Tải bản đầy đủ
Ngữ văn: Tiết 78. Văn bản: KHI CON TU HÚ

Ngữ văn: Tiết 78. Văn bản: KHI CON TU HÚ

Tải bản đầy đủ

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của VB.
II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1. Chuẩn bị của GV:
- Nghiên cứu kĩ bài, soạn giảng.
2. Chuẩn bị của HS:
- Chuẩn bị bài cũ,bài mới
III. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC.
1. Ổn định lớp
2.Kiểm tra bài cũ:
Với tiết học này thầy không kiểm tra bài cũ mà kiểm tra sự chuẩn bị bài
của cả lớp. Thu vở chấm để rèn cho các em ý thức tự học, soạn bài ở nhà nghiêm
túc.
* Giới thiệu bài mới: Giáo viên lựa chọn cách vào bài phù hợp.
3. Tiến trình bài học:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV&HS
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc tìm
hiểu chung.
HS đọc chú thích*SGK
?Nêu những nét chính về cuộc đời và sự
nghiệp của tác giả?
?Cho biết hoàn cảnh sáng tác của bài thơ?
(GV giới thiệu thêm về hoàn cảnh chung của
đất nước lúc này)
? Cả bài thơ kết hợp phương thức biểu đạt
nào? (Phương thức biểu đạt :Miêu tả biểu cảm)
? Xác định thể thơ? ( lục bát)
? Xác định bố cục của bài thơ? Nội dung của
từng phần ?

NỘI DUNG CHÍNH
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả:
-Tố Hữu: 1920-2002
- Quê: Thừa Thiên Huế.
2. Tác phẩm :
Bài thơ viết tháng 7/1939 khi
tác giả bị bắt giam ở nhà lao
Thừa Phủ.

3. Bố cục: 2phần
-6 Câu đầu : Bức tranh mùa hè
? Theo em, nhân vật trữ tình là ai?( “ta”)
-4 Câu cuối : Tâm trạng người
? Nhân vật trữ tình có mối quan hệ như thế nào tù .
với tác giả? (đồng nhất với tác giả.)
Hoạt động 2: Hướng dẫn phân tích bài thơ.
-GV giới thiệu đặc điểm của thể thơ lục bát.
-hướng dẫn cách đọc : Đọc diễn cảm , miêu tả II. Phân tích
được độ cao thấp về mặt âm thanh của tùng
câu thơ. Ở 6 câu đầu giọng diễn cảm tha thiết
phấn chấn. 4 câu sau đọc nhấn giọng ở những
từ ngữ diễn tả niềm uất hận cảnh tù đày .
13

-HS đọc diễn cảm đoạn thơ thứ nhất, nhấn
mạnh các từ gợi tả màu sắc và âm thanh.
? Mùa hè được gợi tả bằng những âm thanh
nào ?
?Âm thanh đó báo hiệu điều gì?
- HS trả lời theo cảm nhận.
?Một sự sống như thế nào được gợi lên từ
những âm thanh ấy ? (cuộc sống rộn rã, tưng
bừng.)
? Hãy so sánh âm thanh tiếng “tu hú” bài này
với tiếng “tu hú” trong bài thơ “Bếp Lửa” của
Bằng Việt ,có gì giống và khác nhau?
* HS thảo luận nhóm, trả lời:
- Giống : Tiếng tu hú đều gợi không gian đồng
quê gần gũi, thân thuộc.
-Khác: Trong thơ Bằng Việt tu hú gợi nhớ về
những kỉ niệm.
Còn trong thơ Tố Hữu, tiếng tu hú là âm thanh
báo hiệu mùa hè sôi động.
? Những màu sắc nào được nhắc đến?
?Nhận xét về màu sắc? (tươi đẹp, lộng lẫy)
?Những sản vật điển hình nào của mùa hè
được gợi nhắc?
?Các sản vật ấy gợi lên sự sống như thế nào?
(cuộc sống no ấm)
? Không gian mùa hè được gợi lại là không
gian như thế nào ?
?Tác giả sử dụng nghệ thuật gì khi ghi lại toàn
bộ bức tranh? (trong 6câu đầu)
?Qua đó giúp em hình dung được bức tranh
mùa hè ở đây như thế nào ?
? Từ bức tranh đó giúp em hiểu tâm trạng tác
giả như thế nào ?(Thèm khát cuộc sống tự do )
? Cho thấy năng lực cảm nhận của nhà thơ
như thế nào? (Nhạy cảm với mọi biến động
của cuộc đời.)
GV: Ngoài ra tiếng chim tu hú còn là biểu
tượng cho sự tung hoành và khát vọng tự do.
?Qua 6 câu thơ trên cho em cảm nhận được tác
giả phải là người có tình cảm như thế nào với

1. Bức tranh mùa hè :
*Âm thanh: -Tiếng tu hú
-Ve sầu ngân

* Màu sắc:
- Vàng (của bắp)
- Hồng (của nắng)
- Xanh (của trời)
* Sản vật :
Lúa chiêm, trái cây, bắp…
* Không gian ;
- rộng, cao
* Nghệ thuật : Miêu tả,
⇒ Bức tranh lộng lẫy, sống
động, rộn rã, tươi đẹp ,trào
dâng sức sống, phóng túng tự
do.
14

quê hương?( yêu quê hương tha thiết)
-Yêu cầu học sinh đọc diễn cảm lại 6 câu thơ
đầu.
? Những câu thơ này gợi cho em nghĩ đến điều
gì? (nghĩ đến hình ảnh quê hương em)
2. Tâm trạng người tù.
GV chuyển ý.
Gọi một HS đọc diễn cảm 4 câu thơ tiếp, chú
ý ngắt nhịp ở các câu 8(6-2), câu 9(3-3), câu
10(6-2). Nhấn mạnh các từ: “đạp tan”, “chết
uất” làm toát lên tâm trạng của nhân vật trữ
tình..
?Khi nhà thơ viết :Ta “nghe” hè dậy bên
lòng...em hiểu nhà thơ đã đón nhận cảnh tươi
đẹp của mùa hè bằng thính giác hay bằng sức
mạnh của tâm hồn?
- (GV bình)
? Từ đó có thể hình dung trạng thái tâm hồn
tác giả như thế nào? (Nồng nhiệt với cuộc
sống, yêu tự do)
? Chi tiết nào biểu hiện tâm trạng, tình cảm
của nhà thơ khi nghe hè dậy bên lòng?
? Em hiểu như thế nào về giá trị biểu hiện của
các động từ ngữ trên?( bộc lộ trực tiếp mức độ
cảm xúc của tác giả rất căng thẳng, cao độ.)
?Em có nhận xét gì về nghệ thuật được sử
dụng? nhịp thơ? (Miêu tả, chọn lọc từ ngữ,
động từ mạnh, từ ngữ cảm thán, nhịp thơ thay
đổi bất thường)
?Từ những hình thức nghệ thuật đó em cảm
nhận được tâm trạng gì của tác giả?
? Qua bài thơ em cảm nhận như thế nào về các
cung bậc cảm xúc của nhân vật trữ tình? (hai
cảm xúc đối lập nhưng đều góp phần bộc lộ
những phẩm chất tốt đẹp đáng quý, đáng học
tập.)
? Em học tập được điều gì ở nhân vật trữ tình?
( gắn bó tha thiết với quê hương, có khát vọng,
có ý chí.)

- Cảm nhận bằng sức mạnh tâm
hồn, bằng tấm lòng.

- đạp tan phòng
- ngột, chết uất

⇒ Đau khổ, uất ức, ngột ngạt.

-Khát khao tự do, ý chí quyết
tâm trở về cuộc sống bên ngoài
.

15

? Em biết những bài thơ nào mà nhân vật trữ
tình có cùng hoàn cảnh?(Ngắm trăng, Tâm tư
trong tù, Vào nhà ngục Quảng Đông cảm
tác...)
? Ở các nhân vât đó có điểm gì giống nhau?
-HS trao đổi, trả lời theo cảm nhận.
?Khép lại bài thơ chúng ta đươc bắt gặp âm
thanh gì ? -> “tu hú cứ kêu”
?Mở đầu và kết thúc bài thơ gắn với tiếng tu
hú .Vậy tiếng chim ở đầu và ở cuối bài thơ có
ý nghĩa giống nhau không hãy lí giải? ( khác
nhau)
? Có ý kiến cho rằng : Bài thơ được kết thúc
theo kiểu “đầu cuối tương ứng” Theo em ý
kiến đó đúng hay sai?
* Thảo luận nhóm: trình bày kết quả.
HS: Đúng, mở đầu bằng tiếng tu hú, kết thúc
cũng bằng tiếng tu hú, rất tự nhiên, hài hoà.
? Mỗi cặp câu thơ trong bài đều thể hiện sự
cân xứng về ? (ở mỗi cặp câu, âm thanh của
câu 6 bổng , câu 8 trầm, tạo nên sự hài hoà,
cân đối, tạo nên mối liên kết ràng buộc
giữa các dòng thơ và sự chặt chẽ về kết cấu bài
thơ.
Hoạt động 3. Tổng kết.
?Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ?
?Qua nghệ thuật nổi bật nôi dung gì ?
GV: Bài thơ còn ghi lại một nét đẹp, một bức
chân dung tinh thần tự họa của người thanh
niên cộng sản Tố Hữu thuở ấy .

* Ý nghĩa khác nhau:
- Mở đầu : Tiếng chim hòa hợp
với mùa hè đầy ắp sức sống.
- Kết thúc: tiếng chim có phần
như thiêu đốt, giục giã người tù
tháo cũi sổ lồng .
⇒ Khát vọng tung phá để
giành tự do.

III. Tổng kết :
1. Nghệ thuật.
Miêu tả đối lập tả, đối lập chọn
lọc từ ngữ, hình ảnh gợi tả, gợi
cảm, kết cấu đầu cuối tương
ứng ,thể thơ lục bát giàu nhạc
điệu.
2. Nội dung:
“Khi con tu hú” là khúc ca
ân tình, là tiếng gọi đàn, hướng
về đồng quê và bầu trời tự do
với tất cả tình yêu và sự khát
khao cháy bỏng.
IV. Luyện tập.
Yêu cầu HS đọc diễn cảm bài
thơ.

Hoạt động 4. Hướng dẫn luyện tâp.
?Phát phiếu học tập để trắc nghiệm bài dạy.
16

?Sau khi học song bài thơ em có suy nghĩ gì về
tiêu đề bài thơ?(HS tự thảo luận)
-Gọi một HS đọc diễn cảm bài thơ.
GV ngâm đoạn đầu bài thơ để HS cảm nhận
sâu hơn về tính nhạc và ghi nhớ bài thơ.
IV. TỔNG KẾT VÀ HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
1. Tổng kết: - Giáo viên đánh giá lại nội dung và nghệ thuật bài thơ.
- Học sinh nêu cảm nhận của mình về bức tranh mùa hè qua tâm
tưởng của người tù cách mạng.
2. Hướng dẫn học tập
- Học thuộc bài thơ, nắm vững những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật
trữ tình.
- Soạn văn bản: Tức cảnh Pác Bó.
-Luyện giọng đọc dõng dạc, hào hùng mà nhẹ nhàng vui tươi.
-Tìm hiểu cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình.
V. RÚT KINH NGHIỆM:...........................................................................................
............................................................................................................................................
............................................................................................................................................

IV. HIỆU QUẢ:
Qua các năm vận dụng cách làm của mình, quan sát thực tế học tập của học
sinh, tôi nhận thấy có sự chuyển biến rõ rệt. Các em rất hào hứng với hoạt động
mà tôi yêu cầu. Tình trạng không thuộc bài cũ đặc biệt là việc học thuộc thơ
cũng tiến bộ trông thấy. Sau khi tiến hành giờ dạy vận dụng bài vào bài “Khi con
tu hú”, tôi nhận thấy với phương pháp này đã thu được kết quả cao hơn. Học
sinh chú ý và hiểu bài hơn. Qua mỗi lần kiểm tra kết quả bài làm của các em lại
cho tôi một sự bất ngờ thú vị. Các em có sự tiến bộ rõ rệt.
Tuy số học sinh viết văn hay chưa nhiều nhưng như vậy là tôi đã bước đầu
thu được thành công. Những ngày đầu năm học tôi thật sự lo lắng vì kết quả
khảo sát nhiều môn rất thấp trong đó có môn Ngữ văn. Tôi thật mừng khi kết quả
cuối năm thu được như sạu:
Kết quả kiểm tra khảo sát
Lớp
8A(26HS)

Giỏi

Khá

Trung bình

Yếu

kém

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

2

7,7

6

23,0

17

65,5

1

3,8

0

0

17

C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ:
1. Kết luận:
Sinh thời Bác Hồ kính yêu đã từng căn dặn những “người lái đò” trên dòng
sông tri thức: “Vì lợi ích mười năm trồng cây - Vì lợi ích trăm năm trồng người.”
Và giờ đây tôi đang thực hiện nhiÖm vụ thiêng liêng, cao cả ấy. Dạy học là
quá trình trồng người lâu dài và không ít khó khăn. Để gặt hái được những thành
công đòi hỏi mỗi giáo viên phải kiên trì và phấn đấu không mệt mỏi. Tích cực
lao động sáng tạo. “Tất cả vì học sinh thân yêu”.
Kiến thức và phương pháp dạy học là cái vốn mà bất cứ Nhà giáo nào cũng
mang trong hành trang của mình. Nhưng sử dụng nó có triệt để và có sáng tạo
hay không có tạo được niềm say mê cho học sinh hay không là nghệ thuật riêng
của mỗi người. Dựa vào thực tế giảng dạy cùng quá trình tiếp cận đối tượng học
sinh, tôi tìm tòi nghiên cứu và đúc rút được những kinh nghiệm nho nhỏ. Đó là
mong muốn đem lại sự hứng thú học tập cho học sinh đối với mảng thơ trữ tình.
Đồng thời làm nền tảng lôi cuốn các em say mê với môn Ngữ văn nói chung.
Góp phần nâng cao chất lượng dạy học văn trong xu thế đổi mới hiện nay. Đây
cũng là một bước nhỏ nhưng cần thiết trong công tác giáo dục đạo đức hoc sinh.
2. Kiến nghị: Bên cạnh việc tự bản thân không ngừng hoàn thiện trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ và tự sáng tạo đồ dùng dạy học, tôi kính đề nghị Bộ giáo
dục và đào tạo cùng các ban ngành có liên quan đầu tư thêm các trang thiết bị
dạy học cho môn Ngữ văn. Đồng thời cần tổ chức cho giáo viên có những buổi
dự giờ chéo giữa các trường theo cụm hoặc Phòng thường xuyên tổ chức các lớp
bồi dưỡng nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm giảng dạy giữa giáo viên giỏi các cấp
với các giáo viên ở các trường để chúng tôi có điều kiện trao đôi kinh nghiệm
học hỏi lẫn nhau. Đặc biệt, các Tổ chuyên môn phải chú trọng hơn nữa việc Sinh
hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học để cùng đưa ra những phương pháp
dạy phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh nhà trường.
Trên đây là những kinh nghiệm nhỏ của bản thân được được đúc kết trong
quá trình dạy học chắc chắn không tránh được những thiếu sót. Vì vậy tôi rất
mong được sự đóng góp ý bổ sung của Hội đồng khoa học và đồng nghiệp để đề
tài của tôi được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Phượng Nghi, ngày 10 tháng 05 năm 2017
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
NGƯỜI THỰC HIỆN

Nguyễn Bá Phóng
18

19

20