Tải bản đầy đủ
Kỹ năng tham vấn trẻ em

Kỹ năng tham vấn trẻ em

Tải bản đầy đủ

Trẻ em thường ‘nghĩ’ một cách cụ thể hơn( những thứ có
thể nhìn thấy) người lớn về lời nói của mình.


Trẻ em có ít khả năng để hiểu về trật tự lôgíc của những sự kiện trong

cuộc sống của các em


Trẻ em thường sử dụng chiến lược ngôn ngữ không lời hơn là chiến

lược ngôn ngữ khi tiếp xúc( vẻ mặt, chuyển động cơ thể, vẽ hình, vẽ tranh, đồ
chơi)


Có ít sức mạnh hơn người lớn– ví dụ người lớn luôn được trẻ em coi

là có nhiều “sức mạnh” hơn và vì thế có thể gây tổn hại cho trẻ em hay những
người mà các em quan tâm.


Trẻ em không có sức mạnh để tự bảo vệ bản thân một cách hiệu quả

nhất khỏi người lớn.


Trẻ em trong mối quan hệ gia đình thường không có quyền quyết

định:
Không có khả năng liên quan đến các quá trình đưa ra
quyết định có ảnh hưởng tới gia đình.
Không có khả năng kiểm soát những quyết định có tác
động đến gia đình.
Không thể luôn luôn kiểm soát những quyết định có tác
động trực tiếp đến gia đình.
Một điều quan trọng là khi tham vấn cho trẻ em, người cán bộ cần ý thức
được và xem xét những đặc điểm này của trẻ khi dùng các phương pháp, chiến
lược tham vấn. Tuy nhiên cũng cần chú ý sự khác biệt lứa tuổi của trẻ em – một em
16 tuổi rõ ràng có khả năng ngôn ngữ và nhận thức tốt hơn một em 6 tuổi. Khi làm

việc với trẻ em người cán bộ phải ý thức được khả năng phát triển của mỗi nhóm
tuổi.
6.2.

Những quy tắc trong tham vấn cho trẻ em



Dành thời gian thu hút và thiết lập một mối quan hệ với trẻ.



Dùng các câu ngắn và đơn giản – cố gắng chỉ chuyển tải một ý tưởng trong
mỗi câu.



Không chỉ dùng ‘nói’ như phương tiện giao tiếp duy nhất



Dùng chủ yếu chiến lược giao tiếp không lời



Thường xuyên kiểm tra xem trẻ em có tiếp nhận thông tin mà cán bộ truyền
đạt không bằng cách kiểm tra xem trẻ nghe và hiểu những gì.
Khoảng thời gian tiếp xúc với trẻ nên ngắn gọn – nhiều buổi tham vấn cho



trẻ em chỉ kéo dài trong 20 phút
Hãy coi những thông tin mà trẻ cung cấp là ‘sự thật’, ít nhất là đối với các



em


Hãy cho trẻ hoạt động trong khi giao tiếp với bạn, ví dụ vẽ hình hoặc vẽ
tranh, chơi đồ chơi, xếp hình, chơi trò chơi điện tử.



Đảm bảo rằng tham vấn diễn ra trong không gian riêng tư, không bị làm
phiền để trẻ có thể tập trung giao tiếp với cán bộ



Tập trung chú ý vào những giao tiếp không lời của trẻ - đây là phương tiện
chủ yếu để trẻ em biểu lộ cảm xúc của mình



Tránh những câu hỏi mang tính ‘chỉ dẫn’ hay ‘gợi ý’ dẫn đến việc trẻ trả lời
theo ý muốn người lớn.



Đảm bảo rằng những gì bạn muốn làm cho trẻ đều đã được thực hiện

Khi tham vấn cho trẻ em có một vài lỗi có thể phạm phải khiến cho việc
giúp đỡ trẻ không hiệu quả.:


Đánh giá qúa cao về tình trạng độc lập và điểm yếu của trẻ



Cách tiếp cận can thiệp như là ‘giải thoát-cứu sống’ của người cán bộ.



Chỉ trích và phán xét về khả năng chăm sóc của cha mẹ/người chăm sóc đối
với đứa trẻ, mặc dù có thể trên thực tế họ có thiếu khả năng chăm sóc trẻ nhưng
không nên nói trước mặt trẻ.



Sự phủ nhận những gì trẻ nói



Sự phủ nhận sự quan trọng và những hình tượng của trẻ em trong gia đình,
điều này có thể làm trẻ bị sốc và cảm thấy căn ghét cán bộ xã hội.
Tham vấn thiếu đầy đủ cho trẻ, nhất là khi giải thích những hành động có thể



xảy ra trong cuộc sống của đứa trẻ.
Phân biệt đối xử với trẻ vì sự thiếu thốn kinh tế, nguồn gốc dân tộc hay giới



tính


Coi như đứa trẻ không có hoặc có ít đóng góp vào hiểu biết của cán bộ về
tình hình.



không công nhận sức mạnh, khả năng, của trẻ.
6.3.

Các ví dụ tham vấn trẻ em theo từng giai đoạn

Giai đoạn 1: Tạo lập mối quan hệ
Chiến là một cậu bé 10 tuổi
Cán bộ - ‘Chào Chiến, tên cô là Lan’
Ngừng một lúc
Cán bộ - “Chiến, cháu có nhớ tên cô không?”

Đứa trẻ - ‘Tên cô là Lan”
Cán bộ - “đúng rồi, cháu giỏi lắm, cháu có trí nhớ rất tốt”
Cán bộ - “Cô muốn giúp bố mẹ cháu. Cô cũng muốn giúp cháu và anh chị
em cháu nữa”
Chú ý trong cuộc giao tiếp này người cán bộ nói tên ngay và đảm bảo rằng
Chiến nhớ tên mình. Chiến lược này không chỉ nhằm thu hút ban đầu mà còn để
cho Chiến tập trung vào tương tác với cán bộ.
Người cán bộ cũng sử dụng ‘hồi đáp’ để kiểm tra xem Chiến có chấp nhận
sự hiện diện và nhớ tên cán bộ, và người cán bộ cũng hưởng ứng sự chú ý của
Chiến.
Cán bộ - “Cô làm việc cho chính phủ về vấn đề giúp đỡ trẻ em. Cô muốn
giúp cha cháu vì cha cháu bị ốm”
Cán bộ - “Cháu có thể nhắc lại lý do cô có mặt ở đây không?” (việc kiểm tra
xem Chiến có hiểu những gì người cán bộ nói rất quan trọng)
Người cán bộ xã hội thường ngạc nhiên với cách đứa trẻ ‘hiểu’ những gì
chúng được nghe. Thường thì một đứa trẻ chỉ tập trung vào một khía cạnh của vấn
đề, hoặc hiểu nhầm những từ chính, hoặc không hiểu ý nghĩa của những từ chính.
Chiến – “Cô tới giúp vì cha cháu bị ốm”
Mặc dù từ ‘ốm’ thường dùng để diễn tả tình trạng ốm yếu thể xác nhưng
cũng có thể dùng để diễn tả tình trạng ốm về tinh thần cho trẻ em hiểu. Đây cũng là
một từ không-mang tính chất bêu riếu mà Chiến có thể dùng để nói về những gì
đang diễn ra trong gia đình mình. Khi tham vấn cho trẻ em cần chú ý dùng những
từ mà:


Đứa trẻ có thể hiểu được



Không mang tính chất bêu riếu



Cho phép đứa trẻ nói về những gì nó trải qua

Giai đoạn 2. Khảo sát và Đánh giá
Người cán bộ - “Đây là giấy và bút màu, cháu có thể vẽ những thành viên
trong gia đình cháu cho cô xem được không? Cô muốn biết mặt mọi người
Chiến vẽ một bức tranh về mọi người trong gia đình.
Cán bộ - ‘Cháu có thể chỉ từng người cho cô không?”
Chiến nhìn vào tranh và chỉ từng người. Người cán bộ xã hội hỏi vài câu
hỏi(những câu hỏi đóng để câu trả lời có thể ngắn gọn và rõ ràng)
Điều quan trọng là không nên chỉ nói chuyện với đứa trẻ trong suốt quá
trình. Trẻ em thường không hứng thú với những cuộc nói chuyện chỉ ‘nói’ không,
nhất là với người lớn. Tham vấn cho trẻ em phải bao gồm nhiều phiên nói chuyện
ngắn xen giữa là những ‘hoạt động’ như vẽ, chơi đồ chơi, im lặng.
Trẻ em cũng cảm thấy dễ nói chuyện với người lớn hơn khi đang làm gì đó
như vẽ, chơi đồ chơi hay chơi trò chơi điện tử. Trẻ em thường ‘nói chuyện song
song’, ví dụ như nói chuyện với người lớn trong khi đang làm gì đó.
Cán bộ - “Cháu có thể nói cho cô biết mọi việc ở nhà như thế nào khi bố
cháu ốm không?”
Câu hỏi này nên được đưa ra khi trẻ đang làm việc gì đó, vì nó sẽ xóa bỏ
những áp lực tình cảm khi đứa trẻ trực tiếp trả lời một câu hỏi của người lớn.
Không nên vội vã. Trẻ em thường trả lời câu hỏi một cách từ từ, nhất là khi câu hỏi
chứa những cảm xúc tiêu cực.
Chiến – “Bố cháu thường hay giận dữ với mẹ cháu”

Cán bộ cần biểu lộ sự thông cảm với trường hợp của trẻ, đồng thời thăm dò
tình hình gia đình. Việc làm đúng đắn khi hỏi một câu hỏi thăm dò là bày tỏ sự
thông cảm.
Cán bộ - “Điều này có thể làm cho cháu sợ hãi phải không”
Ngừng một lúc để đứa trẻ đứa trẻ nghe thấy sự bày tỏ này và người cán bộ
có thể quan sát phản ứng của trẻ xem trẻ có sợ hãi trước sự bạo lực và giận dữ
trong gia đình. Cán bộ cần tiếp tục hỏi những câu thăm dò khác:
Cán bộ - “Khi cha cháu tức giận thì điều gì xảy ra?”
Đây là một câu hỏi mở có phạm vi rộng cho phép đứa trẻ trả lời theo cách nó
muốn. Câu hỏi này cũng sử dụng ngôn từ mà đứa trẻ dùng, vì thế người cán bộ có
thể đáp lại từ ‘giận dữ’, tránh những câu hỏi dẫn dắt nếu đứa trẻ đã nhắc đến việc
người bố giận dữ(Khi cha cháu tức giận thì điều gì xảy ra?). Điều này cũng cho
phép cán bộ thăm dò những gì xảy ra khi cách cư xử của người cha thay đổi thông
qua đứa trẻ.
Chiến – “Cháu rất sợ hãi, bố cháu đánh mẹ cháu và hét lên với cháu và các
em”
Chiến đã cung cấp cho cán bộ một thông tin thăm dò quan trọng về những gì
xảy ra tại gia đình. Tuy vậy, người cán bộ cũng cần lập tức bày tỏ sự thông cảm
bằng cách nói:
Cán bộ - “Điều này có thể rất đáng sợ đối với cháu, nhưng bố cháu làm đau
mẹ cháu,bản thân cháu và các em cháu như thế nào?”
Ngừng một lúc để quan sát phản ứng của Chiến.
Cán bộ - “Trách nhiệm của cô là đảm bảo sự an toàn của cháu, các em và mẹ
cháu, đồng thời giúp bố cháu thôi không đánh mẹ cháu, cháu và các em nữa”

Những gì người cán bộ nói cho phép họ có thể:


Làm cho Chiến hiểu rằng các cán bộ xã hội hiểu được tình hình của



Chấp nhận các cảm giác của Chiến về tình hình là rất sợ hãi và khủng



Tạo cơ hội cho em biểu lộ các cảm giác của mình và cảm thông với

em

khiếp

nỗi khổ của em


Tạo cơ hội để mở rộng câu hỏi về cảm xúc Chiến.



Tạo cơ hội phát triển câu hỏi về những suy nghĩ của Chiến về những

gì xảy ra trong gia đình em.


Chỉ cho Chiến thấy rằng có người quan tâm và muốn giúp đỡ



Chỉ ra những thay đổi có thể có trong vấn đề em đang đối mặt



Chỉ ra rằng có những người có khả năng thay đổi sự việc



Chỉ ra bản chất của những thay đổi đó.

Giai đoạn 3: Tập trung giải quyết vấn đề
Trẻ em hiểu và đáp lại thế giới xung quanh theo một cách cụ thể hơn người
lớn. Ví dụ, nhiều trẻ em sẽ không nghĩ về sự phức tạp trong việc người cha lại cư
xử như vậy, mà các em sẽ nghĩ làm sao để dừng bạo lực trong gia đình. Khi trẻ em
suy nghĩ về những việc đang xảy ra, các em thường tự trách bản thân, coi những sự
kiện ngoại cảnh xảy ra là do những gì các em cảm nhận, suy nghĩ, hành động gây
nên. Điều quan trọng khi nghe trẻ em tự trách bản thân là sửa chữa suy nghĩ này –
chỉ cho các em thấy rằng các em không có sức mạnh như người lớn và không phải
chịu trách nhiệm cho những gì người lớn làm.

Khi tham vấn cho trẻ em cần nhanh chóng chuyển sang thảo luận với các em
rằng:


Suy nghĩ, cảm xúc, hành động của các em không phải là

nguyên nhân của những gì đang xảy ra – rằng hành vi của bố Chiến không phải là
lỗi của em


Đứa trẻ không phải chịu trách nhiệm ‘tìm kiếm giải pháp’

cho vấn đề của người khác – rằng Chiến với vai trò một đứa trẻ không thể
dừng các hành vi bạo lực và thất thường của cha mình.


Chỉ ra rằng việc không thừa nhận trách nhiệm bảo vệ mẹ và anh chị

em của một đứa trẻ là bình thường(đặc biệt là cho đứa trẻ lớn nhất, thường là con
trai)


Xác định các chiến lược làm cho đứa trẻ và những người mà em quan

tâm cảm thấy an toàn – trẻ em cần thấy được tính hiệu quả của hành động can thiệp
của cán bộ xã hội.


Chỉ cho trẻ thấy rằng sẽ có phương pháp giám sát những việc xảy ra

tại gia đình khi cán bộ không có mặt. Trẻ em ý thức được sự chênh lệch sức mạnh
với người lớn và biết rằng mọi việc có thể sẽ khác nếu quyền lực/sức mạnh của cán
bộ không hiện diện.


Cung cấp cho trẻ em những thông tin thích hợp về diễn tiến có liên

quan đến việc đang, sẽ xảy ra trong gia đình – trẻ em có quyền được biết những gì
liên quan đến cuộc sống của các em


hướng tốt

Tạo cho trẻ em một hy vọng rằng mọi việc sẽ tiến triển theo chiều

Điều quan trọng khi tham vấn cho trẻ em là ý thức được trẻ em không phải
là những người trưởng thành. Cần theo sát điều này cho dù trong một số trường
hợp trẻ em có thể trưởng thành trước tuổi do phải gánh trách nhiệm của một người
trưởng thành vì những đau khổ tình cảm hay sự hạn chế chức năng của bố
mẹ/người chăm sóc.
6.4.

Tham vấn cho cha mẹ/người chăm sóc trẻ

Một phần quan trọng trong hoạt động can thiệp của nhân viên xã hội khi
giúp đỡ trẻ em là làm việc với cha mẹ/người chăm sóc. Nguyên tắc của hỗ trợ trẻ
em là phải làm cho cha mẹ/người chăm sóc của các em thấy được lợi ích của các
em và chính họ phải là người đảm bảo lợi ích đó. Vì vậy hầu hết công việc của cán
bộ xã hội đều tập trong vào hỗ trợ và phát triển khả năng chăm sóc của cha mẹ và
người chăm sóc.
Người cán bộ có thể dùng hai phương tiện chính để cải thiện khả năng chăm
sóc của cha mẹ và người chăm sóc:


Cải thiện nguồn lực cần thiết để thực hiện vai trò nuôi dạy con

cái/chăm sóc như:
o

Tiền, chỗ ở, lương thực, thu nhập, nơi ăn chốn ở đến tận cùng.

o

Mạng lưới hỗ trợ cộng đồng – gia đình, hàng xóm, cộng đồng



Cải thiện nguồn truy cập đến kiến thức và kỹ năng để thực hiện vai trò

nuôi dạy con cái qua:
o

Các chương trình giáo dục làm cha mẹ

o

Các chương trình làm việc nhóm

o

Tham vấn

Hoạt động tham vấn
Hoạt động tham vấn được sử dụng như chiến lược can thiệp khi người cán
bộ muốn thay đổi cách người chăm sóc cư xử, suy nghĩ, cảm nhận.
Khi tham vấn cho những gia đình mà nảy sinh những vấn đề thuộc về bảo vệ
trẻ em, thì điều quan trọng là cán bộ xã hội phải ý thức được cách cha mẹ/người
chăm sóc sẽ lĩnh hội tình hình của họ. người cán bộ xã hội phải cân nhắc những
yếu tố sau khi bắt đầu một mối quan hệ tham vấn.


Cha mẹ/người chăm sóc có thể cảm thấy bị đẩy vào thế phòng thủ với

những gì xảy ra trong gia đình.


Cha mẹ/người chăm sóc có thể không muốn tiết lộ những gì xảy ra

trong gia đình nhất là khi việc này dẫn đến hành động hợp pháp chống lại người
cha hoặc mẹ hoặc họ hàng hoặc một người bạnl


Cha mẹ/người chăm sóc có thể không muốn bị những người có thẩm

quyền bảo cho biết những gì cần làm trong gia đình họ


Cha mẹ/người chăm sóc chưa cân nhắc và xem xét dựa trên hành vi,

thái độ nuôi dạy con cái của họ.


Một người (hay nhiều hơn) trong gia đình lạm dụng quyền lực trong

gia đình, bắt nạt và ngăn cấm những người khác tiết lộ thông tin hay hợp tác với
cán bộ xã hội.
II.

Những kỹ thuật sử dụng trong làm việc với trẻ em

1. Các kỹ thuật qua trò chơi
1.1.

Các dạng đồ chơi

Tham vấn trẻ em tỏ ra khá hiệu quả khi chúng ta sử dụng một số trò chơi
với trẻ. Nơi thực hiện trò chơi với trẻ có thể bao gồm những đồ vật như sau;
-

Đồ chơi về đồ vật trong nhà

-

Những đồ chơi trẻ hay thường dùng như cát, đất nặn

-

Các dạng cont thú, búp bê đồ chơi khác của trẻ đang dùng

-

Các loại sách chuyện, tranh ảnh v.v.
c¸c lo¹i s¸ch chuyÖn, tranh ¶nh v.v.

-

1.2.

Phòng trưng bày đồ chơi
Nên giành ra một không gian nhất định để trẻ có hể chơi một cách thỏa mái và

có những đồ vật mà trẻ hay chơi. Trang trí của phòng cũng nên chú ý tới màu sắc
bài trí theo sở thích thường có ở trẻ.
Phòng được bài trí sao cho tạo sự nồng ấm, thỏa mái
Nên có chỗ để nhà tham vấn có thể quan sát được khi trẻ đang chơi
1.3.

Lựa chọn đồ vật và đồ chơi
Lựa chọn những đồ vật đồ chơi cần chú ý tới: lứa tuổi trẻ, loại hình tham vấn

cá nhân hay gia đình hay nhóm với trẻ, hay mục tiêu của buổi tham vấn, và cần
xem xét tới cả tính chất của loại trò chơi.
1.4.

Một số kỹ thuật qua trò chơi
- Chơi cát
Đây là một dnạg trò chơi mà trẻ thường rất thích. những cách sử dụng cát

tạo nên những hình ảnh, những suy nghĩ cảm xúc của trẻ mà nhiều khi trẻ không
nói ra được. Những gì trẻ tưởng tượng cũng thường được trẻ thể hiện qua những
hình ảnh, những biểu tượng do trẻ tạo nên từ cát và nhữg vật trẻ chơi với cát