Tải bản đầy đủ
Kỹ năng đặt câu hỏi

Kỹ năng đặt câu hỏi

Tải bản đầy đủ

Điều quan trọng cần nắm là cán bộ không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc
đặt câu hỏi để thu thập thông tin từ phía thân chủ. Thường khi bị hỏi, thân chủ cảm
thấy không thoải mái và cảm giác như đang bị hỏi cung, nên sẽ không muốn tiết lộ
thông tin. Một quá trình đặt vấn đề tốt có thể giúp thân chủ tự nguyện cung cấp
thêm thông tin mà không cần người cán bộ phải đặt câu hỏi. Các câu hỏi phù hợp
là những câu có thêm các giao tiếp bằng lời và cử chỉ như (“xin hãy tiếp tục”, gật
đầu, mỉm cười) và điều này khích lệ thân chủ tiếp tục trò chuyện.
5.2.

Những nội dung cần đặt câu hỏi

-

Những vướng mắc mà thân chủ gặp phải –



sự trầm trọng, tần số và thời gian diễn ra của vấn đề.



Bối cảnh của vấn đề



Lịch sử của vấn đề



Cố gắng ở hiện tại và quá khứ của thân chủ để đương đầu với vấn đề



Cố gắng giải quyết vấn đề của thân chủ trong quá khứ

-

Con người cá nhân của đối tượng –



họ cảm nhận và hành động như thế nào



điểm mạnh và yếu của thân chủ

-

Những tình tiết của vướng mắc trong tình thế hiện tại –



tác động của vấn đề lên hoàn cảnh tài chính của thân chủ và những người khác



tác động của vấn đề lên vị thế xã hội của thân chủ và những người khác



mức hỗ trợ của gia đình, hàng xóm và cộng đồng đối với thân chủ.

-

Hiểu biết của thân chủ về tương lai cuộc đời của bản thân và của người khác.



cuộc sống của thân chủ và người khác sẽ như thế nào nếu tình huống hiện tại tiếp
diễn?



nỗi sợ hãi lớn nhất của thân chủ nếu tình huống hiện tại tiếp diễn?



thân chủ mong muốn cuộc sống như thế nào?

-

Thân chủ có những nguồn sức mạnh nào để tự cải thiện tình hình của bản thân họ -



xác định các phẩm chất của thân chủ



xác định niềm tin giá trị về những phẩm chất của họ ví dụ Tôi là một người mạnh
mẽ - Tôi có thể đương đầu với khó khăn, Tôi là một người đần độn – Có rất nhiều
điều tôi không hiểu.



Thân chủ sử dụng các phẩm chất cá nhân như thế nào trong đời sống hàng ngày, ví
dụ như xoay sở khôn khéo với chỉ một ít tiền để sống.



Tìm kiếm những thành công trong việc giải quyết vấn đề trước đó của thân chủ.

Mục đích của Câu hỏi

Trọng tâm của câu hỏi
các sự kiện

Ví dụ
Chị đã lo ngại về hành vi của chồng mình
từ bao lâu rồi?

các ý tưởng/suy nghĩ

Theo chị điều gì gây nên những cơn ác
mộng của các con mình?

cảm xúc

Khi nói rằng mình không biết gia đình sẽ
tồn tại thế nào, chị cảm thấy thế nào?

hành vi

Chị làm thế nào để đảm bảo an toàn cho
trẻ khi mà chồng chị đang đe dọa gia đình
như vậy?

5.3.

Dạng câu hỏi

Có hai dạng câu hỏi mà một cán bộ có thể sử dụng: Câu hỏi đóng và câu hỏi
mở.
Câu hỏi đóng dùng để thu thập những thông tin sự thật. Chúng thường:


là những câu hỏi ngắn



câu hỏi với câu trả lời ‘có’, ‘không’;



thường bộc lộ lượng thông tin lớn về tình hình của một người trong

một khoảng thời gian ngắn ;



rất hữu ích trong những tình thế khó khăn và khủng hoảng

Ví dụ: chị bao nhiêu tuổi/ chồng chị đã đi khám bác sỹ chưa?/ Họ hàng/hàng
xóm thường thì bao lâu mới mang thức ăn cho gia đình chị?
Cần chú ý tránh sử dụng nhiều câu hỏi đóng liên tiếp, câu này tiếp câu sau.
Điều này làm cho thân chủ cảm thấy như đang bị hỏi cung.
Câu hỏi mở được dùng để khuyến khích thân chủ trả lời câu hỏi theo diện
rộng. Chúng được thiết kế sao cho thân chủ nói về chủ đề được chọn theo cách mà
họ thấy ổn nhất. Các câu hỏi mở có mục đích là để cán bộ biết được thân chủ cảm
nhận và nhìn nhận vấn đề, hoàn cảnh của mình như thế nào.
Các câu hỏi mở thường:


ngắn



mục đích tìm giải thích và sự ngắn gọn, dễ hiểu



chỉ rõ vấn đề mà cán bộ muốn thân chủ trả lời



không mang tính phán xét



luôn kết hợp cùng những ngôn ngữ cơ thể mang tính hỗ trợ và khuyến khích
(giọng nói nhỏ nhẹ, ánh nhìn) để thân chủ có thể nói chuyện
Ví dụ : Chồng của bà đã phản ứng thế nào?/ Bà cảm thấy như thế nào trước
sự gia tăng bạo lực của chồng mình?/ Xin hãy nói rõ hơn về điều đó/ Xin hãy tiếp
tục
Người cán bộ cần suy nghĩ thấu đáo về cách dùng từ trong câu hỏi của mình.
Việc ùng từ sai có thể dẫn đến những lỗi sau đây khi đặt câu hỏi :


Câu hỏi dẫn dắt – chứa đựng trong nó câu hỏi mà cán bộ mong muốn

– ví dụ Bà luôn luôn sợ chồng mình phải không?



Câu hỏi có tính phán đoán – chứa đựng trong nó ý kiến, quan điểm

của cán bộ về thân chủ hoặc hành vi của thân chủ – ví dụ Không phải bà đã cố rời
bỏ chồng mình sao?


Không nên đưa ra những câu hỏi không liên quan đến mục đích của

can thiệp. Bất kỳ câu hỏi nào không thích hợp với mục tiêu can thiệp đều là những
câu hỏi không đúng chỗ.
6. Kỹ năng tham vấn trẻ em
6.1.

Những đăc điểm của trẻ em cần lưu ý khi tham vấn

Tham vấn cho trẻ em, tương tự như người lớn chủ yếu tập trung vào hỗ trợ
quá trình thay đổi ở trẻ em về hành vi, cảm xúc, suy nghĩ. Tuy nhiên, trẻ em có
những đặc điểm và tính cách khác với người lớn nên khi cán bộ làm tham vấn cho
trẻ phải có điều chỉnh cho phù hợp.
Trẻ em khác với người lớn ở những điều sau:


Khả năng ngôn ngữ hạn chế–
Trẻ em biết ít từ hơn để miêu tả những gì chúng trải qua
Trẻ em biết ít từ hơn người tham vấn là người lớn
Trẻ em có khả năng ngữ pháp hạn chế - các em dùng
những câu đơn giản để diễn tả ý của mình.



Khả năng nhận thức hạn chế - ví dụ
Trẻ em có khả năng kém hơn trong miêu tả và hiểu
những ý tưởng trừu tượng( những ý tưởng mà các em không
nhìn được)
Trẻ em không có khả năng tập trung lâu vào một vấn đề

Trẻ em thường ‘nghĩ’ một cách cụ thể hơn( những thứ có
thể nhìn thấy) người lớn về lời nói của mình.


Trẻ em có ít khả năng để hiểu về trật tự lôgíc của những sự kiện trong

cuộc sống của các em


Trẻ em thường sử dụng chiến lược ngôn ngữ không lời hơn là chiến

lược ngôn ngữ khi tiếp xúc( vẻ mặt, chuyển động cơ thể, vẽ hình, vẽ tranh, đồ
chơi)


Có ít sức mạnh hơn người lớn– ví dụ người lớn luôn được trẻ em coi

là có nhiều “sức mạnh” hơn và vì thế có thể gây tổn hại cho trẻ em hay những
người mà các em quan tâm.


Trẻ em không có sức mạnh để tự bảo vệ bản thân một cách hiệu quả

nhất khỏi người lớn.


Trẻ em trong mối quan hệ gia đình thường không có quyền quyết

định:
Không có khả năng liên quan đến các quá trình đưa ra
quyết định có ảnh hưởng tới gia đình.
Không có khả năng kiểm soát những quyết định có tác
động đến gia đình.
Không thể luôn luôn kiểm soát những quyết định có tác
động trực tiếp đến gia đình.
Một điều quan trọng là khi tham vấn cho trẻ em, người cán bộ cần ý thức
được và xem xét những đặc điểm này của trẻ khi dùng các phương pháp, chiến
lược tham vấn. Tuy nhiên cũng cần chú ý sự khác biệt lứa tuổi của trẻ em – một em
16 tuổi rõ ràng có khả năng ngôn ngữ và nhận thức tốt hơn một em 6 tuổi. Khi làm