Tải bản đầy đủ
5 Vai trò của nghe nhạc đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ 5-6 tuổi

5 Vai trò của nghe nhạc đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ 5-6 tuổi

Tải bản đầy đủ

Quan hệ thẩm mỹ với âm nhạc là sự phản ánh âm nhạc trong ý thức của trẻ, sự
hình thành những quan hệ giữa trẻ với âm nhạc. Đó là một tập hợp những mối liên hệ
có lựa chon của riêng trẻ với các tác phẩm âm nhạc và các dạng hoạt động âm nhạc
như hát, nghe, vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc. Thường xuyên được tiếp xúc với
âm nhạc trẻ sẽ phát triển được khả năng cảm thụ cái hay, cái đẹp, hoạt động độc lập và
sáng tạo trong khi tiếp xúc với các dạng hoạt động âm nhạc khác nhau.
Để thực hiện được chức năng giáo dục thẩm mỹ trong hoạt động nghe nhạc
trước hết cần phát triển ở trẻ những khả năng về âm nhạc. Đó là khả năng trải nghiệm
những xúc động trong quá trình cảm thụ và thể hiện âm nhạc, trên cơ sở đó trẻ sẽ dần
nảy sinh tình yêu với âm nhạc, hứng thú và nhu cầu hoạt động âm nhạc. Từ sự chăm
chú lắng nghe, trẻ biết so sánh và nhận xét một cách đơn giản các phương tiện diễn tả
cơ bản của âm nhạc. Phương tiện diễn tả cơ bản ở đây là: âm thanh cao thấp, to nhỏ,
âm sắc giọng hát, nhạc cụ, tốc độ nhanh chậm của tiết tấu, nhịp điệu, sự dàn trải ngân
nga, êm dịu hay gấp khúc quãng nhảy của đường nét, giai điệu. Đó chính là cơ sở để
hình thành thị hiếu âm nhạc.

1.5.2 Nghe nhạc là phương tiện hình thành phẩm chất đạo đức cho trẻ
Không chỉ là phương tiện giáo dục thẩm mỹ, âm nhạc còn là phương tiện giáo
dục tình cảm đạo đức cho trẻ. Đôi khi tác động của các bài hát còn mạnh hơn cả những
lời khuyên hay sự ra lệnh nghiêm khắc.
Các tác phẩm âm nhạc ca ngợi thiên nhiên, đất nước, con ngừoi… gợi lên ở trẻ
tình yêu Thủ đô, yêu quê hương, yêu Tổ quốc, biết ơn các anh hùng dân tộc, kính
trọng lãnh tụ, yêu thương cha mẹ,cô giáo, bạn bè…
Những lời ca truyền thống sẽ mang lại cho trẻ cảm xúc mạnh mẽ về khí thế hào
hùng của dân tộc, giáo dục lòng biết ơn những người đã hiến dâng cả tuổi thanh xuân
của mình vì độc lập, tự do cho tổ quốc. Trẻ có thể thấy được hình ảnh của chú bộ đội
hiện lên thật giản dị mà cũng thật đẹp qua bài “ Mùa áo chú bộ đội” của nhạc sỹ
Nguyễn Văn Tý, trẻ như cảm nhận được vẻ đẹp thân thương mà rất đỗi gần gũi của các
anh bộ đội cụ Hồ.
Ngoài ra khi cho trẻ làm quen với một số bài hát ru, bài hát dân ca của các dân
tộc không những giúp trẻ mở mang hiểu biết về các dân tộc mà con giáo dục trẻ thái
độ, tình cảm yêu mến, đoàn kết các dân tộc, thái độ sống khiêm tốn, hòa nhập trong
cộng đồng.
Các tiết học âm nhạc ở trường mầm non bao giờ cũng được tiến hành với từng
nhóm trẻ theo độ tuổi. Trong khi được cùng nhau thưởng thức các tác phẩm âm nhạc
cùng với những cảm xúc sẽ tạo cho trẻ sự thoải mái, tự tin, mạnh dạn hơn trong mọi
hoạt động và hòa nhập với cộng đồng. Giữa trẻ với nhau cũng xuất hiện sự cảm thông,

16

16
16

quan tâm hơn đến nhau. Hơn nữa, hoạt động nghe nhạc còn ảnh hưởng tốt đến hành vi
văn hóa của trẻ: Nội dung các bài hát khác nhau giúp trẻ có hành vi đúng đắn, phù
hợp, sự thay đổi luân phiên các hoạt động ( hát, nghe, vận động) tạo cho trẻ có tính kỷ
luật, chấp hành trật tự nhất định, tính tổ chức… nó đòi hỏi ở trẻ sự chú ý, độ nhanh
nhạy, giáo dục trẻ biết kiềm chế, dần điều khiển vận động cho phù hợp với âm nhạc.
Như vậy, hoạt động nghe nhạc đã tạo ra những điều kiện cần thiết đối với sự
hình thành những phẩm chất đọa đức nhân cách của trẻ, đặt những cơ sở ban đầu cho
văn hóa chung của người công dân tương lai.

1.5.3 Nghe nhạc là phương tiện thúc đẩy sự phát triển trí tuệ ở trẻ
Các công trình nghiên cứu khoa học cho thấy: cảm thụ âm nhạc gắn bó chặt chẽ
với sự phát triển trí tuệ, nó đòi hỏi trẻ phải chú ý, quan sát nhạy bén. Trẻ biết tập trung
nghe nhạc, so sánh các âm thanh tiến hành cao thấp, mạnh nhẹ, nhanh chậm khác
nhau, làm quen với ý nghĩa biểu cảm của các âm thanh, ghi nhớ các đặc điểm, tính
chất các hình tượng âm thanh.
Những thử nghiệm ban đầu thử đánh giá cái đẹp trong âm nhạc đòi hỏi trí tuệ
phải hoạt động tích cực. Đó chính là sự hoạt động của ba hình thức tư duy ( khoa học
tâm lý đã nghiên cứu ở trẻ): tư duy trực quan hành động, tư duy trực quan hình tượng
và tư duy trực quan trừu tượng.Cả ba hình thức này có liên quan mật thiết với nhau
giúp trẻ không chỉ nhận biết mà còn phải tìm thấy sự giống và khác nhau giữa các tác
phẩm âm nhạc và trẻ có thể tự sắp xếp chúng thành từng nhóm, từng thể loại qua giai
điệu, tiết tấu của mỗi tác phẩm.
Thông qua những tác phẩm âm nhạc có nội dung phản ánh những hiện tượng
của cuộc sống xung quanh mà trang bị cho trẻ nhận biết về xã hội, thiên nhiên, phong
tục tập quán và truyền thống dân tộc. Hình thành ở trẻ những biểu tượng sáng tạo, làm
thức dậy ước mơ và tưởng tượng của trẻ.
Giông như các hoạt động âm nhạc khác, hoạt động nghe nhạc của trẻ được tổ
chức với yêu cầu ngày một nâng cao và phức tạp hơn, đòi hỏi trẻ phải tích cực tư duy,
tưởng tượng, sáng tạo.

1.5.4 Nghe nhạc là phương tiện góp phần phát triển thể chất cho trẻ
Trong quá trình hoàn thiện cơ thể của trẻ, nghe nhạc đóng góp một phần
quan trọng. Trước hết, nghe nhạc được coi là khả năng tốt nhất để phát triển tai
nghe nhạc cho trẻ (ear-music). Trong quá trình nghe nhạc, khi trẻ được rèn luyện
chú ý đến âm nhạc, nhận biết sự chuyển động của âm thanh, giai điệu, tiết tấu,
cường động, âm sắc, nhịp độ… trẻ được luyện tập thường xuyên để phân biết được
các chi tiết âm nhạc, xác định những hình thức cấu trúc âm nhạc đơn giản như: tiết
nhạc, câu nhạc, đoạn nhạc, nhận biết thể loại âm nhạc của tác phẩm, hiểu được
17

17
17

phong cách âm nhạc của tác phẩm, tác giả… từ đó mà tai nghe âm nhạc hợi ra
những phản ứng gắn với sự thay đổi nhịp tim mạch, sự trao đổi máu…
Trong tiết học vận động theo nhạc, việc nghe nhạc không chỉ giúp trẻ tập phối
hợp các động tác, đi lại vững vàng, chạy được nghẹ nhàng theo giai điệu, theo nhịp
của bài hát mà tất cả những vận động của tay, chân, lưng, đầu, vai, toàn thân… cũng là
nhờ có sự phụ họa của âm nhạc, sự chú ý lắng nghe âm nhạc nên vận động mới trở nên
chính xác, nhịp nhàng hơn. Cường độ, nhịp độ của tác phẩm âm nhạc đòi hỏi trẻ phải
tập trung lắng nghe nhận biết sự thay đổi của âm nhạc để thay đổi tốc đọ của vận động,
biên độ của vận động. Sự thay đổi tính chất âm nhạc ở các câu, đoạn cũng kéo theo
mức độ căng thẳng, sự thay đổi hướng và đội hình của vận động. Vận động theo nhạc
tạo cho trẻ sự hoạt bát, nhanh nhẹn, có tư thế đẹp, duyên dáng.
Như vậy, hoạt động nghe nhạc ở trường mầm non đã tạo điều kiện phát triển
chung cho nhân cách trẻ. Sự nhạy cảm và tai nghe âm nhạc phát triển trong những
mức độ phù hợp sẽ giúp trẻ hưởng ứng với những tình cảm và hành vi tốt đẹp, đẩy
mạnh hoạt động trí tuệ, thường xuyên hoàn thiện mọi vận động thể chất cho trẻ.

1.5.5 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi có liên quan đến khả năng nghe nhạc
1.5.6 Đặc điểm tâm lý
Các nhà tâm lí học cho rằng, sự nhạy cảm và nghe ở trẻ phát triển từ rất sớm.
Đây cũng là thời điểm mạnh mẽ tình cảm thẩm mỹ dễ rung động trước cái đẹp. Hướng
phát triển tình cảm của trẻ ngày càng phong phú bền vững và sâu sắc hơn chính vì thế
trẻ cảm nhận âm nhạc cũng sâu sắc hơn.
Nghiên cứu về tri giác của trẻ về âm nhạc cho thấy: Độ tinh về ngôn ngữ thấp hơn
độ tinh về âm nhạc. Nghĩa là trẻ có khả năng phân biệt tốt hơn những khác biệt về cao độ
của âm thanh so với khả năng phân biệt các âm của ngôn ngữ, nó giúp cho trẻ ghi nhớ âm
nhạc tốt hơn, lâu hơn. Do ở trẻ mẫu giáo tính hình tượng phát triển mạnh nên những thuộc
tính cụ thể, cảm tính sinh động của âm thanh có tác động mạnh mẽ lên giác quan và ghi
dấu ấn đậm trong tâm trí trẻ.
Trẻ 5-6 tuổi trí nhớ có chủ định phát triển mạnh mẽ, chỉ cần sử dụng câu hỏi,
gợi ý, hướng dẫn, tổ chức phù hợp là trẻ có thể tiếp thu vấn đề nhanh chóng. Âm nhạc
cũng thông qua các hình thức, phương pháp đó nên trẻ cũng rấ dễ tiếp thu tri thức âm
nhạc. Trẻ không thuộc bái hát, giai điệu một cách máy móc và bắt chước nữa.
Chú ý của trẻ mang màu sắc xúc cảm và có liên quan đến hứng thú, trẻ bộc
lộ trực tiếp rõ ràng qua nét mặt và ánh mắt trước đối tượng mà chúng thích. Nắm
bắt đặc điểm này, chúng ta có thể tổ chức các hoạt động vui vẻ, sôi nổi để gây sự
chú ý và hứng thú cho trẻ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc. Trong trò
18

18
18

chơi tự do và sáng tạo, trẻ chú ý lâu hơn, điều này phù hợp với tính chất hoạt động
đặc thù của âm nhạc: vui vẻ thoải mái, tự nhiên bộc lộ cảm xúc…
Những nét tâm lí đặc trưng của tuổi mẫu giáo là tiền đề cho việc tiếp thu, giáo
dục âm nhạc. Âm nhạc đã đem lại cho trẻ một thế giới âm thanh nhiều màu sắc, gợi
cho trẻ sự thú vị, hấp dẫn và sự hài hòa tinh tế, tạo điều kiện cho trẻ thể hiện chính bản
thân mình.

1.5.7 Đặc điểm sinh lý
Hoạt động âm nhạc là hoạt động đòi hỏi có sự tham gia tổng hợp của các quá
trình tâm sinh lý, trong đó quá trình sinh lí giữ vai trò khá quan trọng quyết định hiệu
quả của hoạt động âm nhạc.
Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, các chức năng của hệ cơ quan trong cơ thể được hoàn
thiện dần đặc biệt là chức năng phối hợp các động tác. Hoạt động âm nhạc thường tổ
chức dưới dạng động nên đồi hỏi sự linh hoạt của các bộ phận trong cơ thể phối hợp
một cách nhịp nhành với nhau thống nhất tong một thể trọn vẹn. Ngay cả khỉ nghe
nhạc trẻ cũng biểu hiện cảm xúc của mình bằng cử chỉ, điệu bộ… cho đến trò chơi âm
nhạc trẻ thực sự được hòa mình vào không khí sôi nổi, vui vẻ, cơ thể được hoạt động
tích cực và nhịp nhàng.
Giai đoạn này, các cơ quan trong cơ thể đã phát triển hoàn chỉnh trong đó có cơ
quan thính giác. Trẻ phản ứng nhanh nhạy với âm thanh. Ngay từ 6-7 tháng, trẻ đã có
khả năng phản ững với âm thanh bằng cách vận động toàn thân. Lúc sơ sinh phản ứng
với âm thanh qua cử động chớp mắt, rùng mình… Trẻ có thể nghe thấy âm thanh mà
người lớn không nghe thấy. Chính điều này giúp trẻ tiếp nhận âm thanh một cách nhẹ
nhàng tự nhiên. Càng lớn, khả năng phẩn ứng với âm thanh càng tăng. Trẻ đi vào cảm
nhận tính chất âm nhạc của tác phẩm, đi sâu vào tìm hiểu tính hình tượng trong các tác
phẩm âm nhạc, nó giúp cho trẻ cảm nhận tác phẩm sâu sắc hơn, tinh tế hơn.
Cùng với sự phát triển của hệ vận động, hệ thần kinh của trẻ cúng phát triển.
Khả năng tập trung chú ý của trẻ tăng lên 15-20 phút. Điều này làm tăng khả năng
nghe nhạc của trẻ, thời gian chú ý nghe dài hơn và liền mạch hơn. Bên cạnh đó việc
phát triển trí tuệ tạo điều kiện cho việc nghe nhạc của trẻ có chiều sâu, có sự tư duy,
phân tích, nâng cao hiệu quả nghe nhạc lên rất nhiều.
Cấu tạo cơ quan phát âm của trẻ có sự khác biệt với người lớn: khe âm thanh và
thanh đới ngắn nên giọng trẻ thường là giọng thanh. Giọng thanh giúp cho trẻ tiếp
nhận các cao độ của âm nhạc dễ dàng hơn. Trẻ không gặp khó khăn khi hát các nốt cao
và sự thay đổi cao độ bất thường của bản nhạc. Tuy nhiên, các bản nhạc sáng tác cho
trẻ thường là các bản nhạc đơn giản phù hợp với khả năng tiếp thu của trẻ.

19

19
19

1.6 Khả năng nghe nhạc của trẻ 5-6 tuổi

Sự nhạy cảm và nghe ở trẻ phát triển từ rất sớm và tiếp tục được phát triển trong
suốt quá trình giao tiếp và hoạt động âm nhạc. Dưới sự tác động ngôn ngữ của nhưng
người xung quanh, trai trẻ tinh hơn, trẻ phân biệt được các dấu trong tiếng nói, sắc thái
của âm thanh trong lời nói. Độ nhạy cảm về tai nghe giúp trẻ phân biệt độ cao, thấp của
âm thanh và phát triển mau chóng trong các hoạt động âm nhạc. Trong điều kiện giáo
dục tốt có thể hình thành được tai nghe tuyệt đối – tức là trẻ nhận ra và lặp lại đúng các
độ cao âm thanh từ phím ddanf và cảm giác nhịp điệu. Độ nhạy cảm âm thanh của trẻ có
sự khác biệt lớn giữa cá nhân, có một số trẻ độ nhạy cảm cao, có một số trẻ độ nhạy cảm
thính giác kém rõ rêt. Vì vậy, khi tổ chức hướng dẫn các hoạt động giáo dục cho trẻ, cần
chú ý đến đặc điểm cá biệt để có biện pháp kích ứng và có chế độ rèn luyện riêng. Với
trẻ, thính giác phát triển không đầy đủ, cần tạo điều kiện thuận lợi để nghe như: ngồi
gần người đọc, người kể chuyện và phải luyện tập thính giác cho trẻ.
Khác với các thuộc tính màu sắc và hình dạng, các thuộc tính âm thanh không
thể nào biểu diễn dưới dạng vật cụ thể để có thể tiến hành các hành động chuyển đổi,
áp đặt… Vì vậy, việc tách biệt và so sánh âm thanh ở trẻ trẻ mẫu giáo tương đối khó
khăn. Muốn cảm nhận âm thanh tốt, trẻ phảu được nghe giai điệu âm nhạc hay lời nói
một cách tổng thể, sau đó luyện tập và tái hiện lại rồi mới phân biệt. Chính trong quá
trình trẻ tự mình luyện tập kỹ năng thay đổi các vận động của bộ máy phát âm phù hợp
với đặc điểm các âm đó mà khả năng tách biệt các âm trong từ nảy sinh đến phát triển.
Trẻ mẫu giáo đã nghe hát và kể lại được nội dung bài hát, cảm nahanj được
tính chất thể hiện của bài hát, bản nhạc. trẻ cũng có thể tiếp nhận sự đối lập về đặc
trưng của âm thanh to – nhỏ, cao – thấp, nhanh – chậm, phân biệt được âm thanh
của các nhạc cụ và các cách cảm thụ âm nhạc, mong muốn được nghe nhạc.
Trẻ mẫu giáo lớn có thể hiểu được tác phẩm âm nhạc, phân biệt được tính thể loại
(hành khúc, ngợi ca, nhảy múa…); cảm nhận được sắc thái thể hiện trong âm nhạc, nhận
biết được tác phẩm biểu diễn, phân biệt được âm cao – thấp và âm sắc của nhạc cụ, nhận
xét được giọng hát đúng, giọng hát sai của bạn mình.
1.7 Hệ thống các bài hát dân ca trong chương trình mầm non cho trẻ 5-6 tuổi
Đối với chương trình giáo dục mầm non thì chú trọng cho trẻ làm quen với dân
ca dưới hình thức nghe cô hát. Năm 1993 – 1996 Vụ giáo dục mầm non đã thực hiện
chuyên đề giáo dục âm nhạc. Việc lựa chọn và dạy dân ca cho trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu
giáo còn là vấn đề mới mẻ.
Dưới đây là một số bài hát dân ca trong chương trình giáo dục mầm non cho trẻ
5-6 tuổi:


Ru em – Dân ca Xê Đăng
20

20
20
















Trống cơm – Dân ca quan họ Bắc Ninh
Mưa rơi – Dân ca xá
Lí con sáo Gò Công – Dân ca Nam Bộ
Xe chỉ luồn kim – Dân ca quan họ Bắc Ninh
Cái bống – Lời đồng dao, nhạc Phan Trần Bảng
Bà còng đi chợ trời mưa – Lời đồng dao, nhạc Phạm Tuyên
Đi cấy – Dân ca Thanh Hóa
Cây trúc xinh - Dân ca quan họ Bắc Ninh
Lí con sáo – Dân ca Nam Bộ
Inh lả ơi – Dân ca Thái
Gà gáy le te – Dân ca Cống Khao
Lí chiều chiều – Dân ca Nam Bộ
Bèo dạt mây trôi - Dân ca quan họ Bắc Ninh
Lí cây bông - Dân ca Nam Bộ
1.8 Ý nghĩa của việc đưa dân ca đến với trẻ


Giáo dục nghệ thuật, bồi dưỡng tình cảm dân tộc cho trẻ

Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có nét văn hóa riêng. Những nét văn hóa đó chính là
những phong tục tập quán, những truyền thống quý báu của dân tộc ta được lưu truyền từ
đời này sang đời khác. Trong đó, có dân ca – một báu vật mà bất cứ dân tộc nào cũng
nâng niu, giữ gìn. Từ những điệu hát trữ tình mượt mà ở quê hương Nam Bộ đén những
bài hát giao duyên, các làn điệu dân ca Quan Họ cùng hòa với giai điệu bay bổng ở vùng
đồng bằng Bắc Bộ, những bài hát chan chứa tình cảm mô tả cuộc sống hạnh phúc, thanh
bình, rồi những điệu hò điệu lý ở miền Nam Trung Bộ vẽ nên những bức tranh tuyệt đẹp
ca ngợi cảnh sắc quê hương đất nước. Vì thế, cho trẻ tiếp xúc và hoạt động với dân ca sẽ
sớm hình thành ở trẻ lòng yêu mến và tự hào dân tộc.
• Hình thành và phát triển nhân cách dân tộc cho trẻ

Âm nhạc như là một món ăn tinh thần đối với trẻ. Những giai điệu trầm bổng,
những tiết tấu nhịp nhàng của dân ca đưa trẻ vào thế giới cái đẹp một cách thích thú và
hấp dẫn. Những âm thanh có tổ chức chặt chẽ của âm nhạc góp phần quan trọng vào việc
phát triển đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ cho trẻ. Mà hầu hết tất cả các nhà giáo dục
trên thế giới đều khẳng định điều đó.
Giáo sư Tô Ngọc Thanh đã từng nói dân ca nói chung và hát ru nói riêng là “ Bài
học vỡ long về văn hóa dân tộc”. Thật vậy, các bài hát dân ca không chỉ cung cấp cho trẻ
những tri thức về giai điệu âm nhạc, về lời ca và nhịp điêuh dân tộc mà thông qua các bài
hát trẻ còn nhận ra được sự đùm bọc, che chở, nhận được tình cảm của bà, của mẹ, của
mọi người với niềm tin cậy thật sự để rồi từ đó tạo cho trẻ sự cân bằng, yên ổn về tâm lý,
góp phần to lớn trong việc hình thành và phát triển nhân các một cách toàn diện.

21

21
21