Tải bản đầy đủ
A. KHÁI QUÁT NỀN KINH TẾ-XÃ HỘI THẾ GIỚI

A. KHÁI QUÁT NỀN KINH TẾ-XÃ HỘI THẾ GIỚI

Tải bản đầy đủ

C A C NUCI(

:N THE GI6I

Bai 1
Sir Ti/ONG PHAN yi TRINH DO PHAT TRIIN
KINH T I - XA HOI COA CAC N H 6 M Ni/6C.
CUOC CACH MANG KHOA HOC VA CONG NGHf Hl|N DAI
m











Cck- niitjc rreii the giai ditac xcp vao iihCatg ii/ioni khcic nhaii. vai siftirang
phan ro ret ve trinh do plidt trien kinh te- xcl hoi. Ciioc each mgng khoa
hoe vd eong nghe hien dgi tde dgiig nignli me den nen kinh te the gi&i,
ehiiych dan nen kinh te the giai sang mot giai dogn phdt trien moi. ggi la
nen kinh tetri thii'c.
I - Sir PHAN CHIA THANH CAC NH6M NI/6C
The giai c6 tren 200 quoc gia va vung lanh tho khac nhau ve dac diem tu nhien,
dan CU, xa hoi, trinh do phat trien kinh te va dugc xep vao hai nhom nuac :
phat trien va dang phat trien.
Cac nuac phat trien c6 tong san pham trong nuac binh quan dau nguai
(GDP/nguai) cao, dau tu nuac ngoai (FDI) nhieu, chi so phat trien con nguai
(HDI) a muc cao.
60'
^

" Aivje^
ADtOLEN

THL\ iJlfej PI^^N
^^^
IAN
ANH

LI6N BANG NGA

BfiLARUT
ULRAINA • CADACXTAN

MONGC6_

m^NHlKl,(

J •, ',

TRUNGQUOC

" * ^ '

ANGI£RI, iini •
V, '•"" .AI CAP A R A

THAI BINH
LnrONC,

r7^^s^0m

^NIUGHIN£

'i-(. ;--[
DlfONG

'"'r^.

,

:

ANBO

MADAGAXCA

""^^^.'.ylMtoAMBicH

DUONG

GDP/NGUOl 6 CAC Ntt3c v A VUNG LANH T H 6 (USD)

|r

I Mile cao: tren 8955

1___ MiJc tning binh tren: 2896 - 8955

i

MCrc trung binh di/ai: 725 - 2895

\^^ Mile thap: du6i 725

Hinh 1. Phan bo cac nuac va vung lanh tho tren the gidi theo
miic GDP binh quan dau ngucri (USD/nguoi - nam 2004)

Cac nuac dang phat trien thuang c6 GDP/nguai thap, no nuac ngoai nhieu va
HDI a muc thap.
Trong nhom nuac dang phat trien, mot so nuac va viing lanh tho da trai qua qua
trinh cong nghiep hoa va dat dugc trinh do phat trien nhat dinh ve cong nghiep goi
chung la cac nuac cong nghiep mai (NICs) nhu : Han Quoc, Xin-ga-po, Dai Loan,
Bra-xin, Ac-hen-ti-na,...
Difa vao hinh I, nhan xel sif phdn ho cac nuCfc vd vfing lanh tho tren the gidi
theo nn'fc GDP Ivnii quan ddu ngifoi (USD/ngu'di).
11-51/ Tl/ONG PHAN VE TRINH Op
CUA CAC NHOM Nl/GfC

PHAT

TRIEN KINH TE

XA HOI

GDP binh quan dau nguai c6 su chenh lech Ian giiia cac nuac phat trien va
cac nuac dang phat trien.
BANG 1.1. GDP BINH QUAN DAU NGUdi CUA M O T SO NUC)C TREN THE GlCil NAM 2004, THEO GIA THUC TE
(Don vi : USD)

Cac nu6c phat trien
Ten nu6c
Dan Mach
Thuy Dien
Anh
Ca-na-da
Niu Di-lan

Cac nude dang phat trien

GDP/nguoi

Ten nude

GDP/ngudi

An-ba-ni
C6-16m-bi-a
In-do-ne-xi-a
MDo
E-ti-6-pi-a

45 008
38 489
35 861
30 714
24 314

:t

2372
2150
1193
637
112

The giai : 6393
Dua vdo ixing I.I, hay nhdn xet su'chenh lech ve GDP hinh quan ddu ngu'di gida
cac nu'&c phdt trien vf) cdc mfdc dang phdt trien.
BANG

1.2. CO CAU GDP P H A N THEO KHU VUC KINH TE
CUA CAC NHOM NUCSC - N A M 2004

(Don vi : %)
Co cau GDP phan theo lihu vuc kinh te

Nhom nufdc

Khu vuc I

Khu vuc II

Khu vuc III

Phat trien

2,0

27,0

71,0

Dang phat trien

25,0

32,0

43,0

Dira vdo bang 1.2. hdy nhdn .vet ca can GDP phan theo khu vifc kinh te ci'ia cdc
nh.v,

:;ir'
- :u)ni '"OOJ

Cac nhom nuac c6 su khac biet ve cac chi so xa hoi.
'***>«
Tuoi tho trung binh (tuoi) - nam 2005 :
- The giai : 67
- Cac nuac phat trien : 76
- Cac nuac dang phat trien : 65. Cac nuac a chau Phi c6 tuoi tho trung binh
la 52 (trong do a khu vuc Tay Phi, Dong Phi la 47 - thap nhat the giai).

BANG
f \

1.3. CHI SO HDI CUA THE Gl6l VA CAC NHOM NUOC

"

^--.^^^

Nam

2000

2002

2003

Phat trien

0,814

0,831

0,855

Dang phat trien

0,654

0,663

0,694

The giai

0,722

0,729

0,741

Nhom nUOT"^^

Di/a vdo hdng 1.3. ket hap vdi thong tin a tren. nhdn xet sif khdc biet ve chi
so HDI vd tuoi tho ti'ung binh gida nhom nifo'c phdt trien vd nhom nude dang
phdt trien.
Ill - CUpC CACH MANG KHOA HOC VA CONG NGHE HIEN DAI

Cuoi the ki XX dau the ki XXI, nhan loai tien hanh cuoc each mang khoa hoc
va cong nghe hien dai vai dac trung la su xuat hien va phat trien nhanh chong cong
nghe cao. Day la cac cong nghe dua vao nhung thanh tuu khoa hoc mai, vai ham
lugng tri thuc cao. Bon cong nghe tru cot, c6 tac dong manh me va sau sSc den
phat trien kinh te - xa hoi la : cong nghe sinh hoc, cong nghe vat lieu, cong nghe
nang lugng, cong nghe thong tin.
Cugc each mang khoa hgc va cong nghe hien dai da lam xuat hien nhieu nganh
mai, dac biet trong cac linh vuc cong nghiep va dich vu, tao ra nhirng buac chuyen
dich ca cau kinh te manh me.

8-

Bang Ide'u biet ciia hdn than, em hdy :
- .\'eu mot so thdnh tifu do hdii coic^ nghe tru cot tgo ra.
— Ke ten mot so ngdnh dich vu cdn den nliieu tri tlu'fc ni du : ketodn. bdo hiem...}.
Cugc each mang khoa hgc va cong nghe hien dai tac dgng ngay cang sau sac,
lam cho kinh te the giai chuyen dan tu nen kinh te cong nghiep sang mot loai hinli
kinh te mai, dua tren tri thuc, ki thuat, cong nghe cao, dugc ggi la nen kinh te tri thirc.

Cdu hoi va bai tap
1. Trinh bay nhung diem tuong phan ve trinh do phat trien kinh te - xa hoi cua nhom nuoc
phat trien voi nhom nuoc dang phat trien.
2. Neu dac trung va tac dong cua cuoc each mang khoa hoc va cong nghe hien dai den nen
kinh te - xa hoi the giai.
3. Dua vao bang so lieu sau :
TONG NO NUCiC NGOAl CIJA NHOM NU6c DANG PHAT TRIEN
(Don vi : ti USD)

Nam

1990

1998

2000

2004

Tong ng

1310

2465

2498

2724

1

Ve bieu do duong bieu hien tong ng nuac ngoai ciia nhom nuoc dang phat trien qua cac
nam. Rut ra nhan xet.

Bai 2
XU Hl/OfNG TOAN CAU HOA, KHU Vl/C HOA KINH TE
Todn cdu hod vd khu vuc hod Id xii hudng td't \cu. dan den si(pint thugc
Idn nhau ngdy cdng tdng gida cdc nen kinh te : dong thai, tgo ra uhdng
dgng life thiic day su'tdug tru'dug vd phdt trien kinh te the gidi.
I - XU HU'CKNG TOAN CAU HOA KINH TE
Toan cau hoa la qua trinh lien ket cac quoc gia tren the giai ve nhieu mat, tu
kinh te den van hoa, khoa hgc,... Toan cau hoa kinh te c6 tac dgng manh me den
mgi mat cua nen kinh te - xa hoi the giai.
1. Toan cau hoa kinh te
Toan cau hoa kinh te c6 nhung bieu hien ro net sau :
a) Thuang mgi the giai phdt trien mgnh
Toe do tang trucmg cua thuang mai luon cao han toe do tang truang cua toan
bg nen kinh te the giai. To chuc thuang mai the giai (WTO) vai 150 thanh vien
(tinh den thang 1-2007) chi phoi tai 95% hoat dgng thuang mai cua the giai va c6
vai tro to Ian trong viec thiic day tu do hoa thuang mai, lam cho nen kinh te the
giai phat trien nang dgng han.
b) Ddu tu nuac ngoai tdng nhanh
Til nam 1990 den nam 2004 dau tu nuac ngoai da tang tu 1774 ti USD len 8895
ti USD. Trong dau tu nuac ngoai, ITnh vuc dich vu chiem ti trgng ngay cang Ian,
trong do noi len hang dau la cac hoat dgng tai chinh, ngan hang, bao hiem,...
c) Thi trudng tdi chinh quae tenia rgng
Voi hang van ngan hang dugc noi vai nhau qua mang vien thong dien tu,
mot mang luod lien ket tai chinh toan cau da va dang rgng ma tren toan the giai.
Cac to chuc quoc te nhu Quy tien te quoc te (IMF), Ngan hang The giai (WB) ngay
cang CO vai tro quan trgng trong su phat trien kinh te toan cau, ciang nhu trong dai
song kinh te - xa hoi cua cac quoc gia.

10

d) Cdc cong ti xuyen quae gia c6 vai trd ngdy cdng Idri
Cac cong ti xuyen quoc gia c6 pham vi hoat dgng a nhieu quoc gia khac nhau,
nam trong tay nguon cua cai vat chat rat Ian va chi phoi nhieu nganh kinh te
quan trgng.
2. He qua cua viec toan cau hoa kinh te
Toan cau hoa kinh te da thuc day san xuat phat trien va tang truang kinh te toan
cau, day nhanh dau tu, tang cuang su hgp tac quoc te. Tuy nhien, toan cau hoa kinh
te ciing c6 nhiJng mat trai cua no, dac biet lam gia tang nhanh chong khoang each
giau ngheo.

II - XU H U ' P N G K H U VLTC H O A K I N H TE

1. Cac to chufc lien ket kinh te khu vUc
Do su phat trien khong deu va sue ep canh tranh trong cac khu vuc tren
the giai, nhiing quoc gia c6 net tuang dong ve dia li, van hoa, xa hoi hoac c6
chung muc tieu, Igi ich phat trien da lien ket vai nhau thanh cac to chuc lien ket
kinh te dac thu.
B A N G 2. MOT SO TO CHtJt LIEN KET KINH TE KHU VUC
.—„

,— _,

1 Nam
Ten to chufc

thanh
j lap

Hiep uac tu do
thuang mai Bac
Ml (NAFTA)

Lien minh
chau Au (EU)

Hiep hoi
cac quoc gia
Dong Nam A
(ASEAN)

*

Cac nu6c va viing lanh tho
thanh vien
(Tinh den nam 2005)

So dan
GDP '
• (trieu nguoi - (ti USD i nam 2005) nam 2004)
1

1994

Hoa Ki, Ca-na-da, Me-hi-c6.

435,7

13323,8 ,

1957

Diic, Anh, Phap, Ha Lan, Bi,
I-ta-li-a, Liic-xam-bua, Ai-len,
Dan Mach, Hi Lap, Tay Ban Nha,
Bo Dao Nha, Ao, Phan Lan,
Thuy Dien, Sec, Hung-ga-ri,
Ba Lan, X16-va-ki-a, Lit-va,
Lat-vi-a, X16-ve-ni-a, Et-xto-ni-a,
Man-ta, Sip.

459,7

12690,5

1967

In-do-ne-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-lip-pin,
Xin-ga-po, Thai Lan, Bru-nay,
Viet Nam, Lao, Mi-an-ma, Cam-pu-chia

555,3

799,9

11

"1

Dien dan hgp tac
kinh te chau A Thai Binh Duong
(APEC)

1989

Thi truang chung
Nam MT
(MERCOSUR)**

1991 I Bra-xin, Ac-hen-ti-na, U-ru-goay,
Pa-ra-goay.

Bru-nay, In-do-ne-xi-a, Ma-lai-xi-a,
j Phi-lip-pin, Xin-ga-po, Thai Lan,
! Hoa Ki, Ca-na-da, Me-hi-c6, Nhat
Ban, Han Quoc, 0-xtray-li-a,
Niu Di-lan, Dai Loan, Trung
Quoc, Hong Cong (Trung Quoc),
Pa-pua Niu Ghi-ne, Chi-le, Pe-ru,
] Lien bang Nga, Viet Nam.

* Thang I - 2007, EU ket nap them Bun-ga-ri va Ru-ma-ni.
** Thang 6 - 2006, MERCOSUR ket nap them Ve-ne-xu-e-la.
Dua vao hang 2. so sanli so dan vu GDP cuu cue to cinic lien ket kinh te khu vifc.
Riit ra nhdn .vet.
2. He qua cua khu vUc hoa kinh te

Cac to chuc lien ket kinh te khu vuc vua hgp tac, vua canh tranh vai nhau da
tao nen dgng luc thiic day su tang truang va phat trien kinh te, tang cuang tu do
hoa thuang mai, dau tu dich vu trong pham vi khu vuc ciing nhu giiia cac khu vuc
vai nhau, gop phan bao ve Igi ich kinh te ciia cac nuac thanh vien. Dong thai, cung
thiic day qua trinh ma cua thi truang cac quoc gia, tao lap nhCrng thi truang khu
vuc rgng lan, tang cuang qua trinh toan cau hoa kinh te the giai. Tuy nhien,
XU huang khu vuc hoa ciing dat ra khong it van de doi hoi cac quoc gia phai quan
tam giai quyet, nhu tu chu ve kinh te, quyen luc quoc gia,...

Cdu hoi vd bdi tap
1. Trinh bay cac bieu hien chu yeu ciia toan cau hoa kinh te. Xu huong toan cau hoa kinh
te dan den nhirng he qua gi ?
2. Cac to chirc lien ket kinh te khu vuc dugc hinh thanh dua tren nhirng ca so nao ?
3. Xac dinh cac nuoc thanh vien cua cac to chirc EU, ASEAN, NAFTA, MERCOSUR tren
ban do "Cac nuac tren the giai".

12

Bai 3
M 6 T S 6 VAN O^ MANG

TfNH TOAN CAU

Citng vdi viec bdo ve hod hinh, nhdn logi hien nay dangphdi doi mat vdi
nhieu thdch thuc mang tinh todn cdu idiu : bung no ddn so, gid hod ddn
so. d nhiem mdi truang,... gciy ra nhung hgu qud nghiem trgng.
I - D A N SO
1. Bung no dan so
Dan so the giai tang nhanh, nhat la a nira sau cua the ki XX. Nam 2005, so dan
the giai la 6477 trieu nguoi.
Su biing no dan so hien nay tren the giai dien ra chu yeu a cac nuac dang phat
trien. Cac nuac nay chiem khoang 80% dan so va 95% so dan gia tang hSng nam
ciia the giai.
BANG

3.1. TI SUAT GIA TANG DAN SO Tl/NHIEN TRUNG BINH NAM
(Don vi : %)
1

^\^^Giai doan

1960 -1965 1975 -1980 1985 - 1990 1995-2000 2001-2005
Nhom nude \ .
Phat trien

1,2

0,8

0,6

0,2

Dang phat trien

2,3

1,9

1,9

1,7

The giai

1,9

1,6

1,6

1,4

0,1
:

1,5
1,2

- Dua vdo bdng 3.1, so sdnh ti sud't gia tdng ddn so tu nhien cua nhom lufdc
dang phdt trien vdi nhom nude phdt trien vd todn the gidi.
- Ddn so tdng nhanh ddn tdi nhung hgu qud gi ve nigi kinh te - xd hoi ?
2. Gia hoa dan so
Dan so the giai dang c6 xu huang gia di. Trong ca cau theo do tuoi, ti le nguai
dual 15 tuoi ngay cang thap, ti le nguai tren 65 tuoi ngay cang cao va tuoi thg ciia
dan so the giai ngay cang tang.

13

BANG

3.2. CO CAu

DAN

SO THEO NHOM TUOI, GIAI DOAN 2000 - 2005
(Dom vi : %)

"""^,

Nhom tuoi

0-14

15-64

65 trd len

Dang phat trien

32

63

5

Phat trien

17

68

15

Nhom nude "~--^

-Dud vdo hdng 3.2. so sdidi ca cent ddn so theo nhom tuoi cua nhom nitdc phdt
trien vdi tdidm m(dc dang phdt trien.
-Dan so gid ddn tdi nhffng hgu qud gi ve mat kiidi te -.\dhoi

?

II - MOI TRU'OfNG
1. Bien doi khi hau toan cau va suy giam tang o d o n

Lugng CO2 tang dang ke trong khi quyen gay ra hieu ling nha kinh, lam cho
nhiet do Trai Dat tang len. Uac tinh trong vong 100 nam tra lai day, Trai Dat
nong len 0,6°C. Du bao vao nam 2100, nhiet do Trai Dat se tang them tir 1,4°C
den 5,8°C.
Hoat dgng cong nghiep va sinh hoat, dac biet a cac nuac phat trien da dua vao
khi quyen mot lugng lan khi thai gay ra mua axit a nhieu nai tren
Trai Dat. Dong thai, khi thai CFC^ da lam tang odon mong dan va 16 thiing tang
odon ngay cang rgng ra.
Hdy trinh hdy cdc hgu qud do nhiet do Trdi Dd't tdng len vd tdng odon bi thung
doi vdi doi song tren Trdi Ddt.
2. O nhiem nguon nUdc ngot, bien va dai difcrng

Chat thai cong nghiep va chat thai sinh hoat chua dugc xu- li dua true tiep vao
cac song, ho da lam 6 nhiem nghiem trgng nguon nuac a nhieu nai tren the giai.
Theo Lien hgp quoc, c6 khoang 1,3 ti nguai tren toan cau, trong do han 1 ti nguai
a cac nuac dang phat trien bi thieu nuac sach.
Viec dua cac chat thai chua dugc xir li vao song ngoi va bien, cung cac su c6
dam tau, rira tau, tran dau xay ra a nhieu nai dang lam moi truang bien va dai
duong chiu nhieu ton that Ion.

14