Tải bản đầy đủ
c. Phát hiện đề tài mới ngay trong quá trình giao tiếp với nhân vật

c. Phát hiện đề tài mới ngay trong quá trình giao tiếp với nhân vật

Tải bản đầy đủ

Nhưng sau khi phỏng vấn, nhà báo có ngồi lại và trò chuyện phiếm với nhân
vật. Trong quá trình nói chuyện, nhân vật ngồi sát lại nhà báo và nói khẽ:
“Tớ nói thật nhé, đây là khu di tích lịch sử văn hóa của dân tộc Việt Nam
nhưng có cái “không thật Việt Nam lắm đâu”. Vừa nói du khách vừ chỉ tay
vào đám cỏ lá kim mà chúng ta thường thấy ở các sân golf: “Đây là cỏ ngoại
lại, cỏ Việt Nam phải để cỏ tự nhiên như cỏ ấu hay cỏ màn thầu cơ “ Chính
câu nói của nhân vật đã gợi ý cho nhà báo có thêm đề tài mới: Lắp ghép hay
bảo tồn? Cách bảo tồn thế nào ở các khu di tích lịch sử?
2.1.3. Rèn luyện kỹ năng giao tiếp trong môi trường phát thanh hiện
đại
Trong môi trường phát thanh hiện đại, không chấp nhận nhà báo ỷ lại,
ngồi phòng máy lạnh và phụ thuộc vào internet. Nhà báo phải đi cơ sở, thâm
nhập thực tế, mắt thấy tai nghe, giao tiếp trực tiếp với các nhân vật. Do đó
mỗi nhà báo đều phải tự trang bị cho mình những kỹ năng giao tiếp cho bản
thân và không ngừng trau dồi rèn luyện trong quá trình đi tác nghiệp. Khi đi
tác nghiệp tại cơ sở, khi nhìn thấy những hiện tượng bất thường, nhà báo
phải tự mình đặt câu hỏi “Vì sao”, “tại sao” và phải tìm cách trả lời những
câu hỏi đó.
Ví dụ:
Như câu chuyện khai thác nhựa thông không đúng quy định ở huyện
Ngân Sơn. Rừng thông được trồng theo dự án Pam 5322 tại xã Vân Tùng,
huyện Ngân Sơn được hơn 10 năm tuổi. Để đảm bảo cho cây thông sinh
trưởng, phát triển tốt, bắt đầu từ năm 2011, huyện Ngân Sơn không cấp phép
cho bất kỳ tổ chức, cá nhân nào trên địa bàn được khai thác nhựa thông khi
cây thông chưa đến tuổi khai thác nhựa. Tuy nhiên vì lợi ích trước mắt ,các
chủ rừng vẫn tự ý khai thác nhựa thông trái phép. Qua đi thực tế tại hiện
trường, nhóm phóng viên của Đài Phát Thanh và Truyền Hình Bắc Cạn đã
phát hiện ra vụ việc. Tại hiện trường, hàng loạt cây thông vừa bị trích nhựa,

11

vết hằn vẫn còn nguyên. Qua tìm hiểu, phỏng vấn các nhân vật có liên qua,
phóng viên đã đưa ra ánh sáng vụ khai thác nhựa thông trái phép đó.
Giao tiếp là một hình thức hoạt động của con người. Thông qua giao
tiếp, những mối quan hệ giữa con người được kiến tạo. Do vậy, trong hoạt
động báo chí nói chung và báo chí truyền hình nói riêng cũng rất cần sự giao
tiếp đa dạng, phong phú, nhiều chiều và nhiều thành phần. Thông qua đó, nắm
những quy luật của giao tiếp góp phần làm tăng hiệu quả lao động và điều
chỉnh các quan hệ xã hội bằng các hoạt động báo chí. Giao tiếp trong hoạt
động nghiệp vụ báo chí đòi hỏi sự rèn luyện về kỹ năng giao tiếp xã hội, giao
tiếp về nghiệp vụ để đạt được hiệu quả cao trong sáng tạo tác phẩm và thành
công trong sự nghiệp. Mỗi phóng viên, nhà báo phải năng động, nhiệt tình và
trách nhiệm trước những vẫn đề đang nẩy sinh trong đời sống xã hội, thông
qua sự hiểu biết, sự giao tiếp với các thành phần trong xã hội, thông qua
nghiệp vụ để sáng tạo ra tác phẩm báo chí, mang dấu ấn riêng, có tác động
sâu sắc tới công chúng, xã hội. Tuy nhiên, để có được thành công đòi hỏi mỗi
phóng viên, nhà báo phải dấn thân vào đời sống, có tinh thần cầu thị, cộng tác
với đồng nghiệp, chịu đựng cường độ lao động căng thẳng để trở thành một
nhà báo đúng nghĩa với trách nhiệm xã hội của mình.
2.2. Phong cách sáng tạo của nhà báo phát thanh hiện đại
Nhà văn Mỹ Marktwaen cho rằng nhà báo chỉ là những người chép lại
sự kiện. Tuy nhiên thực tiễn báo chí đã phủ nhận điều đó. Báo chí là một hoạt
động đòi hỏi tín sáng tạo. Sáng tạo từ cách tiếp cận vấn đề, sáng tạo trong
phong cách tác nghiệp, trong cách thể hiện tác phẩm…Đặc biệt sáng tạo trong
phong cách tác nghiệp là một kỹ năng rất quan trọng đối với nhà báo nói
chung và nhà báo phát thanh nói riêng. Bởi một bài viết có thành công và tạo
dư luận xã hội hay không là phụ thuộc rất nhiều vào quá trình tác nghiệp tại
hiện trường. Nhà báo sẽ không thể có tác phẩm phát thanh hay, âm thanh,
tiếng động, lời nói đạt chất lượng nếu như quá trình tác nghiệp không thành

12

công. Trong nhiều trường hợp, nhà báo phát thanh bắt buộc phải sáng tạo để
có thể thâm nhập hiện trường và thực hiện tác phẩm.
2.2.1.

Nhà báo phát thanh hiện đại sáng tạo hơn trong cách tiếp cận nhân vật và
vấn đề.
Các nhà báo phát thanh trước đây khi đi cơ sở đều tác nghiệp theo một
mô tuýp chung đó là phỏng vấn nhân vật quan trọng trước tiên, sau đó mới
phỏng vấn các nhân vật phụ để tìm hiểu thêm thông tin về nhân vật chính.
Cách tiếp cận vấn đề như vậy thoạt nghe có vẻ hợp lý và thuận tiện. Tuy
nhiên, khi nền báo chí ngày càng phát triển, đòi hỏi các sản phẩm báo phát
thanh có chất lượng cao nên nhà báo phát thanh hiện đại phải thay đổi phong
cách tác nghiệp sao cho phù hợp.
Khi xuống cơ sở, nhà báo phát thanh hiện đại không thu động theo
những thông tin được hướng dẫn mà phải tìm tòi ra những vấn đề mới và
nóng.
Ví dụ:
Phóng viên của Đài Tiếng Nói Việt Nam về xã Cao Lôi, huyện Việt Yên,
tỉnh Bắc Giang để làm phóng sự về một gương thanh niên đoàn làm kinh tế
giỏi Nguyễn Văn Lâm. Không chỉ vươn lên thoát nghèo mà anh Lâm còn giúp
đỡ các gia đình khó khăn cùng làm kinh tế. Phóng viên phát thanh hiện đại
không chọn cách tiếp cận nhân vật theo mô tuýt cũ, mà trước tiên phóng viên
sẽ tìm gặp và tiếp cận với những người trong thôn, lãnh đạo xã, đặc biệt là
những gia đình đã được anh Lâm giúp đỡ để phóng vấn trước và tìm hiểu
thêm thông tin về anh Lâm. Đây là một cách tiếp cận nhân vật rất sáng tạo.
Bởi vì sau khi phỏng vấn các nhân vật phụ, phóng viên sẽ nắm bắt được cơ số
thông tin về anh Lâm, cũng như con người, tính cách của anh, từ đó phóng
viên sẽ có những câu hỏi phù hợp, và tìm được góc độ tiếp cận nhân vật tốt
nhất. Với cách làm này phóng viên sẽ có những thông tin hay, đắt giá cho tác
phẩm của mình.

13

Phóng viên Đài Tiếng Nói Việt Nam đang tác nghiệp.
2.2.2.
a.

Nhà báo đóng vai để thâm nhập hiện trường
Phương pháp đóng vai là một nghiệp vụ
Trong nhiều hoàn cảnh tác nghiệp, nhà báo muốn có những chi tiết đắt
giá, thông tin quan trọng, hoặc để quá trình tác nghiệp thuận lợi, nhà báo bắt
buộc phải sử dụng cách nhập vai hay còn gọi là “hóa thân nhân vật
(undercover reporting)”. Nghĩa là chính phóng viên, nhà báo đóng vai là
người trong cuộc, trực tiếp tiếp cận và ghi nhận thông tin.
Theo nhà báo Trần Lệ Thùy – Giám đốc Trung tâm Sáng kiến truyền
thông và Phát triển MDI : Nhập vai là một phần của một dạng báo chí, gọi là
“báo chí dấn thân”. Theo đó, nghiệp vụ này cung cấp những bằng chứng tốt
nhất về những việc làm sai trái. Những kẻ phạm tội tự nói ra những lời buộc
tội chính mình. Báo chí trên thế giới, đặc biệt là báo chí Anh, nhập vai điều
tra là một thủ pháp phổ biến.
Trên thế giới, nghiệp vụ điều tra bằng cách nhập vai, giả dạng, hay hóa
thân vào nhân vật không phải là điều mới lạ. Ở Việt Nam, việc quy định nhập
vai của nhà báo còn mơ hồ. Nhà báo được nhập vai đến đâu? Nhập những vai
nào? Vai đó được làm gì? Phần lớn nhiều phóng viên vẫn chưa nắm được.

14

Trong nhiều trường hợp, phóng viên không thể kiểm chứng được sự
việc diễn ra, không thể ôm máy ảnh hay máy ghi âm đứng trước mặt đối
tượng nghi phạm để quay, không thể trình thẻ nhà báo để hỏi…vì vậy cần
thiết phải nhập vai. Nhà báo Đức Hiển – Nhà báo điều tra, Tổng thư ký tòa
soạn báo Pháp Luật TP HCM.
Nhà báo Anh Thoa của báo Tuổi trẻ khẳng định: Trong hoạt động nghiệp
vụ điều tra, để có sức sống cho bài viết, nhà báo phải hóa thân thành nhiều vai,
không nhập vai khó lòng mà có những cảm xúc thật, bằng chứng thật.
Nhà báo Stephen Whittle- Nguyên Giám đốc Biên tập của BBC đã đặt
câu hỏi cho việc nhập vai là: Liệu một nhà báo có thể được đặt vào vị trí mà
anh ta có thể tự minh thấy những việc thực sự đang diễn ra bên trong không?
Đi đến cùng sự việc với điều kiện tìm đúng người nhập vai là lựa chọn không
thể khác.
Ví dụ:
Nelly Bly, một phóng viên của Mỹ đã ghi tên vào lịch sử báo chí thế
giới với nghiệp vụ này. Để điều tra về sự đối xử tàn nhẫn đối với bệnh nhân ở
trại tâm thần Women's Lunatic Asylum, Bly đã được sự đồng ý của ban biên
tập NYW giả điên để được đưa vào nhà thương điên, từ đó bà được tận mắt
chứng kiến những ngược đãi tại đây. Sau đó, dưới sự bảo đảm của NYW, Bly
được đưa ra khỏi trại tâm thần này và có những bài viết phản ánh thực trạng
của trại. Phóng sự của bà gây được tiếng vang và sau này trại tâm thần này
có được sự quan tâm, đầu tư hơn về chi phí chăm sóc bệnh nhân. Việc hóa
thân của Bly là vì “lợi ích công”, mỗi bước đi của bà đều có sự tham vấn và
đồng ý của toàn báo và bà cũng không “lôi kéo” ai khác vào vụ việc mà chỉ
một mình chứng kiến các hành vi hàng ngày và khéo léo tác nghiệp.
b. Giới hạn của việc nhà báo đóng vai.

15