Tải bản đầy đủ
Biểu diễn âm vị học

Biểu diễn âm vị học

Tải bản đầy đủ

7. Biểu diễn âm vị học



Con người luôn tìm những giải pháp tối ưu cho việc lưu lại âm thanh tự nhiên
của con người.



Dạng ghi lời nói qua văn tự, tuỳ theo tiến bộ của khoa học kĩ thuật mà âm
thanh có thể được chuyển tải, được ghi lại với mức độ chính xác khác nhau. Tuy
nhiên, các điều kiện kĩ thuật của con người không thể phản ánh trung thực và
khách quan những điều tế vi nhất của âm thanh con người.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

175

7. Biểu diễn âm vị học



Những sự lưu giữ thông qua kênh thị giác là hình ảnh chủ quan của con người
về thế giới âm thanh. Bằng chứng là dòng âm thanh liên tục đã được cắt ra
theo truyền thống chữ viết của từng dân tộc.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

176

7. Biểu diễn âm vị học



Như vậy, có thể lưu giữ lời nói âm thanh tự nhiên của con người thông qua hệ
chữ viết, nhưng đây là một thứ biểu diễn âm vị học sơ cấp, tính khoa học
nhường chỗ cho tính văn hoá và tình phổ cập.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

177

7. Biểu diễn âm vị học



Từ khi xuất hiện cấu trúc luận, người ta lưu ý hơn đến việc lưu giữ hệ âm thanh
tiếng nói con người thông qua kênh thị giác vì qua kênh thị giác, con người tận
dụng được năng lực cảm nhận một cách tối ưu vì 90% thông tin con người nhận
được là thông qua thị giác.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

178

7. Biểu diễn âm vị học



Từ cấu trúc luận trở đi, người ta chia thành hai dạng biểu diễn âm vị học
(phonological representation): một dạng mang tính ngữ âm học; một dạng

mang tính âm vị học. Cả hai dạng này đều là những cố gắng tự giác của con
người trước âm thanh của mình.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

179

7. Biểu diễn âm vị học



Biểu diễn âm thanh theo lối ngữ âm học là sử dụng một bảng phiên âm thống
nhất trên toàn thế giới cho việc ghi lại một dòng âm thanh thanh mà con người
ta nghe được.



Năm 1890, Hội Ngữ âm học quốc tế (International Phonetic Association – IPA)
được hình thành và cho ra đời một bảng chữ cái chung. Bảng phiên âm này có
tên: International Phonetic Alphabet (IPA).

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

180

7. Biểu diễn âm vị học



Cứ 5 năm một lần kể từ khi thành lập, những nhà ngữ âm học quốc tế lại nhóm
họp để cải biên, bổ sung, sửa đổi cho bảng chữ cái này tương thích hơn với hệ
âm thanh tiếng nói con người.



Bảng IPA gồm các kí tự Latinh, kí tự Hi Lạp và các dấu phụ để phản ánh các
dạng thể âm thanh của con người. Vào năm 1993, các nhà ngữ âm học đã
chỉnh sửa và đưa ra bảng chữ cái quốc tế cho phiên âm hiện đang dùng.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

181

7. Biểu diễn âm vị học



Việc sử dụng bảng IPA để phiên âm được gọi là phép phiên âm hẹp theo trường
phái Mĩ, vì người phiên âm phải phiên âm một cách trung thành và chính xác
dòng âm thanh mà mình tiếp nhận.



Ví dụ: "toan" =

bao gồm: [t] [a] [n]
o
là 3 âm tố chính quan trọng. Ngoài ra, khi phát âm thì [t] và [a] đều tròn môi ([t ],
o
[a ]).

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

182

7. Biểu diễn âm vị học



Khi phát âm "toan" thì [-n] đứng ở vị trí cuối cùng của âm tiết, một vị trí không
thuận lợi cho việc phân biệt giữa nét hữu thanh và vô thanh, giữa nét tắc và
xát, trường độ của âm cuối vô cùng ngắn (âm cuối thường có trường độ từ 3–
5ms trong tương quan với âm đầu có trường độ là từ 17–25ms), nên [-n] trong
"toan" là một âm mũi nhưng không đầy đủ về tính hữu thanh và vang. Vì vậy,
khi phiên âm hẹp âm cuối này thì dưới kí hiệu này còn phải ghi chú thêm tình
trạng ít tính thanh (no).

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

183

7. Biểu diễn âm vị học



Các nhà ngữ âm học cố gắng ghi lại chi tiết các động thái xảy ra trong dòng
âm thanh mà mình nghe được, sự nối dài danh sách các dấu hiệu phụ là cách
làm không hay và thật ra cũng không khả thi vì lời nói âm thanh là vô hạn,
trong khi chữ cái và dấu phụ dù chi tiết đến mức nào thì cũng là hữu. Vì vậy,
các phiên âm ngữ âm học dù có được cải tiến đến đâu thì cũng chỉ là những
hình ảnh mờ nhạt về thế giới âm thanh.

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

184

7. Biểu diễn âm vị học



Vì vậy, phiên âm âm vị học ra đời. Với âm vị học, dòng âm thanh dẫu có biến
đổi bao nhiêu thì vẫn phải có cái thần của nó.



Một biểu diễn âm vị học hiện đại bao gồm:

- Danh sách các âm vị (list of phonemes)
- Danh sách các nét khu biệt (list of distintive features)
- Danh sách các luật âm vị học (list of phonetic rules).

8/22/17

cuonglekhac@hcmussh.edu.vn

185