Tải bản đầy đủ
3 Nuôi dưỡng văn hóa từ chức

3 Nuôi dưỡng văn hóa từ chức

Tải bản đầy đủ

Khi có những vấn đề xảy ra có liên quan đến trách nhiệm quản lý của mình
thì có thể xin cấp có thẩm quyền cho từ chức.
Về sau, khi cơ quan, đơn vị có nhu cầu bổ nhiệm các vị trí lãnh đạo,
quản lý, những người đã từ chức thời gian trước đó vẫn có cơ hội được giới
thiệu tham gia vào quy trình bổ nhiệm bình đẳng như những người khác để
cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Xây dựng các quy định về vấn đề từ chức chính là một trong các giải
pháp nhằm tiếp tục cải cách chế độ công vụ, công chức theo hướng hiện đại,
thống nhất, xuyên suốt, chuyên nghiệp. góp phần thúc đẩy cán bộ, công chức
lãnh đạo, quản lý tiếp tục nâng cao ý thức trách nhiệm của mình hơn trong
hoạt động công vụ. Đồng thời tạo ra một nếp văn hóa trong hoạt động công
vụ. Các quy định về vấn đề từ chức sẽ là một giải pháp để góp phần cải cách
chế độ công vụ, công chức, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ,
công chức.
Khi tại một cơ quan, đơn vị nào đó có vụ việc xảy ra liên quan đến
trách nhiệm hoặc khi thấy bản thân mình thiếu năng lực để hoàn thành nhiệm
vụ thì người lãnh đạo, quản lý nơi đó cần tự thấy rằng việc từ chức là sự lựa
chọn sáng suốt.
Các quy định về vấn đề từ chức cũng không khép lại các cơ hội phát
triển đối với cán bộ, công chức đã từ chức mà sẽ mở ra các cơ hội khác cho
họ trong tương lai.
Nếu sau khi từ chức, cán bộ, công chức tiếp tục rèn luyện tu dưỡng,
đáp ứng yêu cầu của cơ quan thì họ vẫn có cơ hội tiếp tục được giao nhiệm vụ
tương xứng, phù hợp phẩm chất, trình độ và năng lực của họ. Vì vậy, không lý
gì họ phải “tham quyền cố vị”, nếu họ biết rút lui đúng lúc để có thể xuất hiện
lại đúng lúc.
Để có nét văn hóa từ chức đẹp, điều kiện quan trọng là dư luận đúng
đắn của xã hội, nhận xét đúng và công bằng của số đông. Số đông có hàng
vạn con mắt, vạn cái tai để nhìn, để xem, để nghe, để biết và hiểu rõ nhân

20

cách của người có quyền lực... Từ đó họ sẽ tạo thành dư luận xã hội - một
phương tiện hết sức quan trọng tạo nên sức ép buộc người ta tự điều chỉnh
hành vi sai trái.
Luật pháp nghiêm minh làm chỗ dựa cho đạo đức, cho dư luận xã hội.
Những thông tin đúng đắn của báo chí và các phương tiện truyền thông
Việc lựa chọn cán bộ cũng cần xem xét cả về mặt phẩm chất, lương
tâm, có lòng tự trọng, biết tự hổ thẹn, biết tôn trọng dư luận xã hội đúng đắn.
Trong thời gian gần đây, đã có không ít những vụ án nổi cộm, khiến dư
luận trong nhân dâng tỏ nhiều bức xúc và lo lắng như “vụ án Tiên Lãng”, vụ
án “ thẩm mĩ viên Cát Tường”, chuyện con trai quan chức kiểm lâm phá rừng
và buôn gỗ lậu. Chuyện “cái chết made in Sài Gòn”, chết dưới hố gas, chết
dưới cống đào đường. Chuyện niềm tin của người dân và ngân hàng…
Vừa qua, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Nội vụ nghiên cứu xây dựng Đề án
tiếp tục cải cách chế độ công vụ, công chức, trong đó có việc nghiên cứu xây
dựng các quy định về từ chức của cán bộ, công chức và coi từ chức - thuộc
khía cạnh văn hóa của chế độ công vụ - là một nội dung nằm trong chương
trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 - 2020
Ngày 13/8, trong phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật của Chính
phủ, bàn về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, Chính phủ tập trung thảo
luận về chương 7 - quy định về Chính phủ.Theo đó các thành viên Chính phủ
đã thảo luận, đóng góp ý kiến bổ sung một số quy định nhằm tạo cơ chế hiến
định để Chính phủ có thể kiểm soát việc thực hiện quyền lập pháp và quyền
tư pháp theo nguyên tắc đã được xác định tại Điều 2;
Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIII sẽ là kỳ họp đầu tiên triển khai thực
hiện Nghị quyết số 35/2012/QH13 của Quốc hội về việc lấy phiếu tín nhiệm,
bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc
phê chuẩn.
Việc lấy phiếu tín nhiệm là sự đổi mới quan trọng trong đời sống chính
trị đất nước nhằm thực hiện chủ trương của Đảng, các quy định của pháp luật,
đề cao quyền làm chủ của nhân dân thông qua việc thực hiện quyền giám sát
21

của Quốc hội đối với những cán bộ chủ chốt của Đảng và Nhà nước.
Trên cơ sở nghiên cứu, nắm bắt đầy đủ thông tin, tuân thủ quy trình,
thủ tục lấy phiếu tín nhiệm, Quốc hội sẽ dành thời gian thảo luận, đánh giá
một cách thận trọng, khách quan, công tâm, thể hiện mức độ tín nhiệm đối với
các vị được Quốc hội lấy phiếu tín nhiệm. Kết quả lấy phiếu tín nhiệm sẽ giúp
người được lấy phiếu tín nhiệm thấy được mức độ tín nhiệm của mình để tiếp
tục phấn đấu, rèn luyện phẩm chất, năng lực, nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tuy nhiên, một trong những nội dung trong đang được cử tri cả nước
quan tâm là Người được lấy phiếu tín nhiệm có quá nửa tổng số đại biểu
Quốc hội, đại biểu HĐND đánh giá “tín nhiệm thấp” thì có thể xin từ chức.
Liệu việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ
do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn tại kỳ họp này có phải là mở ra văn
hóa từ chức tại Việt Nam?
Trong Dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng (sửa đổi) còn đề cập đến
việc rằng, nếu người đứng đầu cơ quan để xảy tham nhũng mà chủ động từ
chức thì được giảm nhẹ hình phạt (?)
Từ chức còn là biểu hiện của lòng tự trọng, văn hóa từ chức chính là
lương trị. Nó biểu thị văn hóa hơn là chuyện pháp lý, chế tài của nó chính là
lương trị trong mỗi con người. Nếu có một văn hóa chính tri dựa trên lương
trị thì việc từ chức khi không hoàn thành nhiệm vụ là điều gần như bắt buộc –
theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, Phó chủ nhiệm văn phòng Quốc hội.
Một minh chứng tiêu biểu cho Việt Nam đó là Nhà báo Trần Đăng Tuấn
- nguyên Phó Tổng Giám đốc thường trực Đài Truyền hình Việt Nam (VTV).
Điều có một không hai trong lịch sử 40 năm VTV, cũng như trong lịch sử
nghị trường Việt Nam đương đại. Tuy nhiên, việc từ chức của ông Trần Đăng
Tuấn không xuất phát từ sai phạm tày đình, tham nhũng, buôn lậu. Là một bậc
thầy của truyền thông, ông ý thức rất cao về trách nhiệm, công việc của mình,
ông đã giữ trọn cho mình phẩm tiết trong sáng và đáng kính, ông là người đã
tuyên chiến và giành phần thắng lợi trong cuộc chiến tranh gìn giữa lương tri
với bổng lộc, lòng tham.
22

Tháng 6/2012, Bộ trưởng Thương mại Mỹ John Bryson đã đệ đơn xin
từ chức lên Tổng thống Mỹ Barack Obama.Ông đưa ra quyết định này sau khi
xảy ra vụ tai nạn ôtô liên hoàn ở California hồi đầu tháng mặc dù vụ tai nạn
này không có bất cứ một nạn nhân nào ngoài chính “thủ phạm”. Ông Bryson
ý thức khó hoàn thành tốt công việc khi sức khỏe không đảm bảo vì vậy cần
phải để cho những người có sức khỏe hơn, năng lực để gánh trên vai trọng
trách của quốc gia.
Tại Hàn Quốc, cựu Ngoại trưởng Yu Myung-hwan đã công khai xin lỗi
và quyết định từ chức sau khi bị tố cáo đã tuyển con gái vào một vị trí được
trả lương cao trong Bộ Ngoại giao....Còn rất nhiều ví dụ về chuyện các quan
chức trên thế giới tự nguyện từ chức. Có thể kể đến Tổng thống Hungary Pal
Schmitt (vì đạo văn), Bộ trưởng Quốc phòng Đức Guttenberg (cũng vì đạo
văn) Bộ trưởng Guttenberg
Chủ tịch Quốc hội Hàn Quốc Park Hee-tae (vì bị tố cáo tham nhũng),
Bộ trưởng Công vụ Pháp Georges Tron (vì bê bối tình dục), nữ Ngoại trưởng
Pháp Michele Alliot-Marie (vì đề nghị dập tắt cuộc nổi dậy ở Tunisia)
Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp Vassilios Rapanos (vì sức khỏe), Phó Tổng
thống Myanmar Tin Aung Myint Oo (cũng vì sức khỏe)
Thị trưởng Bắc Kinh Quách Kim Long (vì để thủ đô ngập lụt), Tổng
thống Đức Horst Koehler (vì bình luận về vai trò quân sự của Đức trên thế
giới), Bộ trưởng Phụ nữ-Gia đình và Cộng đồng Malaysia Shahrizat Abdul
Jalil (vì dùng ngân sách tậu nhà, xe và du lịch.
Cảnh sát trưởng Hàn Quốc Cho Hyun-oh (chỉ vì cấp dưới khống đáp
ứng cầu cứu của một phụ nữ trước khi bị sát hại !)
Tổng thống Ai Cập Hosni Hubarak (vì bị dân phản kháng), Bộ trưởng
Kinh tế-Thương mại -Công nghiệp Nhật Bản Yoshio Hachiro (vì phát biểu
nhạy cảm với cư dân bị ảnh hưởng của khủng hoảng hạt nhân), Bộ trưởng
Quốc phòng Anh Liam Fox (chỉ vì quan hệ với người bạn đã giả làm cố vấn
Chính phủ)...
23

Tháng 9/2011, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật
Bản Yoshio Hachiro, đã từ chức vì các bình luận không đúng mực liên quan
tới vụ rò rỉ phóng xạ ở tỉnh Fukushima. Báo chí Nhật nói rằng ông Yoshio
Hachiro, người mới được bổ nhiệm cách nay một tuần vào nội các của tân
Thủ tướng Yoshihiko Noda, đã gây phẫn nộ khi gọi các khu vực xung quanh
nhà máy điện Fukushima Daiichi đang gặp sự cố là "shi no machi" (thị trấn
chết). Các nhân chứng còn nói rằng sau chuyến thăm nhà máy điện hạt nhân,
ông Hachiro còn làm bộ như đang quẹt chiếc áo khoác của ông vào một
phóng viên và dọa rằng sẽ khiến anh này nhiễm phóng xạ. Tuyên bố và hành
động của Hachiro được xem là thiếu nhạy cảm.
Bộ trưởng Giao thông Nhật Bản đã nhận lỗi và xin từ chức sau khi xảy
ra một vụ tai nạn đường sắt. Hoặc cao hơn nữa là cựu Thủ tướng Nhật Bản
Yukio Hatoyama đã phải từ chức vì không thực hiện được cam kết di dời căn
cứ quân sự Futenma của Mỹ ở đảo Okinawa. Và còn rất rất nhiều ví dụ về
chuyện các quan chức trên thế giới tự nguyện từ chức.
Trong các trường hợp đó, tất cả đều cùng chung một quan điểm: Nếu
không đảm đương được công việc hoặc để xảy ra những hậu quả, làm mất
lòng dân thì vì lợi ích của người dân và cũng vì lòng tự trọng của một người
đã được tin tưởng, họ sẵn sàng từ chức. Cũng người từ chức vì nhận thấy rằng
sự việc đáng tiếc xảy ra, dù chỉ liên quan một phần rất nhỏ, nhưng mình phải
chịu trách nhiệm với tư cách lãnh đạo cao nhất. Từ chức dù không phải là việc
làm dễ dàng nhưng đối với họ là cần thiết và nên làm. Nó đã trở thành một nét
văn hóa trong đời sống chính trị tại nhiều nước.
Phân tích về nguyên nhân xin từ chức, giáo sư Văn Như Cương phân
tích bốn nguyên nhân sau:
Thứ nhất là cảm thấy bản thân không làm được việc, không cống hiến
được nhiều thì từ chức, đấy là trường hợp của những người thực sự tâm huyết
với công việc.
Thứ hai là khi chủ trương của mình trong cơ quan không được đồng
24

thuận.
Thứ ba là mâu thuẫn với lãnh đạo.
Cuối cùng, nguyên nhân từ chức có thể do một lý do bất khả kháng nào
đấy.
Giáo sư Văn Như Cương cho biết thêm, để nuôi dưỡng được “văn hóa
từ chức” trong môi trường hiện nay, vẫn còn nhiều nút thắt cần được tháo bỏ.
Thứ nhất về nguyên tắc, nếu là đảng viên, được đảng phân công nhiệm vụ, từ
chức nghĩa là chối bỏ nhiệm vụ. Nút thắt thứ hai, là chuyện thủ tục pháp lý
còn rườm rà khi miễn nhiệm chức vụ của một cá nhân. Chuyện thủ tục cũng
có thể làm nản lòng bất cứ ai muốn từ chức. Dẫu vậy, “văn hóa từ chức” vẫn
rất cần thiết để được phổ biến trong xã hội.
"Văn hóa" là thứ đến muộn nhất sau khi người ta đã học đủ mọi thứ rồi.
Muốn có "Văn hóa từ chức" thì trước hết phải học xong văn hóa làm người
như các cụ thường dạy đơn giản như: văn hóa ăn, văn hóa nói, văn hóa đi, văn
hóa đứng, văn hóa ngồi, văn hóa cười... Trong một cung bậc văn hóa Không
còn gì và chưa có gì đã mấy ai được học hành hay dạy dỗ những văn hóa cơ
bản đâu mà đòi hỏi thứ cao cấp như văn hóa từ chức.
Ở các nước phát triển, việc từ chức là khá dễ dàng, vì văn hóa từ chức
đã trở thành một phần của đời sống công. Văn hóa này lại được nuôi dưỡng
trong một môi trường xã hội thuận lợi. Không làm quan, thì người ta có thể
làm rất nhiều việc khác. Cựu Tổng thống Mỹ B.Clinton- khi còn đương chứclương bình quân chỉ khoảng 200.000USD/năm. Nhưng khi thôi chức, ông có
thể kiếm tới 300.000USD/giờ bằng cách làm diễn giả.Như vậy, một giờ làm
việc bằng lương tổng thống trong cả một năm rưỡi. Một vị bộ trưởng của
Nhật từ chức cũng không có vấn đề gì quá lớn, vì vị này có thể ra làm chủ tịch
cho một tập đoàn nào đó hoặc tham gia giảng dạy. Thực ra, kinh tế thị trường
tạo ra muôn vàn những cơ hội cho những người có năng lực thật sự. Còn
riêng với Việt Nam, nếu thôi chức vụ thì không biết kiếm sống như thế nào.
25

Một số người vốn có nghề chuyên môn, nhưng từ khi làm quan chức đã bỏ
nghề, nay trở lại nghề cũ thì không làm được nữa hoặc ngại làm vất vả mà thu
nhập không thể bằng lương bổng quan chức. Trong khi đó, ở các nước phát
triển, quan chức chính trị trước khi giữ chức vụ, nhất là ở cấp cao, đều có học
(thực), có nghề như làm luật sư, nhà báo, nhà văn, nghiên cứu khoa học, giảng
dậy, kinh doanh, v.v.. Nếu từ chức, họ có thể làm tiếp công việc cũ, hoặc tìm
nghề mới, nhiều khi có thu nhập còn cao hơn lương khi làm quan chức”.
Vì lẽ đó mà chúng ta mới đã và rất đang cần xây dựng và đẩy mạnh nền
kinh tế thị trường, và đòi hỏi trang bị tri thức, nghề nghiệp cho cán bộ trước
khi làm quan, mở ra nhiều cơ hội việc làm chomọi người, trong đó các quan
chức.Giải quyết thực trạng cán bộ chỉ muốn thêm chức mà không muốn từ
chức, cho dù bị kỷ luật, giáng chức, họ vẫn cố chạy sang chức khác hoặc chức
thấp hơn một tý. Và đó cũng là một lối thoát cho nút thắt vấn đề.
"Nước ta là một nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ.
Trong bộ máy cách mạng, từ người quét nhà , nấu ăn, cho đến Chủ tịch một
nước đều là phân công làm đày tớ cho dân"-đó là lời khẳng định của Chủ tịch
Hồ Chí Minh từ năm 1952 (HCM toàn tập, NXBCTQG, 1995, T.6, tr.515).
"Nhân dân biểu thị quyền làm chủ của mình thông qua lá phiếu của
mình trực tiếp bầu ra Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Chính vì vậy
những người được nhân dân tín nhiệm bầu ra phải ghi lòng, tạc dạ lời căn dặn
của Bác: Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà, vì
lợi chung, quên lợi riêng. Phải làm cho xứng đáng với đồng bào, cho xứng
đáng với Tổ quốc" (Sách đã dẫn, 2000, T.4, tr.145)

26

27

Chương III: Một số biện pháp khắc phục những tác động tiêu cực và vấn
đề xây dựng, phát triển văn hóa từ chức ở Việt Nam hiện nay
1.Một số biện pháp khắc phục những tác động tiêu cực trong văn
hóa từ chức.
Sở dĩ văn hóa từ chức ở nước ta còn yếu kém và nhiều hạn chế do
nhiều nguyên nhân như:
Thứ nhất là, công tác tổ chức cán bộ của chúng ta còn yếu kém, một bộ
phận không nhỏ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp thiếu rèn luyện, tu dưỡng,
thực hành liêm chính và thiếu gương mẫu, không làm tròn chức trách, gây tác
hại lớn.
Chúng ta lại chưa có hệ thống pháp luật quy định rõ trách nhiệm, thẩm
quyền của từng vị trí, nhất là đối với lãnh đạo, quản lý nên thiếu cơ sở để
người dân hoặc các tổ chức, cơ quan giám sát.
Thứ hai là việc từ chức hiện nay khó quá nên không ai tự nguyện, một
bộ phận không nhỏ cán bộ lãnh đạo, quản lý chưa có lòng tự trọng, thiếu
trung thực, liêm khiết.
Thứ ba là tư tưởng học để “làm quan” đã ăn sâu, bén rễ trong tâm thức
người Việt và vì thế truyền thống coi “làm quan” là một sự thành đạt cao nhất,
từ đóchức tước thường đi đôi với quyền lực, gắn với lợi ích, bổng lộc, đặc
quyền, đặc lợi. Nếu từ chức có nghĩa sẽ không còn gì cả.

.

Thứ tư là dư luận xã hội chưa được định hướng để đồng tình hay ủng
hộ việc tự nguyện từ chức. Nếu ai đó là đảng viên thì viện dẫn đây là nhiệm
vụ Đảng giao, nếu từ chức lại coi là không có tinh thần đảng viên, phai nhạt lý
tưởng, giảm sút ý chí chiến đấu…, từ chức là để trốn tránh trách nhiệm, để
thoát tội, để hạ cánh cho an toàn…
Vì vậy, để xây dựng được Văn hóa từ chức ở nước ta, cần phải thực
hiện đồng bộ một số biện pháp dưới đây.
Thứ nhất, phải có hệ thống pháp luật quy định rõ trách nhiệm, thẩm
quyền của từng vị trí, nhất là đối với các chức danh lãnh đạo, quản lý. Xây
28

dựng các quy định về từ chức của cán bộ, công chức phải dựa trên nền tảng
cải cách, xây dựng được quy chế công chức thật chuẩn về tiêu chuẩn của từng
chức vụ, từng vị trí công tác.
Thứ hai, đẩy mạnh tuyên truyền trong xã hội về văn hóa từ chức; nên
khuyến khích sự tự nguyện từ chức và đánh giá cao những người có đủ dũng
khí, lòng tự trọng, biết liêm sỉ tự nguyện từ chức, đồng thời định hướng dư
luận xã hội cũng không nên nặng nề đối với những người tự nguyện từ chức.
Thứ ba, trước tiên cần phát triển kinh tế thị trường, đặc biệt là phát triển
khu vực kinh tế tư nhân để tạo nhiều cơ hội việc làm hơn cho người dân.
Thứ tư, "Nhà nước cần có cơ chế giám sát chặt chẽ thu nhập cá nhân
của đội ngũ cán bộ, thực hiện kê khai tài sản phải trung thực.
Thứ năm, nâng cao năng lực và chất lượng trong xây dựng hoàn thiện
thể chế, kiện toàn cơ chế luật pháp.
Thứ sáu, Chính phủ phải tập trung tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong
quản lý, điều hành, tăng cường thanh tra, giám sát để khắc phục yếu kém.
Thứ bảy, Chính phủ phải tập trung chỉ đạo hoàn thiện hệ thống tổ chức
bộ máy của Chính phủ và bộ máy hành chính các cấp.
Bộ máy của chúng ta còn nhiều khiếm khuyết, Chính phủ hoàn thiện
với tinh thần đề cao trách nhiệm, phát huy năng động, sáng tạo của cấp giới,
đảm bảo lãnh đạo thống nhất của cấp trên, của Trung ương. Thực hiện tốt
nghiêm tắc tập trung dân chủ, nghiêm túc lắng nghe ý kiến của chuyên gia,
hoạch định chính sách, tổ chức thực hiện, nâng cao.
Thứ tám, Đảng và chính phủ phải nghiêm túc lắng nghe ý kiến của
đảng viên, cán bộ nhân dân, chuyên gia trong xây dựng, điều hành, thực thi
chính sách. Chú ý tăng cường công khai minh bạch, tăng cường giải đáp, giải
trình của người lãnh đạo các cấp.
Cuối cùng, việc lựa chọn cán bộ cũng cần xem xét về cả mặt phẩm
chất, lương tâm, có lòng tự trọng, biết tôn trọng dư luận xã hội đúng đắn.
29