Tải bản đầy đủ
-Góc B = 62°40'00"

-Góc B = 62°40'00"

Tải bản đầy đủ

, m in
a = 2 10,20m

sin 5 7 °3 Ơ 0 0 "
X

sin 1 2 0 °1 0 '0 0 "

= 2 10,20m

s in 5 7 ° 3 0 '0 0 "
X

sin59°5Ơ O O "
= 2 1 0 ,2 0 m

0,8 4 33 9 1
X

0 ,8 6 4 5 6 7
a = 2 0 5 ,0 5 2 m .
G h i c h ú : T ro n g th ự c tế ngư ời ta thường tổ chức đo đạc h a i ta m g iá c ( A B C và B C E )
rồ i tín h a = B C từ h a i ta m g iá c ấy, c u ố i cù n g lấ y kết quả tru n g b ìn h .

73

Chương 8

ĐO CAO

C

â

u

h ỏ i

8 . 1 :

K

h

á

i

n

i



m

v à

p

h

â

n

l o ạ i

đ

o

c a o

1. T ại sa o phải đ o c a o ?
2. Đ ộ ca o củ a m ộ t đ iể m là gì?
3. T h ự c c h ấ t củ a v iệ c đ o cao là-gì? (vẽ h ìn h m in h h oạ ).
4 . P hân lo ạ i đ o ca o th e o đ ộ c h ín h xác?
5. P hân lo ạ i đ o ca o th e o n g u y ê n l í đo:
- N g u y ê n l í đo?
- Đ ộ c h ín h x á c đ ạ t được?
- P hạ m v i áp d ụ n g ?
T

r



i ờ i

8 . 1 :

K

h

á

i

n

i



m

v à

p

h

â

n

ỉ o ạ i

đ

o

c a o

1. Đ ộ ca o là m ộ t tro n g ba yế u tố để đ ịn h v ị đ iể m A tro n g k h ô n g g ia n A ( P a , d A, H A).
B ở i v ậ y p h ả i đ o cao. Đ o cao là m ộ t d ạng c ô n g tác đ o cơ bản.

2. Độ

ca o

H

củ a

một điểm

là k h o ả n g cá c h th e o phư ơng
d â y d p i k ể từ đ iể m

ấ y đến

m ặ t th u ỷ ch u ẩ n (g ê ô it).
3. T h ự c c h ấ t củ a đ o cao
(h ìn h 8 .1 ):
T h ự c c h ấ t củ a đ o cao là
x á c đ ịn h đ ộ c h ê n h ca o h giữa
các đ iể m , r ồ i că n cứ và o độ
ca o c ủ a m ộ t đ iể m đ ã b iế t m à
H ìn h 8.1

tín h ra đ ộ ca o củ a đ iể m k ia

HB= H A + hAB
4 . Phân lo ạ i đ o c a o th e o đ ộ ch ín h xác
4 .1 . Đ o ca o c h ín h x á c cao có:
m h = (0 ,5 *r 5 ,0 ) m m / lk m đường đ o

74

(8-1)

4 .2 . Đ o cao c h ín h x á c vừa có:

m h = ( 1 0 -7- 2 5 ) m m / l k m
4 .3 . Đ o cao c h ín h x á c th ấ p có:
m h > 2 5 m m /lk m
5. P hân lo ạ i đ o c a o th e o n g u y ê n l í đo:
5 .1 . Đ o ca o h ìn h h ọ c :
a) N g u y ê n l í (h ìn h 8 .2 ):
Đ o ca o h ìn h h ọ c , dựa trê n n g u y ê n Ị j lia ngắm
n ằ m n g a n g c ủ a m á y n iv ô để xá c đ ịn h độ chênh
c a o h:

h = s - t

(8 -2 )

b ) Đ ộ c h ín h xá c
Đ o ca o h ìn h h ọ c đ ạ t được đ ộ c h ín h xá c là:
m h = (1 -r 5 0 ) m m /k m

H ìn h 8.2

c ) P hạ m v i áp d ụ n g :
- Đ o lư ớ i k h ố n g c h ế đ ộ cao.
- B ố t r í c ô n g trìn h (đ ộ c a o th iế t kế ).

- Q uan trắc lú n , v .v ...
5 .2 . Đ o cao lư ợ n g g iá c
a) N g u y ê n l í (h ìn h 8 ,3 )

Đo cao lượng giác dựa trên nguyên lí
g iả i ta m g iá c v u ô n g c ó cạ n h h u y ề n là
tia n g ắ m n g h iê n g .
h = d .t g V

(8 -3 )

T ro n g đ ó:

d - chiều dài bằng giữa 2 điểm A và B;
V

H ìn h 8.3

- g ó c d ố c c ủ a tia n g ắ m ;

h - đ ộ c h ê n h c a o g iữ a h a i đ iể m A và B.
b ) Đ ộ c h ín h xá c
Đ o ca o lư ợ ng g iá c đ ạ t được đ ộ c h ín h xá c là:
m h = (1 0 0 H- 3 0 0 )m m /k m
c ) P hạm v i á p d ụ n g :
Đ o c a o lư ợ ng g iá c th ư ờ n g được áp d ụ n g :

75

- K hi đ o v ẽ ch i tiết bản đồ.
- X á c đ ịn h c h iề u ca o c ô n g trìn h (c â y cao, ố n g k h ó i...).
5 .3 . Đ o cao k h í áp
a) N g u y ê n lí
C à n g lê n c a o th ì áp suất c ủ a k h ô n g k h í cà n g g iả m . B ở i v ậ y d ù n g áp k ế sẽ đ o được áp
suất k h í q u y ể n ở n h ữ n g đ iể m k h á c n h a u , th e o h iệ u số áp su ất ấy sẽ x á c đ ịn h được đ ộ
c h ê n h ca o các đ iể m .
b ) Đ ộ c h ín h x á c : Đ o ca o b ằ n g áp k ế có thể đ ậ t được đ ộ c h ín h x á c là : ± 3 m é t.
c ) P h ạ m v i áp d ụ n g : Đ o ca o k h í áp được ứ ng d ụ n g tro n g k h ả o sát sơ b ộ x â y d ự n g h ồ
chứ a nước.
5 .4 . Đ o cao th u ỷ tĩn h
a) N g u y ê n l í
Đ o ca o th u ỷ tĩn h dựa trê n tín h c h ấ t m ậ t th o á n g củ a d ịc h th ể ở tro n g cá c b ìn h th ô n g
n h a u đ ều ở c ù n g m ộ t m ứ c đ ộ c a o n h ư nhau.
b ) Đ ộ c h ín h x á c : Đ o ca o th u ỷ tĩn h đ ạ t được đ ộ c h ín h x á c là : ± 0 ,2 m m /1 6 m d à i.
c ) P hạ m v i áp d ụ n g : Đ o cao th ủ y tĩn h thư ờ n g được áp d ụ n g k h i lắ p đ ặ t cá c th iế t b ị
m á y m ó c tro n g x â y d ự n g c ô n g n g h iệ p ,
5 .5 . Đ o cao b ằ n g só n g v ô tu y ế n đ iệ n đ ật trê n m á y b a y
a) N g u y ê n lí:
T rê n m á y b a y đ ặ t m á y v ô tu v ế n đ iệ n đ o c a o và m á y v i á p k ế để x á c đ ịn h c h iề u ca o
của m á y b a y so vớ i m ặ t đ ấ t và sự th a y đ ổ i c h iể u c a o củ a m á y b a y tro n g d ả i b a y , sử d ụ n g
đ ồ n g th ờ i cá c số liệ u n à y sẽ x á c đ ịn h được đ ộ c h ê n h c a o g iữ a c á c đ iể m trê n m ặ t đ ất.
b ) Đ ộ c h ín h xá c:
Đ o ca o b ằ n g só n g v ô tu y ế n đ iệ n đ ặ t trê n m á y b a y c ó th ể đ ạ t được đ ộ c h ín h x á c
± (5 * 10) m é t.
c ) P hạ m v i áp d ụ n g :
Đ o ca o b ằ n g só n g v ô tu y ế n đ iệ n đ ặ t trê n m á y b a y thư ờ n g được ứ ng d ụ n g tro n g k h ả o
sát sơ b ộ x â y d ự n g đư ờng ô tô.
5 .6 . Đ o ca o b ằ n g ảnh lậ p thể
a) N g u y ê n l í
Phư ơng p h á p đ o cao b ằ n g ảnh lậ p th ể dựa trê n cơ sở đ o m ô h ìn h thự c đ ịa d o m ộ t cặp
ảnh lậ p th ể tạ o ra, k h i q u a n sát c h ú n g tro n g m á y ả nh lậ p thể.
b ) Đ ộ c h ín h xá c
T h o ả m ã n đ ộ c h ín h x á c cầ n th iế t đ o vẽ bản đ ồ tỉ ỉệ n h ỏ và vừa.

c ) P hạ m v i áp d ụ n g
P hư ơng p h á p đ o cao b ằ n g ảnh lậ p thể thư ờng được áp d ụ n g tro n g đ o vẽ b ản đ ồ q u ố c
g ia t ỉ lệ n h ỏ và vừa.
C

â

u

h ỏ i

8 . 2 :

P

h

ư

ơ

n

g

p

h

á

á

p

p

đ

o

c a o

h ì n h

h

ọ c



c

h



n



n

g

g

V

(

P

h

ư

ơ

n

g

p

h

á

p

đ

o

c a o

k ĩ

t h u ậ t )

1. D ụ n g c ụ đ o?
2. Q u y trìn h đ o?
3. C ố n g thứ c tín h toán?
4. N h ữ n g q u y đ ịn h ?

5. N h ận xét?
6. P hạ m v i áp d ụ n g ?
T

r



l ờ i

8 . 2 :

P

h

ư

ơ

n

g

p

h

đ

o

c a o

h ì n h

h

h

V

1. D ụ n g c ụ để đ o ca o h ìn h h ọ c hạng V
- M á y n iv ô .

- Mia một mặt (giá mia...).
2. Quy trình đo (hình 8.4)
Mia trước

Hình 8.4
2.1. N g ắ m m ia sau
Đ ọ c s ố th e o v ạ c h g iữ a của m à n g d ây chữ th ậ p : s \

77

2 .2 . N e ắ m m ia trư ớ c. Đ ọ c số theo vạch giữa của m àng d â y ch ữ thậ p : t \
2 .3 . T h a y đ ổ i c h iề u cao của m á y n iv ô (ít nhất là lO cm ).
2.4. N g ắ m m ia trước. Đ ọ c số theo vạch siữa của m à n s d â v ch ữ thậ p : t"
2.5. N e ắ m m ia sau. Đ ọ c số ih c o vạch siữ a của m ùnu d â y ch ữ th ậ p : s"
3. C ấc c ô n g thứ c tín h to á n :
3 .1 . T ín h đ ộ ch ê n h cao nửa đẩu lì': (đ o đ i)

IV = s’ - I'

(8-4)

3.2 . T ín h đ ộ ch ê n h cao nửa sau lì": (đ o về)
h " = SM- 1"

(8 -5 )

3.3 . T ín h đ ộ ch ê n h cao m ộ t lầ n đ o đ ủ h:

2

(8-6 )

4. N h ữ n g q u y đ ịn h :
4 .1 . T ầ m n g ắ m từ m á y đến m ía dược xác đ ịn h bằng đ ếm số bước ch ân k h ô n g d à i q uá
120 m é t. M á y đ ặ t ở g iữ a hai m ía.
4 .2 . Sự k h á c n h a u về đ ộ c h ê n h cao ỏ' m ỗ i trạ m m áy tín h th e o h a i nửa lầ n đ o k h ô n g
quá 5 m m :
IIV - h"l < 7 m m

(8 -7 )

5. N lự m x é t:
5.1 . Đ ộ ch ê n h ca o (IV và h ") có thể m a n g dấu (+ ) hay dấu (- )
- K h i đ o “ lê n d ố c ” có đ ộ ch ê n h cao m a n g dấu dưong.
- K h i đ o “ x u ố n g d ố c ” có đ ộ ch cn h cao iru in u dấu âm.
52. Đ ộ lớ n củ a đ ộ ch ên h cao tín h được ả m ỗ i trạm d o k h ô n g th c vượt quá c h iề u d à i
cu a m ia .
6. P hạm v i áp d ụ n g
Phương p há p đ o cao h ìn h học hạng V (phirơnsĩ pháp đ o ca o k ĩ th u ậ t) được áp d ụ n g .
- K h i d o lư ớ i k h ò m : c h ế d o cao k lu i vực và k h i do lưới k liố n íỉ c h ế đ ộ cao đ o vẽ.
- K h i đ o vẽ m ặ t cắt đ ịa h ìn h .
C â u h ỏ i 8 .3 : Đ ộ c h ín h xá c đ o c a o h ìn h học
N liữ n q n g u y ê n nhân g â y ra sai số k h i đo cao hình học và các b iệ n p há p tương ứng dê
hạn c h ế ih ú iM Ị
1. D o m ô i In rừ n g đo?
2. D o d ụ iií ỉ cụ do?
3. D o người do?

78

4 . D o đ ố i tượng đ o (m ãi đất c o n s )?
5. Đ ộ c h ín h xác đạt dược tro n g d ộ cao h ìn h học?

T r ả lồ i 8 .3 : Đ ộ c h ín h x ác đ o c a o h ìn h h ọ c
N h ữ n g n g u y ê n nhâ n sây ra sai sỏ' k h i đo cao h ìn h học và các b iệ n p h á p tư ơ ng ứng để
h a n chế chúng:
1. D o m ô i trư ờ ng đo:
1.1. D o h iệ n tượng khúc xạ đứng.
B iệ n phá p hạn chế: đo vào lú c đẹp trờ i; đ ảm bảo tia n gầ m cao hơ n m ặ t đ ấ t 0 ,2 m .
1.2. D o b ụ i, sương n ù i , ... là m ch o ảnh m ụ c tiê u mờ.
B iệ n p h á p hạn chế: đo vào lú c thờ i tiế t tố t.
2. D o d ụ n g cụ đo:
2 .1 . D o đ iề u kiệ n của m áy n iv ô k h ô n g được đảm bảo (trục ngắm k h ô n g thậ t nằm ngang).
B iệ n phá p hạn chế:
- T iế n h à n h k iể m n g h iệ m và đ iề u c h ỉn h m á y n iv ô th ậ t cẩn th ậ n trước k h i đ e m đo.
- H ạ n c h ế tẩ m n gắ m từ m á y đến m ia . Đ ặ t m á y cách đều h ai m ia , k h ố n g c h ế đ ộ ch ê n h
tầnn n g ắ m trư ớ c, sau.
2 .2 . D o k h o ả n g c h ia trên m ia k h ô n g c h ín h xác
B iệ n pháp: d ù n g m ia c h ín h xác cao.
3. D o ngư ời đ o:
3 .1 . D o càn bằn g ỏ n g tln iỷ k h ô n g c h ín h xác.
B iệ n phá p hạn chế: cân m á y cân th ậ t, d ù n g m á y có T cà ng n h ạ y c à n g tố t.
3 .2 . D o sai số n g ắ m m „:
m n = ± —
vx

(8 -8 )

T ro n g đ ó:
6 0 " - g ó c n h ìn n hỏ nhất có thể phâ n b iệ t được bàng m ắ t thư ờng;
v x - đ ộ p h ó n g đ ạ i của ống k ín h .
B iệ n phá p hạn chc': dìm<; m á y có đ ộ p h ó n g đ ạ i ố ng k ín h v x cà n g lớ n , cà n g tố t.
3 .3 . D o sai số đ ọ c m 0:

n. „ = ± i

(8-9)

T ro n g đ ó:
t - đ ộ c h ín h x á c cúa bộ phận đ ọ c số.
B iệ n phá p hạn chè sai số đ ọ c : d ù n g m á y có phận d ọc số cà ng c h ín h xá c cà ng tố t.

79

3 .4 . D o d ự n g m ia n g h iê n g .
B iệ n p h á p h ạ n ch ế: gắn ố n g th u ỷ trò n vào m ía để là m că n cứ d ự n g m ia th ẳ n g đứ ng.
4. D o đ ố i tượ ng đ o : m ặ t đ ấ t co n g (h ìn h 8 .5 )
K h i n g h iê n cứu ả nh hưởng của đ ộ co ng T rá i Đ ấ t
đến k ế t q u ả đ o cao h ìn h h ọ c , ta x é t trường hợp b ấ t lợ i
n h ấ t ở h a i đ iể m

c

và B .

T ín h sai số về đ ộ ca o À h d o ảnh hường đ ộ co n g
T rá t Đ ấ t từ ta m g iá c v u ô n g O C 0B ’ 0 có:
(A h + R ) 2 = ( R 2 + t 2 )

(8 -1 0 )

t2
À h = ——-------2R + Ah

(8 -1 1 )

D ư ớ i m ẫ u số b ên v ế p h ả i có À h là v ô c ù n g bé so
v ớ i đư ờ ng k ín h T rá t Đ ấ t (2 R ), nên b ỏ q ua A h được:

Ah =

t

Hình 8.5

2

( 8 - 12)

2R
N ế u t = 5 0 m th ì A h = 0 ,2 rn m
B iệ n p h á p h ạ n c h ế ảnh hưởng của đ ộ co n g T rá i Đ ấ t: hạn c h ế tầ m n g ắ m từ m á y đến
m ia . M á y đ ặ t c á c h đ ề u h a i m ia ,
5.

Đ ộ c h ín h x á c đ ạ t được tro n g đ o cao h ìn h học:

m h = ± (1 -r 5Q)mm/km
B à i

t o á n

8 . 4 :

T ro n g p hư ơ ng p h á p đ o cao h ìn h h ọ c hạng V (đ o cao k ĩ th u ậ t) v ớ i m á y n iv ô và m ia
m ộ t m ặ t, k í h iệ u n h ư sau:
- S ố đ ọ c th e o v ạ c h g iữ a ờ m ia sau: s' với sai số m s'.
- S ố đ ọ c th e o v ạ c h g iữ a ở m ia trước: t' vớ i sai số m t'.
T h a y đ ổ i c h iề u ca o m á y n iv ô :
- Số đ ọ c th e o v ạ c h g iữ a ở m ia trước: t" với sai số m t...
- S ố đ ọ c theo v ạ c h g iữ a ở m ia sau: s" với sai số m s".
H ã y v iế t c ô n g th ứ c tín h đ ộ ch ên h cao ở nửa đầu ( h ’ ), ở nửa sau ( h " ) và m ộ t lầ n đ ủ (h ),
c ù n g cá c sai số tru n g phư ơ ng tương ứng (m h., m h m h) củ a chún g ?
L ờ i

g i ả i

8 . 4 :

T ro n g phư ơ n g p h á p đ o cao k ĩ th u ậ t c ó các c ô n g thứ c để tín h :

80

1. Đ ộ c h ê n h ca o đ o ờ nửa đầu (030 là:

[theo (8-4)]

h' = s' - t'
2 . Đ ộ c h ê n h ca o đ o ở nửa sau c;h") là:
.II
h»i = sM - 1

[theo (8-5)]

3 . Đ ộ c h ê n h ca o đ o m ộ t lần đủi (h ) là:
,
h '+ h "
h = ---------

4.

[th e o ( 8 -6 )]

Sai số tru n g phư ơng của độ' ch ên h cao đo ở nửa đầu ( m h0 được tíntừ
h c ô n g thứ c

(8 -4 ) là :

r^

m h. =

v ổ s 'y

^ ỠỊV ^ 2

2■ ( < )

.( m j)

+

(8 -1 3 )

v ỡ t'/

T r o n g đó:
(8 -1 4 )

= +1
ỡs'

(8 -1 5 )

- = ~ 1

St'

T h a y (8 -1 4 ) và (8 -1 5 ) vào (8 -1 3 ) được:
(8 -1 6 )
2

2

(8 -1 7 )

= ± v m í + m :.

m

5. Sai số tru n g phư ơ n g cùa độ ch ên h cao đo ở nửa sau (m h” ) được tín h từ c ô n g thứ c
(8 -5 ) là :
/ ỡh« \ 2
m h" = ±

ổh

v ỡ s "y

(8 -1 8 )

v ô t" /

T r o n g đó:
ôh"

= +1

(8 -1 9 )

= -1

( 8- 20)

ỗs"
dh"
ổ t"
T h a y ( B - Ỉ 9 ) và (8 -2 0 ) vào (8 -1 8 ) được:

n v = ±

m

Ậ + l)2

+

= ±^/m^ + m

-(mị)

( 8- 21)

(8-22)
81