Tải bản đầy đủ
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUYỀN ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG THEO QUY ĐỊNH CỦA BLDS 2105

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUYỀN ĐƠN PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG THEO QUY ĐỊNH CỦA BLDS 2105

Tải bản đầy đủ

thuận thống nhất ý chí còn phải phù hợp với ý chí của Nhà nước để Nhà nước kiểm
soát và cho phép Hợp đồng dân sự phát sinh trên thực tế.
Thứ hai, hợp đồng dân sự là một sự kiện pháp lý làm phát sinh hậu quả pháp
lý: Xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự của các bên chủ thể.
Sự kiện pháp lý là sự biến hoặc hành vi mà pháp luật quy định khi xuất hiện
thì sẽ xác lập, thay đổi hay chấm dứt quan hệ pháp luật. Hợp đồng dân sự là một sự
kiện pháp lý, theo đó các bên khi có nhu cầu tham gia giao lưu dân sự nhằm thỏa
mãn mục đích của mình sẽ tiến hành thực hiện.
VD: Hợp đồng mua bán tài sản phát sinh hiệu lực làm phát sinh các quyền và
nghĩa vụ của bên mua tài sản và bên bán tài sản.
Thứ ba, nội dung của hợp đồng dân sự là quyền và nghĩa vụ mà các bên chủ
thể quy định cho nhau.
Thứ tư, mục đích của hợp đồng dân sự là lợi ích hợp pháp, không trái đạo
đức xã hội mà các bên cùng hướng tới: Chỉ khi mục đích của hợp đồng dân sự được
chứng minh hoặc được thừa nhận là hợp pháp, không trái đạo đức xã hội thì hợp
đồng dân sự mới phát sinh hiệu lực, qua đó quyền và nghĩa vụ của các bên mới có
thể thực hiện được trên thực tế.
1.1.4. Chủ thể của hợp đồng
Chủ thể của hợp đồng là Cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác được pháp
luật dân sự quy định có năng lực hành vi dân sự thỏa thuận với nhau dưới hình
thứchợp đồng dân sự về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân
sự.
1.1.5. Điều kiện có hiệu lưc của hợp đồng
Trong quá trình xây dựng và ký kết hợp đồng, người soạn thảo cần lưu ý đến
điều kiện của hợp đồng có hiệu lực và các trường hợp vô hiệu của hợp đồng nhằm
tránh các trường hợp đáng tiếc xảy ra trong quá trình hai bên thực hiện hợp đồng
Điều 388 Bộ luật dân sự quy định:Hợp đồng dân sự là sự thoả thuận giữa
các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.
Như vậy hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận, thống nhất ý chí của các bên về
việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự
Hợp đồng chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đủ 4 điều kiện:
5

Thứ nhất, các chủ thể ký kết hợp đồng phải hợp pháp. Thông thường các bên
giao kết phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
Thứ hai, các chủ thể ký kết hợp đồng phải hoàn toàn tự nguyện tức là xuất
phát từ ý chí thực, từ sự tự do ý chí của các bên trong các thỏa thuận hợp đồng đó.
Thứ ba, nội dung của hợp đồng không trái pháp luật và đạo đức xã hội. Đối
tượng của hợp đồng không thuộc hàng hóa cấm giao dịch, công việc cấm thực hiện.
Bên cạnh đó, nội dung của hợp đồng cần phải cụ thể, bởi vì việc xác lập nghĩa vụ
trong hợp đồng phải cụ thể và có tính khả thi. Những nghĩa vụ trong hợp đồng mà
không thể thực hiện được thì hợp đồng cũng không được coi là có hiệu lực pháp lý
làm phát sinh quyền và nghĩa vụ.
Thứ tư, thủ tục và hình thức của hợp đồng phải tuân theo những thể thức
nhất định phù hợp với những quy định của pháp luật đối với từng loại hợp đồng.
Hợp đồng không đáp ứng được một trong các điều kiện trên sẽ dẫn đến vô
hiệu.
1.1.6. Các trường hợp chấm dứt hợp đồng
Hết hạn hợp đồng lao động, trừ trường hợp quy định Khi người lao động là
cán bộ công đoàn không chuyên trách đang trong nhiệm kỳ công đoàn mà hết hạn
hợp đồng lao động thì được gia hạn hợp đồng lao động đã giao kết đến hết nhiệm
kỳ.
Đã hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động.
Hai bên thoả thuận chấm dứt hợp đồng lao động.
Người lao động đủ điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội và tuổi
hưởng lương hưu theo quy định về tuổi nghỉ hưu
Người lao động bị kết án tù giam, tử hình hoặc bị cấm làm công việc ghi
trong hợp đồng lao động theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Toà án.
Người lao động chết, bị Toà án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất
tích hoặc là đã chết.
Người sử dụng lao động là cá nhân chết, bị Toà án tuyên bố mất năng lực
hành vi dân sự, mất tích hoặc là đã chết; người sử dụng lao động không phải là cá
nhân chấm dứt hoạt động.
6

Người lao động bị xử lý kỷ luật sa thải theo quy định.
Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định.
Người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy
định; người sử dụng lao động cho người lao động thôi việc do thay đổi cơ cấu, công
nghệ hoặc vì lý do kinh tế hoặc do sáp nhật, hợp nhất, chia tách doanh nghiệp, hợp
tác xã.
1.2. Chấm dứt hợp đồng theo quy định của BLDS 2015
1.2.1. Khái niệm chấm dứt hợp đồng dân sự
Theo Từ điển Bách khoa toàn thư thì "đơn phương" là "sự thể hiện ý chí của
riêng một bên, không có sự thỏa thuận hoặc sự tham gia của bên kia; phân biệt với
đa phương hoặc song phương". Căn cứ vào định nghĩa về từ "đơn phương" tại Từ
điển trên, ĐPCDHĐDS trước hết là việc chấm dứt HĐDS theo ý chí của "riêng một
bên". Việc chấm dứt HĐDS do một bên mong muốn, yêu cầu diễn ra "nửa chừng"
khi HĐDS đã giao kết, đang trong quá trình thực hiện, chưa thực hiện xong nghĩa
vụ hợp đồng và chưa hết thời hạn hợp đồng. Ý chí chấm dứt hợp đồng "nửa chừng"
của một bên nào đó phải "đúng", tức là bên đó có quyền đơn phương chấm dứt hợp
đồng. Một trong hai cơ sở của quyền này là sự thỏa thuận từ trước (khi giao kết)
xuất phát từ sự tự do ý chí của các bên tham gia hợp đồng. Ngoài sự thỏa thuận,
quyền ĐPCDHĐ còn có được trên cơ sở quy định của pháp luật. Quyền
ĐPCDHĐDS xuất phát từ quyền lợi hợp pháp của một trong các bên (cụ thể là bên
có quyền này) không được đảm bảo. Qua sự phân tích như trên, tác giả đưa ra khái
niệm ĐPCDHĐDS như sau: ĐPCDHĐDS là sự thể hiện ý chí chấm dứt HĐDS của
một bên chủ thể trên cơ sở sự thỏa thuận hoặc quy định của pháp luật do quyền và
lợi ích hợp pháp của họ không được thực hiện hoặc không được đảm bảo thực hiện.
1.2.2. Thực hiện hợp đồng dân sự
Thực hiện HĐDS là việc các bên tiến hành các hành vi mà mỗi bên tham gia
hợp đồng phải thực hiện nhằm đáp ứng những quyền dân sự tương ứng của bên kia,
nhằm thực hiện những nghĩa vụ phát sinh trong hợp đồng. Những thỏa thuận trong
hợp đồng có hiệu lực sẽ có giá trị ràng buộc các bên, tức là hợp đồng có tính chất là
"luật" giữa các bên. Các bên phải thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận theo đúng hợp
đồng.
7

1.2.3. Chấm dứt hợp đồng dân sự
HĐDS chấm dứt trong các trường hợp quy định tại Điều 428 BLDS năm
2015.
1.3. Đặc điểm của đơn phƣơng chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
Hợp đồng dân sự được chấm dứt do ý chí của một bên chủ thể
Bên thể hiện ý chí chấm dứt hợp đồng phải có quyền đơn phương chấm dứt
thực hiện hợp đồng dân sự
Hợp đồng dân sự bị chấm dứt có thời hạn thực hiện nhất định
Mục đích, nguyện vọng ban đầu của một hoặc các bên khi giao kết thường
chưa đáp ứng được trọn vẹn khi hợp đồng chấm dứt
Nhằm bảo vệ quyền lợi cho bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện
hợp đồng dân sự
1.4. Phân loại đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
Thứ nhất: Căn cứ vào thời điểm ĐPCDHĐDS thì ĐPCDHĐDS được chia
thành ĐPCDHĐ sau khi hết thời hạn thực hiện hợp đồng và ĐPCDHĐ trước khi hết
thời hạn thực hiện hợp đồng.
Thứ hai: Căn cứ vào cơ sở của quyền ĐPCDHĐDS thì ĐPCDHĐDS được
chia thành ĐPCDHĐDS theo thỏa thuận của các bên và ĐPCDHĐDS theo quy định
của pháp luật.
Thứ ba: Căn cứ vào sự vi phạm của bên đối tác thì ĐPCDHĐDS được phân
thành ĐPCDHĐDS có sự vi phạm của bên đối tác và ĐPCDHĐDS khi không có sự
vi phạm của bên đối tác.
1.5. So sánh đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự với hủy bỏ hợp
đồng dân sự
- Giống nhau
Có 6 điểm giống nhau.

8

- Khác nhau
Có 3 điểm khác nhau.
1.6. So sánh đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự với đơn phương
chấm dứt thực hiện hợp đồng lao động
- Giống nhau
Có 7 điểm giống nhau.
- Khác nhau
Có 7 điểm khác nhau.
1.. Nguyên nhân dẫn đến đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
Căn cứ vào quy định của BLDS năm 2005 và phương diện lý luận, tác giả nêu ra
những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến ĐPCDHĐDS như sau:
Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự do có sự vi phạm của bên đối
tác
1.7.1. Thực hiện nghĩa vụ không đúng thời hạn do các bên thỏa thuận hoặc theo quy
định của pháp luật
Vi phạm về địa điểm thực hiện hợp đồng
Vi phạm do không thực hiện, thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ phải
làm một công việc hoặc không được làm một công việc
Vi phạm về giá, phương thức thanh toán
Vi phạm đạo đức xã hội, an ninh trật tự khi thực hiện hợp đồng
Vi phạm sự thiện chí, hợp tác, trung thực khi thực hiện hợp đồng
1.7.2. Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự khi không có sự vi phạm của
bên đối tác
Do yếu tố chủ quan: có dự báo về lợi ích không đạt được trong tương lai cho dù
bên đối tác không có sự vi phạm hợp đồng, thiệt hại sẽ xảy ra nếu tiếp tục thực hiện hợp
đồng, pháp luật quy định bên bị thiệt hại được phép ĐPCDHĐ.
Do các yếu tố khách quan, không phụ thuộc vào ý chí của các bên trong hợp đồng
như: khi có các sự kiện bất khả kháng hay có khó khăn trở ngại khách quan xuất hiện
làm ảnh hưởng đến quyền lợi của chủ thể hợp đồng nếu tiếp tục thực hiện hợp đồng.
Hậu quả pháp lý của đơn phƣơng chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự
9

Với đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự khi có sự vi phạm của bên
đối tác
Các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ của hợp đồng
Các bên thanh toán cho nhau phần nghĩa vụ đã được thực hiện
Bên vi phạm hợp đồng hay bên bị yêu cầu chấm dứt hợp đồng phải bồi thường
thiệt hại cho bên bị vi phạm hay bên đưa ra yêu cầu chấm dứt hợp đồng
Với đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng dân sự khi không có sự vi phạm
của bên đối tác
Các bên thanh toán cho nhau phần nghĩa vụ đã được thực hiện.
Bên đưa ra yêu cầu chấm dứt hợp đồng có thể phải BTTH cho bên bị yêu cầu
chấm dứt hợp đồng trước thời hạn.

10

TIỂU KẾT CHƯƠNG I
Qua chương I em đã hệ thống cơ sở lý luận được quyền đơn phương châm dứt
hợp đồng đưa ra được các khái niệm, đặc điểm, chủ thể của hợp đồng và cũng đã nói rõ
được các quyền và nghĩa vụ của người lao đông chấm dứt hợp đồng hay bên thuê chấm
dứt hợp đồng để hiểu rõ được quyền lợi của mình, đảm bảo được các quyền lợi trong luật
pháp quy định.

11

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ VỀ ĐƠN
PHƯƠNG CHẤM DỨT HỢP ĐỒNG
2.1. Thực trạng quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 về đơn phƣơng chấm dứt
thực hiện hợp đồng
Trước đổi mới (1986) luật Dân sự nước ta chưa đề cập sâu về ĐPCDHĐDS. Pháp
lệnh HĐDS năm 1991 và BLDS năm 1995 đã từng bước ghi nhận, khẳng định, bảo vệ
quyền ĐPCDHĐDS. BLDS năm 2015 ra đời thay thế cho BLDS năm 2005 và 1995 thể
hiện sâu sắc hơn tính tự nguyện, bình đẳng, tự do trong quá trình giao kết, thực hiện,
chấm dứt HĐDS; quyền và lợi ích của các bên chủ thể hợp đồng được điều chỉnh hợp lý,
bảo vệ rõ nét hơn so với BLDS năm 2005 và 1995. BLDS năm 2015 có bổ sung những
quy định mới về ĐPCDHĐDS, có kế thừa nhiều quy định tại BLDS trước đồng thời có
bổ sung cho hợp lý hơn. Tuy nhiên, những quy định về ĐPCDHĐDS trong BLDS năm
2015 vẫn bộc lộ nhiều thiếu sót, bất cập trong việc hiểu và áp dụng để giải quyết các vụ
việc về vấn đề này.
Sau đây tiểu luận đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của BLDS
năm 2015 về ĐPCDHĐDS có đối chiếu, so sánh với những quy định về vấn đề này với
BLDS năm 2005, một số văn bản quy phạm pháp luật hiện hành khác và một số quy định
của pháp luật nước ngoài.
2.2 Những điểm mới về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng theo BLDS 2015
Quy định chi tiết việc đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng như sau:
Một bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và không phải
BTTH khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc các bên có thỏa
thuận hoặc pháp luật có quy định.
Trường hợp việc đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng không có căn cứ quy
định trên thì bên đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng được xác định là bên vi phạm
nghĩa vụ và phải thực hiện trách nhiệm dân sự theo quy định của BLDS 2015, luật khác
có liên quan do không thực hiện đúng nghĩa vụ trong hợp đồng.
Bên đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng phải thông báo ngay cho bên kia
biết về việc chấm dứt hợp đồng, nếu không thông báo mà gây thiệt hại thì phải bồi
thường.

12