệt độ cao nên

bề mặt men vơ cùng an tồn đến thức ăn. Vì vậy đảm bảo độ an tồn cho người sử

dụng.

Nguyên liệu: Đá hạ triểu, cao lanh, đá trường thạch, nghiền nhỏ đun ở nhiệt độ cao

khoảng 1200 -1300 độ C.

1.2.5. Men xanh rêu:

Xuất hiện vào thế kỷ 14, loại men này thường được đun ở khoảng 1200-1300

độ C. Có nguyên liệu khá giống với loại men lam nhưng dùng những loại đá màu

khác để tạo ra màu xanh rêu đặc trưng.



Ngoài việc tráng cho đồ gốm, men ngọc còn được dùng để vẽ mây, tơ lên

nhiều góc mảng diềm, đế và các cột dọc của long đình. Men ngọc sắc sẫm còn được

dùng để tơ lên một số mảng trang trí nổi, hình nghê của lư tròn hay trên diềm trang

trí nổi chân trước tượng nghê.

1.3. Chất lượng và uy tín của sản phẩm gốm Bát Tràng:

Gốm Bát Tràng từ xưa đến nay đã lưu hành trên khắp mọi miền đất nước,

thậm chí ra cả nước ngồi. Sản phẩm gốm Bát Tràng như lọ độc bình, song bình,

bát vẽ chuồn, bát vẽ các tích cổ...đã được các lái thương Bồ Ðào Nha, Nhật Bản,

Hà Lan, Pháp... mua với số lượng lớn. Nhiều nghệ nhân Nhật Bản đã bắt chước

phong cách tạo hình, nét vẽ phóng khống, màu men đa dạng, giản dị, mộc mạc mà

sâu lắng của gốm Bát Tràng.

Hiện nay, các sản phẩm gốm sứ đã đi vào đời sống người dân phổ biến và

ngày càng được ưa chuộng. Quy tụ ở Xưởng gốm Bát Tràng là những sản phẩm

mang những nét truyền thống, tinh tế không kém phần hiện đại bởi sự dày dặn kinh

nghiệm của lớp nghệ nhân lớn tuổi kết hợp cùng sự trẻ trung năng động của lớp

nghệ nhân trẻ tuổi. Tất cả được thể hiện ngay từ quy trình sản xuất với nguyên liệu



là lớp đất trắng Bát Tràng sạch và mịn màng, khơng có cặn. Các sản phẩm được vẽ

hồn tồn thủ công với công thức pha chế màu đặc biệt, nước men riêng không thể

trộn lẫn với bất cứ nơi đâu. Tiếp theo, là tay nghề điêu luyện, nhiều kinh nghiệm

cộng với sự chuyên tâm của các nghệ nhân trong từng khâu như: dụng cụ làm sản

phẩm, chọn đất, xử lý, pha chế đất đến tạo dáng sản phẩm, trang trí họa tiết hoa

văn. Cơng đoạn nung để tạo ra sản phẩm có vai trò rất quan trong, để tạo nên hiệu

quả đặc biệt như thế đòi hỏi phải cần sự kiên nhẫn cùng với công thức chế tác các

men và tỷ lệ làm mát của lò nung. Đây là khoa học và sự nhẫn nại. Một sản phẩm

gốm sứ ra lò là kết tinh của nhiều cơng đoạn và kĩ thuật tỉ mỉ, chỉn chu dưới bàn tay

tài hoa của những nghệ nhân xưởng gốm Bát Tràng cùng bí quyết lưu giữ truyền

thống làng gốm từ bao đời nay

Theo các nghệ nhân chia sẻ gốm sứ làng Bát có những đặc điểm rất riêng với

những kỹ thuật làm gốm là bí quyết riêng của mỗi gia đình. Làng Gia Cao thuộc xã

Bát Tràng cũng theo làm nghề gốm hay trên khắp đất nước Việt Nam đã xuất hiện

rất nhiều nơi theo làm nghề gốm, mặc dù vậy với những nét độc đáo khác lạ, bề dày

lịch sử và chất lượng siêu Việt của gốm sứ Bát Tràng đã đem đến cho gốm sứ nơi

đây vị trí mà hiếm có làng nghề làm gốm nào có được.

Làng quê Bát Tràng tỏa vào nắng chiều làn khói của những lò nung gốm, bóng

dáng Bát Tràng đã tượng hình trong một bức tranh gốm của những nghệ nhân đã

học nghề và nên nghiệp ở đây. Về Bát Tràng bây giờ, du khách trong và ngoài nước

sẽ thấy một Bát Tràng - làng cổ tồn tại song song cùng với một Bát Tràng - đô thị

nhưng vẫn giữ được nét truyền thống riêng. Truyền thống và hiện đại đan xen cả

trong tư duy sản xuất, kinh doanh của người làm gốm cũng như diện mạo mới của

làng gốm Bát Tràng. Trong suốt quá trình nghề gốm của mình, người Bát Tràng

ln ý thức tầm quan trọng của làng nghề là phải thích nghi với hoàn cảnh biến đổi

của nền kinh tế xã hội theo từng thời kỳ, nắm bắt nhanh chóng các thành tựu gốm



mới và đặc biệt quan tâm đến thị hiếu, thẩm mĩ và yêu cầu ngày càng đa dạng của

khách hàng. Từ đó họ có thể sáng tạo cho ra đời những sản phẩm gốm sứ là những

tác phẩm nghệ thuật tinh túy và sống động.

2. Quy trình làm gốm:

Đồ gốm Bát Tràng được sản xuất theo lối thủ công, thể hiện rõ rệt tài năng

sáng tạo của người thợ lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Tất cả các loại hình sản phẩm đều được chế tác tinh xảo theo một quy trình nghiêm ngặt cùng với tay nghề của những người dân dày dạn kinh nghiệm. Để có

được một sản phẩm gốm sử hoàn chỉnh cần phải trải qua ba quy trình chính. Đầu

tiên là q trình tạo cốt gốm bao gồm các công đoạn chọn đất, xử lý, pha chế đất,

tạo dáng, phơi sấy và sửa hàng mộc. Tiếp theo đó là q trình trang trí hoa văn và

phủ men cũng gồm các bước nhỏ như chế tạo men, tráng men và sửa hàng men.

Cuối cùng là quá trình nung, người làm gốm sẽ phải chuẩn bị lò nung, bao nung,

nhiên liệu sau đó chồng lò lên rồi vào bước đốt lò.



Chọn, xử lí và pha chế đất: Đất sét khi khai thác, thường bị rắn nên phải tưới

nước cho no rồi dùng mai thái mỏng. Loại bỏ tạp chất; dùng chân nhào thật kỹ rồi



đắp thành từng đống lớn; thái đi thái lại nhiều lần tạo nên đất có độ mịn, dẻo. Cơng

đoạn này gọi là luyện đất hay thấu đất.



Tạo hình sản phẩm: đây là khâu quan trọng đặc biệt quyết định hình dáng

riêng của gốm sứ. Từ đất sét đã xử lý, nghệ nhân gốm có thể tạo hình bằng phương

pháp vuốt tay, be chạch trên bàn xoay hoặc bằng khn in. Sau đó gốm sẽ được

phơi sao cho khô đều, không bị nứt nẻ hoặc thay đổi hình dáng sản phẩm khi vừa

tạo hình xong.



Trang trí hoa văn: Sau khi gốm được phơi khơ sẽ được vẽ bằng bút lơng vẽ

màu để trang trí các loại hoa văn để tăng tính nghệ thuật cho sản phẩm. Các nghệ

nhân cũng có thể sử dúng các lối trang trí hoa văn khác như đánh chỉ hoặc bơi men

chảy để tạo nên các đường nét tự nhiên hài hòa.



Tráng men: Sau khi sản phẩm đã được trang trí xong, người ta sẽ nung sơ với

nhiệt độ không cao rồi tráng men sau hoặc có thể nhúng men khơng cần nung

trước. Người ta sẽ dội men hoặc phun men đối với các sản phẩm có kích cỡ lớn, với

các sản phẩm nhỏ hơn người ta có thể dùng phương pháp nhúng men.



Nung: Người ta có thể sử dụng các loại lò ếch, lò đàn, lò bầu hoặc lò hộp với

nhiên liệu là củi, than cám hoặc ga để nung gốm. Mỗi dạng gốm, mỗi dạng lò gốm

yêu cầu nhiệt độ nung khác nhau. Thường gốm được nung từ 600-1350 độ C. Cụ

thể, gốm đất nung ở khoảng 600-900 độ C, gốm sành nâu từ 1100-1200 độ C, gốm

sành xốp từ 1200-1250 độ C, gốm sành trắng khoảng 1250-1280 độ C và đồ sứ từ

1280-1350 độ C.



3. Ý tưởng góp phần đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm của làng nghề:

3.1. Những giải pháp trong thiết kế và tổ chức sản xuất, trưng bày

Hiện nay sản phẩm của Bát Tràng đã rất đẹp và phong phú, tuy nhiên những

sản phẩm dành cho du lịch chưa nhiều. Sản phẩm của Bát Tràng vẫn đơn thuần chỉ

là đồ gia dụng như: cốc chén, bình, vò,... du khách cũng rất thích và mua rất nhiều.

Tuy nhiên để là một vật lưu niệm, có lẽ điều du khách du lịch mong muốn chỉ là

một món đồ nho nhỏ, xinh xinh tiện mang đi để về làm quà hoặc trưng bày để nhớ

dấu ấn về những nơi họ đã đi qua. Ví dụ: các đồ vật nhỏ, có hình ảnh như đĩa, bình

rượu...

Một thực tế là các hoa văn, hình ảnh phỏng theo các điển tích cổ sẽ rất khó

bán cho khách du lịch vì họ khơng am hiểu về điển tích đó mà chỉ đơn thuần muốn

có một kỉ niệm về nơi mà họ đã đến thăm. Do đó, bên cạnh việc vẫn duy trì một số

sản phẩm truyền thống đặc trưng, Bát Tràng cũng cần phải có những sản phẩm

mang hình ảnh gắn liền với điểm du lịch và chỉ nên phân phối các sản phẩm này tại

các điểm du lịch đó. Đối với khách du lịch trong nước, các hình ảnh này có thể là

hình ảnh về Hà Nội, về làng gốm Bát Tràng, còn đối với khách du lịch quốc tế, Bát

Tràng có thể sản xuất các sản phẩm có hình ảnh chung về Việt Nam. Các hình ảnh

này có thể ở dạng vẽ hoặc ở dạng mơ hình, mơ phỏng…



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Những sản phẩm chính của làng gốm Bát Tràng.

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×