Tải bản đầy đủ
B. ĐỊA LÍ KHU VỰC VÀ QUỐC GIA

B. ĐỊA LÍ KHU VỰC VÀ QUỐC GIA

Tải bản đầy đủ

Bai 6

, .r- - '.fijif-'i-' •

HOP CHUNG QUOC HOA KI
Dien tich : 9629 nghin km-^
Dan so : 296,5 trieu nguoi (nam 2005)
Thu do : Oa-sin-tcm
Hoa Ki Id quoc gia rgng Idn d trung tdm Bdc Mi, cd nguon tdi nguyen
thien nhien phong phu. Ddn cu dugc hinh thdnh chii yeu do qud trinh
nhdji cw. Nen kinh teciia Hoa Ki phdt trien mgnh nhd't the gid/i.

Tietl. TU" NHIEN VA DAN c a
I - LANH THO VA V! TRI OjA LI
1. Lanh tho
Lanh tho Hoa Ki gom phan rgng Ion a trung tam Bac MT, ban dao A-la-xca va
quan dao Ha-oai.
Phan dat a trung tam Bac MT c6 dien tich hem 8 trieu km^ vai chieu tir dong
sang tay khoang 4500 km va chieu tir bac xuong nam khoang 2500 km. Day la khu
vuc rgng lan nen thien nhien c6 su thay doi ro ret tir ven bien vao noi dia, tir phia
nam len phia bac. Hinh dang lanh tho can doi la mot thuan Igi cho phan bo san xuat
va phat trien giao thong.
2. Vjtridjali
Ve CO ban, vi tri dia li cua Hoa Ki c6 mot so dac diem chinh :
- Nam a ban cau Tay.
- Nam giira hai dai duong Ion : Dai Tay Duong va Thai Binh Duong.
- Tiep giap Ca-na-da va khu vuc MT La tinh.
Hdy cho biet vi tri dia li cua Hoa Ki cd thuan lai gi cho phdt trien kinh te'.
36

Hinh 6.1. Dja hinh va khoang san Hoa Ki

il - Di£u KI£N Tir NHI£N
Lanh tho Hoa Ki c6 su phan hoa da dang.
1. Phin lanh tho Hoa Ki n^m d Ining tam B ^ MI phan hoa th^nh 3 vung tiT nhien
- Vung phia Tay
Viing phia Tay con ggi la vimg Co6c-di-e, bao gom cac day niii tre cao trung
binh tren 2000m, chay song song theo huong bac - nam, xen giira la cac bon dia
va cao nguyen c6 khi hau hoang mac va ban hoang mac. Day la noi tap trung nhieu
kim loai mau nhu : vang, dong, chi. Tai nguyen nang lugng ciing het sire phong
phu. Dien tich rimg tuong doi Ion, phan bo chii yeu o cac suon nui huang ra Thai
Binh Duong.
Ven Thai Binh Duong c6 cac dong bang nho, dat tot, khi hau can nhiet doi va
on doi hai duong.
- Viing phia Dong
Gom day nui gia A-pa-lat va cac dong bang ven Dai Tay Duong.
Day A-pa-lat cao trung binh khoang 1000m - 1500m, suon thoai, voi nhieu
thung liang rgng cat ngang, giao thong tien Igi. Khoang san chii yeu la than da,
37

Hinh 6.2. Viing nui Co6c-di-e

quang sat voi trir lugng rat Ion, n^m 16 thien, de khai thac. Nguon thuy nang phong
phu. Khi hau on doi, c6 lugng mua tuong doi Ion.
Cac dong bang phu sa ven Dai Tay Duong c6 dien tich tuong doi Ion, dat phi
nhieu, khi hau mang tinh chat on doi hai duong va can nhiet doi, thuan Igi cho
trong nhieu loai cay luong thuc, cay an qua...
- Vimg Trung tam
Vimg nay gom cac bang nam giua day A-pa-lat va day R6c-ki. Phan phia tay va
phia bac c6 dia hinh go doi thap, nhieu dong co rgng thuan Igi cho phat trien chan
nuoi. Phan phia nam la dong bang phii sa man mo va rgng Ion do he thong song
Mi-xi-xi-pi boi d^p, rat thuan Igi cho trong trgt. Khoang san c6 nhieu loai vai
trii lugng Ion nhu : than da va quang sat o phia b^c, dau mo, khi tu nhien o bang
Tech-dat va ven vinh Me-hi-c6.
Phan Ion cac bang o phia bac cua vimg c6 khi hau on doi. Cac bang ven vinh
Me-hi-c6 c6 khi hau can nhiet.
2. A-la-xca va Ha-oai

A-la-xca la ban dao rgng Ion, nam a tay bac cua Bac MT, dia hinh chu yeu la
doi nui. Day la noi c6 trir lugng dau mo va khi tu nhien Ion thir hai cua Hoa Ki.
Ha-oai la quan dao nSm giiia Thai Binh Duong, c6 tiem nang rat Ion ve hai san
va du lich.

Ill - D A N €1/
1. Gia ting ddn so
Hoa Ki CO so dan dong thir ba tren the gioi. Dan so tang nhanh, mot phan quan
trgng la do nhap cu. Dan nhap cu da so la nguoi chau Au, tiep den la MT La tinh,
chau A, Ca-na-da va chau Phi.
BANG 6.1. SO DAN HOA KI GIAI DOAN 1800 - 2005
(Don vi : trieu nguai)
Nam
So dan

1800 1820 1840 1860 1880 1900 1920 1940 1960 1980 2005
5

10

17

31

50

76

105

132

179

227

296,5

Nguoi nhap cu da dem lai cho Hoa Ki nguon tri thirc, von va lire lugng lao dgng
lan ma it phai mat chi phi dau tu ban dau.
B A N G 6.2. MOT SO CHI SO VE D A N SO HOA

Nam

KI

1950

2004

1,5

0,6

Tuoi tho trung binh (tuoi)

70,8

78,0

Nhom duai 15 tuoi (%)

27,0

20,0

Nhom tren 65 tuoi (%)

8,0

Ti suat gia tang dan so tu nhien (%)

"

12,0

Difa vdo bdng 6.2, neu nhiing bieu hien ciia xu hii'dng gid hod ddn so ciia Hoa Ki.

2. Thanh phin dan cU
Thanh phan dan cu ciia Hoa Ki da dang. Hien nay, 83% dan so Hoa Ki c6 nguon
goc chau Au. Dan cu c6 nguon goc chau Phi vao khoang 33 trieu nguoi. Dan cu
CO nguon goc chau A va MT La tinh gan day tang manh. Dan Anh dieng (ban dia)
chi con khoang hon 3 trieu nguoi.
39

3. Phan bo dan cut
Do lich sir, dan nhap cu phan bo a nhung noi c6 dieu kien tu nhien thuan Igi,
con nguoi Anh dieng hi don vao sinh song o vung doi nui hiem tro phia tay.

Hinh 6.3. Phan bo dan cu Hoa Ki, nam 2004
Quan sdt hinh 6.3, hdy nhdn .xet sif phdn bd ddn cu ciia Hoa Ki.
Dan cu dang c6 xu huong di chuyen tir cac bang vung Dong Bac den cac bang
phia Nam va ven bo Thai Binh Duong.
Nguoi dan Hoa Ki chu yeu song trong cac thanh pho. Ti le dan thanh thi cao,
nam 2004 la 79%. Cac thanh pho vira va nho (duai 500 nghin dan) chiem 91,8%
so dan do thi, do vay han che dugc nhirng mat tieu cue ciia do thi hoa.

Cdu hoi vd bdi tap
1. Phan tich nhung thuan Igi cua vi tri dia li va tai nguyen thien nhien doi vai phat trien
nong nghiep, cong nghiep a Hoa Ki.
2. Dua vao bang 6.1, hay ve bieu do the hien so dan ciia Hoa Ki qua cac nam. Giai thich
nguyen nhan va phan tich anh hudng cua su gia tang dan so doi vdi phat trien kinh te.
40

Bai 6
HGfP CHUNG QUOC HOA KI (tiep theo)
Tiet 2. KINHTE
I - Quy mo nen kinh te
Hoa Ki dugc thanh lap nam 1776,
nhung den nam 1890 nen kinh te da
vugt qua Anh, Phap de giir vi tri dung
dau the giai cho den ngay nay.
GDP binh quan theo dau nguoi nam
2004 la 39 739 USD.
Dua vdo bdng 6.3, hdy so sdnh GDP
cua Hoa Ki vdi the gidi vd mot so
ciia
chdu luc.

BANG 6.3. GDP CUA HOA KI
vA MOT SO CHAU LUC - NAM 2004
(Dan vi : ti USD)
Toan the gidi

40887,8

HoaKi

11667,5

Chau Au

14146,7

Chau A

10092,9

Chau Phi

790,3

II-CAC NGANH KINHTE
1. Djch vu
Khu vuc dich vu phat trien manh vai ti trgng trong GDP nam 1960 la 62,1%,
nam 2004 la 79,4%.
a) Ngoai thuang
Tong kim ngach xuat, nhap khau cua Hoa Ki nam 2004 la 2344,2 ti USD, chiem
khoang 12%) tong gia tri ngoai thuang the gioi. Tir nam 1990 den nam 2004, gia
tri nhap sieu ciia Hoa Ki ngay cang Ion : nam 1990 nhap sieu 123,4 ti USD, nam
2004 nhap sieu 707,2 ti USD.
b) Giao thong van tdi
He thong cac loai duong va phuong tien van tai cua Hoa Ki hien dai nhat the
gioi. Hoa Ki c6 so san bay nhieu nhat the gioi voi khoang 30 hang hang khong Ion
hoat dgng, van chuyen 1/3 tong so hanh khach tren the gioi. Nam 2004, Hoa Ki c6
toi 6,43 trieu km duong oto va 226,6 nghin km duong sat. Ngoai ra van tai bien va
van tai duong ong ciing rat phat trien.

41

Hinh 6.4. Mot g6c thanh pho Lot An-gia-let

c) Cdc ngdnh tdi chinh, thong tin lien Igc, du lich
Nam 2002, Hoa Ki c6 hon 600 nghin to chirc ngan hang, tai chinh thu hut
khoang 7 trieu lao dgng. Nganh ngan hang va tai chinh hoat dgng khap the giai,
dang tao ra nguon thu Ion va nhieu Igi the cho kinh te Hoa Ki.
Thong tin lien lac ciia Hoa Ki rat hien dai. Hoa Ki c6 nhieu ve tinh va thiet lap
he thong dinh vi toan cau (GPS) cung cap dich vu vien thong cho nhieu nuoc tren
the gioi.
Nganh du lich cua Hoa Ki phat trien manh. Nam 2004 c6 1,4 ti lugt khach di
du lich trong nuoc va hon 46 trieu lugt khach nuoc ngoai den Hoa Ki. Doanh thu
du lich (tir khach quoc te) nam 2004 la 74,5 ti USD.
2. Cong nghiep
Cong nghiep la nganh tao nguon hang xuat khau chii yeu cua Hoa Ki. Tuy nhien,
ti trgng gia tri san lugng cong nghiep trong GDP c6 xu huong giam : nam 1960 la
33,9%), nam 2004 la 19,7%. San xuat cong nghiep ciia Hoa Ki gom ba nhom nganh :
- Cong nghiep che bien chiem 84,2%) gia tri hang xuat khau ciia ca nuoc va thu
hilt tren 40 trieu lao dgng (nam 2004).
- Cong nghiep dien luc gom nhiet dien, dien nguyen tir, thuy dien va cac loai
khac nhu : dien dia nhiet, dien tir gio, dien mat trdi...
42

- Cong nghiep khai khoang dung dau the gioi ve khai thac phot phat, molipden ;
thu hai ve vang, bac, dong, chi, than da va thir ba ve dau mo.
BANG 6.4. SAN LUONG MOT SO SAN PHAM CONG NGHIEP HOA KI, N A M 2004
San phdm

San luong

XIp hang trSn th^ gidi

Than da (trieu tan)

1069

2

Dau tho (trieu tan)

437

3

Khi tu nhien (ti m^)

531

2

Dien (ti kWh)

3979

1

Nhom (trieu tan)

2,5

4

0 to cac loai (trieu chiec)

16,8

1

Co cau gia tri san lugng giira cac nganh cong nghiep c6 su thay doi : giam ti
trgng ciia cac nganh cong nghiep : luyen kim, det, gia cong do nhua,... tang ti trgng
cua cac nganh cong nghiep : hang khong - vu tru, dien tir,...
Truac day, san xuat cong nghiep tap tmng chu yeu o vimg Dong Bac voi cac
nganh cong nghiep truyen thong nhu luyen kim, che tao 6-t6, dong tau, hoa chat,
det... Hien nay, san xuat cong nghiep mo rgng xuong vimg phia Nam va ven
Thai Binh Duong vai cac nganh cong nghiep hien dai nhu hoa dau, cong nghiep
hang khong - vii tru, co khi, dien tir, vien thong...
3. Ndng nghiep
Hoa Ki CO nen nong nghiep dimg
hang dau the gioi. Gia tri san lugng ciia
nong nghiep nam 2004 la 105 ti USD,
chiem 0,9% GDP.
Co cau nong nghiep co su chuyen dich :
giam ti trgng hoat dgng thuan nong va tang
ti trgng dich vu nong nghiep trong gia tri
san lugng toan nganh nong nghiep.
Phan bo san xuat nong nghiep o
Hoa Ki da thay doi theo huong da dang
hoa nong san tren cimg mot lanh tho.
Cac vanh dai chuyen canh truac kia

Hinh 6.5. Sir dung phuong tien hien dai
trong san xuat nong nghiep a Hoa Ki

43

nhu : vanh dai rau, vanh dai liia mi, vanh dai nuoi bo sira,... da chuyen thanh cac
vimg san xuat nhieu loai nong san hang hoa theo mua vu.
Hinh thuc to chirc san xuat chii yeu trong nong nghiep la cac trang trai. So lugng
cac trang trai c6 xu huong giam, nhung dien tich binh quan moi trang trai lai tang.
Nam 1935 CO 6,8 hieu trang trai voi dien tich binh quan la 63 ha, den nam 2000 chi
con hon 2,1 trieu trang trai nhung dien tich trung binh moi frang trai lai la 176 ha.
Nen nong nghiep hang hoa dugc hinh thanh som va phat trien manh.
Hoa Ki la nuoc xuat khau nong san Ion nhat the gioi. Hang nam, xuat khau
trung binh khoang 10 trieu tan liia mi, 61 trieu tan ngo, 1 7 - 1 8 trieu tan
do tuong... Gia tri xuat khau khoang 20 ti USD. Ngoai ra, nong nghiep con cung
cap nguon nguyen lieu doi dao cho cong nghiep che bien.

,'\° ^ >,
CAC VUNG SAN XUAT NONG NGHIEP CHfNH

I
I

I
j

Vung frong ngo, do tL/ong, bong, thudc Id vd chan nuoi b6
Vung trong lua mi, ngo, CLJ cai duong va chidn nuoi bo. Ion

WBS&
|
|

Vung tr6ng cay 9n qua vd rau xanh
Vung trong lua mi vd ctiSn nuoi bo

I

I

Vung tr6ng lua gao va cay dn qua nhiet ddi

|

Viing Idm nghiep

|

Hinh 6.6. Phan bo cac vung san xuat nong nghiep chinh ciia Hoa Ki
Dua vdo hinh 0.6, hdy trinh bdy sif phdn bo cdc vung san xudt ndng nghiep
chinh cua Hoa Ki.

Cdu hoi
1. Dua vao bang 6.3, ve bieu do so sanh GDP cua Hoa Ki vai the giai va mot so chau luc.
2. Nhan xet xu hudng chuyen dich ca cau nganh cong nghiep va giai thich nguyen nhan.
3. Trinh bay nhu:ng nguyen nhan anh hudng den su phan hoa lanh tho san xuat nong
nghiep cua Hoa Ki.

44

Bdi
HOP CHUNG QUOC HOA KI (tiep theo)

Tiet 3. THL/C HANH
TIM HIEU s a P H A N

HOA

LANH THO SAN XUAT CUA HOA KI

1. Phan hoa lanh tho nong nghiep
Lap bdng theo mdu sau vd dien vdo bdng cdc logi ndng sdn chinh.
^~~'~-~-^^_^^^ Nong san chinh Cay
luong thuc
~~~~-^-^.._^^
Khu vuc

Cay cong nghiep
va cay an qua

Gia siic
1

-

Phia Dong

Cac bang phia BSc

Tmng tam

Cac bang a giira

Cac bang phia Nam

Phia Tay

45

2. Phan hoa lanh tho cong nghiep

VINHMEHICO
fleo-

1**

QUYM6
TRUNG TAM CONG NGHIEP
/^—V

Rat Idn

(Q^LOH

\^

JllAilAMA

iisy
CAC NGANH C 6 N G NGHI$P CHINH


,

,

,.

_

P

Luyen kim den
Luyen l^im mdu
Dien tCr, vien thong

Ht
I
^

C O l
Q

Hoa dau

i

Vung phia Tdy

Che tao ten ll>a vu try

^

W- Dong tau bien

San xuat oto

M

Det may

I

I Vijng Dong Bac

Chgtaomaybay

(j

®

Thyc pham

I

I Vung phia Nam

Hoa chat

Hinh 6.7. Cac trung tam cong nghiep chinh cua Hoa Ki

Lap hdng theo mdu sau vd dien vdo bdng cdc ngdnh cdng nghiep chinh cua
Hoa Ki.
r~~~~^-~~^^,^^

Cac nganh
^
cong nghiep chinh

Vung

^~^^---,,.^^^

Cac nganh cong nghiep truyen thong

Cac nganh cong nghiep hien dai

46

Viing
Dong Bac

Vimg
phia Nam

Viing
phia Tay