Tải bản đầy đủ
DẠNG 4. DỜI VẬT, DỜI THẤU KÍNH THEO PHƯƠNG CỦA TRỤC CHÍNH

DẠNG 4. DỜI VẬT, DỜI THẤU KÍNH THEO PHƯƠNG CỦA TRỤC CHÍNH

Tải bản đầy đủ

hongthamvp@gmail.com                                                                                                 Sưu tầm và biên soạn 

 
 

 

 
B.BÀI TẬP  
Bài 1. Một vật thật AB đặt vng góc với trục chính của một thấu kính. Ban đầu ảnh của vật qua 
thấu kính là ảnh ảo và bằng nửa vật. Giữ thấu kính cố định di chuyển vật dọc trục chính 100 cm. 
Ảnh của vật vẫn là ảnh ảo và cao bằng 1/3 vật. Xác định chiều dời của vật, vị trí ban đầu của vật và 
tiêu cự của thấu kính? 
 
  
 
 
 
 
 
 
 
ĐA: 100 cm; 100cm. 
Bài 2. Một vật thật AB đặt vng góc với trục chính của một thấu kính. Ban đầu ảnh của vật qua 
thấu kính A1B1 là ảnh thật. Giữ thấu kính cố định di chuyển vật dọc trục chính lại gần thấu kính 2 
cm thì thu được ảnh của vật là A2B2 vẫn là ảnh thật và cách A1B1 một đoạn 30 cm. Biết ảnh sau và 
ảnh trước có chiều dài lập theo tỉ số 

A2 B2 5
 . 
A1 B1 3

a. Xác định loại thấu kính, chiều dịch chuyển của ảnh? 
b. Xác định tiêu cự của thấu kính?   
 
 
 

 

ĐA: 15 cm. 

 
Bài 3:

 

228

hongthamvp@gmail.com                                                                                                 Sưu tầm và biên soạn 

 
Bài 4:

 
Bài 5:

 
Bài 6: 

 
Bài 7.Đặt vật sáng AB vng góc với trục chính của một thấu kính hội tụ. Qua thấu kính cho ảnh 
thật A1B1 . Nếu tịnh tiến vật dọc trục chính lại gần thấu kính thêm một đoạn 30 cm lại thu được ảnh 
A2B2 vẫn là ảnh thật và cách vật AB một khoảng như cũ. Biết ảnh lúc sau  bằng 4 lần ảnh lúc đầu.  
a. Tìm tiêu cự của thấu kính và vị trí ban đầu? 
 
 
 
 
ĐA: 20cm; 60 
cm 
      b. để ảnh cao bằng vật thì phải dịch chuyển vật từ vị trí ban đầu một khoảng bằng bao nhiêu, 
theo chiều nào?    
 
 
 
 
 
 
 
ĐA: 20 cm; 60 cm. 
 
Bài 8. Đặt một vật phẳng nhỏ AB vng góc với trục chính của một thấu kính phẳng lồi bằng thuỷ 
tinh, chiết suất n1=1,5, ta thu được một ảnh thật nằm cách thấu kính 5cm. Khi nhúng cả vật và thấu 
kính  trong  nước  chiết  suất  n2=4/3,  ta  vẫn  thu  được  ảnh  thật,  nhưng  cách  vị  trí  ảnh  cũ  25cm  ra  xa 
thấu kính. Khoảng cách giữa vật và thấu kính giữ khơng đổi. Tính bán kính mặt cầu của thấu kính 
và tiêu cự  của nó khi  đặt trong khơng khí và khi nhúng trong nước. Tính khoảng cách từ vật đến 
thấu kính. 
Bài9. Một thấu kính hội tụ  cho ảnh thật S’ của điểm sáng S đặt trên trục chính. 
-Khi dời S gần thấu kính 5cm thì ảnh dời 10cm. 
-Khi dời S ra xa thấu kính 40cm thì ảnh dời 8cm. 
(kể từ vị trí đầu tiên) 
Tính tiêu cự của thấu kính? 
 

229

 

hongthamvp@gmail.com                                                                                                 Sưu tầm và biên soạn 

Bài 10. A, B, C là 3 điểm thẳng hàng. Đặt vật ở A, một thấu kính ở B thì ảnh thật hiện ở C với độ 
phóng đại |k1|=3. Dịch thấu kính ra xa vật đoạn l = 64cm thì ảnh của vật vẫn hiện ở C với độ phóng 
đại |k2| =1/3. Tính f và đoạn AC. 
____________________________________________________________________________ 

DẠNG 5:THẤU KÍNH VỚI MÀN CHẮN SÁNG
Câu1:Thấu kính hội tụ tiêu cự 12cm. Điểm sáng S nằm trên trục chính màn cách vật 90 cm.Đặt màn sau 
thấu kính.Xác định vị trí của S  so  với thấu kính để: 
a.Trên màn thu được ảnh điểm của S. (d=75,74 và d=14,26) 
b.Trên màn thu được vòng tròn sáng, có: 
           +Bán kính bằng bán kính đường rìa. (d=12, 16, 18cm) 
            +Có bán kính gấp đơi bán kính đường rìa (d=36cm, 30cm,   10,43cm) 
            +Có bán kính bằng nửa bán kính đường rìa (d=15,85cm, 68,15cm, 82,99cm, 13,01cm) 
  
C©u 2. Mét TKHT cã tiªu cù  f = 25cm. §iĨm s¸ng A trªn trơc chÝnh vµ c¸ch thÊu kÝnh 39cm; 

mµn ch¾n E trïng víi tiªu diƯn ¶nh. 
a. TÝnh b¸n kÝnh r cđa vƯt s¸ng trªn mµn; BiÕt b¸n kÝnh cđa thÊu kÝnh R = 3cm.
b. Cho ®iĨm s¸ng A dÞch chun vỊ phÝa thÊu kÝnh. Hái b¸n kÝnh vƯt s¸ng trªn mµn thay ®ỉi nh­ thÕ
nµo?
c. §iĨm s¸ng A vµ mµn cè ®Þnh. Khi thÊu kÝnh dÞch chuyªn tõ A ®Õn mµn th× b¸n kÝnh vƯt s¸ng trªn
mµn thay ®ỉi nh­ thÕ nµo?.
C©u 3 §iĨm s¸ng A trªn trơc chÝnh cđa mét thÊu kÝnh héi tơ. Bªn kia ®Ỉt mét mµn ch¾n vu«ng gãc
víi trơc chÝnh cđa thÊu kÝnh. Mµn c¸ch A mét ®o¹n kh«ng ®ỉi a=64cm. DÞch thÊu kÝnh tõ A ®Õn
mµn ta thÊy khi thÊu kÝnh c¸ch mµn 24cm th× b¸n kÝnh vƯt s¸ng trªn mµn cã gi¸ trÞ nhá nhÊt. TÝnh
tiªu cù cđa thÊu kÝnh.
ĐS:(f=25cm)
C©u 4. ¶nh thËt S’ cđa ®iĨm s¸ng S cho bëi TKHT cã tiªu cù f =10cm ®­ỵc høng trªn mµn E vu«ng
gãc víi trơc chÝnh. S’ c¸ch trơc chÝnh h’ =1,5cm; c¸ch thÊu kÝnh d’ =15cm.
a. T×m kho¶ng c¸ch tõ S ®Õn thÊu kÝnh vµ ®Õn trơc chÝnh.
(d’=30cm, h=3cm)
b. ThÊu kÝnh lµ ®­êng trßn b¸n kÝnh R = 6cm.
Dïng mµn ch¾n nưa h×nh trßn b¸n kÝnh r=R. Hái ph¶i ®Ỉt mµn ch¾n c¸ch thÊu kÝnh mét ®o¹n bao
nhiªu ®Ĩ S’ biÕn mÊt trªn mµn E.
(>30cm)
c. S vµ mµn cè ®Þnh. Hái ph¶i tÞnh tiÕn thÊu kÝnh vỊ phÝa nµo vµ c¸ch S bao nhiªu ®Ĩ l¹i thÊy S’ trªn
mµn.
C©u 5. Mét thÊu kÝnh héi tơ cã tiªu cù 10cm. T¹i F cã ®iĨm s¸ng S. Sau thÊu kÝnh ®Ỉt mµn (E) t¹i
tiªu diƯn.
a) VÏ ®­êng ®i cđa chïm tia s¸ng. VƯt s¸ng tren mµn cã d¹ng g×
(như hình dạng TK) 
b) ThÊu kÝnh vµ mµn gi÷ cè ®Þnh. Di chun S trªn trơc chÝnh vµ ra xa thÊu kÝnh. KÝch th­íc vƯt s¸ng
thay ®ỉi ra sao.
(Nhỏ dần)
c). Tõ F ®iĨm sang S chun ®éng ra xa thÊu kÝnh kh«ng vËn tèc ®Çu víi gia tèc a = 4m/s2. Sau bao
l©u, diƯn tÝch vƯt s¸ng trªn mµn b»ng 1/36 diƯn tÝch ban ®Çu
(t=0,5s)

DẠNG 6:ẢNH CỦA MỘT VẬT ĐẶT GIỮA HAI THẤU KÍNH, ẢNH CỦA HAI VẬT
ĐẶT HAI BÊN THẤU KÍNH
 

230

hongthamvp@gmail.com                                                                                                 Sưu tầm và biên soạn 

C©u 1. Hai ®iĨm s¸ng S1, S2 c¸ch nhau l =24cm. ThÊu kÝnh héi tơ cã tiªu cù f = 9cm ®­ỵc ®Ỉt trong
kho¶ng S1S2 vµ cã trơc chÝnh trïng víi S1S2.
X¸c ®Þnh vÞ trÝ cđa thÊu kÝnh ®Ĩ ¶nh cđa hai ®iĨm s¸ng cho bëi thÊu kÝnh trïng nhau.
C©u 2. Cã hai thÊu kÝnh ®­ỵc ®Ỉt ®ång trơc. C¸c tiªu cù lÇn l­ỵt lµ f1=15cm vµ f2=-15cm. VËt AB
®­ỵc ®Ỉt trªn trơc chÝnh vµ vu«ng gãc víi trơc chÝnh trong kho¶ng gi÷a hai thÊu kÝnh. Cho
O1O2=l=40cm.
X¸c ®Þnh vÞ trÝ cđa vËt ®Ĩ:
a) Hai ¶nh cã vÞ trÝ trïng nhau.
b) Hai ¶nh cã ®é lín b»ng nhau
A

.
C©u 3 Hai th©ó kÝnh héi tơ cã tiªu cù lÇn l­ỵt lµ f1=10cm vµ f2=12cm ®­ỵc ®Ỉt ®ång trơc, c¸c quang
t©m c¸ch nhau ®o¹n l=30cm. ë kho¶ng gi÷a hai quang t©m, cã ®iĨm s¸ng A. ¶nh A t¹o bëi hai thÊu
kÝnh ®Ịu lµ ¶nh thËt, c¸ch nhau kho¶ng A1A2=126cm.X¸c ®Þnh vÞ trÝ cđa A.
C©u4. Mét thÊu kÝnh héi tơ cã tiªu cù f =24cm. Hai ®iĨm s¸ng S1, S2 ®Ỉt trªn trơc chÝnh cđa thÊu
kÝnh ë hai bªn thÊu kÝnh, sao cho c¸c kho¶ng c¸ch d1, d2 tõ chóng ®Õn thÊu kÝnh tho· m·n d1=4d2
X¸c ®Þnh c¸c kho¶ng d1 vµ d2 trong hai tr­êng hỵp sau:
a) ¶nh cđa hai ®iĨm s¸ng trïng nhau.
b) ¶nh cđa hai ®iĨm s¸ng c¸ch nhau 84cm vµ cïng mét bªn thÊu kÝnh

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 
DẠNG 7. HỆ THẤU KÍNH GHÉP SÁT
 
Bài 1. Một thấu kính mỏng phẳng lồi O1 tiêu cự f1=60cm được ghép sát với một thấu kính phẳng 
lồi O2 tiêu cự f2=30cm, mặt phẳng hai thấu kính sát nhau và trục chính hai thấu kính trùng nhau. 
Thấu  kính  O1  có  đường  kính  của  đương  rìa  lớn  gấp  đơi  đường  kính  của  đường  rìa  thấu  kính  O2. 
Điểm sáng S nằm trên trục chính của hệ trước O1. 
1. CMR qua hệ hai thấu kính thu được hai ảnh của S 
2. Tìm điều kiện về vị trí của S để hai ảnh đều là thật, để hai ảnh đều là ảo. 
3. Bây giờ hai thấu kính vẫn ghép sát  nhưng quang tâm của chúng lệch nhau 0,6cm. Điểm sáng S 
nằm trên trục chính TKO1 trước O1 một khoảng 90cm. Xác định vị trí của hai ảnh của S cho bởi hệ 
hai thấu kính này. 
Bài 2.  Một  TK  mẳng,  phẳng  lõm  làm  bằng  thuỷ  tinh,  chiết  suất  n=1,5  Mặt  lõm  có  bán  kính 
R=10cm. TK được đặt sao cho trục chính thẳng đứng là mặt lõm hướng lên trên. Một điểm sang S 
đặt trên trục chính ở phía trên TK và cách nó một khoảng d 
1. Biết rằng ảnh S’ của S cho bởi TK nằm cách TK một khoảng12cm. Tính d 
2. Giữ cố định S và TK. Đổ một lớp chất lỏng vào mặt lõm. Bây giờ ảnh cuối cùng của S nằm cách 
TK 20cm. Tính chiết suất n’ của chất lỏng, biết n’ <2. 
Bài 3: Có hai thấu kính hội tụ có cùng tiêu cự 30 cm ghép sát nhau. Xác định vị trí của vật sao cho 
hai ảnh của vật cho bởi thấu kính ghép có cùng độ lớn. Tính độ phóng đại của ảnh. 
________________________________________________________________________________
___ 
DẠNG 8: HỆ THẤU KÍNH GHÉP XA NHAU
1. XÁC ĐỊNH ẢNH CUỐI CÙNG TẠO BỞI HỆ
A.LÍ THUYẾT
 

231

hongthamvp@gmail.com                                                                                                 Sưu tầm và biên soạn 

Bài toán cơ bản:
Cho hai thấu kính L1 và L2 có tiêu cự lần lượt là f1 và f2 đặt đồng trục cách
nhau khoảng L. Một vật sáng AB đặt vuông góc trục chính ( A ở trên trục
chính) trước thấu kính L1 và cách O1 một khoảng d1. Hãy xác đònh ảnh cuối
cùng A’B’ của AB qua hệ thấu kính
 PHƯƠNG PHÁP GIẢI
 Sơ đồ tạo ảnh:
AB
A1 B1

A’B’

Vật AB được thấu kính L1 cho ảnh A1B1 , ảnh này trở thành vật đối với thấu kính L2
được L2 cho ảnh cuối cùng A’B’
CÁC CÔNG THỨC:
 XÁC ĐỊNH VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA ẢNH A’B’.
Đối với L1:
d1= O 1 A
d1’ = O 1 A 1 =

f1d1
d1  f1

Đối với L2:
d2 = O 2 A 1= L- d1’
d2’ = O 2 A ' =

f1d1
d2  f2

Nếu d’2 > 0 => ảnh A’B’ là ảnh thật
Nếu d’2 < 0 => ảnh A’B’ là ảnh ảo
 XÁC ĐỊNH CHIỀU VÀ ĐỘ CAO CỦA ẢNH A’B’
Độ phóng đại của ảnh qua hệ thấu kính:
k=

A' B'
AB



A1 B1
AB

=

A' B'
A1 B1



d1 ' d 2 '
.
d1 d 2

Nếu k> 0 => ảnh A’B’ cùng chiều với vật AB
Nếu k< 0 => ảnh A’B’ ngược chiều với vật AB.
k =

AB
=> A’B’ = k AB
AB

B.BÀI TẬP
Bài 1:Cho một hệ gồm  hai thấu kính hội tu L1 và L2 có tiêu cự lần lượt là f1 = 30 cm 
và f2=20 cm đặt đồng trục cách nhau L= 60 cm . Vật sáng AB  = 3 cm đặt vuông gốc 
với trục chính ( A ở trên trục chính)  trước L1  cách O 1 một khoảng d1 . Hãy xác đònh vò 
trí, tính chất, chiều và độ cao của ảnh cuối  cùng A’B’ qua hệ thấu kính trên và vẽ 
ảnh với : 
 
a) d1 = 45 cm  
 
b) d1 = 75 cm    ĐS: a.d’’=12cm; 2,4cm    b. .d’’=-20cm;   4cm     
Bài 2:Một vật sáng AB cao 1 cm được đặt vuông góc trục chính của một hệ gồm hai 
thấu kính L1 và L2 đồng trục cách L1 một khoảng cách d1= 30 cm. Thấu kính L1 là thấu 
kính hội tụ có tiêu cự f1= 20 cm, thấu kính L2 là thấu kính phân kỳ có tiêu cự f2= -30 
cm, hai thấu kính cách nhau L= 40 cm. Hãy xác đònh vò trí , tính chất,chiều và độ cao 
của ảnh cuối cùng A’B’ qua hệ thấu kính trên.Vẽ ảnh. 
 

232