Tải bản đầy đủ
Trả lời 3.2: Tỉ lệ bản đồ

Trả lời 3.2: Tỉ lệ bản đồ

Tải bản đầy đủ

d m in = 0 , l m m x M

( 3 -1 )

3 . 2 . N ế u b iế t k h o ả n g c á c h b é n h ấ t ở ngoài thực đ ịa c ầ n p h ả i b i ể u d i ễ n lê n b ả n đ ồ là
d Iljn thì c ó t h ể t ín h đ irơ c tỉ ỉê b ả n đ ổ c ầ n phải đ o vẽ là —
M
0,1 m m
M
4.

( 3 -2 )

d min ( m m )

T h ư ớ c tỉ lệ t h ẳ n g v à th ư ớ c tỉ lệ x iê n là c ô n g c ụ g iú p c h o v iệ c c h u y ể n đ ổ i k h o ả n g

c á c h từ b ả n đ ồ ra th ự c đ ị a và từ thực địa lên b ả n đ ồ đ ư ợ c th u ậ n tiệ n , n h a n h c h ó n g .

C âu hỏi 3.3: B iểu diễn địa vật trén bản đồ
1. Địa vật là gì?
2 . N g u y ê n tắ c b i ể u d i ễ n đ ị a vật trên b ả n đ ồ ?
3 . C á c lo ạ i k í h i ệ u b i ể u d i ễ n đ ịa vật trên b ả n đ ồ ? M ỗ i loại c h o m ộ t v í d ụ m i n h h o ạ ?
4 . N h ậ n x é t?

T rả lời 3.3. Biểu diễn địa vật trên bản đồ
1. Địa vật là những vật tồn tại trên mặt đất, hoặc do thiên nhiên tạo ra (ví như: đường
sá , s ô n g n g ò i ...) , h o ặ c d o c o n n g ư ờ i x â y d ự n g n ê n (ví n h ư n h à c ử a , ...)•
N h ư v ậ y địa vật rất p h o n g phú, đ a dạng.
2. N g u y ê n tắ c b i ể u d i ễ n đ ị a vật trê n b ả n đồ:
2 . 1 . P h ả i t u â n t h e o " d ấ u h iệ u q u y ước b ả n đ ồ " d o C ụ c Đ o đ ạ c b ả n đ ồ n h à n ư ớ c
ban hành.
2 .2 . D ấ u h i ệ u p h ả i đ ơ n g i ả n , rõ ràn g , d ễ liên tư ờ ng, d ễ n h ớ v à t h ố n g n h ấ t.
3. C á c lo ạ i k í h i ệ u đ ị a v ậ t trê n b ả n đ ồ
3 .1 . K í h i ệ u t h e o tỉ lệ ( k í hiệu diện): các k ích thước
đ ư ợ c rút t h e o tỉ ỉệ b ả n đ ồ , b ê n tro n g vẽ k í hiệu tượng trưng.

Thí dụ: ruộng lúa (hình 3.1).

Hình 3.1

3 .2 . K í h i ệ u k h ô n g t h e o tỉ lệ ( k í h iệ u đ iể m ) : đ ể b iể u d i ễ n n h ữ n g đ ị a

v ậ t m à n ế u rú t

t h e o tỉ lệ th ì n ó b i ế n t h à n h g ầ n n h ư m ộ t c h ấ m đ iể m . K h i ấy n g ư ờ i ta k h ô n g v ẽ n ó t h e o tỉ
lệ n ữ a , m à v ẽ h ì n h t ư ợ n g tr ư n g thôi.
T h í d ụ : n h à t h ờ ( h ì n h 3 .2 ).
3 .3 . K í h i ệ u v ừ a t h e o tỉ lệ, lại v ừ a k h ô n g th e o tỉ lệ ( k í h iệ u t u y ế n ) :
k h i b i ể u d i ễ n đ ư ờ n g sắ t: c h iề u d à i c ủ a n ó đ ư ợ c rút th e o tỉ lệ b ả n đ ồ ,
c ò n c h iề u r ộ n g c ủ a n ó đ ư ợ c v ẽ q u y ước k h ô n g th e o tỉ lệ b ả n đ ồ , tô
đ o ạ n đ e n trắng.

©
Hình 3.2

27

Thí dụ: đường sắĩ (hình 3.3).
ỉlìn h 3.3

3 .4 . K í h i ệ u m ầ u sắc: m à u x a n h vẽ
s ò n g , m à u đ ỏ vẽ đ ư ờ n g ô tô .

3.5, Kí hiệu chú giải bằng chữ và số được viết theo những quy cách nhất định: phân
s ố v iế t c ạ n h k í h i ệ u c ầ u là:
- T ử s ố g h i c h i ề u d à i, c h i ề u r ộ n g c ủ a c ầ u t ín h b ằ n g m é t;
- M ẫ u s ố g h i tải t r ọ n g c h ị u đ ư ợ c c ủ a c ầ u t í n h b ằ n g tấn .
4. N h â n xé t: b ả n đ ồ c ó tí lê — c à n g lớ n thì đ i a v â t đ ư ơ c th ể h i ê n c à n g đ ầ y đ ủ , rõ
M
r à n g , c h i tiết và c h í n h x á c .

Câu hỏi 3.4: Biểu diễn địa hình trên bản đồ
1. Đ ị a h ì n h là g ì?
2. C á c c á c h b i ể u d i ễ n đ ị a h ì n h ?
3. Đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c là g ì ? V ẽ h ì n h m i n h h o ạ ,
4 . Đ ặ c đ i ể m c ủ a đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c b i ể u d i ễ n ở tr ê n b ả n đ ồ ?
5. N h ậ n x é t?

Trá lời 3.4: Biểu diễn địa hình trên bản đồ
ỉ . Đ ị a h ì n h là h ì n h d á n g c a o
t h ấ p k h á c n h a u c ủ a m ặ t đ ấ t.
2. C á c c á c h b iể u d iễ n đ ịa hình:
- H ì n h c h i ế u c ó số.
- M àu

sắc

(xanh

vẽ

b iể n ,

m à u n â u vẽ đ ồ i n ú i).
- N é t k ẻ v â n ( m a u , th ư a ).
- Đ ư ờ n g đ ổ n g m ứ c , v.v...
3.

Đường

đường

nối

đồng

m ức



các

đ iểm



l iề n

c ù n g m ộ t đ ộ c a o trên m ặ t đ ất
th eo m ộ t q u y lu ật n h ấ t địn h .
Nói

cách

khác

đường

đổng

m ứ c là g i a o t u y ế n g i ữ a m ặ t đ ấ t
tự n h iê n với c á c m ặ t s o n g so n g
với

m ặt

( h ì n h 3 .4 ) .

28

thuỷ

chuẩn

(g êô ịt)

Hình 3.4

4.

Đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c b iể u d iễ n ỏ trên bán đ ồ c ó n h ữ n g đ ặ c đ i ể m sau:

4.1. M ọ i đ i ế m c ù n g n ằ m trê n m ộ t d ư ờ n g đ ồ n g m ứ c c ó c ù n g m ộ t đ ộ c a o .
4.2. Đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c là n h ữ n g đ ư ờ n g c o n g k h é p kín.
4.3. N ó i c h u n g c á c đ ư ờ n g d ồ n g m ứ c k h ô n g c ắt nha u .

4.4. Khoảng cách giữa các đường đồng mức càng mau biểu diễn mặt đ ấ t càng dốc,
k h o á n g c á c h g i ữ a c á c đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c c à n g th ư a biểu d iễ n m ậ t đ ấ t c à n g th o ả i.
4.5. Đ ư ờ n g t h ẳ n g n g ắ n n h ấ t nối g iữ a hai đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c liề n k ề ( đ ư ờ n g v u ô n g qóc
c h u n e c ủ a hai đ ư ờ n g đ ổ n g m ứ c liề n kề) chỉ h ư ớ n g d ố c nh ấ t c ủ a th ự c đ ịa .
4

6. H i ệ u s ố đ ộ c a o g iữ a hai đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c k h á c n h a u liề n k ề đ ư ợ c g ọ i là k h o ả n g

c a o .lều đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c (h). T r ê n c á c tờ b á n đ ổ q u ố c gia c ủ a V i ệ t N a m c ó h = 0 ,2 5 m ;
0 ,5 m ; l,O m ; 2 ,Om; 5 , Om; 10,Om.
4 7. Đ ộ c a o c ủ a đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c k í hiệu là H , nó là bội s ố c ủ a k h o ả n g c a o đ ề u đ ư ờ n g
đ ồ n g m ứ c ( H : h).
5 N h â n x é t: N ế u b ả n đ ồ c ó ti lê — c à n g lớ n và k h o á n g c a o đ ề u đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c h
M
c à n í: n h ỏ thì đ ị a h ì n h đ ư ợ c b iể u d iễ n c à n g đ ầ y đ ủ , chi tiết, rõ r à n g v à c h í n h x á c .

Bài toán 3.5:
ỪIO b i ế t b ả n đ ồ c ó tỉ lệ 1/M = 1/10 000. H ỏ i k h o a n g c á c h n ằ m n g a n g b é n h ấ t ở n g o à i
th ự c đ ịa ( d min) c ó t h ể b i ể u d iễ n đ ư ợ c lên tờ bản đ ổ ây là b a o n h i ê u ?

Lừi giải 3.5:
K h o á n g c á c h n ằ m n g a n g b é n h ấ t ờ n g o à i th ự c địa ( đ mm) c ó t h ể b i ể u d i ễ n đ ư ợ c lê n tờ
b á n l ổ tí lệ 1 / M = 1 / 1 0 0 0 0 là:
d mjn = 0 , ] n u n x M
= 0 ,lm m

X

[ th e o ( 3 - 1 ) 1

10000

= lO O O m m

d min = l , 0 0 0 m

Bài lơần 3.6:
B ế t r ằ n g k h o ả n g c á c h n ằ m n g a n g bc n h ấ t ở n g ọ à i thực đ ị a ( d min) c ầ n p h ả i b i ể u d iễ n
l ê n t ả n d ồ là d min = 0 , 5 m . H ỏ i ti lệ bản đ ổ 1/M c ầ n phải đ o vẽ là b a o n h i ê u ?

Lài giảỉ 3.6;
.

.

.

.

.

.

{

\

)

.

,

,

,

T lê b á n đ ổ c a n p h á i lựa c h o n — đ ế c ó th ê biếu d iễ n đ ư ơ c đ o a n t h a n g n a m n g a n g
' y 'M )
bé n iấ t ở n g o à i th ự c đ ị a d mjn - 0 ,5 m lên tờ b ả n đ ồ ấy là:

29

0,1 mm
M
1

d



[theo (3-2)]

(m m )

_ 0 ,1 m m _ 0 , l m m

M

0 ,5 m

i

1

500m m

M - 5000

Bài toán 3.7:
C h o m ộ t t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h t h e o k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0 tỉ lệ 1 /5 0 0 0 0 . H ã y tín h k íc h
t h ư ớ c k h u n g t h e o v ĩ t u y ế n (Acp) v à t h e o k i n h t u y ế n (AA.) c ủ a tờ b ả n đ ồ ấ y ?

Lòi giải 3.7:
1. K í c h th ư ớ c k h u n g t h e o v ĩ t u y ế n (Acp) c ủ a t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h tí lệ 1 / 5 0 0 0 0 th e o k iể u
U T M - V N . 2 0 0 0 là:


A

8x2
2. K í c h th ư ớ c k h u n g t h e o k i n h t u y ế n (ÀẰ.) c ủ a tờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h tỉ lệ 1 / 5 0 0 0 0 th e o
k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0 là:


= 15'

12x2

Bài toán 3.8:
H ã y g h i h ế t tấ t c ả p h i ê n h i ệ u c ủ a c á c t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h tỉ lệ 1 / 2 5 0 0 0 t h u ộ c đ ị a p h ậ n
c ủ a tờ b a n đ ồ đ ịa h ìn h F -4 8 -9 6 -D (th e o k iểu U T M -V N .2 0 0 0 ).

Trả lời 3.8:
P h i ê n h i ệ u c ủ a c á c t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h íỉ lệ
1/2 5 0 0 0 th u ộ c đ ịa p h ận củ a tờ b ả n đ ồ địa h ìn h

F -48 - 9 6 -D

F - 4 8 t 9 6 - D ( th e o k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0 ) là:
1. F - 4 8 - 9 6 - D - a

a

b

c

d

2. F - 4 8 - 9 6 - D - b
3. F - 4 8 - 9 6 “D - c
4. F -4 8 -9 6 -D -d

(Hình minh hoạ: hình 3.5).

30

• -

1 : 50000

Hình 3.5

1:25000

Bài toán 3.9: T i m p h i ê n h iệ u c ủ a t ờ b ả n
F -48-96

đ ồ đ ị a h ì n h c ó tỉ lệ t ư ơ n g ứ n g ( th e o k iể u

tờ b ả n đ ồ F - 4 8 -9 6 -D ? V ẽ h ìn h m in h hoạ.

X

X

X
n
X

4

X

X

X

U T M - V N . 2 0 0 0 ) n ằ m t i ế p g i á p p h ía B ắ c với

X

X

X

X

X

X

X

X

c

L ờ i giải 3 .9 : P h i ê n h i ệ u c ủ a tờ b ả n đ ồ đ ịa

*

F -48 -9 6-B
(1:50000)

-

F -4 8- 96 -D
(1:50000)

h ì n h c ó tỉ lệ tư ơ n g ứ n g ( th e o k iể u U T M -

1:100000

V N . 2 0 0 0 ) n ằ m tiế p g i á p p h í a B ắ c với í ờ b ả n
đ ồ F - 4 8 - 9 6 - D sẽ la F - 4 8 - 9 6 - B ( h ìn h 3 .6 ).

H ình 3.6

Bài toán 3.10:
cps = 1 0 ° 5 0 ’0 0 " - B
C h o b i ế t t o ạ đ ộ đ ị a lí c ủ a đ i ể m s là

ịXs = 1 0 6 ° 4 0 ' 0 0 " - Đ
H ã y t ì m p h i ê n h i ệ u c ủ a t ờ b ả n đ ồ đ ịa h ì n h tỉ lệ 1 / 1 0 0 0 0 0 0 t h e o k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0
c ó chứa đ iểm s ấy?

Lời giải 3.10:
1. H à n g n g a n g r ộ n g 4 ° c h ứ a đ i ể m s là:

h =

1 0 ° 5 0 '0 0 "

= 2 ,7


V ậ y s t h u ộ c h à n g th ứ b a , k í h iệ u là c .
2. C ộ t d ọ c r ộ n g 6 ° c h ứ a đ ỉ ể m s là:

n =

ỉ0 6 ° 4 0 '0 0 ”

= 17,8


V ậ y đ i ể m s t h u ộ c c ộ t n = 18 ( s ố th ứ tự).
SỐ h i ệ u c ộ t q t ư ơ n g ứ n g ( ở Đ ô n g B á n c ầ u ) là:
q = N + 30

(3-3)

= 18 + 3 0 = 4 8

3. K ết luận
P h iê n h iệ u c ủ a tờ b ả n đ ồ địa h ìn h tỉ lệ 1/1000000 theo kiểu U T M - V N . 2 0 0 0 c ó c h ứ a đ iể m :

*:ps = 10o50'00”-B

sr

...........
_ là: C -4 8
Ằs = 1 0 6 ° 4 0 ’0 0 " - Đ

31
.V

Chương 4
S Ử D Ụ N G BẢ N ĐỔ

C â u h ỏ i 4 .1 : S ử d ụ n g b ả n đ ồ đ ị a h ì n h
1. T ạ i s a o p h ả i s ử d ụ n g b ả n đ ồ ?
2. Đ ố i với n g à n h x â y d ự n g t h ư ờ n g p h ả i s ử d ụ n g b ả n đ ồ k h i n à o ?
3. M ụ c đ í c h c ủ a s ử d ụ n g b ả n đ ồ t r o n g x â y d ự n g c ơ b ả n là g ì?
4 . M u ố n s ử d ụ n g đ ư ợ c b ả n đ ồ p h ả i c ó đ i ề u k i ệ n g ì?
5. C h ấ t l ư ợ n g c ô n g tác k h ả o s á t, t h iế t k ế p h ụ t h u ộ c v à o n h ữ n g y ế u t ố n à o c ủ a b ả n đ ồ
được sử dụng?

Trả lòi 4.1: Sử dụng bản đồ địa hình
1. T r o n g x â y d ự n g p h ả i s ử d ụ n g b ả n đ ồ đ ể n g h i ê n c ứ u tìn h h ì n h đ ư ợ c t ổ n g q u á t , cụ

thê và chính xác.
2. Đ ố i với n g à n h x â y d ự n g , b ả n đ ồ t h ư ờ n g đ ư ợ c s ử d ụ n g tr o n g g iai đ o ạ n k h ả o sát,

thiết kế của công trình.
3. M u c đ í c h c ủ a v iệc s ử d ụ n g b ả n đ ồ :
- T h u t h ậ p n h ữ n g s ổ liệ u c ầ n th iế t p h ụ c v ụ c h o k h ả o s á t c ô n g trìn h .
- T h i ế t k ế c ô n g trìn h ( q u y h o ạ c h ) t r ê n b ả n đ ổ ,
4 . M u ố n s ử d ụ n g đ ư ợ c b ả n đ ồ c ầ n p h ả i h i ể u b i ế t tấ t c ả n h ữ n g d ữ liệ u c ó t r ê n b ả n đ ồ :

chữ, số, kí hiệu, dấu hiệu, hình vẽ, v.v...
5. C h ấ t l ư ợ n g c ủ a c ô n g tá c k h ả o s á t, t h iế t k ế p h ụ t h u ộ c v à o n h ữ n g y ế u t ố s a u đ â y c ủ a
bản đồ đã được sử dụng:
5 .1 . T h ờ i g i a n đ o vẽ b ả n đ ồ : c à n g g ầ n h i ệ n tại c à n g tố t, b ả n đ ồ c à n g p h ả n á n h đ ầ y đ ủ

hiện thực khách quan tồn tại trên mặt đất.
í ỉ)
5.2, I ỉ lê b ả n đ ồ — , k h o ả n g c a o đ ề u đ ư ờ n g đ ổ n g m ứ c (h):
VM
N ế u tỉ lê b ả n đ ồ — c à n g lớ n , k h o ả n g c a o đ ề u đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c h c à n g b é thì b ả n đ ồ
M

càng biểu diễn được đầy đủ, chi tiết, rõ ràng và chính xác địa vật và địa hình.

32

B à i t o á n 4 .2 : T r ê n m ộ t tờ b ả n đ ồ q u ố c g i a c ó vẽ h ìn h
4.1 . H ã y x á c đ ị n h ( t r u n g b ìn h ),
1. Đ ộ từ t h iê n ô ?
2 . G ó c h ộ i tụ k i n h t u y ế n y?

Cho biết một đường thẳng MN có góc phương vị từ là
A, = 5 6 ° 5 0 '. H ã y tỉn h .
3. G ó c p h ư ơ n g vị th ự c A c ủ a đ ư ờ n g M N ấ y ?
4 . G ó c đ ị n h h ư ớ n g a c ủ a đ ư ờ n g M N ấy?

Trả lời 4.2:
1. X á c đ ị n h đ ộ t ừ t h i ê n 5 ( d ự a th e o h ìn h vẽ c h o trê n b ả n

đồ quốc gia).
1.1. K h i x á c đ ị n h đ ộ từ th iê n (ô) p hải lấy k í n h tu y ế n

thực làm cãn cứ (gốc chuẩn).

Hình 4.1

1.2. D ấ u q u y ư ớ c c ủ a đ ộ từ th iê n ?
- N ế u k i n h t u y ế n từ l ệ c h s a n g trái k in h tu y ế n th ự c thì ỗ m a n g d ấ u â m (-).
- N ế u k i n h t u y ế n từ l ệ c h s a n g p hải k in h tu y ế n th ự c thì ô m a n g d ấ u d ư ơ n g (+).
Ở đ â y c ó ô m a n g d ấ u â m (-).
1.3. G i á trị ( đ ộ lớ n ) c ủ a đ ộ từ th iê n : là g ó c h ợ p b ở i hai tia:
- T i a k i n h t u y ế n th ự c .
- T i a k i n h t u y ế n từ.
ở đ â y c ó g i á trị g ó c là 10'.
1.4. K ế t lu ậ n : ô = - 10'.
2. X á c đ ị n h g ó c h ộ i tụ k i n h í u y ế n y (dự a th e o h ì n h vẽ c h o t r ê n b ả n đ ồ q u ố c g ia ).
2 .1 . K h i x á c đ ị n h g ó c h ộ i tụ k i n h tu y ế n (y) p hải lấ y k i n h t u y ế n t r ụ c ( k in h t u y ế n g iữ a

mũi) làm căn cứ (gốc chuẩn).
2 .2 . D ấ u q u y ư ớ c c ủ a đ ộ h ộ i tụ k i n h tu y ế n y:
- N ế u k i n h t u y ế n th ự c l ệ c h s a n g trái k in h tu y ế n trụ c thì y m a n g d ấ u d ư ơ n g (+ ).
- N ế u k i n h t u y ế n th ự c l ệ c h s a n g p hải k in h tu y ế n trụ c thì Ỵ m a n g d ấ u â m (-).
ở đ â y y m a n g d ấ u d ư ơ n g (+).
2.3. G i á trị ( đ ộ l ớ n ) c ủ a g ó c h ộ i tụ k in h tu y ế n y: là g ó c h ợ p b ở i h a i tia:
- T i a k ỉ n h t u y ế n trụ c .

33

- T ia k i n h t u y ế n th ự c .
Ở đ â y c ó g i á trị g ó c là 20'.
2 .4 . K ế t lu ậ n :
y = + 20'

4. Góc phương vị thực của đưcmg thẳng MN:
A = At +5

(4-11)

T ro n g đó:
A - g ó c p h ư ơ n g vị th ự c ;
A t - g ó c p h ư ơ n g vị từ;
s - đ ộ t ừ th iê n .
A = 5 6 ° 5 0 ' + (- l ơ )
A = 56°40'
5. G ó c đ ị n h h ư ớ n g c ủ a đ ư ờ n g t h ẳ n g M N
a = A -y

(4 -2 )

a = A, + Ỗ - Ỵ

(4 -3 )

T ro n g đó:
a - góc địn h hưóng;
A - g ó c p h ư ơ n g vị th ự c;
Aị - g ó c p h ư ơ n g vi từ;
ô - đ ộ t ừ th iê n ;
y - g ó c h ộ i tụ k i n h t u y ế n .
a = 5 6 ° 5 0 ' + (- 10’) - ( + 2 0 ’)

a = 56°20'

34

Chương 5
T ÍN H T O Á N T R Ắ C Đ ỊA

C âu hỏi 5.1: Sai sô đo đạc
1 . Đ o đ ạ c m ộ t đ ạ i lư ợ n g n à o d ó là gì?
2 . Sai s ố đ o đ ạ c là g ì ? (viết c ô n g th ứ c , g h i c h ú c á c đ ạ i l ư ợ n g ) ?
3 . N h ữ n g y ế u t ố n à o c ó liê n q u a n đ ế n sai s ố đ o đ ạ c ?
4 . P h â n lo ại sa i s ố đ o đ ạ c th e o b ả n c h ấ t?

5. Sai lầm:
5 .1 . V í d ụ v ề sai l ầ m ?
5 .2 . Đ ị n h n g h ĩ a sai l ầ m ?
5 . 3 . N g u y ê n n h â n g â y ra sai lầ m ?
5 .4 . B iệ n p h á p loại t r ừ sai lầ m ra k h ỏ ị k ế t q u ả đ o đ ạ c ?
6 . Sai s ố h ệ th ố n g :
6 .1 . V í d ụ v ề sa i s ố h ệ t h ố n g ?
6 .2 . Đ ị n h n g h ĩ a sai s ố hệ t h ố n g ?
6 . 3 . N g u y ê n n h â n g â y ra sa i s ố h ệ t h ố n g ?
6 .4 . B iệ n p h á p h ạ n c h ế , loại trừ sai s ố h ệ th ố n g ?
7 . Sai s ố n g ẫ u n h iê n :
7 .1 . V í d ụ v ề sai s ố n g ẫ u n h i ê n ?
7 .2 . Đ ị n h n g h ĩ a sai s ố n g ẫ u n h i ê n ?
7 .3 . N h ữ n g đ ặ c tín h c ủ a c á c sai s ố n g ẫ u n h i ê n ?
7 .4 . N g u y ê n n h â n g â y ra sai s ố n g ẫ u n h i ê n ?
7 .5 . C ó lo ại t r ừ đ ư ợ c h ế t sai s ố n g ẫ u n h i ê n ra k h ỏ i k ế t q u ả đ ó k h ô n g ?
7 .6 . B iệ n p h á p h ạ n c h ế sai s ố n g ẫ u n h i ê n ?
8. P h ả i tín h t o á n n h i ề u h ơ n s ố liệ u g ố c c h o trư ớ c m ấ y c h ữ s ố ? N g u y ê n tắ c t ín h to á n

trắc địa?
T rả lòi 5.1: Sai sỏ đo đạc
1.

Đ o đạc một đại lượng nào đó là đem nó so sánh với một đại lượng cùng loại khác

đ ã đ ư ợ c coi l à m đ ơ n vị đ o .

35

2. Sai s ố đ o d ạ c :
A = X- X

(5-1)

Trong đó:
ầ - sa i s ố đ o đ ạ c ;
X - số đo được (có sai);
X - s ố th ật (đ ú n g )
3. N h ữ n g y ế u t ố c ó l iê n q u a n đ ế n sai s ố đ o đạ c :
3 .1 . N g ư ờ i đ o ,
3 .2 . D ụ n g c ụ đ o .
3 .3 . Đ ố i tư ợ n g đ o .
3 .4 . M ô i t r ư ờ n g đ o .
4. P h â n lo ạ i s a i s ố đ o đ ạ c t h e o b ả n c h ấ ĩ:

4.1. Sai lầm.
4 .2 . Sai s ố h ệ t h ố n g .
4 .3 . Sai s ố n g ẫ u n h i ê n .
5. S a i lầ m :
5 .1 . V í d ụ v ề s a i lầ m :

Chiều dài một ngôi nhà là 50m, đo được 5 lm , ở đây lm là sai lầm.
5 .2 . Đ ị n h n g h ĩ a sa i lẩ m :

Sai ỉầm là những sai số mắc phải trong đo đạc thường có giá trị rất lớn, đáng nhẽ ra
trong điều kiện ấy không thể phạm phải.
5 .3 . N g u y ê n n h â n g â y ra s a i lầ m : c h ỉ d o n g ư ờ i đ o t h iế u c ẩ n th ậ n .
5 .4 . B i ệ n p h á p lo ạ i t r ừ s a i l ầ m r a k h ỏ i k ế t q u ả đ o đ ạ c :

Nhất thiết phải loại trừ hết sai lầm ra khỏ! kết quả đo đạc bằng cách đo lặp kiểm tira,
tính lặp kiểm tra.
6. Sai s ố h ệ t h ố n g :
6 .1 . V í d ụ v ề s a i s ố h ệ t h ố n g :

Chiều dài chuẩn của thước là 2Qm. Nhưng chiều dài thậtcủa

thướclúc

đo lại

2 0 , 0 0 ỉ m . V ậ y l m m ở đ â y là s a i s ố h ệ t h ố n g .
6 .2 . Đ ị n h n g h ĩ a sa i s ố h ệ t h ố n g :
Sai s ố hộ t h ố n g l à n h ữ n g s a i s ố t h ư ờ n g c ó d ấ u và trị s ố k h ô n g đ ổ i , c h ú n g l ặ p lại tro m g
các lần đo.
6 .3 . N g u y ê n n h â n g â y r a s a i s ố h ệ t h ố n g :

Chủ yếu ỉà do dụng cụ đo không được hoàn hảo, không chuẩn.
36