Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
5 Hướng dẫn học sinh viết bài văn:

5 Hướng dẫn học sinh viết bài văn:

Tải bản đầy đủ - 0trang

quỳnh e ấp nở về đêm, hoa hông nhung thanh tao kiều diễm… Trong số những

loài hoa khoe sắc tỏa hương đó có một cây hoa được bố em đặc biệt quan tâm,

chăm sóc, đó là cây hoa đào.”

Tất cả học sinh đều nhận thấy rằng ở cách một mở bài đã đủ, đúng nội

dung nhưng cách mở bài thứ hai hay hơn. Đây là cách mở bài gián tiếp sáng

tạo, sinh động.

Khi viết mở bài có em viết ngắn gọn bằng một hoặc hai câu, nhưng lại có

em mở bài bằng cả một đoạn văn. Nhưng tôi yêu cầu dù mở bài dài hay ngắn

bằng cách nào thì cũng không được tách rời nội dung đã xây dựng ở phần này,

tuỳ nghệ thuật vào bài của các em mà tơi góp ý, khơng gò bó áp đặt học sinh.

Ví dụ:

Đề bài: Em hãy tả lại một cây hoa mà em thích.

- Có em viết: “ Trong khu vườn nhỏ của nhà em có trồng nhiều loài hoa

nhưng em thích nhất là cây hoa hồng nhung.”

Cách mở bài như thế đã đúng, ngắn gọn nhưng chưa hay. Với học sinh có

năng khiếu tôi có thể hướng dẫn, yêu cầu các em mở bài theo cách gián tiếp.

- Có em viết: “Xuân về trăm hoa đua nở, ngàn cây khoe lộc biếc chồi

non. Khu vườn nhà em như được thay một bộ quần áo mới. Những loài hoa thi

nhau khoe sắc, tỏa hương. Hoa nào cũng đẹp, cũng thơm nhưng em thích nhất

là cây hồng nhung trồng trước cửa nhà.”

Hay: “Hoa hồng là nữ chúa của các loài hoa. Còn gì đẹp hơn những

bơng hoa hồng nhung trên còn đọng những giọt sương mai long lanh như

những hạt ngọc.”

Hay tôi hướng dẫn các em mở bài bằng một câu đố’ “ Đố bạn cây gì thân

có gai nhọn. Hoa có nhiều màu. Từng được mệnh danh. Nữ hoàng loài hoa?.....

À đó là cây hoa hồng. Ở khu vườn nhà tơi có một khóm hoa hồng. Mỗi buổi

sớm mai những nàng hoa hông kiểu diễm điểm những hạt ngọc long lanh trên

chiếc áo choàng đỏ thắm của mình trơng thật lộng lẫy.” Đây là cách mở bài

gián tiếp cũng rất là hấp dẫn.



25



Nhờ khuyến khích học sinh diễn đạt phần mở bài bằng những cách khác

nhau mà vẫn đảm bảo nội dung chính nên nhiều em đã viết được phần mở bài

văn hay, có tính nghệ thuật. Ví dụ có em đã viết được mở bài hấp dẫn: Trường

tơi rợp mát bóng cây xanh. Cây bàng như chiếc ô xanh khổng lồ, cây bằng

lăng nở hoa tím biếc như màu mực tím thân thương mỗi độ hè về. Cây liễu rủ

thướt tha, cây xà cừ khỏe mạnh. Nhưng tôi thích nhất là cây phượng vĩ ngay

cổng trường, nơi tôi thường đứng chờ mẹ đón sau mỗi buổi tan trường.

3.5.2 Hướng dẫn viết kết bài:

Có nhiều cách kết bài khác nhau nhưng tôi yêu cầu học sinh kết bài đều

phải xuất phát từ nội dung chính. Cũng như mở bài, các em nêu cảm xúc hoặc

thâu tóm lại vấn đề thì cũng có thể kết bài bằng nhiều cách nhưng chọn cách

nào cho tự nhiên và hay nhất. Thường có hai cách kết bài:

+ Kết bài không mở rộng: Nêu cảm nghĩ của bản thân về cây mình vừa tả.



26



Ví dụ: Tả cây ăn quả : Em rất thích cây cam của nhà em. Em sẽ chăm sóc cây

thật tốt.”hay : “ Cây cam nhà em như thế đấy.”

+ Kết bài mở rộng: ngồi việc nêu cảm nghĩ của bản thân với đới tượng vừa

miêu tả còn đưa ra sự liên hệ, lời bình, lời đánh giá của bản thân với cây cới, sự

ảnh hưởng (tốt - xấu) của cây với đối tượng khác. Hay có thể mượn lời câu thơ,

lời bài hát để bộc lộ, gửi gắm tình cảm của mình với cây.

Ví dụ: Tả cây hoa hồng: “ Em có thích hoa hồng khơng? Thích nó đâu phải chỉ

đứng bên nó mà thưởng thức vẻ đẹp hương thơm, phải không? Hãy tưới cho

nó, vun gốc, bắt sâu cho nó và nó là hoa nơi cơng viên thì khơng được hái vì

em thích và người khác cũng thích, ta để thưởng thức chung.”

Hay kết bài cho bài tả cây ăn quả“ Em rất yêu quý cây cam này , em thường

xuyên tưới nước cho cây, cây như cũng thầm trả ơn người bằng cả một mùa

hoa thơm quả ngọt.” hay tả cây hoa “ Cám ơn thiên nhiên đã ban tặng cho

chúng ta một loài hoa đẹp như hoa hồng. Em yêu hồng nhung bởi nó là biểu

tượng của tình u, sự sắt son, kiên cường.”

Hay có em mượn lời một bài hát để kết bài rất cảm động: Mỗi khi nghe bài hát

: “ Tu hú kêu! Tu hú kêu! Hoa gạo đỏ, hoa phượng nở đầy ước mơ hy vọng. Tu

hú kêu! Tu hú kêu! Mùa quả chín vào mùa thi, tình bạn trong sáng dưới mái

trường,…” Lòng em lại rộn lên một cảm xúc bâng khuâng xao xuyến nghĩ đến

một ngày nào đó nghỉ hè em sẽ phải xa cây phượng, xa mái trường thân yêu.”

Tôi cũng thường hay cho học sinh tham khảo các kết bài hay, cho học

sinh so sánh các kết bài để học sinh học tập và rút kinh nghiệm để tìm cách viết

kết bài hay. Tôi cũng lưu ý học sinh kết bài phải gắn với thân bài, không

chuyển ý đột ngột, nên liên hệ mở rộng khái quát. Giọng văn phải chân thành

tự nhiên, thể hiện riêng cảm xúc của riêng mình, tránh sáo rỗng, gượng ép, hô

khẩu hiệu như: “Em cần phải.....”; “Em sẽ cố gắng.....’ “Em xin hứa....”; “

Càng yêu.........càng chăm.......”

3.5.3 Hướng dẫn học sinh viết từng đoạn thân bài:

Khi làm văn học sinh thường chia bài làm ba phần: Mở bài, thân bài, kết

bài nên các em chỉ viết thành ba đoạn văn. Mở bài và kết luận ngắn, thân bài thì

27



dài. Vì vậy khơng làm nổi bật được trọng tâm miêu tả, ý lan man rườm rà. Đây

là một điều đáng tiếc thường bắt gặp trong bài làm của học sinh. Vì vậy giáo

viên phải giúp học sinh khắc phục hạn chế này. Ở thân bài có thể viết thành hai

đến ba đoạn sao cho phù hợp với đối tượng miêu tả.

Có nhiều cách để chia đoạn trong bài văn tả cây cới:

- Chia đoạn theo trình tự thời gian: Đặt đối tượng miêu tả vào các thời

gian khác nhau. Ví dụ : Trong một năm chia ra các mùa xn, hạ, thu, đơng

hoặc trong một ngày thì có sáng, trưa, chiều, tới.

- Chia đoạn theo trình tự khơng gian : Từ việc quan sát đối tượng từ

nhiều góc độ, nhiều hướng khác nhau: từ xa nhìn lại, từ ngồi nhìn vào, từ

trong nhìn ra, từ trên nhìn x́ng, từ dưới nhìn lên, nhìn bên trái, nhìn bên phải,

nhìn phía trước, nhìn phía sau, nhìn tồn bộ hay nhìn chi tiết,...ta sẽ chia thành

các đoạn văn khác nhau.

- Chia đoạn theo đối tượng được miêu tả: Tả gốc, thân, cành, lá, hoa,

quả, cảnh vật xung quanh,...

Ví dụ: Khi miêu tả cây bóng mát, phần thân bài có thể chia ra làm hai

đoạn: đoạn tả chung các bộ phận của cây, đoạn tả về đặc điểm, sự phát triển

màu sắc của lá, vẻ đẹp của tán lá

Sau khi chia đoạn trong thân bài cần suy nghĩ cách triển khai ý trong từng

đoạn. Bình thường phần thân bài triển khai trong một đoạn văn thì nhiều khi

chỉ cần liệt kê các bộ phận của cây cũng có thể tạo thành đoạn Nhưng nếu tách

thân bài ra thành một số đoạn văn mà học sinh không có đủ kiến thức để triển

khai các ý thì sẽ làm cho bài văn trở nên rời rạc, thiếu liên kết. Như vậy, đòi hỏi

học sinh phải có khả năng mở rộng ý, phát triển hình ảnh miêu tả một cách

phong phú và hợp lí. Có như vậy bài văn tả cây cối của các em mới giàu hình

ảnh và có hồn. Có thể mở rộng ý bằng các cách:

- Mở rộng ý bằng cách liên tưởng, so sánh đối tượng đang miêu tả với

những đối tượng khác hoặc đặt đối tượng đang miêu tả trong các mới quan hệ

với đới tượng xung quanh.



28



Ví dụ: Mùa xuân vải ra hoa. Hoa vải trổ từng chùm như hoa sữa, nhưng

không thơm nồng nàn như hoa sữa, không rực rỡ kiêu kì như hoa cúc hay hoa

đào mà nó nhẹ nhàng thanh thốt như tà áo trắng của cô thiếu nữ mới chớm

tuổi mười tám, đôi mươi. Cả một khu vườn đồi xanh um đôi khi chỉ cần một cây

vải nở hoa trắng xóa cũng đủ đẹp đến nao lòng. Cánh hoa vải bé mọc thành

từng chùm y như những bông tuyết đậu trên cành cây non. Ong bướm tha hồ về

đây lấy mật. Người nào đi từ vườn vải về, áo cũng lấm tấm mật hoa.

- Mở rộng ý bằng cách đi vào miêu tả thật tỉ mỉ, thật chi tiết từng đặc

điểm về đường nét, hình dáng, màu sắc của đối tượng.

- Mở rộng ý bằng cách đan xen vào những câu văn tả là những câu văn

nêu cảm xúc, suy nghĩ, nhận xét hay sự liên tưởng tới một kỷ niệm nào đó.

- Mở rộng ý bằng cách miêu tả đặc điểm với lời giới thiệu về giá trị, về

cơng dụng, ích lợi của cây được tả.

Ở phần hướng dẫn viết thân bài tôi thường cho học sinh làm một sớ bài tập:

Ví dụ: Viết một đoạn văn tả vẻ đẹp, màu sắc, hương thơm của cây hoa ở

trường em hoặc em đã quan sát được ở một nơi nào đó.

Hoặc: Viết đoạn văn tả thân và gốc của cây bàng mà em đã có dịp quan sát.

Hay: Viết đoạn văn tả ích lợi của một loại cây..

Từ những bài tập trên học sinh được rèn cách viết từng đoạn văn theo

hướng mở rộng được các ý.

Sau khi viết được các đoạn văn cần hướng dẫn ghép nới chúng để được

một bài văn hồn chỉnh.

3.6. Hướng dẫn học sinh tích luỹ các tư liệu văn học, làm giàu vốn từ ngữ:

Về mặt này giáo viên và học sinh thường hay coi nhẹ. Qua các bài tập

đọc, học thuộc lòng, các bài luyện từ và câu, sách đọc thêm, và nhất là sử dụng

có hiệu quả "Thư viện xanh" tơi hướng dẫn học sinh tìm hiểu các câu văn hay,

giàu hình ảnh, tìm hiểu các biện pháp nghệ thuật được sử dụng hiệu quả. Sau

đó tôi hướng dẫn học sinh nên có một cuốn sổ tay ghi lại những câu thơ, câu

văn mà các em yêu thích, khuyến khích các em đọc thuộc lòng các bài văn, bài

thơ hay trong chương trình, trong sách tham khảo,…

29



Từ các bài tập đọc tôi hướng dẫn học sinh chú ý đến cách miêu tả của

tác giả, giúp các em chỉ ra các từ ngữ miêu tả hay, đã được chọn lọc, gọt giũa,

cách sử dụng nghệ thuật của tác giả như thế nào. Tôi chọn một vài trường hợp

đặc sắc để phân tích kỹ giúp học sinh thấy được sự sáng tạo của các nhà văn

khi lựa chọn từ ngữ, sử dụng biện pháp nghệ thuật.

Ví dụ : Dạy bài “ Sầu riêng” - Tập đọc 4 tập II. Ở phần tìm hiểu bài tơi phân

tích cho học sinh thấy: qua cách dùng điệp từ chỉ tính chất mà mùi vị và hương

vị độc đáo của sầu riêng được nhấn mạnh: “ Sầu riêng thơm mùi thơm của mít

chín, béo cái béo của trứng gà, ngọt cái vị ngọt của mật ong già hạn. Chỉ đọc,

chưa một lần được nếm ta đã có thể hình dung ra cái hương vị rất đặc biệt của

trái sầu riêng của miền Nam nước ta.

Khi phân tích đoạn 3 tơi giúp học sinh nhận thấy tác giả sử dụng hàng

loạt các từ ngữ đã được chọn lọc và sử dụng nghệ thuật so sánh.“Thân nó

khẳng khiu, cao vút, cành ngang thẳng đuột – Lá nhỏ xanh vàng, hơi khép lại

tưởng như lá héo.” Như vậy người ta có thể mượn hình ảnh để ca ngợi một

hình ảnh khác (mượn cái khơng đẹp của cây sầu riêng để tăng thêm hương vị

của trái sầu riêng).

Từ cái hay cái đẹp của những bài văn đã phân tích, tơi khuyến khích học

sinh tích cực học cách dùng từ ngữ, nghệ thuật miêu tả sắc bén của các tác giả

nổi tiếng. Chẳng hạn: ta học nhà văn Nguyên Hồng khi tả bắp ngô: “Những

bắp ngô non được bọc trong làn áo mỏng óng ánh” (Tiếng việt 4 tập 2). Ta học

nhà văn Ngô Văn Phú tả quả cà chua: “Cà chua xum xuê, chi chít, quả lớn, quả

nhỏ vui mắt như bầy gà mẹ đông con. Quả một, quả chùm, quả sinh đôi, quả

chùm ba, chùm bốn. Quả ở thân cây, quả leo nghịch ngợm lên ngọn (Tiếng việt

4 tập 2)…

Từ các tiết luyện từ và câu, tơi cũng chú ý hướng dẫn học sinh tìm và

lựa chọn từ ngữ phù hợp khi miêu tả. Ngoài ra tơi cho học sinh tìm từ ngữ theo

từng đề tài nhỏ gắn với thể loại văn miêu tả cây cới.

Ví dụ 1 :



30



- Tìm các từ để miêu tả cây cới: xanh mướt, xanh rì, xanh mơn mở, xanh

non, xanh lá mạ, xanh biếc, xanh lục,….rung rinh, um tùm, sum suê, khẳng

khiu, gầy guộc, thanh mảnh, mảnh mai, rực rỡ, mỡ màng, vàng úa, xơ xác, trơ

trụi, lác đác, xào xạc, lả tả,…

- Các từ dùng để tả mùi vị: Thơm thơm, thơm thoang thoảng, ngòn ngọt,

chan chát, nồng nồng, cay xè, ngai ngái, hăng hắc, dìu dịu, ngào ngạt, sực nức,



Ví dụ 2 : Khi tả màu vàng của hoa cúc mùa thu tơi cho các em tìm các từ chỉ

màu vàng: vàng tươi, vàng ửng, vàng hoe, vàng rực, vàng thẫm, vàng nhạt…

Học sinh lựa chọn từ phù hợp nhất để tả màu vàng của hoa cúc( vàng

tươi). Tơi hướng dẫn thêm về các từ còn lại: vàng xuộm có thể để tả bông lúa,

bãi rơm, vàng ửng, vàng hoe, vàng rực, vàng thẫm, vàng nhạt để tả màu sắc

của một sớ lồi hoa, quả chín, … Hay khi tả độ chín của quả có thể chọn lọc

các từ ngữ: ương, chín tới, chín mọng, chín mềm, chín nhũn, chín nục,…

Trong thực tế, mỗi hình ảnh chỉ có một từ hay nhất, chuẩn nhất có thể

miêu tả hết cấp độ của nó nên tôi đã dạy các em khi viết câu cần chọn từ thích

hợp nhất để tả đối tượng. Nhiều khi cần thay thế nhiều lần một từ cho kì được

từ thích hợp.



31



Ngồi ra trong những lần nhà trường tổ chức cho học sinh đi tham quan

thực tế các cảnh đẹp của địa phương hay các cảnh đẹp của đất nước, tôi luôn

theo sát, hướng dẫn các em quan sát, ghi chép lại những cây cối mà các em

thấy lạ, thấy thích thú theo cảm nhận của từng em. Sau đó về trường tôi yêu cầu

các em viết lại thành một bài văn nói về cây cối đó cũng như cảm xúc của các

em. Đó là những tư liệu mang tính chân thực rất tớt cho việc viết văn của các

em.

Việc tích luỹ vớn văn học, ghi chép các câu văn câu thơ, câu ca dao hay,

làm giàu vớn từ ngữ rất hữu ích với mỗi học sinh khi viết văn miêu tả nói

chung và văn miêu tả cây cới nói riêng. Vớn văn học tích luỹ dần như những

viên gạch dùng để xây nhà. Có nhiều gạch thì sẽ dễ xây. Có như vậy học sinh

mới có thể viết được những bài văn hay, sinh động.

3.7 Hướng dẫn học sinh vận dụng các biện pháp nghệ thuật:

Để viết văn miêu tả hay và sinh động tôi luôn luôn chú ý đến việc hướng

dẫn học sinh tập diễn đạt từng câu văn sao cho chân thực, có cảm xúc. Ngồi ra

học sinh cần biết sử dụng tớt các biện pháp tu từ mà các em đã được học vào viết

văn làm cho câu văn gợi tả, sinh động. Do các em thu nhận sự vật từ trực quan là

chính nên ngay từ khi dạy kĩ năng quan sát tôi đã gợi cho các em phải có thói

quen sử dụng một sớ biện pháp nghệ tḥt chính đó là các biện pháp: so sánh,

nhân hóa, hệ thống từ tượng hình (tả màu sắc, hình dáng, trạng thái ...), hệ thống

từ tượng thanh (mô phỏng các tiếng động ) hay từ ngữ nói lên tình cảm, sự chăm

sóc của con người đối với cây cối (tưới nước, vuốt ve, nâng niu, ...). Nhằm làm

đẹp lên đối tượng miêu tả.

Đối với học sinh tiểu học, câu là đơn vị để tạo nên đoạn văn, bài văn, nên

phải coi trọng việc luyện câu. Luyện câu gồm luyện viết câu đúng (Thuộc

phạm trù ngữ pháp) và luyện viết câu sinh động, viết câu hay (Thuộc phạm trù

tu từ)

Muốn viết được câu văn hay, trước hết tôi yêu cầu học sinh viết câu

đúng. Câu đúng ngữ pháp, đúng với chủ đề yêu cầu. Câu diễn đạt rõ ràng, ý



32



nghĩa trong sáng. Sau đó mới dùng các biện pháp tu từ để làm cho câu văn hay,

giàu cảm xúc, giàu hình ảnh.

Ví dụ: Để tả bông hoa đào, em chọn câu nào để tả ? Vì sao?

a) Hoa đào có năm cánh, màu hồng phớt.

b) Hoa đào chỉ có năm cánh, nhưng màu cánh như có bàn tay của người

họa sĩ tài ba đã pha những sắc màu thật nền nã mà chau chuốt: ở sát nhuỵ là

một màu của lụa trắng trong veo, nhưng càng về dần đầu cánh, nó lại chuyển

sang phơn phớt hồng.

- Học sinh dễ dàng nhận thấy rằng câu thứ hai hay hơn. Câu văn sử dụng

nghệ thuật so sánh làm cho bông hoa trở nên sinh động gần gũi, giàu hình ảnh

hơn.

Tơi u cầu học sinh tập viết câu văn cho hay hơn bằng cách sử dụng các

biện pháp tu từ đã học. Ví dụ:Viết lại câu văn sau cho hay hơn:

Quả bưởi tròn căng, màu vàng đẹp mắt.

Học sinh 1: “Quả bưởi chín tròn xoe, căng mọng trên cành trơng giống như

một ơng mặt trời lấp ló giữa tán lá xanh.”

Học sinh 2: “Lúc chín, quả bưởi to tròn như quả bóng, da căng mịn, vàng óng

thật đẹp mắt.”

- Hướng dẫn học sinh so sánh đối tượng được miêu tả với các đối tượng

khác tương đồng. Đây là một trong những “bí quyết” để viết văn miêu tả nói

chung, tả cây cối nói riêng được hay hơn. Chẳng hạn khi tả chiếc lá bàng ta có

thể so sánh với cái quạt, chiếc bánh đa,…Hay khi tả những chùm hoa phượng

ta có thể so sánh với những đốm lửa hồng bập bùng cháy; tả những quả bàng

xanh so sánh với chú rùa con bé xíu, tả quả bưởi chín so sánh như ơng mặt trời

tí hon …

3.8 Chuẩn bị tốt và dạy tốt tiết trả bài Tập làm văn:

Đây là tiết học vô cùng quan trọng khi dạy – học Tập làm văn. Thông

qua bài văn ta có thể đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức, khả năng dùng từ

viết câu, viết đoạn, diễn đạt của học sinh đến mức độ nào. Ngồi ra bài văn còn



33



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

5 Hướng dẫn học sinh viết bài văn:

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×