Tải bản đầy đủ
VIII. QUY LUẬT DI TRUYỀN QUA TẾ BÀO CHẤT - DT ngoài nhân

VIII. QUY LUẬT DI TRUYỀN QUA TẾ BÀO CHẤT - DT ngoài nhân

Tải bản đầy đủ

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

Hình 9.35. Đặc điểm di truyền của gen trong ty thể

Hình 9.36. Đặc điểm di truyền của gene trong lục lạp

 50. Làm thế nào để xác định được một gene nào đó nằm trên NST thường hay NST giới
tính, nằm trong nhân hay nằm trong tế bào chất?

Chú ý: Ở động vật cũng vậy, điều đó giải
thích được hiện tượng:
- ♀ Cá chép × ♂ Cá diếc → cá con có râu
- ♂ Cá chép × ♀ Cá diếc → cá con không râu

Hình 9.37. Cấu tạo tinh trùng và trứng
Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 92 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

Hình 9.38. Mô hình bản chất các quy luật di truyền
(Tô Nguyên Cương – 2012)

 51. Hãy xác định quy luật di truyền chi phối các gene:
1. Gene a; 2. Gene A và n; 3. Gene A và b; 4. Gene g; 5. Gene x; 6. Gene r.

YÊU CẦU CẦN ĐẠT SAU KHI HỌC XONG BÀI 9

Phân biệt một cách bản chất các quy luật di truyền?

“Tôi không bao giờ học bất cứ điều gì được nói. Tôi chỉ học những thứ tôi được hỏi”
- Lou Holtz -

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 93 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

MỐI QUAN HỆ GIỮA KIỂU GENE, MÔI TRƯỜNG VÀ KIỂU HÌNH

 Tại sao Einstain lại là cha của 2 người con … bình thường?
 Tại sao “Bố thợ mộc, mẹ công nhân con huy chương vàng Toán Quốc tế”?
(Nguyễn Ngọc Trung, huy chương vàng Toán Quốc tế năm 2010)

I. THƯỜNG BIẾN
1. Ví dụ

MÔI
TRƯỜNG

*Cây rau mác:
Cùng một cây Không khí
nhưng có 3
loại lá khác
nhau.
Mặt nước
Trong nước

HÌNH THÁI LÁ
Lá bản dài nhỏ, giống
mũi mác.
Lá bản rộng.
Lá dạng bản dài, thuôn.

Hình 10.1. Cây rau mác
* Thỏ Himalaya: Có
màu sắc đặc trưng:

VỊ TRÍ
Đầu mút cơ thể

MÀU SẮC LÔNG
Lông đen

Phần còn lại của cơ thể Lông trắng
Vậy yếu tố nào chi phối đặc điểm mầu lông ở thỏ Himalaya?

Hình 10.2. Thí nghiệm chứng minh yếu tố chi phối màu sắc lông thỏ Himalaya

Hình 10.3. Sự biến đổi màu sắc của hoa Cẩm tú cầu theo độ pH của đất

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 94 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

Hình 10.4. Sự hình thái của sâu sồi

Hình 10.5. Cáo Bắc cực biến đổi màu lông theo mùa

Hình 10.6. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến màu sắc hoa Anh thảo (Primula sinensis)

Hình 10.7. Sự biểu hiện tính trạng có sừng hoặc không có sừng ở cừu

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 95 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

2. Định nghĩa: Là những biến đổi về kiểu hình


Của: cùng một kiểu gene.



Phát sinh: trong quá trình phát triển cá thể.



Dưới ảnh hưởng: trực tiếp của môi trường.

 52. Sự biểu hiện kiểu hình do mấy yếu tố chi phối? Trong đó yếu tố nào quyết định?
3. Bản chất: Đó là mối quan hệ giữa KG, môi trường và kiểu hình.
KG + MT1 = KH1
KG + MT2 = KH2

KG + MTn = KHn
……………………………………
KG + MTj = KHj ( j є (1: n) )
4. Hệ quả
- Bố mẹ truyền cho con kiểu gene mà không phải những tính trạng đã hình thành sẵn.
- Kiểu gene quy định khả năng phản ứng của cơ thể trước môi trường.

 53. Trong trường hợp trên n tiến tới vô cực nghĩa là gì? n tiến tới vô cực hay không?
II. MỨC PHẢN ỨNG
1. Ví dụ
Lợn Yorkshire nước Anh, con đực có khối lượng
300–400 kg, con cái khoảng 230–300 kg. nhưng
lợn ỉ Việt Nam chỉ có khối lượng 50 – 60 kg.
Hình 10.8. Lợn Yorkshire – Anh
(Nguồn: congiong.org)

 54. Có hay không trường hợp:
- 1000 con lợn con sinh ra từ một con lợn nái trong mỗi lần mang thai?
- Sinh vật nào là nhóm sinh vật có mức phản ứng rộng nhất với môi trường?
2. Định nghĩa: Là giới hạn thường biến (giới hạn biểu hiện kiểu hình) của mỗi KG trong
những điều kiện môi trường khác nhau.
III. Ý NGHĨA: Khi xét trên mối quan hệ giữa 3 yếu tố: KG, MT và KH.
1. Trong chọn giống
KG (Giống): Quy định giới hạn năng suất của giống vật nuôi, cây trồng.
MT (Kĩ thuật sản xuất): Kĩ thuật SX  tạo điều kiện tối ưu.
KH (Năng suất, phẩm chất, thẩm mỹ): Là kết quả thu được.
Vì vậy để nâng cao năng xuất ta có 2 giải pháp, tương ứng với việc tác động tới 2 yếu tố là
KG và MT:
Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 96 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

 Cải tạo giống (lai tạo, gây đột biến, …) sẽ giúp cho nó có gene mới, tổ hợp gene mới
vượt qua giới hạn năng suất của giống cũ.
 Cần thực hiện tốt kĩ thuật chăm sóc (cho ăn đủ bữa, chế độ dinh dưỡng, vệ sinh
chuồng trại, …) thì mới phát huy hết phẩm chất của giống.
2. Trong tiến hoá
- Loài nào có mức phản ứng càng rộng thì phân bố càng rộng, tức là càng thích nghi với
MT sống.
- CLTN sẽ giữ lại những cá thể mang kiểu gene có mức phản ứng rộng.
3. Trong học tập
Có thể thấy, mỗi tập thể, mỗi cá nhân tương ứng với KIỂU GENE; hoạt động học tập
tương ứng với MÔI TRƯỜNG; khả năng, kết quả thu được tương ứng với KIỂU HÌNH. Rõ
ràng bản chất di truyền do bố mẹ sinh ra, chúng ta không thể thay đổi được (các em yên tâm
vì tất cả chúng ta đều như nhau đều thông minh và có xuất phát điểm giống nhau là có
khoảng 1000 tỉ tế bào thần kinh). Vì vậy chúng ta chỉ có thể thay đổi và thay đổi được ngay
yếu tố thứ 2 đó là xây dựng môi trường học tập tích cực:
 Giác ngộ về bản thân: Tin vào bộ não siêu việt của mình.(Xem thêm phần PHƯƠNG
PHÁP HỌC VÀ LÀM BÀI THI – phần đầu quyển sách)
 Chọn bạn mà chơi: Đó là giao tiếp với những người tích cực, những người có ý chí,
những người sống, học tập có mục tiêu, … bởi “Gần mực thì đen, gần đèn thì
rạng”. Bạn nhớ rằng không bao giờ có chí được khi xung quanh bạn là những
người không có chí. Tại sao, họ mâu thuẫn về quan điểm, một người luôn nhìn thấy
cơ hội và tin tưởng, khát vọng vương lên còn một người luôn nhìn thấy khó khăn,
thiếu niềm tin vào bản thân và luôn trì hoãn.
 Làm bạn với những con người nổi tiếng, kiệt xuất: Bằng cách dán ảnh những người
nổi tiếng đang rạng ngời với câu các câu nói bất hủ của họ.

“Ca ngợi thành công là điều tốt đẹp,

“Cần nhớ rằng rồi mình cũng sẽ chết là cách tốt nhất mà tôi

song rút ra bài học từ những thất bại

biết giúp bạn có thể tránh khỏi tình trạng cứ lo nghĩ rằng mình

còn quan trọng hơn.”

có điều đó để mất. Bạn đã hoàn toàn trần trụi. Chẳng có lí do
nào để không đi theo sự mách bảo của con tim.”

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 97 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

“Sự thay đổi sẽ không đến nếu chúng ta đợi một ai đó hoặc một
lần nào đó. Chúng ta là một, chúng ta đang đợi điều đó. Chúng
ta là sự thay đổi – cái mà chúng ta đang tìm kiếm.”

“Tôi không bao giờ què quặt cho tới khi
nào tôi mất hết hi vọng.”

Chú ý: Tuyệt đối không treo ảnh những diễn viên nổi tiếng, đẹp trai,
xinh đẹp, mặt buồn, khêu gợi mà họ không có một thông điệp ý nghĩa
gì cả. Các bức hình đó chỉ làm chúng ta yếu đuối, nhu nhược mất đi
sức mạnh tuyệt vời bên trong mình mà thôi.
 Bồi dưỡng tâm hồn hàng ngày: Chúng ta ăn hàng ngày để giúp cho cơ thể có đủ các
chất, có đủ năng lượng. Chúng ta vận động hàng ngày từ đó giúp cho các cơ, khớp
xương của chúng ta hoạt động tốt. Nhưng tâm hồn – trí tuệ thì phần lớn trong chúng ta
quên bồi dưỡng để nó có một “cơ bắp săn chắc” - điều kiện tiên quyết giúp chúng ta
tiến đến thành công. Vì vậy hãy đọc các tấm gương sáng hàng ngày, treo hoặc dán ảnh
những người để lại ấn tượng sâu sắc lên tường, góc học tập để nhắc nhở bản thân hàng
ngày.

Hình 10.9. Quá trình phấn đấu của anh Nguyễn Ngọc Trung (Phú Thọ)
1. Phụ giúp bố mẹ; 2. Nghiện điện tử ; 3. Quyết tâm học tập; 4. HCV Toán Quốc tế 2010

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 98 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

 Du học … từ xa: Lên mạng giao lưu, học tập với các bạn bè trên thế giới. Đây là cách
nhanh nhất, dễ dàng nhất giúp chúng ta có thể tiếp cận một cách cơ bản với trình độ
khoa học tiên tiến trên thế giới. Nhưng cần cẩn thận tránh sa đà vào các chò trơi, mạng
xã hội.

 55. Tại sao trước đây bạn Việt học bình thường, thậm chí kém em nhưng sao giờ bạn ấy
học giỏi thế?
YÊU CẦU CẦN ĐẠT SAU KHI HỌC XONG BÀI 10

 Tại sao Einstain lại là cha của 2 người con … bình thường?
 Tại sao anh Nguyễn Ngọc Trung có bố là thợ mộc, mẹ là công nhân nhưng đã giành huy
chương vàng Toán Quốc tế năm 2010?

“Kiên nhẫn đồng hành với sự thông thái” - St. Augustine

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 99 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

 56. Ở ngô, 2n = 20. Hãy hoàn thành bảng sau với quá trình phân bào của một tế bào
Nguyên phân
Nhiễm sắc thể


Số lượng

Trạng thái

Số tâm động

Số chromatide

Đầu kì trung gian
Cuối kì trung gian
Kì đầu
Kì giữa
Kì sau
Kì cuối

Giảm phân
Nhiễm sắc thể


Số lượng

Trạng thái

Đầu kì trung gian
Cuối kì trung gian
Kì đầu I
Kì giữa I
Kì sau I
Kì cuối I
Kì đầu II
Kì giữa II
Kì sau II
Kì cuối II

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 100 -

Số tâm động

Số chromatide

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

 57. Xác định tên Quy luật di truyền vào cột tương ứng bên phải?
BẢN CHẤT

TÊN QUY LUẬT

Xét 1
gene
Mỗi gene quy
định một tính
trạng

Gene
trong
nhân

Gene nằm
trên cặp
NST thường
hoặc vùng
tương đồng
của cặp
NST giới
tính.

Nhiều gene quy
định một tính
trạng
Mỗi gene quy
định nhiều tính
trạng
Gene nằm
Gene nằm trên
trên vùng
vùng không
không tương tương đồng của
đồng của
NST X
cặp NST
Gene nằm trên
giới tính
vùng không
tương đồng của
NST Y

Xét 2 hay
nhiều gen

Trội hoàn toàn
Trội không hoàn
toàn
Mỗi gene nằm
trên một gặp
NST tương đồng
Hai hay nhiều
gene nằm trên
cùng một cặp
NST tương đồng.

Tương tác
át chế

Gene
trong tế
bào
chất

 58. Hoàn thành sơ đồ sau:
Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 101 -

Vượt đích môn Sinh học – Tập 1 (LT6.4)

Th.s Tô Nguyên Cương

(Nguồn: Ths Nguyễn Quỳnh Liên, 2010 – Huế)

Youtube: Bé Nguyệt Channel

- 102 -