Tải bản đầy đủ
* Các phương pháp dạy học truyền thống luôn là những phương pháp quan trọng trong dạy học. Đổi mới không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp truyền thống mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng.

* Các phương pháp dạy học truyền thống luôn là những phương pháp quan trọng trong dạy học. Đổi mới không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp truyền thống mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng.

Tải bản đầy đủ

4. Vận dụng dạy học theo tình huống
Dạy học theo tình huống là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy học được tổ chức
theo một chủ đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp.
Q trình học tập được tổ chức trong một mơi trường học tập tạo điều kiện cho học sinh
kiến tạo tri thức theo cá nhân và trong mối tương tác xã hội của việc học tập.
Các chủ đề dạy học phức hợp là những chủ đề có nội dung liên quan đến nhiều mơn học
hoặc lĩnh vực tri thức khác nhau, gắn với thực tiễn. Trong nhà trường, các mơn học được
phân theo các mơn khoa học chun mơn, còn cuộc sống thì ln diễn ra trong những
mối quan hệ phức hợp.
Vì vậy sử dụng các chủ đề dạy học phức hợp góp phần khắc phục tình trạng xa rời thực
tiễn của các mơn khoa học chun mơn, rèn luyện cho học sinh năng lực giải quyết các
vấn đề phức hợp, liên mơn.
Phương pháp nghiên cứu trường hợp là một phương pháp dạy học điển hình của dạy học
theo tình huống, trong đó học sinh tự lực giải quyết một tình huống điển hình, gắn với
thực tiễn thơng qua làm việc nhóm.
5. Vận dụng dạy học định hướng hành động
Dạy học định hướng hành động là quan điểm dạy học nhằm làm cho hoạt động trí óc và
hoạt động chân tay kết hợp chặt chẽ với nhau. Trong q trình học tập, học sinh thực
hiện các nhiệm vụ học tập và hồn thành các sản phẩm hành động, có sự kết hợp linh
hoạt giữa hoạt động trí tuệ và hoạt động tay chân.
Đây là một quan điểm dạy học tích cực hóa và tiếp cận tồn thể. Vận dụng dạy học định
hướng hành động có ý nghĩa quan trong cho việc thực hiện ngun lý giáo dục kết hợp
lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội.
6. Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và cơng nghệ thơng tin hợp lý hỗ trợ
dạy học
Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học,
nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học. Việc sử dụng
các phương tiện dạy học cần phù hợp với mối quan hệ giữa phương tiện dạy học và
phương pháp dạy học.
Đa phương tiện và cơng nghệ thơng tin vừa là nội dung dạy học vừa là phương tiện dạy
học trong dạy học hiện đại. Đa phương tiện và cơng nghệ thơng tin có nhiều khả năng
ứng dụng trong dạy học. Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương tiện
trình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũng như các phương pháp
dạy học sử dụng mạng điện tử (E-Learning). 7. Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát
huy tính tích cực và sáng tạo
Kỹ thuật dạy học là những cách thức hành động của của giáo viên và học sinh trong các
tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển q trình dạy học. Các kỹ thuật
dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học.
Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật đặc thù của từng phương pháp dạy
học, ví dụ kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại. Ngày nay người ta chú trọng phát triển
và sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học như
“động não”, “tia chớp”, “bể cá”, XYZ, Bản đồ tư duy…
8. Chú trọng các phương pháp dạy học đặc thù bộ mơn
7

Phương pháp dạy học có mối quan hệ biện chứng với nội dung dạy học. Vì vậy bên cạnh
những phương pháp chung có thể sử dụng cho nhiều bộ mơn khác nhau thì việc sử dụng
các phương pháp dạy học đặc thù có vai trò quan trọng trong dạy học bộ mơn. Các
phương pháp dạy học đặc thù bộ mơn được xây dựng trên cơ sở lý luận dạy học bộ mơn.
Ví dụ: Thí nghiệm là một phương pháp dạy học đặc thù quan trọng của các mơn khoa
học tự nhiên; các phương pháp dạy học như trình diễn vật phẩm kỹ thuật, làm mẫu thao
tác, phân tích sản phẩm kỹ thuật, thiết kế kỹ thuật, lắp ráp mơ hình, các dự án là những
phương pháp chủ lực trong dạy học kỹ thuật; phương pháp “Bàn tay nặn bột” đem lại
hiệu quả cao trong việc dạy học các mơn khoa học;…
9. Bồi dưỡng phương pháp học tập tích cực cho học sinh
Phương pháp học tập một cách tự lực đóng vai trò quan trọng trong việc tích cực hóa,
phát huy tính sáng tạo của học sinh. Có những phương pháp nhận thức chung như
phương pháp thu thập, xử lý, đánh giá thơng tin, phương pháp tổ chức làm việc, phương
pháp làm việc nhóm, có những phương pháp học tập chun biệt của từng bộ mơn.
Bằng nhiều hình thức khác nhau, cần luyện tập cho học sinh các phương pháp học tập
chung và các phương pháp học tập trong bộ mơn.
Tóm lại có rất nhiều phương hướng đổi mới phương pháp dạy học với những cách tiếp
cận khác nhau, trên đây chỉ là một số phương hướng chung. Việc đổi mới phương pháp
dạy học đòi hỏi những điều kiện thích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy
học, điều kiện về tổ chức, quản lý.
Mơi trường học tập hiện đại tích cực
Mơi trường học tập thụ động
-

Truyền thụ lấy người dạy làm trung tâm.

-

-Kích thích đơn giác quan.
- Hướng phát triển một chiều.
- Đơn phuơng tiện, đơn năng.
- Lam việc riêng lẻ, cá thể.
- Truyền tải thơng tin.
- Học tập thụ động.
- Học sụ kiện, học dựa trên những tri thức
có sẵn.
- Dạy

học dựa trên những phản

đáp lại, tái tạo theo mẫu.
- Tình huống tách biệt, khơng th tế.

Học lấy hoạt động của người học làm trung tâm.
Kích thích đa giác quan.
Hướng phát triển đa chiều.
Đa phuơng tiện, đa năng.
Làm việc hợp tác, tương tác.
Trao đổi thơng tin.
Học tập tích cực, tìm tòi, khám phá.
Học dựa trên tư duy phê phán, sáng tạo bằng việc đưa ra

quyết định.
ứng
- Dạy học
-

thích ứng dựa trên những hoạt động có chủ định.

Tình huống thực tế, xác thực.

* Các phương pháp dạy học hiện đại:
1. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC:Phương pháp tích cực để chỉ những phương
pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học. Phương pháp tích
cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học
nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ khơng phải là tâp trung
vào người dạy.
+ Những dấu hiệu đặc trưng của các phương pháp tích cực, có bốn dấu hiệu cơ bản:
8

- Dạy học thơng qua các hoạt động của học sinh
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học nhóm
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
+ Các phương pháp dạy học tích cực: Có rất nhiều phương pháp dạy học trong đó có
mợt sớ nhóm phương pháp thường được sử dụng hiện nay đó là:
- Phân nhóm các phương pháp dùng lời: bao gờm phương pháp thuyết trình và phương
pháp vấn đáp (đàm thoại).
- Phân nhóm các phương pháp dạy học trực quan: Phân nhóm này bao gồm phương
pháp trình bày trực quan và phương pháp quan sát.
- Phân nhóm phương pháp dạy học thực hành: Phân nhóm PPDH thực hành bao gồm
phương pháp luyện tập, phương pháp ơn tập, phương pháp cơng tác độc lập.
- Ngoài ra, còn có mợt sớ phương pháp như: chương trình hóa, Algorit hóa…
MỘT SỐ MƠ HÌNH THẢO LUẬN NHĨM NHỎ
MƠ HÌNH 1: PHÁT BIỂU LẦN LƯỢT
MƠ HÌNH 2: HIỆP Ý TAY ĐƠI
Mỗi người được phát biểu
trong một khoảng
thời gian nhất đònh

Hiệp ý theo từng đơi, sau đó
đại diện từng đơi phát biểu

MƠ HÌNH 3: HỒN THIỆN TỪNG BƯỚC

Cá nhân chuẩn bị  hiệp ý tay đơi  Hai cặp rà sốt  Cả nhóm hồn thiện

MƠ HÌNH 4: CHIA SẼ GIỮA CÁC NHĨM
A
B

B

A

A
C

B

C

A

A

D

D

A

A

A

C

C

B

C

C

B
B

B
B
D

C

D

D

Tái cấu trúcD
để có các nhómDmới: những người có cùng kýChiệu thành lập D
nhóm riêng

9

II.
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRỰC QUAN:
Có thể chia phương pháp trực quan thành phương pháp trình bày trực quan và phương
pháp quan sát.
1. Phương pháp trình bày trực quan:
-Đây là phương pháp sử dụng những phương tiện trực quan, phương tiện kĩ tḥt dạy
học trước, trong và sau khi nắm tài liệu mới trong khi ơn tập, củng cớ, hệ thớng hóa và
kiểm tra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo.
-Có hai hình thức thể hiện phương pháp trình bày trực quan đó là: hình thức minh họa và
hình thức trình bày. Trong đó, hình thức minh họa thường trưng bày những đờ dùng trực
quan có tính chất minh họa như bản mẫu, biểu đờ, bức tranh, tranh chân dung các nhà
khoa học, hình vẽ trên bảng… Hình thức trình bày thường gắn với việc trình bày những
thí nghiệm, những thiết bị kỹ tḥt, chiếu phim đèn chiếu, phim điện ảnh, băng video.
Trình bày thí nghiệm là trình bày mơ hình đại diện cho hiện thực khách quan được lựa
chọn cẩn thận về mặt sư phạm.
-Thơng qua sự trình bày thí nghiệm của gv mà hs khơng chỉ lĩnh hợi dễ tri thức còn giúp
họ học tập được những đợng tác mẫu mực của gv, nhờ vậy dễ dàng hình thành kỹ năng,
kỹ xảo biểu diễn thí nghiệm. Ở trường phở thơng, thí nghiệm có thể do giáo viên hướng
dẫn và do hs tiến hành trong khi học bài mới hoặc lụn tập trong phòng thí nghiệm.
2. Phương pháp quan sát:
-Quan sát là sự tri giác có chủ định, có kế hoạch tạo khả năng theo dõi tiến hành và sự
biến đởi diễn ra trong đới tượng quan sát. Quan sát là hình thức cảm tính tích cực nhằm
thu thập những sự kiện, hình thành những biểu tượng ban đầu về đới tượng của thế giới
xung quanh, quan sát gắn liền với tư duy.Quan Sát được học sinh sử dụng khi giáo viên
trình bày phương tiện trực quan, phương tiện dạy học hoặc khi học sinh tiến hành làm
việc trong phòng thí nghiệm.
Căn cứ vào cách thức quan sát có thể chia thành quan sát trực tiếp và quan sát gián tiếp.
Căn cứ và thời gian quan sát có thể phân chia thành quan sát ngắn hạn, quan sát dài hạn.
Căn cứ vào phạm vi quan sát có thể phân ra quan sát toàn diện và quan sát khía cạnh.
Căn cứ vào mức đợ tở chức quan sát có thể phân chia thành quan sát tự nhiên và quan
sát có bớ trí, sắp xếp.
III. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ALGORIT HĨA:
Algorit thường được hiểu là bản ghi chính xác, tường minh tập hợp những thao tác sơ
đẳng, đơn vị theo một trình tự nhất định (tùy mỗi trường hợp cụ thể) để giải quyết bất kì
vấn đề nào thuộc cùng một loại hay kiểu.
-Các kiểu algorit dạy học: Có hai kiểu: Algorit nhận biết và Algorit biến đổi
Trong algorit biến đổi có thể chứa đựng những thao tác (thậm chí cả algorit) nhận biết.
Ngược lại, một algorit nhận biết có thể bao gồm những thao tác (hoặc algorit) biến đổi.
+Ba khái niệm cơ bản của phép tiếp cận algorit
+ Sự mơ tả dưới dạng algorit cấu trúc của hoạt động.
+ Bản ghi algorit của hoạt động.
+ Q trình algorit của hoạt động.
10

-Dạy học algorit là phương pháp dạy học tích cực. Với tinh thần “lấy học sinh là trung
tâm của quá trình dạy học. Phương pháp algorit có 3 đặc trưng cơ bản:
+Tính xác định: Những mệnh lệnh thực hiện, những thao tác ghi trong algorit phải đơn
trị, nghĩa là hồn tồn xác định (có hay khơng, đúng hay sai,…) phải loại trừ mọi ngẫu
nhiên, tùy tiện mơ hồ. Nội dung càng ngắn gọn càng tốt, nhưng nhất thiết phải dễ hiểu,
ai cũng rõ nghĩa của mệnh lệnh. Ngồi ra mệnh lệnh phải tương ứng với thao tác dạy
học sơ đẳng, ai cũng thực hiện đúng, dễ dàng và như nhau.
+Tính đại trà: Người ta chỉ algorit hóa những hoạt động lặp đi lặp lại nhiều lần, mang
tính đại trà, phổ biến, thuộc cùng một thể loại nào đó như giải bài tốn, thí nghiệm, lắp
ráp dụng cụ hóa học…Khơng ai hồi cơng lập algorit cho một hoạt động riêng biệt, chỉ
diễn ra một vài lần.
+Tính hiệu quả: Tính chất algorit là đối cực với tính chất ơrixtic. Nếu sử dụng phương
pháp algorit chắc chắn sẽ chỉ dẫn tới thành cơng, nghĩa là xác suất đạt kết quả của nó về
lý thuyết, p=12. Điều này hồn tồn dễ hiểu, đó là vì algorit là mơ hình cấu trúc đã biết
của hoạt động, là bản ghi các mệnh lệnh thao tác để thực hiện, là q trình triển khai
chính xác những mệnh lệnh đó.
IV. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHƯƠNG TRÌNH HĨA:
-Q trình học trong đó học viên tiến tới theo nhịp độ riêng của họ bằng cách dùng sách
bài tập, sách giáo khoa hoặc các cơng cụ điện tử khác trong đó thơng tin được cung cấp
theo từng bước rời rạc, kiểm tra việc học sau mỗi bước và cung cấp ngay thơng tin
phản hồi về kết quả.
-Các hình thức trình bày bài học chương trình hóa:
+Sử dụng văn bản tĩnh: Bài học được biên soạn thành file văn bản, học viên dùng phần
mềm thích hợp để xem bài học trên máy tính.
+Sử dụng dạng chương trình: Bài học được soạn thành dạng chương trình, học viên chạy
chương trình để học.
+Dạng trình diễn đơn giản (ví dụ trên PowerPoint): Bài giảng được đánh máy và thiết
kế, chiếu đơn giản trên powerpoint
+Dạng trình diễn cấp cao (ví dụ trên Flash): lập trình trên flash ,hể hiện rất tốt các dạng
dữ liệu tĩnh và động, khả năng lập trình để phản hồi thơng tin khá mạnh.
+Dạng trang web: Bài giảng được biên soạn ở dạng các trang web (HTML,DHTML,
JSP, ASP,Servlet…)người học dùng máy tính với trình duyệt web bất kỳ để xem.
-Phương pháp dạy học chương trình hóa có thể giúp học sinh tự học qua web, bên cạnh
đó giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sau đó đưa bài giảng cho học sinh với nhiều hình
thức trình bày khác nhau (trình bày trên giấy, dạng powerpoint,…) và trên cơ sở được
giáo viên hướng dẫn và bài giảng học sinh có thể tự học ở nhà. Lúc này người giáo viên
chỉ đóng vai trò phụ và việc tự học của học sinh là rất quan trọng và cần thiết.
Tóm lại, đổi mới PPDH gắn liền với sự phát triển chun mơn của đội ngũ GV.
Khuyến khích động viên mỗi sự sáng tạo của GV, tạo ra cơ chế hoạt động để GV có thể
áp dụng sáng kiến vào thực tiễn. GV cần nâng cao trình độ, bồi dưỡng nghiệp vụ
chun mơn về đổi mới PPDH, về sử dụng phương tiện cơng nghệ vào dạy học. GV là
yếu tố trung tâm của q trình đổi mới PPDH ./.
11

12