Tải bản đầy đủ
Các kỹ thuật điều hành trong liệu pháp nhóm

Các kỹ thuật điều hành trong liệu pháp nhóm

Tải bản đầy đủ

về đối thoại, giao tiếp, giải quyết vấn đề, duy trì sự gắn bó giữa các thành viên, hay thiết
lập sự đồng thuận, v, v…ngoài một số điểm tương đồng với liệu pháp cá nhân, còn có
những đặc điểm tương đối khác biệt. Phần dưới đây chỉ là một số kỹ thuật căn bản người
trưởng nhóm cần thực hành nhuần nhuyễn khi tổ chức một nhóm liệu pháp:
3.1. Kỹ thuật đối thoại và tương tác trong nhóm
Trong một nhóm liệu pháp, những hành vi tương tác, giao tiếp và đối đáp giữa
người trưởng nhóm và các thành viên trong nhóm, cũng như giữa các thành viên với nhau
luôn có tính đa chiều. Một điều trưởng nhóm nói ra không hẳn làm cho mọi thành viên
đều cùng hiểu và hiểu theo một cách giống nhau. Ý kiến hay sự phản ảnh của một thành
viên cũng không thể đại diện cho những người khác, và cũng có thể làm cho mọi người,
kể cả trưởng nhóm, nhận hiểu theo chiều hướng sai lạc. Đó là những vấn đề mà trưởng
nhóm cần thấy rõ và khéo léo làm sao để luôn nâng cao sự hiểu biết chung, có tính cách
hỗ tương giữa các thành viên, trong các cuộc đối thoại và tương tác. Một số kỹ thuật
trong đối thoại và giao tiếp được nêu ra dưới đây cũng thường được áp dụng phổ biến
trong thực hành tâm lý trị liệu:
- Lắng nghe (active listening) (Trưởng nhóm nên nhìn thẳng vào đối tượng
đang phát biểu và luôn khuyến khích các thành viên nên có tư thái chăm chú và
nghiêm chỉnh khi một thành viên đang phát biểu).
- Làm rõ vấn đề (clarifying) (Ví dụ, có phải anh/chị muốn nói rằng…).
Tương tự như kỹ thuật phản ảnh (reflecting) (Ví dụ, hình như những điều anh/chị
vừa nói là…).
- Đóng khung (framing) (Ví dụ, tôi thấy vậy là tất cả chúng ta đều nhận xét
rằng mức độ của vấn đề thật sự trầm trọng hơn nhiều so những gì chúng ta đang
thảo luận…)
- Tranh chấp, đối chất (confronting) (Ví dụ, em A! mọi khi cả nhóm đang
sôi nổi bàn luận một vấn đề quan trọng thì em lại cắt ngang và nêu ra một vấn đề
khác là sao vậy?)
- Điều chỉnh (focusing) ( Ví dụ, khoan đã! Hình như chúng ta đang đi lạc
đề tài rồi, vấn đề chủ yếu chúng ta đang thảo luận là… ).
- Trắc nghiệm thực tế (reality testing) (Ví dụ, vậy thì các bạn khác hiểu
như thế nào về vấn đề mà bạn B vừa nói?)
291

- Khám phá, tìm hiểu thêm (exploration) (Ví dụ, cô có thể nói rõ vấn đề
hơn chút nữa cho cả nhóm biết được không?).
- Ra giới hạn (setting limits) (Ví dụ, tất cả chúng ta phải tôn trọng những
nguyên tắc và luật lệ của nhóm mà mọi người đã đồng ý ngay từ buổi đầu, tôi
muốn nhấn mạnh là mọi câu chuyện chia sẻ cho nhau chỉ ở trong phạm vi các
thành viên của nhóm thôi nhé, không ai được tiết lộ điều gì ra ngoài cả).
- Phát hiện sự chống đối (identifying resistance) (Ví dụ, có thật là khó để
chúng ta nói đến vấn đề này không?) hoặc (Có ai trong chúng ta không đồng ý về
điều này?).
- Phát hiện những cư chỉ không lời (identifying non-verbal cues) (Sao
hôm nay không khí trong nhóm có vẻ yên lặng cả vậy?).
- Thăm dò cảm nghĩ (exploring feelings) (Ví dụ, các bạn cảm thấy ra sao
sau khi chúng ta không có cuộc họp mặt nào trong hai tuần qua?) hoặc (Sao lúc
nào đề cập đến vấn đề này là cả nhóm có vẻ như bối rối và nhốn nháo lên vậy?).
- Nhận biết giá trị của một cảm nghĩ (validating a feeling) (Ví dụ, thật là
khó khăn cho cô phải giữ mãi trong lòng nỗi uất ức đó).
3.2. Kỹ thuật duy trì tính hợp tác và giải quyết vấn đề của nhóm
Công việc này thuộc về trách nhiệm của trưởng nhóm. Một nhóm liệu pháp có
tiềm năng tiến đến mục tiêu đề ra hay không là thường lệ thuộc vào nhiều khiá cạnh,
nhưng phần lớn cũng nhờ vào khả năng của trưởng nhóm trong việc biết xây dựng và duy
trì tính hợp tác, tạo ra sự gắn bó, thân thiện giữa các thành viên và khả năng giải quyết ổn
thỏa mọi vấn đề xảy ra trong quá trình sinh hoạt của nhóm. Mỗi trưởng nhóm phải dựa
vào thực tế tình hình sinh hoạt của nhóm để có những sáng kiến thích hợp. Sau đây chỉ là
một số kỹ thuật gợi ý tổng quát:
- Đề ra những giới hạn: (Ví dụ, để hoạt động nhóm được hữu hiệu tôi đề
nghị mọi người cần phải vào ra đúng giờ, giữ trật tự trong giờ sinh hoạt, không
được cãi vã ồn ào hay đánh nhau, v, v,…)
- Thiết lập chương trình, mục đích và mục tiêu: (Ví dụ, nhóm sẽ họp mặt
mỗi tuần một lần vào ngày thứ Sáu, mục đích chung của chúng ta là hỗ trợ và chia
sẻ nhau những nỗi đau khổ và uất ức về bạo hành gia đình, và mục tiêu cuối cùng
292

của nhóm là làm sao mọi người trong chúng ta giảm thiểu được nỗi đau và biết
cách ứng xử thích hợp và có hiệu quả đối với những tình huống bạo hành trong
những lần kế tiếp…)
- Định nghĩa các vai trò: (Ví dụ, công việc của tôi là duy trì sự an toàn và
làm trọng tài cho các cuộc thảo luận, còn mỗi anh/chị thì cần có trách nhiệm đưa
ra những vấn đề gì mình cho là quan trọng để chúng ta cùng nhau bàn bạc, thảo
luận…)
- Sư dụng từ có tính bao hàm: (Ví du, những lúc thích hợp, người trưởng
nhóm nên dùng đại từ “chúng ta” để tránh sự phân biệt).
- Tiến đến cái chung: (Ví dụ, vậy thì ai trong chúng ta cũng thấy hành
động đó là không thể chấp nhận được phải không?)
- Tiến đến sự đồng thuận: (Ví dụ, thế là mọi người trong chúng ta đều
đồng ý rằng…)
- Nhận biết sự khác biệt: (Ví dụ, ngoài những ý kiến tương tự thì chỉ có
bạn A là có quan điểm khác trong vấn đề này…)
- Làm rõ nhu cầu: (Ví dụ, chúng ta có nhận thấy là cần để bạn A ra khỏi
nhóm vì anh ấy đã vi phạm điều lệ của nhóm không?)
- Gợi ý cách làm khác: (Ví dụ, chúng ta còn cách gì khác để giải quyết vấn
đề này không?)
- Yêu cầu thực hiện: (Ví dụ, đây chính là lúc chúng ta phải cùng nhau thảo
luận cho rốt ráo vấn đề này…)
- Tách ra từng phần ưu tiên: (Ví dụ, điều gì là quan trọng và ưu tiên nhất
mà các bạn thấy cần phải nêu lên để giải quyết trong chuyện này?)
- Đứng trung gian: (Ví dụ, tất cả có đồng ý rằng chúng ta cần phải soi xét
vấn đề ở cả hai mặt tốt xấu của nó không?)
- Thương thảo: (Ví dụ, vậy bạn A có đồng ý với quyết định của nhóm
không?)
293

4. Vai trò và trách nhiệm của trưởng nhóm
Nhà trị liệu hay là một thành viên được bầu làm trưởng nhóm trong một liệu pháp
nhóm thường có vai trò và trách nhiệm rộng lớn:
Trưởng nhóm phải là người có kiến thức về tính sinh động nhóm (group dynamics)
(tức là những tính chất đối kháng, mâu thuẫn nhau trên nhiều mặt thuộc về cá tính, quyền
lợi, trình độ, khả năng tiếp thu, khác biệt văn hoá, phong tục, ảnh hưởng, đối thoại, tương
tác…) để có thể giải quyết thoả đáng được những tranh chấp giữa các thành viên.
Trưởng nhóm phải có khả năng gìn giữ trật tự và an toàn cho nhóm, khích lệ và củng
cố sự hợp tác, tham gia của mọi thành viên trong nhóm. Trưởng nhóm cần có khả năng
điều khiển và hướng dẫn để mọi thảo luận giữa các thành viên phải có ý nghĩa và lợi ích
cho nhóm, và rốt cuộc phải đi đến mục tiêu nhóm đã đề ra. Trưởng nhóm cũng cần quan
tâm đến các trường hợp xảy ra những hiện tượng chuyển tâm (transference) và chuyển
tâm ngược (countertransference) thường rất phổ biến, rất khó tránh khỏi trong các nhóm
trị liệu. Hiện tượng này nếu phổ biến giữa các thành viên và không giải quyết được thì
mục tiêu chung của nhóm khó lòng đạt được.
Trong nhiều trường hợp nhóm liệu pháp cũng cần có người phụ tá trưởng nhóm.
Chẳng hạn hai nhà trị liệu, một người đóng vai là trưởng và người kia là phó để giúp
nhau cáng đáng nhiều công việc phức tạp của nhóm. Cách sắp xếp này cũng có những
thuận lợi nhưng đồng thời cũng có cái bất lợi. Cái lợi là hai người vừa hỗ trợ nhau vừa có
được tầm quan sát mở rộng về mọi mặt. Cái bất lợi là đôi khi trưởng và phó nhóm có
những bất đồng về một số quan điểm, và điều này có thể tạo ra sự bối rối và phân tán
trong các thành viên. Trong những trường hợp như vậy, tốt nhất là hai bên nên giải quyết
vấn đề ở những nơi không có sự chứng kiến của các thành viên.
Các nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả của một nhóm liệu pháp phần lớn tùy thuộc
vào tính cách lãnh đạo của người trưởng nhóm. Tuy nhiên, tính cách lãnh đạo của
người trưởng nhóm không phải lúc nào cũng cố định mà phải uyển chuyển thay đổi, phải
tùy theo vai trò của mình là gì trong bối cảnh và mục tiêu của nhóm; chẳng hạn, vai trò
của trưởng nhóm trong chức năng điều hành và duy trì sinh hoạt nhóm sẽ khác với vai trò
của trưởng nhóm trong chức năng giáo dục, tập luyện, hay chữa trị. Dưới đây là một số ý
kiến về những cách hành xử và khả năng cần thiết để cho một trưởng nhóm có thể đem
lại nhiều thành quả tốt đẹp cho một nhóm liệu pháp:

294

- Trưởng nhóm cần nêu ra ý kiến, sự kiện và quan điểm của mình liên quan đến
vấn đề đang thảo luận; khuyến khích mọi thành viên trong nhóm tham gia đóng góp ý
kiến, chấp nhận mọi sự góp ý và chân thành trong sự phản hồi.
- Trưởng nhóm luôn quan tâm đến mọi ý kiến và những tình cảm, cảm xúc của
các thành viên; cố gắng thuyết phục các thành viên phân tích những sự khác biệt hay
chống đối nhau trong quan điểm và tình cảm của họ về một vấn đề, và cố tìm ra
những yếu tố chung để hoà giải.
- Trưởng toán là người vạch ra những công việc, kế hoạch và mục tiêu để
nhóm hành động; chứng tỏ khả năng quan hệ và giao tiếp của mình để bảo đảm rằng
mọi người đều nhận hiểu rõ ràng những điều gì mình nói ra và cũng để khích lệ các
thành viên làm theo; luôn cố gắng duy trì không khí thoải mái và vui vẻ, giải quyết
những sự cố căng thẳng nếu có, trong mọi lúc sinh hoạt nhóm; đôi khi trưởng nhóm
cũng cần biết nói hay có hành vi khôi hài, đùa giỡn vừa thực tế vừa có tính cách vô
hại để tạo không khí vui vẻ và giúp nâng cao tinh thần hăng hái hợp tác của các thành
viên.
- Trưởng nhóm cần giữ vững hướng đi và mục tiêu đã đề ra cho nhóm; luôn
quan sát và kiểm tra các phương thức theo đó nhóm đang sinh hoạt; chú ý đến những
trường hợp các tiểu nhóm được hình thành và cần nhận hiểu những quan điểm khác
biệt của họ, theo đó giúp các nhóm này công khai thảo luận những quan điểm khác
biệt của họ cho đến lúc toàn bộ các thành viên trong nhóm rốt cuộc sẽ cùng nhau đi
đến những cách giải quyết vấn đề sao cho có lợi ích chung.
5. Các giai đoạn trong tiến trình liệu pháp nhóm
Tiến trình liệu pháp nhóm thông thường cũng trải qua nhiều giai đoạn trước khi có thể
kết thúc, nhưng đặc biệt giai đoạn đầu được các chuyên gia cho là khó khăn nhất. Theo
nhà tâm lý Irvin Yalom, muốn cho nhóm có đủ sự “trưởng thành” để có thể sinh hoạt
đều đặn, bình thường và có hiệu quả với những vấn đề nêu ra của các thành viên, giai
đoạn mở đầu là thời gian quan trọng nhất đòi hỏi khả năng điều hành của trưởng nhóm,
tức là nhà trị liệu. Trưởng nhóm phải là người giữ được tính đồng nhất và sự hợp tác giữa
các thành viên để cùng nhau tích cực hoạt động cho mục tiêu đã đề ra. Đồng thời trưởng
nhóm phải điều hành làm sao để tránh được những trường hợp một số thành viên có
khuynh hướng xé lẻ, tạo ra những tiểu nhóm, những liên minh thiểu số tranh chấp nhau
và đối kháng với các sinh hoạt bình thường của nhóm.

295