Tải bản đầy đủ
BẢN ĐỔ ĐỊA HÌNH

BẢN ĐỔ ĐỊA HÌNH

Tải bản đầy đủ

t r ê n c ủ a m ặ t đ ấ t s ẽ đ ư ợ c s ố h o á ( m ã h o á ) rồ i lư u g i ữ lại t r o n g m á y tín h d ư ớ i d ạ n g d ữ
liệ u . Đ ó là b ả n đ ồ m á y t ín h ( b ả n đ ồ s ố h o á ) .
6, N h ờ c ó m ộ t s ố c h ư ơ n g t r ì n h c o n , m á y

t ín h s ẽ t i ế n h à n h p h â n tíc h , t ổ n g

h ợ p , m ô tả

n h ữ n g d ữ liệ u đ ó , rồi tr ì n h b à y t h à n h c á c b ả n g liệ t k ê , b i ể u đ ồ , b ả n vẽ, v.v... c h ú n g sẽ
đ ư ợ c h i ệ n ra t r ê n m à n h ì n h c ủ a m á y vi t ín h t h e o s ự l ự a

chọn của người

k haith ác th ô n g

tin . Đ ó là h ệ t h ố n g t h ô n g tin đ ị a l í G IS .
7. H ệ t h ố n g t h ô n g tin đ ị a lí G I S c ó ưu đ i ể m là: p h ả n á n h đ ư ợ c đ ầ y đ ủ m ọ i đ ặ c tín h
p h o n g p h ú , đ a d ạ n g c ủ a h iệ n t h ự c k h á c h q u a n tồ n tại t r ê n m ặ t đ ấ t. N ó c h o p h é p b ổ s u n g ,
t h a y đ ổ i, c ậ p n h ậ t t h ô n g tin k ị p t h ờ i , d ễ d à n g . H ệ t h ố n g n à y t h o ả m ã n n h u c ầ u k h a i th á c
t h ô n g tin c ủ a n h i ề u đ ố i t ư ợ n g v à p h ụ c v ụ c h o m ọ i m ặ t đ ờ i s ố n g c o n n g ư ờ i, đ ư ợ c ứ n g
d ụ n g r ộ n g rãi t r o n g q u ả n lý q u y h o ạ c h đ ô t h ị, d u lịc h . N h ư n g v iệ c t h u t h ậ p d ữ liệ u c h o
G I S rất c ô n g p h u , tố n k é m .
M u ố n k h a i t h á c đ ư ợ c G I S p h ả i c ó m á y vi tín h .

Câu hỏi 3.2: Tỉ lệ bản đồ
1. T ỉ lệ b ả n đ ồ 1 /M là g ì?
2. Đ ộ c h í n h x á c t h e o tỉ lệ l à g ì ?
3. Ý n g h ĩ a c ủ a đ ộ c h í n h x á c t h e o tỉ lệ?

4. Tác dụng của thước tỉ lệ thẳng và thước tỉ lệ xiên?

Trả lời 3.2: Tỉ lệ bản đồ
1. Tỉ lệ bản đồ 1/M là một phân số, có tử số là đơn vị, còn mẫu số thường là những
s ố t r ò n n g h ì n , t r ò n t r ă m , n ó c h ỉ r õ r ằ n g m ộ t đ o ạ n t h ẳ n g n ằ m n g a n g ở n g o à i t h ự c đ ị a khi
b iể u d i ễ n lê n b ả n đ ồ đ ã b ị t h u n h ỏ đ i b ấ y n h i ê u lần .
I
1
T h í dụ: — =
M
2000

1
....
, —— * v.v...
1000 5 0 0
1

2. Đ ộ c h í n h x á c t h e o tỉ lệ:
2 .1 . Q u y ướ c: trê n g i ấ y b ằ n g m ắ t t h ư ờ n g n g ư ờ i ta c h ỉ c ó t h ể p h â n b i ệ t đ ư ợ c h a i đ i ể m
g ầ n n h a u n h ấ t là 0 , l m m .
2 .2 . Đ ị n h n g h ĩ a : n g ư ờ i ta g ọ i k h o ả n g c á c h n ằ m n g a n g ở n g o à i t h ự c đ ị a tư ơ n g ứ n g

với

0, I m m tr ê n b ả n đ ồ là đ ộ c h í n h x á c t h e o tỉ lệ.
3. Ý n g h ĩ a c ủ a đ ộ c h í n h x á c t h e o tỉ lệ:

3.1. Nếu biết tỉ lê bản đồ là — , người ta có thể tính đươc khoảng cách nằm ngang ờ
M
n g o à i th ự c đ ị a c ó t h ể b i ể u d i ể n đ ư ợ c l ê n b ả n đ ồ ấ y với đ ộ c h í n h x á c ( d min) là b a o n h i ê u ?

26

d m in = 0 , l m m x M

( 3 -1 )

3 . 2 . N ế u b iế t k h o ả n g c á c h b é n h ấ t ở ngoài thực đ ịa c ầ n p h ả i b i ể u d i ễ n lê n b ả n đ ồ là
d Iljn thì c ó t h ể t ín h đ irơ c tỉ ỉê b ả n đ ổ c ầ n phải đ o vẽ là —
M
0,1 m m
M
4.

( 3 -2 )

d min ( m m )

T h ư ớ c tỉ lệ t h ẳ n g v à th ư ớ c tỉ lệ x iê n là c ô n g c ụ g iú p c h o v iệ c c h u y ể n đ ổ i k h o ả n g

c á c h từ b ả n đ ồ ra th ự c đ ị a và từ thực địa lên b ả n đ ồ đ ư ợ c th u ậ n tiệ n , n h a n h c h ó n g .

C âu hỏi 3.3: B iểu diễn địa vật trén bản đồ
1. Địa vật là gì?
2 . N g u y ê n tắ c b i ể u d i ễ n đ ị a vật trên b ả n đ ồ ?
3 . C á c lo ạ i k í h i ệ u b i ể u d i ễ n đ ịa vật trên b ả n đ ồ ? M ỗ i loại c h o m ộ t v í d ụ m i n h h o ạ ?
4 . N h ậ n x é t?

T rả lời 3.3. Biểu diễn địa vật trên bản đồ
1. Địa vật là những vật tồn tại trên mặt đất, hoặc do thiên nhiên tạo ra (ví như: đường
sá , s ô n g n g ò i ...) , h o ặ c d o c o n n g ư ờ i x â y d ự n g n ê n (ví n h ư n h à c ử a , ...)•
N h ư v ậ y địa vật rất p h o n g phú, đ a dạng.
2. N g u y ê n tắ c b i ể u d i ễ n đ ị a vật trê n b ả n đồ:
2 . 1 . P h ả i t u â n t h e o " d ấ u h iệ u q u y ước b ả n đ ồ " d o C ụ c Đ o đ ạ c b ả n đ ồ n h à n ư ớ c
ban hành.
2 .2 . D ấ u h i ệ u p h ả i đ ơ n g i ả n , rõ ràn g , d ễ liên tư ờ ng, d ễ n h ớ v à t h ố n g n h ấ t.
3. C á c lo ạ i k í h i ệ u đ ị a v ậ t trê n b ả n đ ồ
3 .1 . K í h i ệ u t h e o tỉ lệ ( k í hiệu diện): các k ích thước
đ ư ợ c rút t h e o tỉ ỉệ b ả n đ ồ , b ê n tro n g vẽ k í hiệu tượng trưng.

Thí dụ: ruộng lúa (hình 3.1).

Hình 3.1

3 .2 . K í h i ệ u k h ô n g t h e o tỉ lệ ( k í h iệ u đ iể m ) : đ ể b iể u d i ễ n n h ữ n g đ ị a

v ậ t m à n ế u rú t

t h e o tỉ lệ th ì n ó b i ế n t h à n h g ầ n n h ư m ộ t c h ấ m đ iể m . K h i ấy n g ư ờ i ta k h ô n g v ẽ n ó t h e o tỉ
lệ n ữ a , m à v ẽ h ì n h t ư ợ n g tr ư n g thôi.
T h í d ụ : n h à t h ờ ( h ì n h 3 .2 ).
3 .3 . K í h i ệ u v ừ a t h e o tỉ lệ, lại v ừ a k h ô n g th e o tỉ lệ ( k í h iệ u t u y ế n ) :
k h i b i ể u d i ễ n đ ư ờ n g sắ t: c h iề u d à i c ủ a n ó đ ư ợ c rút th e o tỉ lệ b ả n đ ồ ,
c ò n c h iề u r ộ n g c ủ a n ó đ ư ợ c v ẽ q u y ước k h ô n g th e o tỉ lệ b ả n đ ồ , tô
đ o ạ n đ e n trắng.

©
Hình 3.2

27

Thí dụ: đường sắĩ (hình 3.3).
ỉlìn h 3.3

3 .4 . K í h i ệ u m ầ u sắc: m à u x a n h vẽ
s ò n g , m à u đ ỏ vẽ đ ư ờ n g ô tô .

3.5, Kí hiệu chú giải bằng chữ và số được viết theo những quy cách nhất định: phân
s ố v iế t c ạ n h k í h i ệ u c ầ u là:
- T ử s ố g h i c h i ề u d à i, c h i ề u r ộ n g c ủ a c ầ u t ín h b ằ n g m é t;
- M ẫ u s ố g h i tải t r ọ n g c h ị u đ ư ợ c c ủ a c ầ u t í n h b ằ n g tấn .
4. N h â n xé t: b ả n đ ồ c ó tí lê — c à n g lớ n thì đ i a v â t đ ư ơ c th ể h i ê n c à n g đ ầ y đ ủ , rõ
M
r à n g , c h i tiết và c h í n h x á c .

Câu hỏi 3.4: Biểu diễn địa hình trên bản đồ
1. Đ ị a h ì n h là g ì?
2. C á c c á c h b i ể u d i ễ n đ ị a h ì n h ?
3. Đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c là g ì ? V ẽ h ì n h m i n h h o ạ ,
4 . Đ ặ c đ i ể m c ủ a đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c b i ể u d i ễ n ở tr ê n b ả n đ ồ ?
5. N h ậ n x é t?

Trá lời 3.4: Biểu diễn địa hình trên bản đồ
ỉ . Đ ị a h ì n h là h ì n h d á n g c a o
t h ấ p k h á c n h a u c ủ a m ặ t đ ấ t.
2. C á c c á c h b iể u d iễ n đ ịa hình:
- H ì n h c h i ế u c ó số.
- M àu

sắc

(xanh

vẽ

b iể n ,

m à u n â u vẽ đ ồ i n ú i).
- N é t k ẻ v â n ( m a u , th ư a ).
- Đ ư ờ n g đ ổ n g m ứ c , v.v...
3.

Đường

đường

nối

đồng

m ức



các

đ iểm



l iề n

c ù n g m ộ t đ ộ c a o trên m ặ t đ ất
th eo m ộ t q u y lu ật n h ấ t địn h .
Nói

cách

khác

đường

đổng

m ứ c là g i a o t u y ế n g i ữ a m ặ t đ ấ t
tự n h iê n với c á c m ặ t s o n g so n g
với

m ặt

( h ì n h 3 .4 ) .

28

thuỷ

chuẩn

(g êô ịt)

Hình 3.4

4.

Đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c b iể u d iễ n ỏ trên bán đ ồ c ó n h ữ n g đ ặ c đ i ể m sau:

4.1. M ọ i đ i ế m c ù n g n ằ m trê n m ộ t d ư ờ n g đ ồ n g m ứ c c ó c ù n g m ộ t đ ộ c a o .
4.2. Đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c là n h ữ n g đ ư ờ n g c o n g k h é p kín.
4.3. N ó i c h u n g c á c đ ư ờ n g d ồ n g m ứ c k h ô n g c ắt nha u .

4.4. Khoảng cách giữa các đường đồng mức càng mau biểu diễn mặt đ ấ t càng dốc,
k h o á n g c á c h g i ữ a c á c đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c c à n g th ư a biểu d iễ n m ậ t đ ấ t c à n g th o ả i.
4.5. Đ ư ờ n g t h ẳ n g n g ắ n n h ấ t nối g iữ a hai đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c liề n k ề ( đ ư ờ n g v u ô n g qóc
c h u n e c ủ a hai đ ư ờ n g đ ổ n g m ứ c liề n kề) chỉ h ư ớ n g d ố c nh ấ t c ủ a th ự c đ ịa .
4

6. H i ệ u s ố đ ộ c a o g iữ a hai đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c k h á c n h a u liề n k ề đ ư ợ c g ọ i là k h o ả n g

c a o .lều đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c (h). T r ê n c á c tờ b á n đ ổ q u ố c gia c ủ a V i ệ t N a m c ó h = 0 ,2 5 m ;
0 ,5 m ; l,O m ; 2 ,Om; 5 , Om; 10,Om.
4 7. Đ ộ c a o c ủ a đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c k í hiệu là H , nó là bội s ố c ủ a k h o ả n g c a o đ ề u đ ư ờ n g
đ ồ n g m ứ c ( H : h).
5 N h â n x é t: N ế u b ả n đ ồ c ó ti lê — c à n g lớ n và k h o á n g c a o đ ề u đ ư ờ n g đ ồ n g m ứ c h
M
c à n í: n h ỏ thì đ ị a h ì n h đ ư ợ c b iể u d iễ n c à n g đ ầ y đ ủ , chi tiết, rõ r à n g v à c h í n h x á c .

Bài toán 3.5:
ỪIO b i ế t b ả n đ ồ c ó tỉ lệ 1/M = 1/10 000. H ỏ i k h o a n g c á c h n ằ m n g a n g b é n h ấ t ở n g o à i
th ự c đ ịa ( d min) c ó t h ể b i ể u d iễ n đ ư ợ c lên tờ bản đ ổ ây là b a o n h i ê u ?

Lừi giải 3.5:
K h o á n g c á c h n ằ m n g a n g b é n h ấ t ờ n g o à i th ự c địa ( đ mm) c ó t h ể b i ể u d i ễ n đ ư ợ c lê n tờ
b á n l ổ tí lệ 1 / M = 1 / 1 0 0 0 0 là:
d mjn = 0 , ] n u n x M
= 0 ,lm m

X

[ th e o ( 3 - 1 ) 1

10000

= lO O O m m

d min = l , 0 0 0 m

Bài lơần 3.6:
B ế t r ằ n g k h o ả n g c á c h n ằ m n g a n g bc n h ấ t ở n g ọ à i thực đ ị a ( d min) c ầ n p h ả i b i ể u d iễ n
l ê n t ả n d ồ là d min = 0 , 5 m . H ỏ i ti lệ bản đ ổ 1/M c ầ n phải đ o vẽ là b a o n h i ê u ?

Lài giảỉ 3.6;
.

.

.

.

.

.

{

\

)

.

,

,

,

T lê b á n đ ổ c a n p h á i lựa c h o n — đ ế c ó th ê biếu d iễ n đ ư ơ c đ o a n t h a n g n a m n g a n g
' y 'M )
bé n iấ t ở n g o à i th ự c đ ị a d mjn - 0 ,5 m lên tờ b ả n đ ồ ấy là:

29

0,1 mm
M
1

d



[theo (3-2)]

(m m )

_ 0 ,1 m m _ 0 , l m m

M

0 ,5 m

i

1

500m m

M - 5000

Bài toán 3.7:
C h o m ộ t t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h t h e o k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0 tỉ lệ 1 /5 0 0 0 0 . H ã y tín h k íc h
t h ư ớ c k h u n g t h e o v ĩ t u y ế n (Acp) v à t h e o k i n h t u y ế n (AA.) c ủ a tờ b ả n đ ồ ấ y ?

Lòi giải 3.7:
1. K í c h th ư ớ c k h u n g t h e o v ĩ t u y ế n (Acp) c ủ a t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h tí lệ 1 / 5 0 0 0 0 th e o k iể u
U T M - V N . 2 0 0 0 là:


A

8x2
2. K í c h th ư ớ c k h u n g t h e o k i n h t u y ế n (ÀẰ.) c ủ a tờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h tỉ lệ 1 / 5 0 0 0 0 th e o
k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0 là:


= 15'

12x2

Bài toán 3.8:
H ã y g h i h ế t tấ t c ả p h i ê n h i ệ u c ủ a c á c t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h tỉ lệ 1 / 2 5 0 0 0 t h u ộ c đ ị a p h ậ n
c ủ a tờ b a n đ ồ đ ịa h ìn h F -4 8 -9 6 -D (th e o k iểu U T M -V N .2 0 0 0 ).

Trả lời 3.8:
P h i ê n h i ệ u c ủ a c á c t ờ b ả n đ ồ đ ị a h ì n h íỉ lệ
1/2 5 0 0 0 th u ộ c đ ịa p h ận củ a tờ b ả n đ ồ địa h ìn h

F -48 - 9 6 -D

F - 4 8 t 9 6 - D ( th e o k i ể u U T M - V N . 2 0 0 0 ) là:
1. F - 4 8 - 9 6 - D - a

a

b

c

d

2. F - 4 8 - 9 6 - D - b
3. F - 4 8 - 9 6 “D - c
4. F -4 8 -9 6 -D -d

(Hình minh hoạ: hình 3.5).

30

• -

1 : 50000

Hình 3.5

1:25000