Tải bản đầy đủ
Nhân cách con người trong cơ thế thị trường

Nhân cách con người trong cơ thế thị trường

Tải bản đầy đủ

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

lợi nhuận, cạnh tranh, cung cầu nền kinh tế thị trờng có sức động viên to lớn các
nguồn lực tài nguyên và con ngời, nó giúp con ngời sử dụng có hiệu quả tài
nguyên thiên nhiên, sức lao động phục vụ cho sự tăng trởng kinh tế. Chính nền
kinh tế thị trờng đang tạo thuận lợi cho sự phát triển của mỗi cá nhân về nhiều
phơng diện, nhất là phơng diện tài năng và trí tuệ.
Kinh tế thị trờng ở nớc ta hiện nay không chỉ tạo ra các điều kiện vật chất
để xây dựng phát huy nguồn nhân lực con ngời, tạo ra môi trờng thích hợp cho
con ngời phát triển hài hòa, toàn diện cả về vật chất lẫn tinh thần.
Kinh tế thị trờng tạo ra sự cạnh tranh, chạy đua quyết liệt, điều đó buộc
con ngời phải năng động, sáng tạo, linh hoạt, có tác phong nhanh nhẹn, có đầu
óc quan sát để thích nghi và hành động có hiệu quả, từ đó nâng cao năng lực
hoạt động thực tiễn của con ngời, góp phần làm giảm đi sự chậm chạp về trí tuệ
vốn có của ngời lao động trong nền kinh tế lạc hậu, mở rộng các mối quan hệ,
giao lu buôn bán, từ đó hình thành các chuẩn mực văn hoá, đạo đức theo tiêu chí
thị trờng nh chữ tín trong chất lợng, trong giao dịch...
Tuy nhiên, cần thấy rằng không phải cứ xây dựng đợc nền kinh tế thị trờng phát triển là những phẩm chất tốt đẹp tự nó hình thành trong con ngời. Có
những lúc, những nơi kinh tế thị trờng không những không làm ta năng động
hơn, tốt đẹp hơn mà ngợc lại còn làm tha hoá bản chất con ngời, biến con ngời
thành nô lệ của đồng tiền hoặc là đạo đức giả chỉ biết tôn trọng sức mạnh và lợi
ích cá nhân, sẵn sàng chà đạp lên nhân phẩm, văn hoá, đạo đức, luân thờng đạo
lý.
Bên cạnh những tác động tích cực, kinh tế thị trờng cũng có nhiều khuyết
tật, hạn chế, gây ra những tác động xấu. Việc đề cao lợi ích cá nhân, bất chấp lợi
ích tập thể, lợi ích xã hội là một nguy cơ lớn, lợi nhuận kích thích sản xuất nhng
mặt khác lợi nhuận cũng đẩy con ngời tới những hành vi phá hoại môi trờng
sống, làm tha hoá đạo đức, nhân phẩm. Sự cạnh tranh trên thơng trờng làm cho
con ngời năng động hơn, sáng tạo hơn nhng cũng làm con ngời sống ích kỷ, tính
toán ngay với đồng loại, biến con ngời thành những cỗ máy chỉ biết tính toán
sòng phẳng, lạnh lùng, thiếu nhân tính. Quan hệ hàng hoá, tiền tệ làm sống động

8

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

thị trờng nhng cũng làm xói mòn nhân cách và hạ thấp phẩm giá con ngời. Cùng
với sự kích thích phát triển, kinh tế thị trờng cũng là môi trờng thuận lợi làm nảy
sinh và phát triển nhiều loại tiêu cực trong xã hội. Nếu nh trớc đây cơ chế tập
trung quan liêu bao cấp cùng với chủ nghĩa bình quân đã triệt tiêu nguồn động
lực của sự phát triển, thì ngày nay nền kinh tế mặc dù còn đang ở giai đoạn hình
thành cũng đã bắt đầu nảy sinh những vấn đề phức tạp. Việc khuyến khích các
hình thái tổ chức kinh tế nhiều thành phần hợp tác, cạnh tranh với nhau cùng
phát triển sản xuất, kinh doanh tất yếu dẫn đến sự phản công xã hội, sự phân hoá
giàu nghèo. Chấp nhận sự phân tầng xã hội trong chừng mực nhất định là điều
kiện bắt buộc của sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội. Những bài học kinh
nghiệm của nhiều nớc đã chỉ ra rằng nền kinh tế thị trờng thúc đẩy quá trình
phân hoá cơ cấu xã hội, đặc biệt là sự tách biệt khá xa giữa ngời giàu và ngời
nghèo. Bên cạnh một bộ phận dân c có thu nhập cao chính đáng nhờ biết kinh
doanh, ở nớc ta đã và đang xuất hiện khuynh hớng làm giàu bằng bất cứ giá nào,
kể cả lừa đảo, làm hàng giả, gây tội ác, vi phạm pháp luật, sẵn sàng chà đạp lên
lơng tâm và nhân phẩm. Nạn buôn lậu va trốn thuế đang rất trầm trọng, phá sản
trong kinh doanh, nợ nần chồng chất không thanh toán gây ra biết bao tai hại cho
ngời lơng thiện, cho xã hội. Ngoài ra, đi kèm với nền kinh tế thị trờng là hàng
loạt tệ nạn xã hội: rợu chè, cờ bạc, mại dâm, buôn lậu, trốn thuế, tham nhũng,
làm khủng hoảng cho gia đình, hạt nhân, tế bào của xã hội là những căn bệnh
trầm trọng không dễ bề khắc phục trong kinh tế thị trờng.
Nền kinh tế thị trờng hàng hoá đòi hỏi phải mở rộng quan hệ với các nớc,
thông qua mở rộng quan hệ với các nớc chúng ta tăng nhanh xuất khẩu, có
những bớc tiến dài trong quan hệ kinh tế đối ngoại, trong quá trình giao lu với
các nớc, một mặt chúng ta tiếp thu đợc nhiều thành tựu văn minh của nhân loại,
làm phong phú cho nền văn hoá, nhng qua đó cũng tràn vào nớc ta những luồng
văn hoá độc hại, đồi truỵ, những lối sống thực dụng lan rộng trong xã hội, gây
tác hại rất lớn đến thế hệ trẻ.
Qua những phân tích trên cho thấy kinh tế thị trờng và mục tiêu xây dựng
con ngời chủ nghĩa xã hội là một mâu thuẫn biện chứng trong thực tiễn nớc ta
hiện nay. Đây chính là hai mặt đối lập của mâu thuẫn xã hội. Giữa kinh tế thị trờng và xây dựng nhân cách con ngời phải vừa có sự thống nhất và sự đấu tranh
9

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

khuyến khích những nhân tố tích cực đồng thời cũng phải đấu tranh quyết liệt
với những tiêu cực, sai trái.

10

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

Phần III
Các giải pháp khắc phục
Nớc ta từ một nớc nông nghiệp lạc hậu đi lên chủ nghĩa xã hội, chúng ta
phải bắt đầu từ con ngời, lấy con ngời làm điểm xuất phát. Để xây dựng con ngời
về mọi mặt, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trờng nh hiện nay thì vấn đề hình
thành nhân cách con ngời đóng vai trò cực kỳ quan trọng và để thực hiện đợc
điều đó chúng ta cần phải có một số giải pháp nhất định.
Nhân cách khi hình thành một cách tự phát thì bao giờ cũng thiếu hoàn
thiện. Vì vậy giáo dục và giáo dục đạo đức là một trong những phơng thức, giải
pháp quan trọng nhất, trực tiếp quyết định sự hình thành và phát triển nhân cách,
đạo đức. Giáo dục toàn diện và có hệ thống sẽ phát triển hài hoà các phơng tiện
lý trí, ý chí, tính mở rộng cũng nh năng lực thực tiễn của con ngời. Sự phát triển
toàn diện đó sẽ là cơ sở cho phát triển đạo đức của nhân cách. Trong điều kiện
hiện nay, khi cơ chế thị trờng cha hoàn thiện thì giáo dục nói chung và giáo dục
đạo đức đòi hỏi đợc tiến hành đồng bộ, có hệ thống với những hình thức thích
hợp cho các đối tợng, các lứa tuổi, các lĩnh vực khác nhau của con ngời, phải đa
ra những điển hình tiên tiến, những cá nhân xuất sắc, những tấm gơng ngời tốt
việc tốt, đó chính là những tấm gơng, những hiện thân của các giá trị đạo đức.
Nhờ thế chúng có sức mạnh to lớn trong việc biến các kiến thức mà con ngời thu
nhận qua truyền đạt thành sức mạnh đạo đức bên trong nhân cách. Trong điều
kiện hiện nay, khi những biểu hiện tiêu cực trong đời sống xã hội đang là một
vấn đề nhức nhối trên bình diện đạo đức thì hiệu quả của việc giáo dục đạo đức
bằng bằng nêu gơng mang lại nhiều ý nghĩa to lớn.
Nhân cách là đặc điểm nổi bật của lối sống lại là một yếu tố của văn hoá
phát triển theo định hớng dân tộc, hiện đại và nhân văn, bởi thế xây dựng lối
sống có văn hoá chính là xây dựng nhân cách sống của con ngời, khi đất nớc bớc
vào kỷ nguyên mới, trớc mắt là thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá-hiện đại
hoá đất nớc, từ nhân cách đến phẩm chất cuộc sống, bao gồm cả cuộc sống vật
chất lẫn cuộc sống tinh thần luôn hớng tới những chuẩn mực đạo đức. Môi trờng

11

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

cần có cho phẩm chất cuộc sống thể hiện thành hiện thực chính là việc đất nớc
phải ổn định về chính trị, công bằng xã hội đợc đề cao, mọi tệ nạn phải đợc loại
trừ, lên án. Xây dựng đất nớc giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, dân chúng
giàu có, ấm no.

12