Tải bản đầy đủ
Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong một thể thống nhất.

Sự đấu tranh của các mặt đối lập trong một thể thống nhất.

Tải bản đầy đủ

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

sự vật thì hai mặt đối lập nh vậy mới đợc gọi là hai mặt đối lập tạo thành
mâu thuẫn. Sự thống nhất của hai mặt đối lập là điều kiện tồn tại của nhau.
Nếu thiếu một trong hai mặt đối lập chính tạo thành sự vật thì nhất định
không có sự tồn tại của sự vật. Bởi vậy sự thống nhất của các mặt đối lập là
diều kiện không thể thiếu đợc cho sự tồn tại của bất kỳ sự vật, hiện tợng
nào.
Sự thống nhất này do những đặc điểm riêng của bản thân sự vật tạo nên.
Ví dụ: Nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp và nền kinh tế thị trờng( KTTT) là điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của công cuộc đổi mới
nền kinh tế ở Việt Nam, hai nền kinh tế hoàn toàn khác nhau về bản chất và
những biểu hiện của nó nhng nó lại hết sức quan trọng vì nó là sự thống
nhất tạo nên quá trình đổi mới kinh tế ở Việt Nam. Thiếu sự thống nhất này
nền KTTT ở Việt Nam không thể tồn tại với ý nghĩa là chính nó.
Lực lợng sản xuất quan hệ sản xuất trong phơng thức sản xuất. Khi
lực lợng sản xuất (LLSX) phát triển thì cùng với nó quan hệ sản xuất
(QHSX) cùng phát triển, hai mặt này chính là điều kiện tiền đề cho sự phát
triển của phơng thức sản xuất. LLSX là yếu tố động, luôn luôn vận động
theo hớng hoàn thiện còn QHSX phải vận động theo để cho kịp với trình độ
của LLSX, tạo động lực phát triển LLSX và có tác dụng thúc đẩy nền kinh
tế.
Tuy nhiên khái niệm thống nhất này cũng chỉ là tơng đối. Bản thân
khái niệm đã nói lên tính chất tơng đối của nó. Thống nhất của cái đối lập,
trong thống nhất đã bao hàm trong đó sự đối lập.
Sự thống nhất của các mặt đối lập trong cùng một sự vật không tách
rời sự đấu tranh chuyển hoá giữa chúng. Bởi vì các mặt đối lập cùng tồn tại
trong cùng một sự vật thống nhất nh một chỉnh thể trọn vẹn nhng không
nằm yên mà điều chỉnh chuyển hoá lẫn nhau tạo thành động lực phát triển
của bản thân sự vật. Sự đấu tranh chuyển hoá và bài trừ và phủ định lẫn

3

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

nhau giữa các mặt trong thế giới khách quan thể hiện dới nhiều dạng khác
nhau.
Lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội có giai cấp đối
kháng, mâu thuẫn giữa LLSX tiên tiến với QHSX lạc hậu, kìm hãm nó diễn
ra gay gắt và quyết liệt. Chỉ có thông qua các cuộc cách mạng xã hội bằng
nhiều hình thức kể cả bạo lực mới có thể giải quyết đợc mâu thuẫn một
cách cơ bản.
Sự đấu tranh của các mặt đối lập đợc chia làm nhiều giai đoạn.
Thông thờng khi mới xuất hiện, mặt đối lập cha thể hiện rõ xung khắc gay
gắt, ngời ta gọi đó là giai đoạn khác nhau. Tất nhiên không phải bất kỳ sự
khác nhau nào cũng đợc gọi là mâu thuẫn chỉ có những mặt khác nhau, tồn
tại trong cùng một sự vật hiện tợng liên kết hữu cơ với nhau, phát triển ngợc
chiều nhau, tạo thành động lực bên trong của sự phát triển khi hai măt ấy
mới hình thành bớc đầu của mâu thuẫn. Khi hai mặt đối lập của mâu thuẫn
phát triển đến giai đoạn xung đột gay gắt nó biến thành độc lập. Nếu hội đủ
các mặt cần thiết hai mặt đối lập sẽ chuyển hoá lẫn nhau. Sự vật cũ mất đi,
sự vật mới xuất hiện. Sau khi mâu thuẫn đợc giải quyết sự thống nhất của
hai mặt đối lập cũ đợc thay thế bằng sự thống nhất của hai mặt đối lập mới ,
hai mặt đối lập mới lại đấu tranh chuyển hoá tạo thành mâu thuẫn. Mâu
thuẫn đợc giải quyết sự vật mới hơn xuất hiện với trình độ cao hơn. Cứ nh
thế đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự vật biến đổi không ngừng từ
thấp đến cao. Chính vì vậy Lênin khẳng định sự phát triển là một cuộc đấu
tranh giữa các mặt đối lập.
Khi bàn về mối quan hệ thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập
LêNin đã chỉ ra rằng: Mặc dù thống nhất chỉ là điều kiện để sự vật tồn tại
với ý nghĩa nó chính là nó nhờ có sự thống nhất giữa các mặt đối lập mà
chúng ta nhận biết đợc sự vật, hiện tợng tồn tại trong thế giới khách quan.
Song bản thân sự thống nhất chỉ là tơng dối tạm thời, đấu tranh giữa các
mặt đối lập mới là tuyệt đối. Nó diễn ra thờng xuyên và liên tục trong suốt

4

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

quá trình tồn tại của sự vật, kể cả trong trạng thái sự vật ổn định, cũng nh
khi chuyển hoá nhảy vọt về chất của các mặt đối lập, là có điều kiện thoáng
qua, tạm thời tơng đối. Sự đấu tranh của các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là
tuyệt đối cũng nh sự phát triển, sự vận động là tuyệt đối.
3.

Sự chuyển hoá của các mặt đối lập.
Không phải bất kỳ sự đấu tranh nào của các mặt đều dẫn đến sự

chuyển hoá giữa chúng. Chỉ có sự đấu tranh của các mặt đối lập phát triển
đến một trình độ nhất định, hội đủ các điều kiện cần thiết mới chuyển hoá,
bài trừ và phủ định lẫn nhau. Trong giới tự nhiên chuyển hoá của các mặt
đối lập thờng xuyên diễn ra một cách tự phát, còn trong xã hội sự chuyển
hoá của các mặt đối lập nhất thiết phải diễn ra thông qua hoạt động có ý
thức của con ngời. Chuyển hoá của các mặt đối lập chính là lúc mâu thuẫn
đợc giải quyết, sự vật cũ mất đi, sự vật mới ra đời, đó chính là quá trình
diễn biến rất phức tạp với nhiều hình thức phong phú.
Do đó không nên hiểu sự chuyển hoá lẫn nhau giữa các mặt đối lập,
chỉ là sự hoán vị đổi vị trí một cách đơn giản, máy móc. Thông thờng thì
mâu thuẫn chuyển hoá theo hai phơng thức:
Phơng thức thứ nhất: Mặt đối lập này chuyển hoá thành mặt đối lập
kia nhng ở trình độ cao hơn xét về phơng diện chất của sự vật.
Ví dụ: LLSX và QHSX trong xã hội phong kiến đấu tranh chuyển
hoá lẫn nhau để hình thành QHSX mới là QHSX TBCN và LLSX mới cao
hơn về trình độ.
Phơng thức thứ hai: Có hai mặt chuyển hoá lẫn nhau để hình thành
hai mặt đối lập mới hoàn toàn.
Ví dụ: Nền kinh tế Việt Nam chuyển từ kế hoạch hoá tập trung quan
liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng XHCN.

5

CH số 11 - B1 - ĐH KTQD Chuyên Photocopy - Đánh máy - In Luận văn, Tiểu luận : 6.280.688

Từ những mâu thuẫn trên cho ta thấy trong thế giới hiện thực, bất kỳ
sự vật hiện tợng nào cũng chứa đựng trong bản thân của nó những mặt,
những thuộc tính có khuynh hớng phát triển ngợc chiều nhau. Sự đấu tranh
chuyển hoá của các mặt đối lập trong những điều kiện cụ thể tạo thành mâu
thuẫn. Mâu thuẫn là hiện tợng khách quan phổ biến của thế giới. Mâu thuẫn
đợc giải quyết sự vật cũ mất đi, sự vật mới hình thành. Sự vật mới lại nảy
sinh ra các mặt đối lập và mâu thuẫn mới. Các mặt đối lập này đấu tranh
chuyển hoá lẫn nhau và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự vật mới hơn. Cứ
nh vậy mà các sự vật, hiện tợng trong thế giới khách quan thờng xuyên biến
đổi và phát triển không ngừng. Vì vậy mâu thuẫn là nguồn gốc, là động lực
của mọi quá trình phát triển.

6