Tải bản đầy đủ
Phóng đại đơn vị lặp không ổn định

Phóng đại đơn vị lặp không ổn định

Tải bản đầy đủ

Bệnh di truyền đơn gien

Hình 33: Hình thái NST X “dễ gãy” trên NST đồ.
Bệnh nhân có các triệu chứng lâm sàng:
chậm phát triển tâm thần, với IQ khoảng 40;
lo lắng, kém tập trung, tăng động, có trường hợp tự kỷ;
tinh hoàn to;
dị dạng mặt đặc trưng (Hình 34): mặt dài, tai to, hàm nhô...

Hình 34: Dị dạng mặt đặc trưng trong hội chứng NST X dễ gãy.
Hội chứng NST X dễ gãy là bệnh lý gây chậm phát triển trí tuệ thường gặp, chỉ
đứng sau hội chứng Down.

78

Bệnh di truyền đơn gien
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Nussbaum et al: Thompson & Thompson's Genetics in Medicine. Saunders; 7th
edition (2007).
Jr., George Sack: USMLE Road Map Genetics. McGraw-Hill Medical; 1st edition
(2008)
Thông tin về các bệnh di truyền kiểu Mendel: Trang web OMIM (Online
Mendelian Inheritance in Man):
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/omim

79

BÀI 6: DI TRUYỀN ĐA YẾU TỐ VÀ BỆNH LÝ ĐA YẾU TỐ
DÀN BÀI
I. Đại cương di truyền đa yếu tố
II. Các đặc điểm của di truyền đa yếu tố
III. Mô hình "Ngưỡng bệnh lý"
IV. Tầm soát và chăm sóc bệnh nhân toàn diện
V. Ví dụ bệnh lý đa yếu tố thường gặp
MỤC TIÊU
Học xong phần này sinh viên sẽ có khả năng:
Định nghĩa được bệnh di truyền đa yếu tố
Trình bày được vai trò của nghiên cứu các cặp song sinh
Phân tích được cách tính nguy cơ tương đối
Phân tích được cách tính hệ số di truyền h²

I. ĐẠI CƯƠNG DI TRUYỀN ĐA YẾU TỐ
1. Định nghĩa bệnh di truyền đa yếu tố
Là bệnh lý được hình thành từ sự tương tác phức tạp giữa nhiều yếu tố di truyền
và môi trường.
Các bệnh di truyền đa yếu tố có tỷ lệ mắc bệnh của các thành viên trong cùng gia
đình cao hơn (thừa kế về mặt di truyền và tiếp xúc với yếu tố môi trường).
Ví dụ: dị dạng bẩm sinh, nhồi máu cơ tim, một số loại ung thư, bệnh tâm thần, béo
phì, tiểu đường type 1, Alzheimer…

Bệnh lý đơn gien cũng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố
Các bệnh lý đơn gien thường có biểu hiện rõ, nặng, do đó đây là nhóm bệnh quan
trọng trong Di truyền Y học. Tuy nhiên:
Một số bệnh lý thường gặp (có tần suất mắc bệnh cao trong dân số) trong di
truyền Y học không di truyền theo kiểu đơn gien, mà là các bệnh di truyền đa
yếu tố. Do đó, bệnh di truyền đa yếu tố có tầm quan trọng dịch tễ lớn hơn.
80

Di truyền đa yếu tố
Sự biểu hiện các bệnh lý đơn gien cũng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tác
động khác, ít hoặc nhiều.
Các yếu tố tác động lên sự biểu hiện của các bệnh di truyền đơn gien là:
Nền tảng di truyền của cá thể
Môi trường sống
Do đó chúng ta có thể kết luận:
Hầu hết các bệnh lý đều là sự kết quả của một quá trình tương tác giữa các yếu
tố nội sinh (nền tảng di truyền) và các yếu tố ngoại sinh (môi trường)
Ở cấp độ tế bào, mỗi bệnh nhân là một bệnh cảnh lâm sàng duy nhất

Đóng góp của các nghiên cứu dịch tễ
a. Nghiên cứu các cặp song sinh
Để nghiên cứu, đánh giá vai trò của gien và các yếu tố môi trường đối với sự khởi
phát và biểu hiện của các bệnh lý, các nhà di truyền học cần nghiên cứu tách biệt
được yếu tố di truyền và môi trường. Nghiên cứu trên các cặp sinh đôi (đồng hợp tử
và dị hợp tử) rất hữu ích về phương diện này.
Các cặp sinh đôi là mô hình lý tưởng để đánh giá những ảnh hưởng riêng biệt của
môi trường và di truyền trên bệnh lý di truyền đa yếu tố ở người:
các cặp sinh đôi dị hợp tử không chia sẻ hoàn toàn bộ gien, nhưng chia sẻ môi
trường sống trong tử cung và thường được nuôi dạy trong môi trường gần như
hoàn toàn giống nhau (vì được sinh ra cùng gia đình, cùng thời điểm)
các cặp sinh đôi cùng hợp tử cho phép so sánh 2 cá thể có cùng kiểu gen nhưng
có thể sống trong cùng môi trường, hoặc không.
Những dạng kết quả nghiên cứu sau đây sẽ cung cấp nhiều thông tin về cơ chế của
bệnh lý:
Tương hợp bệnh trên các cặp sinh đôi cùng hợp tử (một cá thể bị bệnh thì cá thể
kia cũng bị bệnh):
100%: bệnh hoàn toàn do di truyền (ví dụ: bệnh hồng cầu hình liềm)
Dưới 100%: bệnh có phần ảnh hưởng của yếu tố môi trường (ví dụ: tiểu
đường type 1 có độ tương hợp bệnh ở sinh đôi đồng hợp tử là 40%).
Nếu độ tương hợp bệnh trên các cặp song sinh dị hợp tử cũng bằng với độ tương hợp
bệnh trên song sinh dị hợp tử, điều này chứng tỏ vai trò của yếu tố môi trường là rất
quan trọng.
81