Tải bản đầy đủ
Lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất

Tải bản đầy đủ

CH sè 11 - B1 - §H KTQD Chuyªn Photocopy - §¸nh m¸y - In LuËn v¨n, TiÓu luËn : 6.280.688

Nhân tố đầu tiên của LLSX là bản thân người lao động. Người lao động
với tất cả các khí quan, trí tuệ tức là toàn bộ sức mạnh thể lực và trí tuệ của
họ là một LLSX như Lênin đã nói: “LLSX hàng đầu của toàn thể nhân loại
là công nhân, là người lao động”
LLSX là kết quả của năng lực thực tiễn của con người trong quá trình
chinh phục tự nhiên, là biểu hiện quan hệ của con người với tự nhiên, là thể
thống nhất hữu cơ biện chứng của con người, trước hết là công cụ sản xuất
Trình độ phát triển của LLSX trong từng giai đoạn của lịch sử loài
người là thước đo trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong giai
đoạn lịch sử đó. Khái niệm trình độ của LLSX nói lên khả năng của con
người thông qua việc sử dụng công cụ lao động thực hiện quá trình cải biến
giới tự nhiên nhằm đảm bảo cho sự sinh tồn và phát triển của mình
Trong LLSX công cụ lao động được xem là bộ phận đồng nhất có ý
nghĩa quyết định năng suất lao động. Theo Ph.Ănghen công cụ lao động là:
“khí quan của bộ óc con người”, là “sức mạnh của tri thức đã được vật thể
hóa” có tác dụng “nối dài bàn tay” và nhân lên sức mạnh trí tuệ của con
người. Vì thế khi công cụ lao động đã đạt tới trình độ được tin học hóa,
được tự động hóa…thì vai trò “khí quan vật chất” của nó trở nên hết sức kỳ
diệu.
Vì thế LLSX chính là nền tảng vật chất – kỹ thuật của mỗi hình thái
kinh tế - xã hội và là nhân tố quyết định sự hình thành, phát triển va thay
thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế - xã hội

3.Quan hệ sản xuất
Trong tác phẩm “Lao động làm thuê và tư bản”, C.Mác viết: “Trong sản
xuất người ta không thể sản xuất được nếu không kết hợp với nhau theo
một cách nào đó để hoạt động chung và để trao đổi hoạt động với nhau”.
Như vậy, trong sự sản xuất ra đời sống xã hội của mình, con người ta dù

4

CH sè 11 - B1 - §H KTQD Chuyªn Photocopy - §¸nh m¸y - In LuËn v¨n, TiÓu luËn : 6.280.688

muốn hay không cũng buộc phải duy trì và thực hiện những mối quan hệ
nhất định với nhau. Đó chính là những QHSX
QHSX là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất (sản
xuất và tái sản xuất xã hội). QHSX gồm ba mặt: quan hệ về sở hữu đối với
tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất, quan hệ trong
phân phối sản phẩm sản xuất ra.
Ba mặt quan hệ của QHSX trong quá trình sản xuất xã hội luôn luôn gắn
bó với nhau, tạo thành một hệ thống mang tính ổn định tương đối so với sự
vận động không ngừng của LLSX. Trong ba mặt đó, quan hệ sở hữu về tư
liệu sản xuất là quan hệ xuất phát, quan hệ cơ bản, quan hệ trung tâm, đặc
trưng cho QHSX trong từng xã hội.
Tính chất của QHSX trước hết được quy định bởi quan hệ sở hữu đối
với tư liệu sản xuất - biểu hiện thành chế độ sở hữu - là đặc trưng cơ bản
của phương thức sản xuất.
Lịch sử phát triển của nhân loại đã chứng kiến có hai loại hình sở hữu
cơ bản về tư liệu sản xuất: sở hữu tư nhân và sở hữu công cộng. Sở hữu tư
nhân là loại hình sở hữu mà trong đó tư liệu sản xuất tập trung vào trong
tay một số ít người, còn đại đa số không có hoặc có rất ít tư liệu sản xuất.
Do đó, quan hệ giữa người với người trong sản xuất vật chất và trong đời
sống xã hội là quan hệ thống trị và bị trị, bóc lột và bị bóc lột. Sở hữu công
cộng là loại hình sở hữu mà tư liệu sản xuất thuộc về mọi thành viên của
mỗi cộng đồng. Nhờ đó, quan hệ giữa người với người trong mỗi cộng
đồng là quan hệ bình đẳng, hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau.
Vì thế QHSX chính là tiêu chuẩn khách quan để phân kỳ lịch sử một
cách đúng đắn, khoa học cũng như để nhận thức đúng đời sống xã hội.

II/ QUY LUẬT VỀ SỰ PHÙ HỢP GIỮA LLSX VÀ QHSX

5

CH sè 11 - B1 - §H KTQD Chuyªn Photocopy - §¸nh m¸y - In LuËn v¨n, TiÓu luËn : 6.280.688

LLSX và QHSX là hai mặt của phương thức sản xuất, chúng tồn tại
không tách rời nhau, tác động qua lại lẫn nhau một cách biện chứng tạo
thành quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX.

1. Lực lượng sản xuất tác động đến quan hệ sản xuất
LLSX là nội dung còn QHSX là hình thức, mà theo quan điểm Triết học
thì nội dung quyết định hình thức, do đó sự vận động, phát triển của LLSX
quyết định và làm thay đổi QHSX cho phù hợp với nó
Để nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm bớt lao động nặng nhọc, con
người phải không ngừng cải tiến công cụ sản xuất làm cho kỹ thuật cũng
nâng lên. Yếu tố năng động này làm LLSX đòi hỏi QHSX phải thích ứng
với nó. Trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ LLSX phù hợp QHSX tạo ra
QHSX cộng đồng và LLSX phát triển ở trình độ cao hơn giai đoạn trước vì
thế chế độ cộng sản nguyên thuỷ được thay thế bằng chế độ xã hội mới.
Mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX biểu hiện ở mặt xã hội là mâu thuẫn
giai cấp và cuộc đấu tranh giai cấp đỉnh cao là cách mạng xã hội xóa bỏ
phương thức sản xuất cũ, cho ra đời phương
thức sản xuất mới. C.Mác viết: “Tới một giai
đoạn phát triển nào đó của chúng, các LLSX
vật chất của xã hội mâu thuẫn với những
QHSX hiện có…trong đó từ trước đến nay
các LLSX vẫn phát triển. Từ chỗ là những hình thức phát triển của LLSX,
những quan hệ ấy trở thành những xiềng xích của LLSX. Khi đó bắt đầu
thời đại một cuộc cách mạng xã hội”.
Lịch sử đã chứng minh sự phát triển của LLSX loài người đã làm biến
đổi QHSX bốn lần gắn với bốn cuộc cách mạng xã hội: công cụ sản xuất
bằng đá thô sơ, nhận thức thế giới xung quanh còn hạn hẹp khiến con
người lao động theo cộng đồng làm hình thành QHSX công xã nguyên thủy;

6

CH sè 11 - B1 - §H KTQD Chuyªn Photocopy - §¸nh m¸y - In LuËn v¨n, TiÓu luËn : 6.280.688

công cụ bằng kim loại thay thế công cụ bằng đá làm năng suất lao động cao
hơn dẫn đến xuất hiện giá trị thặng dư, từ đó hình thành QHSX chiếm hữu
nô lệ; do cưỡng bức tàn bạo trực tiếp của chủ nô đối với nô lệ gây nên mâu
thuẫn gay gắt và hình thành QHSX phong kiến; giai đoạn cuối của xã hội
phong kiến, hình thức bóc lột của lãnh chúa phong kiến được thay đổi liên
tục, QHSX phong kiến ngày càng tỏ ra hẹp, không chứa đựng được nội
dung của LLSX làm xuất hiện QHSX tư bản chủ nghĩa mà LLSX phát
triển, phân công lao động xã hội, tính chất xã hội của công cụ sản xuất hình
thành

2.Quan hệ sản xuất tác động đến lực lượng sản xuất
Bị chi phối bởi LLSX nhưng với tư cách là hình thức, QHSX cũng tác
động lại LLSX vì QHSX là hình thức xã hội để QHSX phải dựa vào đó mà
phát triển.
QHSX phù hợp với tính chất, trình độ LLSX sẽ làm QHSX phát triển.
Khi phù hợp QHSX là “ hình thức phát triển ” tất yếu của LLSX. Trong
trạng thái đó, tất cả các mặt của QHSX đều “ tạo địa bàn đầy đủ ”cho
LLSX phát triển.
Lịch sử loài người có giai đoạn QHSX
góp phần thúc đẩy phát triển LLSX: quan
hệ sản xuất TBCN ra đời góp phần giải
phóng lao động của người nông dân cá
thể. Để tăng cường bóc lột giá trị thặng
dư, giai cấp tư sản mở rộng sản xuất, khoa học kỹ thuật cho các khâu của
sản xuất xã hội. Do tính chất xã hội ngày càng phức tạp, phương thức sản
xuất TBCN gắn lao động tập thể đã nảy sinh mâu thuẫn với chế độ chiếm
hữu tư nhân TBCN về tư liệu sản xuất. Mâu thuẫn này làm tính chất xã hội
hoá của LLSX mâu thuẫn với QHSX có. Quan hệ sản xuất TBCN bị thay
thế bằng QHSX mới tiến bộ, phù hợp vì vậy thúc đẩy LLSX phát triển.
7